QƏRİBƏ DÜNYANIN QƏRİBİ
(oçerk)
Salam olsun Vətən üçün canından keçənlərə, ömrünü xalqının gələcəyinə həsr edənlərə, adını qəhrəmanlıq tariximizə yazanlara!
Dünya qəribədir… Bəzən insanın ömrü illərlə ölçülür, bəzən isə gördüyü işlərlə, yetişdirdiyi insanlarla, sədaqətlə qoruduğu dəyərlərlə və xalqının yaddaşında qazandığı yerlə. Elə insanlar var ki, cismani yoxluqları ilə mənəvi varlıqları daha da ucalır, şəxsi taleləri ümummilli yaddaşın ayrılmaz hissəsinə çevrilir. Onlar dünyaya bir ailənin övladı kimi gəlir, həyatlarını isə Vətənə xidmətə həsr edərək bütöv xalqın qürur mənbəyinə çevrilirlər.
Şəhid polkovnik-leytenant Qərib Baxşəliyev belə insanlardan idi. O, hərbçi, müəllim, psixoloq, qayğıkeş ata, sədaqətli dost və əsl vətənpərvər kimi yaşadı. Onun həyat yolu Vətən sevgisinin yalnız sözlə ifadə olunan hiss deyil, məsuliyyət, sədaqət və fədakarlıq tələb edən mənəvi borc olduğunu təsdiqləyir.
Qəribə dünyanın Qəribi… Adında qəriblik, taleyində ayrılıq, ömründə xidmət, xarakterində sədaqət, qəlbində isə Vətən sevgisi daşıyan bir insan. O, bu dünyadan vaxtsız köçsə də, həyatının mənası, xidmətləri və şəhidlik zirvəsi ilə yaddaşlarda özünə əbədi yer qazandı.
Vətən sevgisi ilə başlayan ömür
Qərib Baxşəliyev 22 may 1977-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1984–1994-cü illərdə Nərimanov rayonundakı 82 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb. Həyat yolunu hərb sənəti ilə bağlamaq qərarına gələn gənc Qərib 1995–1999-cu illərdə Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbində ali hərbi təhsil alıb.
Hərbçi olmaq sadəcə peşə seçmək deyil. Bu yol intizam, iradə, məsuliyyət və çətinliklər qarşısında möhkəm dayanmaq bacarığı tələb edir. Zabit çiyinlərində daşıdığı paqonlarla yanaşı, tabeliyində olan hər bir hərbi qulluqçunun taleyi, dövlətinin təhlükəsizliyi və Vətən qarşısındakı borcu üçün də məsuliyyət daşıyır.
Qərib bu məsuliyyəti dərk edərək seçdiyi yola sadiq qaldı. Onun üçün Vətənə xidmət şəxsi rahatlıqdan üstün tutulan həyat prinsipi idi. Vətən sevgisi onun düşüncəsində, davranışında, hərbi xidmətində və insanlarla münasibətində özünü göstərirdi.
1999-cu ildə ali hərbi təhsilini başa vurduqdan sonra Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Tərtər rayonunda yerləşən hərbi hissələrindən birində motoatıcı tağım komandiri vəzifəsində xidmətə başladı. 1999–2000-ci illərdə cəbhə bölgəsində xidmət edən gənc zabit hərbi həyatın çətinliklərini, ayıq-sayıq olmağın vacibliyini və əsgər məsuliyyətinin ağırlığını öz təcrübəsində gördü.
2000-ci ildə Tərtər istiqamətində aldığı kontuziyadan sonra xidmətini Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseydə davam etdirdi. Bununla onun həyatında yeni mərhələ başlandı. Artıq o, yalnız hərbi bilik və təcrübəsini tətbiq edən zabit deyil, gələcək müdafiəçiləri yetişdirən müəllim idi.
Zabitdən müəllimə, müəllimdən mənəvi rəhbərə
Qərib Baxşəliyev 2000–2002-ci illərdə taqım komandiri, 2002–2010-cu illərdə tədris bölüyünün komandiri vəzifələrində çalışıb. 2010–2014-cü illərdə tərbiyəvi işlər bölməsində, 2014–2016-cı illərdə isə şəxsi heyətlə iş üzrə şöbədə psixoloq kimi fəaliyyət göstərib. 2016–2019-cu illərdə Heydər Əliyev adına Hərbi Liseydə, daha sonra Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində hərb tarixini tədris edib. Sonrakı fəaliyyətini də hərbi təhsil və xidmət sahəsində davam etdirib.
Bu vəzifələrin hər biri ondan fərqli bacarıqlar tələb edirdi. Komandir kimi qərar vermək, müəllim kimi bilik aşılamaq, psixoloq kimi insanın daxili dünyasını anlamaq, şəxsi heyətlə iş zamanı hərbi qulluqçuların mənəvi-psixoloji vəziyyətini nəzərə almaq böyük təcrübə və səbir tələb edən məsuliyyətli işlərdir.
Qərib bu sahələri bir-birindən ayırmırdı. O, yaxşı anlayırdı ki, güclü ordu yalnız silah və texnika ilə formalaşmır. Ordunun gücü həm də əsgərin mənəvi hazırlığında, komandirinə inamında, silahdaşına etibarında, nizam-intizamında və Vətənə bağlılığındadır.
Onun müəllimliyi də məhz bu dəyərlər üzərində qurulmuşdu. Hərb tarixini tədris etmək keçmişdə baş vermiş döyüşləri, sərkərdələrin fəaliyyətini və hərbi əməliyyatları öyrətməklə məhdudlaşmır. Bu, həm də gənc zabitlərə dövlətçiliyin əhəmiyyətini, torpağın qiymətini, milli iradənin gücünü və Vətənin müdafiəsinin mənəvi məsuliyyətini anlatmaqdır.
Qərib Baxşəliyev yetişdirdiyi gənclərə hərbi biliklərlə yanaşı, Vətənə sədaqət dərsi də verirdi. O, vətənpərvərlikdən danışmaqla kifayətlənmirdi; öz həyatını həmin dəyərlərin canlı nümunəsinə çevirirdi. Onun üçün müəllimlik yalnız bilik ötürmək deyil, şəxsiyyət yetişdirmək, insanlara düzgün istiqamət göstərmək və gələcəyə mənəvi əmanət qoymaq idi.
Bəlkə də elə buna görə onun ömrünün ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri xidmətlə tərbiyənin, peşəkarlıqla insanlığın və tələbkarlıqla qayğının vəhdəti idi. O, hərbi geyiminin arxasında insan həssaslığını, komandir məsuliyyətinin arxasında isə başqalarının taleyinə biganə qalmayan bir ürəyi daşıyırdı.
Dostluqda sədaqət, insanlıqda böyüklük
İnsan haqqında ən dolğun təsəvvür onun başqaları ilə münasibətindən yaranır. Qərib Baxşəliyevi tanıyanlar onu səbirli, təmkinli, mehriban və cəsur insan kimi xatırlayırlar. Bu xüsusiyyətlər onun xarakterinin ayrı-ayrı cizgiləri deyil, bütöv şəxsiyyətinin ifadəsi idi.
O, dostluqda sədaqəti, verilən sözə əməl etməyi, çətin gündə insanın yanında dayanmağı mənəvi borc sayırdı. Belə insanlar üçün etibar sadəcə münasibət deyil, vicdan məsələsidir. Onlar dostlarının sevincinə şərik olur, dərdini öz dərdləri kimi qəbul edir, insan münasibətlərində səmimiyyətə və sədaqətə üstünlük verirlər.
Qəribin bu keyfiyyətləri onun peşə fəaliyyətində də öz əksini tapırdı. Dostuna sadiq qalan insan kimi silahdaşlarına bağlı idi; insanlara hörmət edən zabit kimi əsgərlərin taleyinə məsuliyyətlə yanaşırdı; ailəsini sevən ata kimi gələcək nəsillərin təhlükəsizliyini düşünürdü.
Əsl vətənpərvərlik də məhz belə mənəvi dəyərlərdən başlayır. Vətən yalnız coğrafi sərhədlərdən ibarət deyil. Vətən ailəmiz, övladlarımız, dostlarımız, doğma dilimiz, uşaqlıq xatirələrimiz, tariximiz və gələcək nəsillərə əmanət etdiyimiz torpaqdır.
Qərib bütün bunların qədrini bilirdi. Onun Vətən sevgisi gündəlik həyatından ayrı deyildi. O, seçdiyi peşəyə sədaqəti, insanlara münasibəti və xidmətə məsuliyyəti ilə vətənpərvərliyin əməli nümunəsini göstərirdi.
Üç övladın atası, Vətənin əsgəri
Qərib Baxşəliyev ailəli idi. Həyat yoldaşı Gülnarə xanımla üç övlad — Əli, Məryəm və Əhməd böyüdürdü.
Ata üçün övladlarının böyüməsini görmək, təhsil və həyat uğurlarına sevinmək, onların gələcəyinə ümidlə baxmaq ən böyük xoşbəxtliklərdəndir. Qəribin də ailəsi ilə bağlı arzuları, övladlarına ayırmaq istədiyi vaxtı, həyata keçirmək istədiyi planları vardı.
Lakin hərbçi məsuliyyəti onun həyatına daha geniş məna verirdi. O, öz ailəsinin gələcəyi ilə yanaşı, bütün Azərbaycan ailələrinin təhlükəsizliyini düşünürdü. Bilirdi ki, uşaqların rahat böyüməsi, insanların doğma yurdlarında əmin-amanlıq içində yaşaması, ailələrin gələcəyə inamla baxması üçün dövlət güclü, Vətən etibarlı müdafiə olunmalıdır.
Beləcə, Qəribin həyatında ata sevgisi ilə Vətən sevgisi bir-birini tamamlayırdı. Onun üçün Vətəni qorumaq öz övladlarının da gələcəyini qorumaq demək idi.
Bu gün Əli, Məryəm və Əhməd üçün ata yoxluğu əvəzsiz itkidir. Heç bir təltif, fəxri ad və təsəlli sözü ata nəvazişini əvəz edə bilməz. Onlar böyüdükcə atalarının səsini, məsləhətini, ailə söhbətlərini, birlikdə keçirə bilmədikləri günləri daha dərindən duyacaqlar.
Ancaq onların taleyində ağır kədərlə yanaşı, böyük qürur da var. Ataları Vətən qarşısındakı borcunu şərəflə yerinə yetirmiş, öz həyatını xalqının gələcəyinə həsr etmiş bir zabitdir. Onun adı övladlarına yalnız xatirə deyil, həm də sədaqət, məsuliyyət və mərdlik nümunəsi qoyub.
Bu, həm ağır, həm də şərəfli mirasdır.
Vətən müharibəsi və son döyüş
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının tarixində dönüş nöqtəsinə çevrildi. Uzun illər işğal altında qalan torpaqlarımızın azadlığı uğrunda aparılan mübarizə xalqımızın birliyini, ordumuzun gücünü və hərbçilərimizin peşəkarlığını nümayiş etdirdi.
Qərib Baxşəliyev də bu tarixi mübarizənin iştirakçısı idi. O, Cəbrayıl, Füzuli və Zəngilan istiqamətlərində gedən döyüşlər zamanı hərbi qulluqçuların mənəvi-psixoloji hazırlığının gücləndirilməsinə töhfə verirdi. İllərlə qazandığı hərbi təcrübə, insan psixologiyasını anlamaq bacarığı və zabit kimi formalaşmış xarakteri həmin ağır günlərdə xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.
Döyüş meydanında yalnız silahın gücü deyil, insanın iradəsi də həlledici rol oynayır. Yorğunluq, təhlükə, qeyri-müəyyənlik və silahdaş itkisi hərbi qulluqçunun mənəvi dayanıqlığını sınağa çəkir. Belə anlarda komandirin davranışı, sözü, inamı və şəxsi nümunəsi böyük əhəmiyyət daşıyır.
Qərib illərlə hərbi təhsil müəssisələrində gənclərə məhz bu keyfiyyətləri aşılamışdı. O, cəsarətin qorxu hissinin olmaması deyil, təhlükəyə baxmayaraq borcunu yerinə yetirmək olduğunu yaxşı bilirdi. İndi isə özünün öyrətdiyi dəyərlərə sadiq qalaraq Vətənin taleyinin həll olunduğu döyüşlərdə iştirak edirdi.
Əslən Laçın rayonundan olan Qərib üçün torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi şəxsi mənəvi əhəmiyyət də daşıyırdı. Doğma yurd həsrəti, işğalın ağrısı və torpaqlarımızın azadlığına inam onun Vətənə bağlılığını daha da gücləndirən amillər idi.
O, Vətən müharibəsinə sadəcə hərbi qulluqçu kimi deyil, illərlə gözlənilən tarixi ədalətin bərpası uğrunda mübarizənin iştirakçısı kimi qoşulmuşdu.
Həyat yoldaşı Gülnarə xanımın xatirələrinə görə, Qərib onunla sonuncu dəfə 2020-ci il noyabrın 2-də telefonla danışıb. O, əvvəlki söhbətlərində olduğu kimi, qələbəyə az qaldığını, düşmənin geri çəkildiyini və torpaqlarımızın azadlığı uğrunda mübarizənin uğurla davam etdiyini söyləyib.
Həmin son danışıqda isə ailəsinə möhkəm olmağı tapşırıb, hər şeyin ola biləcəyini bildirib.
Bu sözlərin arxasında həm döyüşçünün reallığı dərk etməsi, həm həyat yoldaşına olan qayğısı, həm də üç övladını düşünən atanın narahatlığı dayanırdı. O, ailəsini sevirdi, onları qorumaq istəyirdi. Lakin Vətən qarşısındakı borcunun ağırlığını da anlayırdı.
Noyabrın 3-də Qəriblə əlaqə kəsildi. Ailəsi nigaranlıq və intizar içində xəbər gözləyirdi. Noyabrın 4-də isə acı xəbər gəldi: Qərib Baxşəliyev şəhid olmuşdu.
Məlumatlara görə, o, Qubadlı rayonunun Mərkəzi kəndi istiqamətində, dumanlı havada postları yoxlayarkən mühasirəyə düşmüşdü. Yaxınlarına çatdırılan məlumatlarda onun sonadək döyüşdüyü, əsir düşməmək üçün son gülləsinədək müqavimət göstərdiyi bildirilirdi.
Belə bir xəbəri sözlə ifadə etmək çətindir. Çünki burada yalnız bir döyüşçünün taleyi deyil, bütöv bir ömürdən, yarımçıq qalmış arzulardan, onu gözləyən ailədən, öyrətdiyi gənclərdən və gələcəyə ünvanladığı ümidlərdən söhbət gedir.
İllərlə hərb tarixini tədris edən, gənc zabitlər yetişdirən, hərbi qulluqçuların mənəvi hazırlığına töhfə verən Qərib Baxşəliyev özü də tarixə çevrilən müharibənin qəhrəmanlıq salnaməsində yer aldı.
Onun nəşi 32 gün qarşı tərəfdə saxlanıldıqdan sonra Azərbaycana qaytarıldı və Bakıda, II Fəxri xiyabanda dəfn edildi.
Otuz iki gün… Bir ailənin ümidlə qorxu arasında keçirdiyi, hər xəbərə həsrətlə qulaq kəsildiyi, hər ötən günün intizarı daha da ağırlaşdırdığı otuz iki gün. Həyat yoldaşının, övladlarının və yaxınlarının yaşadığı bu ağrını heç bir söz tam ifadə edə bilməz.
Ancaq Qərib Baxşəliyevin həyat hekayəti yalnız ayrılıq və itki haqqında deyil. Bu, həm də Vətənə sədaqət, peşə borcuna bağlılıq, mənəvi iradə və insanlıq haqqında hekayətdir.
Şəhidlik zirvəsi və əbədi ehtiram
Qərib Baxşəliyevin xidmətləri və döyüşlərdə göstərdiyi igidlik dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilib.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 15 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən, Qərib Baxşəliyev ölümündən sonra “Vətən uğrunda” medalı ilə təltif edilib. 24 iyun 2021-ci il tarixli sərəncamlarla o, “İgidliyə görə”, “Füzulinin azad olunmasına görə” və “Qubadlının azad olunmasına görə” medallarına, həmçinin 3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeninə layiq görülüb.
Bu təltiflər onun hərbi xidmətinə, fədakarlığına və Vətən qarşısındakı borcuna verilən dövlət qiymətidir. Hər bir medal və orden şərəflə yaşanmış ömrün, məsuliyyətlə yerinə yetirilmiş xidmətin nişanəsidir.
Lakin insanın böyüklüyünü yalnız aldığı təltiflərlə ölçmək olmaz. Müəllimini minnətdarlıqla xatırlayan bir şagirdin, dostunun sədaqətindən danışan silahdaşın, atasının adı ilə qürur duyan övladın xatirəsi də böyük mənəvi dəyərə malikdir.
Qərib Baxşəliyevin yetişdirdiyi hərbçilər, birgə xidmət etdiyi silahdaşlar, dostları və ailəsi onun mənəvi irsinin daşıyıcılarıdır. O, ömrünün müxtəlif mərhələlərində insanlara bilik, təcrübə, inam və məsuliyyət nümunəsi verib. Bu dəyərlər onun fiziki yoxluğundan sonra da yaşamaqda davam edir.
Şəhidin xatirəsinə aid materialların ailəsi tərəfindən Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Vətən müharibəsi fonduna təhvil verilməsi də onun həyat yolunun gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Beləliklə, Qəribin ömründən qalan izlər yalnız yaxınlarının xatirələrində deyil, milli tariximizin sənədləşdirilən yaddaşında da qorunur.
Bu yaddaş gələcək nəsillər üçün mənəvi əmanətdir. Onlar Qərib Baxşəliyevin həyat yolu ilə tanış olarkən bir zabitin necə yaşadığını, hansı dəyərlərə sadiq qaldığını və Vətən qarşısındakı borcunu necə yerinə yetirdiyini öyrənəcəklər.
Qəribə dünyanın Qəribi…
Qərib Baxşəliyevin həyatına nəzər salanda insan istər-istəməz düşünür: dünyanın qəribəliyi nədədir?
Dünya qəribədir, çünki bəzən övladlarının böyüməsini görməyə, ailəsi ilə uzun illər yaşamağa, yetişdirdiyi gənclərin uğurlarına sevinməyə haqqı olan insanlar ömürlərinin ən gözəl çağında həyatdan köçürlər. Üç övladın atası, bir qadının həyat yoldaşı, dostlarının dayağı və neçə-neçə gənc zabitin müəllimi olan Qəribin ömrü 43 yaşında sona çatdı.
O da gələcək üçün arzular qururdu. Onun da görmək istədiyi günlər, həyata keçirmək istədiyi niyyətlər vardı. Lakin tale ona həmin arzuların hamısını gerçəkləşdirmək imkanı vermədi.
Bununla belə, insanın cismani ömrü başa çatsa da, yaratdığı mənəvi dəyərlər yaşamaqda davam edir. Qəribin müəllim kimi aşıladığı Vətən sevgisi, komandir kimi nümayiş etdirdiyi məsuliyyət, dost kimi qoruduğu sədaqət, ata kimi bəslədiyi məhəbbət və zabit kimi daşıdığı şərəf onun ölümündən sonra da yaşayır.
Onun adı çəkiləndə bir insanın taleyi ilə xalqın tarixi arasında mənəvi körpü yaranır. Bu körpünün bir tərəfində Bakıda dünyaya gələn, məktəbdə oxuyan, hərbi təhsil alan, ailə quran və gənc zabitlər yetişdirən Qərib dayanır. Digər tərəfində isə Vətən müharibəsində şəhidlik zirvəsinə yüksələn, adı qəhrəmanlıq salnaməsinə yazılan polkovnik-leytenant Qərib Baxşəliyev.
Onun həyatından çıxan əsas nəticə budur: vətənpərvərlik yalnız danışmaqla deyil, yaşamaqla təsdiqlənir. Vətəni sevmək onun təhlükəsizliyi, xalqın gələcəyi və dövlətin müstəqilliyi naminə məsuliyyət daşımaq deməkdir. Qərib bu məsuliyyəti bütün ömrü boyu daşıdı.
Bəlkə də onun adındakı “Qərib” sözü bu gün başqa bir məna qazanır. O, doğmalarından ayrıldığı, övladlarının böyüməsini görə bilmədiyi, yarımçıq arzularını geridə qoyduğu üçün qərib qaldı. Ancaq xalqının yaddaşında qərib deyil. O, öz xalqının tanıdığı, ehtiramla xatırladığı, həyat yolu gələcək nəsillərə örnək olan şəhid oğludur.
Bu gün Qərib Baxşəliyev ailəsinin xatirələrində, dostlarının yaddaşında, yetirmələrinin mənəvi dünyasında, dövlət təltiflərində, II Fəxri xiyabandakı məzarında və Vətən müharibəsinin tarixində yaşayır.
Onun ömrü yarımçıq qaldı, amma Vətənə xidməti yarımçıq qalmadı. O, əvvəlcə hərbi bilikləri öyrəndi, sonra həmin bilikləri gənclərə ötürdü, nəhayət, Vətənin taleyinin həll olunduğu ağır günlərdə öz təcrübəsi və iradəsi ilə mübarizənin iştirakçısına çevrildi.
Belə insanlar haqqında yazmaq yalnız keçmişi xatırlamaq deyil. Bu, həm də gələcəyə ünvanlanan mənəvi çağırışdır. Çünki hər yeni nəsil onların həyatından sədaqət, cəsarət, məsuliyyət və fədakarlıq dərsi götürməlidir.
Qəribin övladları atasız böyüyür, həyat yoldaşı onun yoxluğunun ağrısını daşıyır, dostları səsini və söhbətlərini xatırlayır. Lakin onları birləşdirən böyük həqiqət var: Qərib Baxşəliyev öz həyatını Vətənə xidmətə həsr edib, borcunu şərəflə yerinə yetirib və xalqının yaddaşında əbədi yer qazanıb.
Vətən belə oğullarını unutmur. Onların adını yaşatmaq, ömür yollarını gələcək nəsillərə çatdırmaq hər birimizin mənəvi borcudur.
Qəribə dünyanın Qəribi!
Sən bu dünyadan köçdün, amma Vətənə sevgin, öyrətdiyin dəyərlər, dostlarına sədaqətin və şərəflə yaşadığın ömür yaddaşımızdan köçmədi. Övladlarına qürur duyacaqları bir ad, xalqına ehtiramla xatırlanacaq bir həyat yolu qoyub getdin.
Sən Vətəni sevməyin nə demək olduğunu yalnız danışmadın, yaşadın. Vətənpərvərliyi təbliğ etdin, sonra həmin dəyərin ən ağır sınağı qarşısında özün dayandın. Müəllim kimi gələcəyə yol göstərdin, zabit kimi məsuliyyət daşıdın, ata kimi sevdin, dost kimi sədaqətli oldun.
Buna görə də sən yalnız keçmişin qəhrəmanı deyilsən. Sən bu günün mənəvi yaddaşı, sabahın gənclərinə ünvanlanan sədaqət və fədakarlıq nümunəsisən.
Ruhun şad, məkanın cənnət olsun, şəhid polkovnik-leytenant Qərib Baxşəliyev!
Sənin ömrün bitdi, amma Vətənə sədaqət dərsin davam edir.
Sən qəribə dünyanın Qəribi oldun, Azərbaycan xalqının yaddaşında isə əbədi qəhrəmanlıq yerini qazandın.
11.10.2026. Bakı.
Müəllif: Zaur USTAC
AVMVİB, AJB və AYB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir, naşir
SƏYYAD ƏHMƏDLİ (GÖYÇƏLİ)NİN YAZILARI
Sədulla Şirinovun yaradıcılığı
Oxuyun >> Gözündə tük var