Ötən gün “NUR Art House”qalareyasında Izmir Iqtisayiyyat Universitetinin Incəsənət və Dizayn kafedrasının müdiri,fəlsəfə doktoru, professor Elvan Özkavruk Adanırın əsərlərindən ibarət”Tekstil sənətində seçilmiş əsərlər” adlı sərginin açılışı oldu. Sərgini giriş sözü ilə qalareyanın əməkdaşı Gülşən xanım Hüseynova rəhbərlik adından iştirakçıları salamladı. Vətən ugrunda gedən haqq savaşında həlak olmuş bütün şəhidlərimiz bir dəqiqəlik sükutla yad edildi. Gülşən xanım sərginin sentyabrın 19 na kimi davam etdiriləcəyini elan etdi.Sonra söz professor Elvan Özkavruka verildi.O, bu sahədə gördüyü əməli işləri barədə ətraflı məlumat verdi. Yeri gəlmişkən taninmış sənətçi və tədqiqatçı Elvan Özkavruk Adanır tekstilin gündəlik həyatda böyük əhəmiyyət kəsb etdiyi Türkiyədə yaşayıb , yaradır. Qitələrin kəsişməsində, mədəni müxtəliflikdən qaynaqlanaraq heterogen elementlər toplusuna çevrilən zəngin mədəniyyətə malik qardaş ölkədən dünyaya səslənən sənətkar əsərlərini müxtəlif üsullardan istifadə etməklə tamaşaçıya çatdırır.Rəqəmsal çap, ekran çapı, tikmə, toxuculuq, keçə istehsalı və s.üsullarla özünü ifadə edir.Sənətkar yaradıcılıgında multikultural ənənələr vasitəsilə bəşəriyyəti narahat edən uşaq istismarı,qadınlara və uşaqlara qarşı fiziki zorakılıq,erkən nigahlar kimi problemlərə diqqət çəkməyə çalışır. Sənətkarın yaradıcılıgının ana xəttini vətəninin multikultural mahiyyətinin nümayişi, ənənəvi tekstil texnikalarının müasir şərhinin təqdimatı təşkil edir. Qeyd edək ki,Elvan Özkavruk Adanır Ege Universiteti Mühəndislik fakultəsini Tekstil mühəndisliyi ixtisası üzrə bitirib.”Dokuz Eylül”Universitetinin Sosial Elmlər Institunda 1992-ci ildə magistr dərəcəsini,1997-ci ildə Incəsənətdə Yetərlilik dərəcəsini alib.1999-cu ildə fəlsəfə doktoru, 2002-ci ildə dosent,2008-ci ildə professor olub.Ərsəyə gətirdiyi bir çox kitabdan əlavə, kitab bölmələri və məqalələr dərc etdirib, bir sıra beynəlxalq biennale və sərgilərdə iştirak edib.2011-ci ildən Izmir Iqtisadiyyat Universitetinin Incəsənət və Dizayn Fakultəsinin Tekstil və Moda Dizaynı kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışır. Söz respublikamızın xalçaçı rəssamı Eldar Hacıyevə verildi .O,bu sərginin əhəmiyyətindən danışdı. DAMM vəSIM IB -in Fəxri üzvü,” Yazarlar” jurnalının əməkdaşı,”Xarıbülbül”ƏM-nin sədri ,AJB-nin üzvü,yazar-publisist Nəzakət Kərimova Ehmədli professor Elvan xanima sənət yaradıcılıgında yeni-yeni ugurlar arzulayaraq Azərbaycan-Türkiyə qardaşlıgının sarsılmaz birliyini ziyarətçilərin nəzərinə bir daha çatdırdı və sərgidən məmnun oldugunu bildirdi. O,qeyd etdi ki,növbəti sərgilərə də tamaşaçı ehtiyacınin olacagi hiss olunur…. “Cabir Novruz”Mədəniyyət Fondunun idarə heyətinin üzvü,” Gün Az.az saytının redaktoru, “Qızıl Qələm”media mükafatçısı Rəsmiyyə Heybətaga qızı B.Vahabzadənin Azərbaycan-Türkiýə qardaşlıgına,birliyinə həsr etdiyi “Bir ananın 2 oglu Bir agacın 2 qolu O da ulu, bu da ulu Azərbaycan- Türkiyə..” şeirini səsləndirdi.Tədbir iştirakçıları onun çıxışını alqışlarla qarşıladılar… Sonda Elvan xanım ziyarətçilərə dərìn minnətdarlıgını bildirərək xatirə şəkilləri çəkdirdi….
AJB-nin üzvü, “Qürur” Bədii Yaradıcılıq Mərkəzi Nəzdindəki” Xaribülbül” Ədəbi Məclisinin sədri, ”Yazarlar”jurnalının əməkdaşı, DAMM vəSİM İB -in Fəxri üzvü.
Dəyərli dostlar, “Xəzan” jurnalı hekayələr toplusu hazırlayır. Toplu müəlliflərin öz hesabına nəşr olunacaq.
Hekayələrinizi 15 OKTYABR 2022-ci ilədək göndərə bilərsiniz.
Elektron poçt ünvanı: 5750399a@mail.ru
Mövzu seçimində müəlliflər sərbəstdir, lakin mümkün qədər müharibə mövzusunu əhatə etmək tövsiyyə olunur.
QEYD: Əgər kiminsə dostu, qohumu QHT təmsilçisidirsə, əlaqə yaratsın, danışaq. Bildiyim qədər büdcədən QHT-lər üçün bu məqsədə pul ayrılır. İştrak edəcək və dəstək olacaq hər kəs tarix üçün vacib olan tərəfsiz ədəbiyyatın inkişafına xidmət etmiş hesab olunur.
QEYD-2: Ödənişlərinizi də (50 manat) həmin tarixədək edin. Hər müəllifə 4 kitab veriləcək. 5-ci kitab kitabxanalara paylanacaq.
Bütün iştirakçılara uğur arzulayıram!
Hörmətlə: Əli Bəy Azəri “Xəzan” jurnalının baş redaktoru.
Könlümə yazmışam Sənin adını. Allahın verdiyi, Lütfüsən oğlum. Həyatıma anlam qatanım, Şanım, şöhrətim, Bu günüm, sabahım, Gələcəyimsən oğlum. Sənin adınla bağlıdır Hər uğurum, addımım, arxam, dayağımsan, muradımsan, oğlum. Sən gedəndən Sən mənim “ÖZ”ümsən – Mən sən olmuşam, oğlum. Sən mənim canımda, qanımdasan, oğlum. Sən baxışlarımda, duruşumdasan. Hər ayaq izimdə, hər baxışda – hər yerdə, Mən sən olmuşam, oğlum!..
ÜMİD YERİ
Mən həyatı yaşayaraq öyrəndim, Bütün çətinliklərə sinə gərdim, Kimisinə dost kimisinə sirdaş oldum, Kimlərinsə ümid yeri oldum. Haqsızlıqlardan uzaq oldum, Ehtiyacı olanın yanında oldum, İnandıqlarımdan çox haqsızlıq gördüm, Kimlərinsə ümid yeri oldum. Doğrularımı görməyənlərin Haqsızlıqlarını bağışladım, Kimlərinsə ümid yeri oldum. Peşman olduğumuz səbəblər oldu; Özün-özünlə qalırsan, düşünürsən, Zaman tələssə də, yenidən başlayırsan həyatı, Kimlərinsə ümid yeri olursan!..
Məni kövrəldən bir roman haqqında yazıma Viktor Hüqonun deyimindən mənalı ad tapa bilmədim. Sokrat 2400 il əvvəl deyirdi ki, məhəbbət ölməzlik cəhdidir. İki sevən qəlbin sevgi dastanları – “Leyli və Məcnun”, “Aşiq Qərib”, “Əsli və Kərəm” və digərləri min il əvvəllər yazılsa da onun qəhrəmanları həmişəyaşardır. “Məhəbbət ölüncə var” fikrində söhbət sevənin ölümündən gedir, yoxsa məhəbbətin. Söhbət aşiqin fiziki ölümdən gedirsə nə deyim, sevgi isə ölməzdir. Aqillər deyiblər ki, sevgi dolu həyatdan sonra sevgi dolu əbədiyyət gəlir. Məcnun, Leyli, Fərhad, Kərəm, Ilham, Fərizə sevgisi ölməzdir.
Leylilərin, məcnunların, əslilərin, kərəmlərin, fərhadların, şirinlərin bu günkü sələflərinin çoxunun sevgi “menyu”su 500-1000 il əvvəlkindən fərqlənsə də saf və təmənnasız sevgilər bu gün də var və olacaq. Əsl sevgi öz ilahiliyini, əbədiliyini özü qoruyur. “Məhəbbət – aşiqin mübhəm qəlb aləminə açılan işıq qapısıdır” (Əbu Turxan). İşıqsa əbədidir.
Xaliq Azadinin kitabının çox mətləblərdən xəbər verən adı məni özünə yaxınlaşdırdı”. “Qəm yağışı. Azərbaycanlı Azadla özbək qızı İnqanın dastanı”. Əvvəldən qeyd edim ki, tanınmış yazıçı, naşir Əli bəy Azərinin redaktorluğu ilə nəşr olunan kitaba redaktor ön söz “qıymayıb”. Niyə? Əli bəy həssas söz adamıdır. Ona görə ön söz yazmayıb ki, iki gəncin saf eşqinin ürəkgöynədən təlatümlərini, yazıçının təxəyyülünü, təhkiyəsini dəyərləndirməyi mütaliəsevərlərin ixtiyarına buraxıb. Əli bəy yaxşı anlayır ki, Əfzələddin Xaqaninin fikri ilə deyilsə, “pərvanə ilə şam əsl aşiq-məşuqdurlar, çünki onlar birgə yanıb birgə də kül olmağı bacarırlar”. El deyimindəki kimi, burada üçüncü artıqdır. Axı “məhəbbət qarşılıqlı anlaşmanın ali ifadəsidir” (Andrey Tarkovski).
“Qəm yağışı”nda yazıçı bizə “sevginin nəyə qadir olduğundan danışmaq istəyir”. Özünü bir az da sığortalayır ki, “qarşılıqlı məhəbbətin sevmək və sevilmək sevincini məgər sözlə ifadə etmək olarmı?” Olar, Xaliq müəllim. Sizin yazdığınız əsər əsl sevgi dastanıdır – vüsalı, həsrətiylə, sevici, ayrılığıyla, ümidiylə, arzusuyla, gələcəyə inamıyla. Elə söz də sevgidən yaranıb. İlk sevənlər – babamız Adəm və nənəmiz Həvva bir-birinə o vaxt nəsə xoş söz deyiblər, həmin söz mütləq sevgini izhar edib. “Mən səni sevirəm!” qışqırmasalar da, göz-gözə baxışıblar. Əvvəlki sevgilərdə “riyazi hesablama” – gəlir-çıxarı toplamaq, bölmək yox idi. “Sevən ürəyin əmrinə tabe olan məhəbbət yaşayırdı ürəklərdə”.
Bir də onu vurğulayım ki, romanın məzmununu yazıb kitabı mütaliə etmək “əziyyət”indən mütaliəsevərləri azad etməkdən uzağam. Romanın süjet xəttini, təhkiyəsini, cərəyan edən hadisələrin təfərrüatlarını, razvyazkasını (ziddiyətlərin açılmasını), kulminasiyasını və finalını açıqlayacağam. Əsas nüansları kitabla üzbəüz olanlar özləri tapacaqlar. Mütaliə insanın şəxsiyyətinin formalaşmasında, təfəkkürünün zənginləşməsində, kamilliyə doğru yolunda önəmli mənəvi qüvvədir.
Çox işlədilən “məhəbbət üçbucağı” bənzətməsinə bu romanda da rast gəldim. Bu mənim bölgümdü: Azad – Solmaz, Baysal – İnqa, Azad – İnqa. Bu üçbucağın hər bucağının sevgi və ayrılıq yolları romanda kövrək, duyğulu, şirin və acı hisslərlə qələmə alınmışdır.
Müxtəlif milli və əxlaqi dəyərlərin daşıyıcıları Azad və İnqanın timsalında Rusiyada təhsil alan gənclərin müstəqil həyata addımları, qarşılarına çıxan maneələr, həyatın amansız sınaqları, ağrıl-acılı anlar çox inandırıcı qələmə alınmışdır. Roman sevgi əzablarının dramatikliyinin çağdaş tamaşasıdır. Obrazların milli xüsusiyyətləri, həyata baxışları, çətin anlardakı davranışları inandırıcıdır. Hadisələrin artan gərginliyi, gənclərin sevgi etirafları təsirli, düşündurucudur, nəticə çıxarmağa, mərhəmətə, xeyirxahlığa çağırır.
Yazıçı nisgilli məhəbbət romanı yazsa da tarixi olayları xatırlamaqla mövzunu aktuallaşdırır. Çernobıl hadisələri, onun insanlığa, təbiətə vurduğu sağalmaz yaraların insanın hisslərinə təsirini, yeddi noyabr paradı, gənclərin ümidləri, arzuları, amalları romanı yaddaqlan edir. Sevgi və tarixin vəhdəti bir-birini tamamlayır. Çernobıldakı qəzanın fəsadlarını ram etmək üçün oraya göndərilən qazax balası Baysalın faciəsini tariximizin XX əsr olayları kimi bunu görməyən, eşitməyən, bilməyən gənclərin hafizəsinə həkk etmək missiyasını üzərinə götürüb, insanlığın biganəliyindən törənən acıların təsviri edir, çoxdan həyəcan təbilini çalmağın vaxtı olduğunu anladır.
“Eşq və ağılın gücü” (N.Gəncəvi) romanda paralel keçir. Azad və İnqanın mənəvi keyfiyyətləri ideal qəhrəman səviyyəsinə yüksəlmiş, onlar eşq ilə ağlın gücünün möhtəşəmliyinin canlı heykəlləridir.
Hər bir əsərdə milli ruhun müsbət və insanın ilahi hisslərinə mane olan cəhətlərini axtarmaq adətimə çevrilib. Azad anlamırdı ki, “sevinclə qəmin arası bir qarışdır”. “Böyük olan yerdə kiçik qələt eləyir, nə istək, nə arzu? Mən müəyyən edəcəm uşağımın taleyini”. Bu Solmazın – Azadın ilk məhəbbətinin atasının amansız hökmüydü. “Mlli adətin pərdəsi altında” onu Solmazından ayırdılar.
Azadın dediklərindən: “Solmazi görmək qismətim olmadı. Əvəzinə qohumları başa saldılar: “münaqişənin uzadılması onun məhvinə çalışmaq deməkdir!” Unuda bilməsəm də, bu işdə nöqtənin qoyulduğu aydın idi. Bu dərd yüküylə qayıtdım arxaya…”
Şərq aləmində bəzi ailələrin qız övladlarına münasibəti hələ də ən azı orta əsrlər adətləri səviyyəsindədir. Qızların əksəriyyəti indi də dilsiz, ağızsız, istəyi nəzərə alınmayan hüquqsuz məxluq, daha doğrusu əşya kimi ərə verilir. İlk yazılı “Leyli və Məcnun “poemasının dahi Nizami Gəncəvi tərəfindən yazıldığı XII əsrdəki kimi. Uğursuzluqlar məngənəsində səssiz fəryad qoparan Azadın həyatının qara zolağı da belə münasibətin nəticəsiydi.
Aristotelin fikri ilə desək, sevmək əzab çəkməkdir, sevməmək ölmək. Azad sevgi əzabı çəkməyə hazır idi, ölmək istəmirdi. Sevməliydi. Axı, gözəl bir qadın gözə, yaxşı bir qadın qəlbə xoş görünür, Birincisi brilyant, ikincisi xəzinədir. İnqa da Azadın tapdığı xəzinə idi… Azadla İnqa dərslər başlayan gündən bir-birinə isinişmişdilər. Onlari səmimi dostluq birləşdirirdi. Azad sevgi haqqında heç düşünmürdü. Çünki onun qəlbini çoxdan Solmazın sevgisi fəth etmişdi.
Yazıçı Azadı milli mentallığa, adət-ənənələrə sadiq qürurlu, xeyirxah Azərbaycan övladı kimi bütöv yaratmışdır. Sözünə sadiq, ünsiyyətcil Azad dili dilindən ayrı rəsmxətt müəllimiylə tez dil tapıb İnqaya zaçotda kömək etməsində Oğuz Türkünün istiqanllığını önə çəkməkdə böyük həqiqət var. Azad işlədiyi qarajda, təhsil aldığı qrupda da hörmət və nüfuz sahibidir.
Və nəhayət, söz vermişəm ki, iki gəncin sevgi hekayəsinin bəzi məqamlarına, bu ilahi sevginin incə nüanslarına, hadisələrin kulminasiya nöqtəsinə toxunmayacağam. Əgər incəlikləri birər-birər açıqlasam kitabı mütaliə etmək həvəsiniz azalacaq. Bu, həm də yazıçının əməyinə sayğısızlıqdır. Başqasının bir əsərin detallarını danışması heç xoşuma gəlmir. Mütaliə ən mənalı istirahətdir. Sizi belə ləzzətli istirahətdən məhrum etmək istəmirəm.
Azad ilk və əlçatmaz sevgisini kənddə dəfn edib qayıtdıqdan sonra “Yaradanın subay vaxtında yaranan, dahi rəssamın rəsm əsərinə bənzəyən, ilahə İnqanın, əsl insan İnqanın” ona qarşı səmimi münasibətindən çox məmnun idi. Paramparça olmuş sevgi dolu qəlbinə İnqanin məsum körpə gülüşləri və bir də şəlalə kimi saçları məlhəm idi. Səmimi dostluq yavaş-yavaş məhəbbətə çevrilirdi. Amma hələlik Azadın qüruru bunu etiraf etməyə mane olurdu. Axı Azadın cibindən düşüb itirdiyi Solmazın şəklini İnqa tapıb Azada qaytarmışdı. İnqayla söhbətində də Solmazı əbədi itirdiyini də boynuna almamışdı.
Xatırladım ki, özbək şairi Əlişir Nəvai “Xəmsə”sinin poemalarından biri – “Leyli və Məcnun”u 1484-cü ildə – Nizamidən təxminən 300 il sonra yazmışdır. Məzmununa görə Nəvainin poeması Nizaminin “Leyli və Məcnun”undan fərqlənir. Leyli xəstəliyə tutulduqdan sonra atası onun sağalması şərəfinə qonaqlıq verir. Qonaqlıqda Leyliyə vurulan Qeysin huşu başından çıxır, Nofəl öz qızını Qeysə vermək istəyir, Qeyssə bu təklifi rədd edir.
Əslində “Leyli və Məcnun” dastanı Yaxın Şərq xalqlarının folklorunda genişyayılmış dastan-rəvayət kimi VII əsrdəki hadisələrdən bəhs edir. Bədəvi şair Qeysin sevgisini əks etdirən rəvayət VI əsrdə Babilistanda geniş yayılmışdı. Bu məşhur sevgi hekayətinin tarixini niyə vurğuladım? Əvvəla, sevğinin tarixi, məkanı olmur. Sevgi sərhəd, millət tanımır. Qadının ləyaqətinin ölçüsü sevdiyi, həyatını ona bəxş etdiyi kişidir, həm də kişinin ləyaqəti onun namusunu qoruyan qadındır.
Bunları niyə xatırladım? Azad və İnqa da sevib sevilməyə layiq ideal cütlük idi. Hegelə görə, özünü başqasında tapan, sufi hikmətinə inansaq, özünü başqasında itirən iki sevgili.
Azad kimdir? “Keçənləri qaytarmağa heç bir yolu olmayan”, gənc və qürurlu olduğundan “səhvləri bir-bir sıralayan”, üz-üzə gəldikləri ilk günlərdə İnqanın duyğularına laqeyd yanaşan, hətta Vətəninə tətilə qayıdanda İnqaya deməyi, onunla görüşməyi unudan, vaxtında düşünüb-daşınıb qəti qərar verə bilməyən, sonda “hərəkətsiz dayanıb səs-küylə, taqqıltıyla gedən həyat qatarının arxasınca baxan” Türk oğlu. Sonra bunların peşmançılığını, acılarını yaşayan Azad İnqaya sevgisi yolunda hətta canını fəda etməyə hazır olsa da, həyatın sərt döngələri onun qulağına pıçıldayır: sən saydığını say…
Bəs İnqa kimdir? 19-20 yaşlı Özbəkistanda doğulan, oranı öz Vətəni bilən, özbək dilini ana dili kimi sevən alman əsilli, həyata inamlı, intellektual, sevgisi uğrunda bütün əzablara dözməyə hazır, sevib sevilməyə layiq bir gözəl. Yuxarıda Əlişir Nəvaidən, “Leyli və Məcnun” poemasından təsadüfən söz açmamışdım. “Özbək dili ilə Azərbaycan dili (Türk dili, Azərbaycan türkcəsi, Oğuz-Türk dili – V.O.) müəyyən oxşarlıq təşkil etsə də, Nəvainin şeir dilini başa düşmək Azad üçün çətin idi. İnqa gözəl köməkçi idi bu işdə, Azadın başa düşmədiyi beytləri İnqa ruscaya çevirirdi…” Ürəyimdən keçənləri bir cümlə ilə yazım: “Kaş, bizim “milli” rusdillilərimizdə ana dilimizə belə yanaşma, milli qürur olaydı…”
Uğursuz sevginin hıçqırıqları, pıçıltıları, naləsi min ilə yaxındır ki, milli ədəbiyyatımızın əbədi mövzusudur. Ancaq Xaliq Azadinin lirik qəhrəmanları həmişə ağlayıb-sızlamırlar, onlar xeyirxahdılar, mərhəmətlidirlər, bir-birinin dərdinə məlhəm qoymağı bacarırlar. Bu cəhətdən Azad çox maraqlı obrazdır. Azərbaycanın mənəvi cəhətdən saf və dolğun gəncliyinin həmişə arzuladığımız nümayəndəsidir. İnqa ilə Azad obrazlarını yazıçı uğurlu cütlük kimi bütöv yaradıb. Amma, doğru deyiblər ki, sevgiylə zarafat etməzlər, sevgidə güzəşt olmaz:
“Baysal o dəqiqə sual dolu nəzərlərlə mənə baxdı. Mən gülümsədim, yalnız. Baysal qəfildən sual verdi:
-Azad, bir dost kimi mənə cavab ver, İnqa ilə münasibətin hansı səviyyədədir?
Mən gülərək başdansovdu cavab verdim:
-Dostluq səviyyəsində.
-Yalnız dostluq?
-Yalnız dostluq.
Mən bu sualları zarafat kimi qəbul etdim…
Yazıçının “başdansovdu” kəlməsi yerində işlədilmişdir. Laqeydlik və başdansovduluq sevgiylə yanaşı dayana bilməz. Azadın Vətənə məzuniyyətə gələndə İnqayla görüşməyi unutması da bu ilahi sevginin ömrünü qısaldır.
Azadın təəssüf dolu düşüncələri də yazıçının dili ilə desək, səhlənkarlığın nəticəsidir:
“Mənə taleyimin təklif etdiyi İnqa adlı gözəlliyi, səadəti qiymətləndirə bilmədim, bəxtimə düşən imkandan sonacan istifadə etmədim. Kaş, biləydim onda, insan soyuqqanlığı nələri gətirə bilərmiş gündəmə…”
Romanı oxunaqlı edən həm də lirik səhnələrdir:
“-Eşidirsən?
-Nəyi?
-Tuk-tuk, tuk-tuk… Necə də gözəl ahənglə vurur, tuk-tuk, tuk-tuk!
-Kimin “tuk-tuk”udur?
-Kimin? Necə yəni “kimin”, məgər ayrı-ayrıdır ürəklərimiz? İkimizin bircə ürəyimiz yoxdur, bəyəm? Diqqətlə qulaq as, eşidirsən?
-Doğru deyirsən, İnqa! İki sinənin bir döyüntüsüdür o səs…”
Ç.Bukovski deyirdi ki, hıçqıraraq ağlayan bir qadının göz yaşları ağladan adamın başına gələcəklərinin altına atılacaq imzadır. Bu deyimin “Qəm yağışı” romanında cərəyan edən hadisələrə, Azadla İnqanın taleyinə dəxli varmı?
Söz vermişəm axı, roman hansı sonluqla bitir, yazmayacağam. Bilirəm ki, sizdə maraq oyanacaq, mən niyə belə etdim. Sonda bir sufi hikmətini xatırladıram: “Sevmək sevilməkdən daha böyük fəzilətdir”. Sevin!
Bu elektron kitabxana MUSTAFA MÜSEYİBOĞLU – 70 yubiley tədbirləri çərçivəsində Mustafa Müseyiboğlunun (Mustafa Müseyiboğlu haqqında) xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədi ilə yaradılmışdır. Allah rəhmət eləsin. Ruhu şad olsun.
“Ədəbiyyat qəzeti”nin məsul katibi, teatrşünas, Əməkdar mədəniyyət işçisi Atababa İsmayıloğlu (Hacıbabayev) dünyasını dəyişib.
1947-ci ildə Xırdalanda anadan olub. Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun teatrşünaslıq fakültəsində – professor Mehdi Məmmədovun kursunda ali təhsil alıb. Azərbaycan Teatr Cəmiyyətində redaktor, böyük redaktor (eyni zamanda “Bakı teatrlarında” məcmuəsinin redaktoru) vəzifələrində (1971-1977-ci illər) çalışıb.
1978/81-ci illərdə Azərbaycanın Xarici Ölkələrlə Dostluq və Mədəni Əlaqə Cəmiyyətində nəşriyyat şöbəsinin müdir müavini – 7 dildə nəşr olunan “Sovet Azərbaycanı bu gün” məcmuəsinin redaktoru işləyib. 1981/87- ci illərdə Teatr Xadimləri İttifaqının bədii rəhbəri olub. 1987-ci ilin yanvar ayından “Ədəbiyyat qəzeti” (“Ədəbiyyat və incəsənət”) əməkdaşı olub. 2009-cu ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında ədəbi hissə müdiri vəzifəsində də çalışıb.
Atababa İsmayıloğlu “Rza Əfqanlı”, “İki cəbhənin əsgərləri”, “Səhnə andı”, “Unudulmaz səhnə ustaları”, “Molla Qeybullanın sərgüzəştləri”, “İnkirlə Minkirin hüzurunda”, “Mizan-tərəzi” və s. kitabların müəllifidir. Mətbuatda teatr və digər incəsənət sahələrinə dair 2000-dən cox məqaləsi dərc olunub. X cildlik Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının müəlliflərindən biri, Mirzağa Əliyevin “Xatirələrim” kitabının tərtibçisi, Mişkinaz Cavidin “Xatirələrim”, Adilə İsmayılovanın “Məxluqə Sadıqova”, ikicildlik “Akademik Milli Dram Teatrının foto-səlnaməsi” kitablarının ixtisas redaktoru, digər onlarla kitabvə bukletin redaktoru; bir sıra tədris proqamlarının müəllifidir.
2005-ci ildə Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə Atababa Hacıbabayev Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Mədəniyyət İşçisi fəxri adı ilə təltif olunub.
MUSİQİ GÜNÜNƏ Do – və başlanır hər şey. Kodlanılan həyatın İlk şəkli, ilk nəfəsi. * * * Re – nəfəsin ikinci səsi. Dünyaya gəlişinin Birinci birləşməsi. Ayrılığın, görüşlərin do-redədir, Qalan hər şey irəlidə, geridədir. * * * Mi – üçüncü pilləni qurur. Ayaqlar əsə-əsə Bu notun üstündə durur. İlk kəlmələr Do-re-mi içində yoğrulur. * * * Fa – düşüncənin açarı. Hisslərin kökünü tutaraq Birləşdirir dil tapanları. Do-re-mi-fada çalınır Dörd hecanın dörd həmləsi, Duyğuların çox mərtəbəsi. * * * Sol – cütlükdən yaranan biri. Dörd notun ən gözəl ətiri. Birinin səndən keçməsi, Həyatın yeni mərhələsi. * * * Lya – altıncı qatın adı. Bu qatda qaynamaq var. Beş notun ahəngini Tutaraq oynamaq var Və bir də qanadları Çiynində saxlamaq var. * * * Si – sonuncu nöqtədi. Bütün notlar içində Yenilənən kökdədi. * * * Do – ürəyindən keçir, Re – ruhunu oxşayır, Mi – hisslərin yenidən titrəməsidi, Fa – ömrünün sevgisidi, Sol – səndən doğulanlardı, Lya – müdriklik mərtəbəsidi, Si – gözlərin sonuncu pərdəsidi… * * * Do-re-mi-fa-sol-lya-si Dünyanın yeddi səsi… Hər adamın bitirdiyi Bir ömürlük nəğməsi… Müəllif: Xanım İSMAYILQIZI
Üzeyir Hacıbəyov- Azərbaycan bəstəkarı, musiqişünas-alim, publisist, dramaturq, pedaqoq və ictimai xadim, müasir Azərbaycan peşəkar musiqi sənətinin və milli operasının banisi.
Üzeyir Hacıbəyov həyatı
Üzeyir bəy Əbdülhüseyn oğlu Hacıbəyov 18 sentyabr 1885-ci ildə Ağcabədidə anadan olub. Atası Əbdülhüseyn bəy, anası Şirinbəyim xanımdır. Əbdülhüseyn bəy öz dövrünün ziyalı şəxslərindən biri olub. Urşudbanu Natəvanın mirzəsi olaraq çalışıb. Anası Şirinbəyim xanım isə Qarabağda məşhur Əliverdibəyovlar nəslindən olub. Ailədə üç qardaş iki bacı olan uşaqların musiqi istedadlarının formalaşmasında ailənin valideynlərin böyük rolu olub.
Üzeyir Hacıbəyov ilkin təhsilini Şuşada ikillik rus-türk məktəbindəə alıb. Təhsil həyatına 1890-1904-cü illərəd Qori Müəllimlər seminariyasında davam edib. Bəskarın dünyagörüşünün formalaşmasına böyük təsir edən seminar həmçinin onun Avropa musiqi klassiklərini əsərləi ilə tanış olmasına da imkan yaradıb. Bu dövrdə Üzeyir bəy bariton və skripkada çalmağı, xalq mahnı nümunələrini nota köçürməyi öyrənib. Üzeyir bəy Qori Müəllimlər Seminariyasında Müslüm Maqomayevla tanış olub.
Seminariyanı bitirdikdən sonra Üzeyir Hacıbəyli 1904-cü ildə Cəbrayıl qəzasında müəllimlik etməyə başlayıb. 1905-ci il Bakıya gələrək “Həyat” qəzetində tərcüməçi işləməyə başlayıb və bu hadisə onun ədəbi-publisistik fəaliyətinin başlanğıcı olaraq sayılır.
1911-ci ildə musiqi təhsilini inkişaf etdirmək məqsədi ilə bəstəkar Moskvaya gedib və İlyinskiin xususi musiqi kursunda təhsil almağa başlayıb. Ancaq madii çətinliklər səbəbi ilə təhsilini yarıda qoyaraq Bakıya qayıdıb.
1910-cu ildə Üzeyir Hacıbəyov Məleykə xanımla ailə həyatı qurub. Rus dili müəllimi olan Məleykə xanım həyat yoldaşının sənətinə bələd olmaq üçün konservatoriyanın musiqi nəzəriyyəsi şöbəsinə daxil olub.
Sovet hakimiyyətinin ilk illərində Üzeyir bəy təqiblərə məruz qalıb. Hətta 1920-ci il də bəstəkarı güllələmək istəyiblər. Yalnız bir təsadüf nəticəsində bu təhlükə sovuşub.
Azərbaycan ictimai-mədəni mühitinin tələbatını dərindən duyub-anlayan Üzeyir Hacıbəyov Həsən bəy Zərdabini arzu və istəklərinin misilsiz daşıyıcısı kimi kəşf etmişdi. Qısa müddətdə Üzeyir bəy böyük ustaddan məfkurə dərsi almış, bir sıra sahələrdə estafeti ondan qəbul edib irəli aparmışdı.
O, musiqi fəaliyyətini əvvəlcə “Necat” cəmiyyətinin teatr truppası ilə həyata keçirib, 1914-cü ildə isə teatr cəbhəsində ona qoşulan qardaşları ilə birlikdə davam etdirib.
1918-ci ilin mart soyqırımı sonras Üzeyir bəy turuppası illə birlikdə İrana səfər edib və burada tamaşalar hazırlayıb. 1918-ci il sentyabrın 15-də Bakının erməno, rus-bolşevik, ingilis işğalından azad olmasından sonra vətənə qayıdıb. Bu dövrdə bəstəkar “Azərbaycan” qəzetindəki publisist-redaktorluq və mədəni quruculuqdakı fəaliyyəti ilə milli dövlət quruuluğuna bacardığı qədər kömək etməyə çalışıb. Cumhuriyyət Himnini də elə məhz bu dövrdə yazıb.
XX əsrin 20-30-cu illəri Üzeyir Hacıbəyovun sadəcə Azərbaycanda deyil, SSRİ və dünyada qərb musiqi janrında müxtəlif əsərlər yazması xüsusən 1932-37-ci illərdə “Koroğlu” operasını ortaya qoyması onu daha da məşhurlaşdırdı. Hətta bu əsər bəstəkarın repressiyadan qurtulmasına da kömək etdi.
Üzeyir Hacıbəyov yaradıcılığı
Üzeyir bəy Hacıbəyov bədii yaradıcılığa publisistika ilə başlamışdır. O, “Kaspi”, “Həyat”, “İrşad”, “Tərəqqi”, “Həqiqət”, “İqbal”, “Yeni iqbal” qəzetlərində müxtəlif ləqəblərlə dövrün mühüm ictimai-siyasi, maarifçilik məsələlərinə dair çoxlu məqalə, felyeton və satirik miniatürlər dərc etdirmişdir.
Operalar
Leyli və Məcnun: İlk dəfə 1918-ci il yanvarın 25də göstərilib. Bununla müsəlman Şərqində opera sənətinin əsası qoyulmuşdur.
Koroğlu operası: 1937-ci il aprelin 30-da Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında ilk dəfə tamaşaya qoyulan “Koroğlu” operası Hacıbəyov yaradıcılığının zirvəsini təşkil edir.
Firuzə: Hacıbəyov həyatının son illərində “Firuzə” operası üzərində işləmişdir. Bu bitməmiş operadan təkcə Firuzənin ariyası qalmışdır.
Şeyx Sənan (1909),
Rüstəm və Söhrab (1910)
Şah Abbas və Xurşud banu (1912)
Əsli və Kərəm (1912)
Harun və Leyla(1915)
Musiqili komediyalar
Ər və arvad (1910)
O olmasın, bu olsun (1910)
Arşın mal alan (1913)
İnstrumental müşayiətli xor əsərləri
1919 — “Azərbaycan”. Xor və orkestr üçün. Sözləri Əhməd Cavadındır. “Milli marş”. Xor və orkestr üçün. Sözləri Üzeyir Hacıbəyovundur.
1930 — “Himn”. Xor və simfonik orkestr üçün. Sözləri Üzeyir Hacıbəyovundur.
1934 — “Kantata”, “Qızıl əsgər marşı”.
1936 — “Azərbaycan xalq mahnılarının xor üçün işləmələri”. “Süvari marşı”,”Piyadalar marşı”.
1938 — “Kantata”. “Ölməz sənətkar Mirzə Fətəli Axundovun anadan olmasının 125 illiyi münasibətilə.
1939 — “Kantata”
1942 — “Vətən və cəbhə” kantatası. “Ey Vətən”
1945 — “Azərbaycan SSR Dövlət himni”. “Qələbə himni” (“Zəfər himni”). “Stalinə salam”.
1947 — “Kantata”. Nizami Gəncəvinin 800 illiyinə həsr olunmuşdur
Mükafatları
“Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi” fəxri adı — 1935
“Azərbaycan SSR xalq artisti” fəxri adı — 26 sentyabr 1937
“SSRİ xalq artisti” fəxri adı — 17 aprel 1938
“Stalin” mükafatı (II dərəcə) — 1941 (“Koroğlu” operasına görə)
“Stalin” mükafatı (II dərəcə) — 1946 (“Arşın mal alan” filminin musiqisinə görə)
“Lenin” ordeni — 17 aprel 1938
“Qırmızı Əmək Bayrağı” ordeni — 17 sentyabr 1945
“Qafqazın müdafiəsinə görə” medalı — 1944
“1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə” medalı — 1945
Üzeyir Hacıbəyov vəfatı
Çağdaş Azərbaycan musiqisinin banisi, korifey bəstəkar Üzeyir Hacıbəyov 1948-ci il noyabrın 23-də ağır ürək çatışmazlığı səbəi ilə dünyasını dəyişib.
Respublikamızda hər il Üzeyir Hacıbəyovun anadan olduğu gün – 18 sentyabr «Musiqi günü» kimi qeyd edilir.
