YÜZ ON İKİNCİ YAZI
Türkün söz dəryasının tək Sonası
(Sona Abbasəliqızı-İsmayılovanın yaradıcılığı)
Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bəzən bir insanın ömrü təkcə yaşadığı illərlə deyil, yazdığı sözlərlə, yetişdirdiyi qələmlərlə, qoruduğu milli yaddaşla və xidmət etdiyi mənəvi dəyərlərlə ölçülür. Elə ziyalılar var ki, onların adı çəkiləndə ilk növbədə kitab, söz, vətən, tarix və türk dünyası yada düşür. Bu dəfə söhbətimizin qəhrəmanı müasir Azərbaycan ədəbi mühitində məhz belə qələm sahiblərindən biri də yazıçı, jurnalist, redaktor və ictimai xadim Sona Abbasəliqızı-İsmayılovadır.
Onun yaradıcılığına nəzər saldıqda aydın olur ki, Sona Abbasəliqızı yalnız bədii əsərlər müəllifi deyil. O, sözün həqiqi mənasında milli düşüncənin daşıyıcısı, tarixi yaddaşın keşiyində dayanan ziyalı, türk dünyasının mədəni körpülərini quran fədakar qələm adamıdır. Onun fəaliyyəti ədəbiyyatın sərhədlərini aşaraq jurnalistika, redaktorluq, elmi-publisistik araşdırmalar, beynəlxalq mədəni əlaqələr və ictimai xidmət sahələrini də əhatə edir.
Ədəbiyyat xalqın mənəvi pasportudur. Tarix zamanın yaddaşıdır. Yazıçı isə həmin yaddaşı gələcəyə daşıyan mənəvi körpüdür. Sona Abbasəliqızı da yaradıcılığı boyu bu missiyanı böyük məsuliyyətlə yerinə yetirən sənətkarlardandır. Onun əsərlərində Vətən sevgisi, milli kimlik, insan taleyi, mənəvi dəyərlər və Türk dünyasının birliyi əsas ideya xəttini təşkil edir. Bu mövzular müəllifin bədii dünyagörüşünün deyil, həm də həyat amalının ifadəsidir.
Tarixi roman janrında qələmə aldığı “Sözün Xaqanı” əsəri müəllifin yaradıcılığında xüsusi mərhələ təşkil edir. Tarixi hadisələrin bədii-estetik düşüncə ilə vəhdətdə təqdim olunduğu bu roman oxucular tərəfindən maraqla qarşılanmış, sonradan Türkiyə türkcəsinə və özbək dilinə tərcümə edilərək beynəlxalq oxucu auditoriyasına çatdırılmışdır. Əsərin müxtəlif ölkələrdə maraq doğurması Azərbaycan tarixi roman məktəbinin uğurlarından biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Sona Abbasəliqızının yaradıcılığı təkcə romanlarla məhdudlaşmır. Onun poemaları, pyesləri, povestləri və publisistik yazıları milli yaddaşın, vətənpərvərlik ruhunun, tarixi həqiqətlərin və mənəvi dəyərlərin təbliğinə xidmət edir. Xüsusilə “Tarix qarşısında cavab günüdür” povestində müəllif tarixi hadisələrə sənədli yanaşmanı bədii düşüncə ilə birləşdirərək oxucunu hadisələrin içərisinə aparmağı bacarır. Bu əsərdə ədalət ideyası, hüquqi məsuliyyət və insan taleyi publisistik dəqiqliklə bədii təsvirin harmoniyasında təqdim edilir.
Müəllifin poeziyası da xüsusi diqqətə layiqdir. Onun şeirlərində ana sevgisi, Vətən məhəbbəti, milli birlik, türkçülük ideyaları, insanlıq və mənəvi ucalıq əsas yer tutur. Təsadüfi deyil ki, onun sözlərinə Azərbaycanda və Türkiyədə iyirmidən çox mahnı bəstələnmiş, aşıqlar tərəfindən qoşmalar və gəraylılar ifa edilmişdir. Bu fakt müəllif sözünün musiqidə də yaşadığını və xalq ruhuna yaxın olduğunu göstərir.
Sona Abbasəliqızının xidmətləri yalnız yazdıqları ilə ölçülmür. O, uzun illər redaktor kimi yüzlərlə müəllifin kitabının ərsəyə gəlməsində mühüm rol oynamış, beş yüzdən artıq kitabın redaktoru olmuşdur. Hər redaktə olunmuş kitab bir müəllif taleyi, bir ədəbi məktəb və bir mənəvi sərmayə deməkdir. Bu baxımdan onun redaktorluq fəaliyyəti müasir Azərbaycan kitab mədəniyyətinin inkişafında mühüm yer tutur.
Türk dünyasının müxtəlif ölkələri ilə qurduğu mədəni əlaqələr isə onun fəaliyyətinin daha geniş coğrafiyasını müəyyənləşdirir. Türkiyə, Özbəkistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və digər türk dövlətlərində keçirilən beynəlxalq konfranslar, simpoziumlar və ədəbi forumlarda Azərbaycanı uğurla təmsil etməsi, müxtəlif ölkələrdə çıxışlar etməsi, kitab təqdimatlarında iştirak etməsi onun sözünün yalnız Azərbaycanda deyil, bütün türk dünyasında qəbul olunduğunu göstərir.
Sona Abbasəliqızının yaradıcılığında xüsusi yer tutan istiqamətlərdən biri də Qərbi Azərbaycan həqiqətlərinin beynəlxalq aləmdə tanıdılmasıdır. O, illərdir müxtəlif ölkələrdə bu mövzuda çıxışlar edir, məqalələr yazır, kitablarını təqdim edir və tarixi həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində ardıcıl fəaliyyət göstərir. Bu xidmət onun yaradıcılığına və ictimai fəaliyyətinə vətəndaş məsuliyyəti qazandıran əsas cəhətlərdəndir.
Müəllifin elmi-publisistik fəaliyyəti də diqqətəlayiqdir. Türkoloji araşdırmalar, milli-mənəvi irs, Azərbaycan ədəbiyyatı və Türk dünyasının ortaq mədəniyyətinə dair elmi məqalələri beynəlxalq jurnallarda dərc olunmuş, Birinci Türkoloji Qurultayın yüz illiyinə həsr olunmuş elmi konfransdakı çıxışı isə elmi ictimaiyyət tərəfindən maraqla qarşılanmışdır. Bu fəaliyyət onun yalnız yazıçı deyil, həm də araşdırmaçı alim düşüncəsinə malik ziyalı olduğunu nümayiş etdirir.
Onun yaradıcılığına verilən yüksək qiymət də təsadüfi deyil. Əsərlərinin müxtəlif dillərə tərcümə olunması, tanınmış alim və ədiblərin kitablarına ön söz yazması, beynəlxalq mükafatlara layiq görülməsi, yeddi ölkənin Yazıçılar Birliyinə üzv seçilməsi bu zəngin fəaliyyətin məntiqi nəticəsidir. Bu gün Sona Abbasəliqızı İsmayılovanın adı çəkiləndə yalnız bir yazıçını xatırlamırıq. Biz sözün məsuliyyətini daşıyan ziyalını, milli ruhun keşiyində dayanan vətəndaşı, Türk dünyasının ədəbi körpülərini quran mədəniyyət elçisini, yüzlərlə müəllifin uğurunda pay sahibi olan redaktoru, Azərbaycan həqiqətlərinin dünyaya çatdırılması yolunda yorulmadan çalışan qələm sahibini görürük.
Söz insanın ömrünü uzadan ən müqəddəs sərvətdir. Elə insanlar var ki, onların yazdıqları əsərlər zaman keçdikcə daha da qiymətlənir, çünki həmin əsərlər yalnız dövrünü deyil, gələcəyi də düşünərək yazılır. Sona Abbasəliqızı-İsmayılovanın yaradıcılığı da məhz belə bir mənəvi sərvətdir. Onun qələmi Azərbaycanın milli-mənəvi dəyərlərini, tarixi yaddaşını və Türk dünyasının ortaq ideallarını yaşadan söz ocaqlarından biridir.
Türkün böyük söz xəzinəsində hər qələm sahibinin öz yeri vardır. Lakin elə sənətkarlar da olur ki, onlar yalnız yazmırlar, sözün keşiyini çəkirlər. Bu mənada Sona Abbasəliqızı-İsmayılova həqiqətən də Türkün söz dəryasının tək Sonasıdır. Onun qələmi milli yaddaşın işığını gələcək nəsillərə daşıyan, Azərbaycanın və bütöv Türk dünyasının mənəvi birliyini möhkəmləndirən qiymətli söz karvanının önündə inamla irəliləyir. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik!
17.07.2026. Bakı – Qobu q.
Müəllif: Zaur USTAC
AVMVİB, AJB və AYB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir, naşir
Oxuyun >> Gözündə tük var
