14 Februar 2026, die Hauptstadt Aserbaidschans, die Stadt Baku. Früh am Morgen von neben den „Flammentürmen“ stieg ich in die „Linie Nummer 10“… Zu meiner Rechten der Verkünder der Welt; der „Fernsehturm“, zu meiner Linken die „Flammentürme“… Während wir hinabfahren, rechts von mir der „Märtyrerfriedhof“, eine Moschee, die Standseilbahn, das Haus des Helden Ziya Bünyadov, das „Teletheater“… Dann Enge; ein steiniger, holpriger Weg… das Café „Yolki-palki“, die Scheich-Schamil-Straße, der „Azneft-Platz“, wieder rechts von mir das blaue Kaspische Meer, links von mir „Die vier Jahreszeiten“… Wieder bleibt links der „Jungfrauenturm“… In seinem Schoß die Wunde der Jahre; die Kirche des Heiligen Apostels Bartholomäus, in der Ferne; an der Kreuzung der Straßen Pervimayski und Karganov die Synagoge der Juden, gleich daneben die Kerbalayi-Abdullah-Moschee, ein wenig später die Synagoge der Bergjuden, gesondert… Während diese Bilder durch meine Gedanken ziehen, biegt der Bus ins Stadtzentrum ab – ich verabschiede mich vom „Neftyannik“, meine „Blauäugige“ bleibt zurück… „Dinamo“ und „API“ bleiben rechts von mir, „Dzerzhinski“, „26er“, die Nationalbibliothek fallen auf meine linke Seite… Das Musiktheater von Raschid Behbudov bleibt rechts… Links, an der belebtesten Stelle der Nizami-Straße – im Herzen Bakus – die Kirche des Heiligen Gregor… Rechts von mir – in der 28.-Mai-Straße (ehemals Telefonnaya) steht die lutherische Kirche wie ein wahrer „Erlöser“… Wir überqueren rasch die 28.-Mai-Straße, biegen von Mirza Agha Aliyev nach rechts ab, vor dem Konservatorium steht Üzeyir Bey, gegenüber der Nationalbank bleibt der große Führer, links hinten… Vor der Metrostation 28. Mai hält der Bus kurz… Rechts von mir bleibt „AZI“, links der „Bahnhof“… Wer einsteigt, steigt ein, wer aussteigt, steigt aus… Wir setzen unseren Weg fort… Von der Puschkin-Straße biegen wir nach rechts ab; links bleibt der große Samad Vurgun, rechts der Ort des „Baku-Hotels“… Halt, „Nummer 10“! Halt! Als hätte der Fahrer meinen Ruf gehört, beschleunigt er… Wieder fahren wir hinaus zum „Neftyannik“… Puschkin bleibt links, „Domsowet“ rechts… Wir erreichen den „Seehafen“ und biegen nach links ab, das blaue Kaspische Meer bleibt rechts… In der Ferne, im Schoß des Meeres, badet die Sonne! Das blaue Auge meines Kaspischen Meeres ist zu einer blutroten Schale geworden! Wir erreichen den Siegespark und biegen nach links ab, der Siegesbogen bleibt rechts, zurück… Wir fahren geradeaus, immer geradeaus… Vom Ort der Gagarin-Brücke – über die Afiyeddin-Dschalilow-Straße… Das „Entbindungsheim“ bleibt rechts, das Krankenhaus der Ölarbeiter links… Mein Ahnherr Schah Chätai bleibt links, das Gericht der Gerechtigkeit rechts… Wir fahren geradeaus über die Chodschali-Allee… Links von mir die Metrostation Chätai, rechts der Tempel der Chemiker; Mendelejew, Məmmədəliyev – es gibt eine Ähnlichkeit… Wir fahren geradeaus, immer geradeaus… Links hinten; die Statue einer Frau, die ihr Kind Gott übergibt, klagend, bleibt zurück… Wieder wenden wir uns dem Kaspischen Meer zu… Die purpurrote Sonne glüht am Horizont… Die Brust der Nacht wird aufgerissen… Die Arme des roten Schimmers strecken sich in den Schoß der Nacht, der Himmel nimmt eine seltsame Farbe an – eine Mischung aus Blau und Rot… Ich möchte den Himmel näher sehen: „Halt, halt!“ – sage ich zum Fahrer… Unter dem Vorwand einer Haltestelle will er nicht anhalten… Ich gehe zur Tür, lege meine Hand an den Mund, tue so, als müsste ich mich übergeben… Der Fahrer hält sofort den Bus. Ich steige sogleich in die „Nummer 11“… Mein Geist schreitet dem Meer entgegen… Der Himmel ist klar, die Luft leicht kühl… Der Morgenwind weht vom Meer in mein Gesicht. Links vor mir, ganz nah, fällt ein heller Stern in mein Auge… Ich gehe zum Meer hin und erreiche ihn direkt. Ein seltsames Gebäude; eine Säule, die sich in den Himmel dreht… Ganz oben leuchtet wie ein Stern das „Symbol des Lebens“… Es hat Farbe von der Sonne angenommen; weder rot noch rosa noch orange… Seine Farbe ist sehr eigenartig, ganz wie die Welt selbst… Ich gehe dem Meer entgegen, auf meinem Weg sitzt eine alte Frau, vielleicht achtzig Jahre alt, ärmlich gekleidet… Vor ihr 3–4 gelbe Zitronen, 5–6 Bündel Petersilie… „Was ist das für ein Gebäude, gute Frau?“ – frage ich die Alte. Im Zwielicht des Morgens öffnet sich auch ihr Blick… „Ich bin nicht die Dame, schau, sie ist es!“ – auch mir, mit grauem Bart, öffnet sich der Blick… „Es ist die Kirche der Unbefleckten Empfängnis der Heiligen Jungfrau Maria…“
Qəzənfər ərazidə yeganə salamat qalmış küknar ağacının altında oturub gözlərini məchul bir nöqtəyə zilləmişdi. Onun bu an nə barədə düşündüyünü ayrıd etmək çox çətin idi. Duyğusal adam idi, özü zarafat eləməyi xoşlasa da, “yersiz” zarafatdan tez inciyirdi. İndi gəl baş çıxart, hansı zarafat “yerli”di, hansı “yersiz”. Döyüşçü yoldaşları bunu yaxşı bildiklərindən, onunla zarafat edəndə ehtiyatlı olmağa çalışırdılar. Ancaq, elə məqamlar olurdu ki, zarafatsız ötüşmək olmurdu. Xüsusən də döyüş tapşırığına gedən ərəfələrdə. Əslində, bu elə tapşırıq qabağı nikbinləyə köklənməyin bir üsulu da bu idi. Di gəl…
Bayaqdan kənardan dostuna nəzarət edən Salehin deyəsən səbr kisəsi dolmaqda idi. Axı, Qəzənfər düz 3 saata yaxın idi ki, beləcə səssiz-səmirsiz oturmuşdu. Artıq günəş də yorulub dincini almaq üçün dağların arxasına keçməkdə idi. Belə də olmazdı axı. Bu gecə bəlkə də indiyə qədər yerinə yetirdikləri tapşırıqların ən mühümünün öhtəsindən gəlməli idilər. Hiyləgər bir yanaşma tərzi tapmaq lazım idi.
-Qardaş, görəsən, o yüksəkliyin zirvəsindən haralar görünür?! – Saleh, nəhayət ki, çıxış yolu tapa bildi. Çətini dialoqa başlayana qədər idi, sonra söhbətin axarını tutacaqdı.
-O yüksəkliyin? Sabah sübh tezdən özün görəcəksən.
-İnşallah! Yəqin Zəngilan, Qubadlı, Laçın…
-Yox, elə də yox. O şəhərlərə gedən yollar. Ən əsası isə Araz çayı.
-Araz da görünəcək? Nə gözəl!
-Hə, Arazı görəcəyik. O ki qaldı şəhərlərimizə, onlardan bir şey qalıb ki, görək də. Biz hələ üç ay əvvəl rəhmətlik Orxanla kəşfiyyata gedəndə… çox şeylər görmüşdük. Viranə qoyulmuş kəndlər, qəsəbələr…- sözünün ardını gətirə bilmədi, kövrəldi.
-Hə, qardaş, Allah rəhmət eləsin Orxana. Heyif, qələbəmizi görə bilmədi, heyif. Nə qalıb ey, qələbəmizə, dığaları həssəyə-həssəyə gedirik irəli… deyəsən axı yağacaq. Gör, göyün üzü necə tutulub.
-Yağsa yaxşıdır. Dığalar girəcəklər öz kaftar yuvalarına, nəzarət kameraları da korlaşacaq.
-Orası elədi ey, qardaş, ancaq yağışlı havada əməlyyat aparmaq da çox çətinləşir. Özün bilirsən də buranın palçığı necə olur…
-Olsun də, az döyüşmüşük belə şəraitdə? Qorxan gözə çöp düşər.
-Hə də, yağış bizim xeyrimizə işləyəcək.
-Kürənə də elə belə havada, tapşırıqdan qayıdanda rast gəlmişdik. Rəhmətliklə… Arxa sağ ayağından güllə yarası almışdı. Rəhmətlik götürdü onu qucağına, gətirdi müvəqqəti mövqeləndiyimiz yerə. Dava, dərman… sağaltdı onu.
-Bilirəm, Kürən sizin hər ikinizə də çox bağlanmışdı. Rəhmətliyi ağır vəziyyətdə hospitala yola salanda sanitar maşınının arxasınca düşüb yorulanacan qaçmışdı.
-O, məndən rəhmətlik barədə şad xəbər gözləyir. Mənalı-mənalı gözlərini mənə zilləyəndə az qalır ürəyim yerindən çıxsın. Necə deyim axı ona? Necə?
-Dur gedək, qardaş. Gedək bir az dincələk. Bəlkə bu gecə elə biz də şəhid olacağıq, kim bilir?! Gedəcəyik o müqəddəs yerə- şəhid qardaşlarımızın yanına…
-Ya qismət. Kürən iki gündür yoxa çıxıb, çox narahatam. Görəsən haralardadır, başına bir iş gəlməyib ki?!
-İnşallah, heç nə olmaz. Sabahda, biri gündə gəlib çıxar. Görəsən kimə rast gəlib də.
-Yox, Kürən bir qarın yeməyə bizi satmaz. Nəsə iş var başında…
-Ancaq, çox qəribə adı var ey, Kürən. Belə də ad olar?
-Nəyi qəribədi ki? Kürəndi də, a qağa. Rənginə uyğun da ad qoyub. Sən qəribə adlar görməmisən ey- Kolxoz, Traktor, Moskva, Yanvar…
-Yox bir Fevral… Özü də ki, adı görmürlər, eşidirlər.
-Fevral da var, Mart da, Aprel də… Bir də ki, o adı rəhmətlik özü qoyub ona. Kürən özü də öyrəşib bu ada, başqa adla çağır, görüm üzünə baxacaq. Ay baxdı ha… Sən məndə səhv tutursan, qağa?
-Yoo… Allah eləməsin. Dur gedək, sən bu qağavun canı.
Dialoq burda bitdi. Saleh dostunun qoluna girib onu çadıra apardı.
——-
Hava proqnozu özünü doğrultmadı. Yağış tez kəsildi, səma da aydınlaşdı. Ay da, ulduzlar da sanki, qəsdən daha parlaq olmuşdular. Bir şey ürəkaçan idi ki, yağış tozu torpağın canına hopdurmuşdu.
Qəzənfərlə Saleh tağşırıq üzrə döyüşçü yoldaşlarından bir saat əvvəl yola çıxmış, düşmənin gözləmədiyi istiqamətdən- minalanmış ərazidən keçərək kiçik təpəciklərin arxasında mövqelənmişdilər. Hər ikisi öz sevimli snayper tüfənlərini, ehtiyat daraqlar və 5 ədəd qumbara götürmüşdülər. Daha ağır silahlar isə arxadan gələn döyüşçü yoldaşlarında idi. Düşmən postu ilə onların arasında 50-60 metr məsafə olardı. Erməni hərbçilərinin hərəkəylərini aydınca görmək olurdu. Onlar səngərdə ora-bura vurnuxur, falisəsiz olaraq projektorun işığını şübhələndikləri istiqamətlərə yönəldir, həmin istiqamətlərə ara-sıra atəş də açırdılar. Sanki, “biz müdafiəmizi möhkəm qurmuşuq”- demək istəyirdilər. Əldə olunan kəşfiyyat məlumatına görə bu posta əlavə qüvvələr də cəlb olunmuşdu.
Nədənsə, tağım komandirinin “hücum” komandası gecikirdi. Adətən o, özü öndə gedir və ilk olaraq da özü atəş açırdı. Bu postun əhəmiyyətini dərk edərək düşmənin ciddi-cəhdlə müqavimət göstərəcəyini bilirdi. Hava zərbələrindən qorunmaq üçün beton istehkamları, səngər və tunelləri, kifayət qədər silah-sursatları vardı. Gündüz bu posta yaxınlaşmaq müşkül məsələ idi.
Qəzənfər ehtiyatla arxaya, döyüş yoldaşlarının gəldiyi tərəfə boylandı. Onlar sürünə-sürünə yaxınlıqdakı xəndəyə yaxınlaşırdılar. Düşmən tərəfdən tez-tez havaya atılan fişənglər ərazini əməllicə işıqlandırırdı. Hərəkəti çətinləşdirən də elə bu idi. Üstəlik projektorun işığı, atılan güllə və minamyot mərmiləri. Qəsdənmi, ya yoxlamaq məqsədiləmi mərmiləri sağa-sola yağdırıdılar. Qəzənfərgilin mövqeləndiyi təpə istiqamətində atılan mərminin biri onun lap yaxınlığına düşdü. Partlayışın dalğası onu havaya qaldırıb gizləndiyi yerdən 2-3 mert kənara atdı. Təpənin torpağı yumşaq olduğundan mərmi bir qədər dərində partlamışdı, qəlpələr ona xəsarət yetirməmişdi. Kürəyi və sümülkəri ağrıyır, qulaqlarında möhkəm gurultu vardı… Özünə gələn kimi tüfəngini axtardı. Tüfəng bir neçə metr kənarda idi. Lakin, həm də düşmənin aydın görə biləcəyi yerdə. Salehi səslədi:
-Saleh, hardasan? Salamatsan?
Salehdən cavab gəlməyəndə başını qaldırıb ətrafa göz gəzdirdi. Sağına, soluna güllələr yağmağa baışladı, onu görmüşdülər. Ancaq Salehi görə bildi. Deyəsən o xəsarət almamışdı. Qəzənfərə nə isə deyirdi. Qəzənfər eşitmədiyini indi dərk etdi.
-Saleh, qardaşım, mən heç nə eşitmirəm, tüfəngim də düşüb odu ey, qabağa. Mənə diqqətlə qulaq as. Dığalar məni gördülər. Məncə, məni vurmaq istəyən snayperçidir. Çalış, onun yerini müəyyənləşdir və gəbərt o itin balasın. Mə də çalışacam ki, tüfəngimi götürüm.
-Kürən…
Yalnız indi Salehin səsini eşitdi.
-Nə? Kürən? Hanı?
-Qabağa bax, qardaş.
Başını qaldırıb qabağa baxdı. Kürən sürətlə ona tərəf qaçırdı, kürəyndə də bağlama vardı.
-Bu nə deməkdi, qardaş? Kürənin kürəyindəki bağlama… olmaya partlayıcıdır?!
-Oxşayır ki, elədir.
Kürən təpənin üstünə çatanda aralarında 3-4 metr məsafə qaldı. O, Qəzənfəri görcək dayandı.
-Kürən…
Kürən gözlərini onun gözlərinə zilləyib baxırdı. Ancaq bu tamam başqa baxış idi. Qəznfərə elə gəldi ki, Kürənin gözlərində yaş düyünlənib. Kürən dönüb geriyə, sonra yenə də Qəzənfərə baxdı. İndi anladı, bu vida baxışıdır…
Saniyələr ötdü, Kürən geriyə dönüb sürətlə gəldiyi istiqamətdə qaşmağa başladı. Ətrafa ani sükut çökdü. Sanki, dığalar çaş-baş qalmışdılar, gözləmədikləri halla qarşılaşmışdılar.
-Saleh, qardaş, diqqətli ol. Onlar vəziyyəti anlayan kimi snayperlə Kürəni vurmağa çalışacaqlar. Qabaqla onları, tap o oğraşı.
Saleh ilk olaraq projektoru vurdu. Qəzənfər cəld qabağıa sıçrayıb tüfəngini götürdü.
-Allaha şükür, tüfəng salamatdır. Qardaş, sən atmağında davam elə.
Salehin ikinci atəşindən sonra yenə ani olaraq sükut yarandı. Bu dəfə pulemyot işə düşdü. Qəzənfər onun yerini asanlıqla müəyyənləşdirə bildi. Onun atəşindən sonra yenə ani sakitlik yarandı. Pulemyot yenidən işə düşdü.
-Saleh, pulemyot…
Saleh bu dəfə pulemyotçu istiqamətində atəş açdı. Qəzənfər isə diqqətlə Kürəni izləyirdi. Onun sürətini yavaşıtdığını, sıçrayışa hazırlaşdığını aydınca hiss etdi. Kürən təkan verib havaya qalxdığı anda “Bağışla məni dostum”- deyib tətiyi çəkdi. Partlayış o qədər güclü oldu ki, dalğası Qəzənfərgiləcən gəlib çatdı. Görünür Kürən mərmilərin saxlanıldığı yerə atılmışdı, çünki, səngərin içində bir-birinin ardınca partlayışlar baş verirdi. Arxadan, döyüşçü yoldaşlarının mövqeləndiyi yerdən də ardıcıl olaraq atəş səsləri gəlirdi. Onların atdığı qumbaraatan mərmiləri də partlaşlara əlavə təkan verirdi. Kapitan Sübhan Cahangirlinin komandası aydın eşidilirdi:
-Qardaşlarım, ardımca! Allahü Əkbər! Haydı, qardaşlarım! Axırına çıxağın bu qaniçənlərin!
——
…Günəşin şəfəqləri seyrək otların, xirda kolların saçaqlarından sallanan şeh damcılarını parlaq rəngə boymışdı. Ətrafda yalnız səliqə-sahman yaradan əsgərlərin yaratdığı səslər və arabir özlərinin danışıq səsləri eşidilirdi. Saleh daha iki nəfər əsgərlə şəhid olmuş və ağır yaralanmış döyüşçü yoldaşılarını sanitar maşınına qədər aparıb geri qayıdırdı. Ətrafa göz gəzdirdi, Qəzənfəri görə bilmədi. Kapitana yaxınlaşdı.
-Komandir, Qəzənfəri harasa göndərmisiz?
-Mən yox, özü gedib. Odu ey, o təpənin başındadı, gecə mövqeləndiyiniz yerdə. Kürənin qalıqlarını yığıb apardı basdırmağa. Deyir, o təpənin adını “Kürən Təpəsi” qoyacam. Mən də ki, humanist adamam, neynim, etiraz eləmədim.
-Allah köməyiniz olsun, komandir!
-Bu zirvənin də adını mən qoydum- “Orxan Zirvəsi”. O rəhmətlik kəşfiyyatdan qayıdanda, bax, o yolla qayıdırdıq, düşmən gülləsinə tuş gəldi. Bizim barədə bu posta xəbər veriblərmiş, elə burdan birinci onu snayperlə vurdular. Bir saatdan artıq, bizə dəstək gələnəcən döyüşdük. Dığaların azı on nəfərini cəhənnəmə göndərdik, onlara əlavə dəstək gələnəcən biz buranı tərk elədik. Qəzənfərlə köməkləşib Orxanı apardıq sanitar maşınına qədər. Hə, onu da deyim- bir də gördük ki, Kürən yanımızdadır. Çox cəsarətli və sadiq idi. Kəşfiyyata gedəndə bizi gizlicə müşayət edirdi. Hərdən köməyimizə də gəlirdi, minalanmış ərazilərə yaxınlaşanda Orxan onu buraxırdı qabağa. Minanı tapıb otururdu yanında, bizi gözləyirdi. Neçə dəfə belə olmuşdu. Orxana çox bağlanmışdı, ancaq ona qulaq asırdı. Rəhmətlik onu çox qabağa getməyə qoymurdu, buralarda gizlənib geri qayıtmağımızı gözləyirdi. Bəlkə də elə bu səbəbdən gəlibmiş buralara- Orxanın yaralandığı yerə, onun iyini almağa, ziyarətə… Dığalar aldadıb tutublarmış yəqin onu. Kürənin xətrini hamımız çox istəyirdik. Ən çox da ki, rəhmətliklə Qəzənfər. Nə isə… Allah Orxan qardaşımıza rəhmət eləsin! Yaxşı yoldaş, yaxşı döyüşçü, yaxşı da zabit idi. Baş leytnant rütbəsini müharibə ərəfəsində almışdı.
-Ruhu şad olsun!
Amin!
-Komandir, siz Allah bağışlayın ey, bir söz də soruşum, sonra gedəcəm Qəzənfər qardaşıma kömək eləməyə. Amma…
-Nə amma?
-Qolunuzdan qan axır ey, yaralanmısız.
-Boş şeydir, qəlpə dəyib. Bu barədə sus. 3 nəfər şəkil kimi cəngavər itirdik, 8 yaralımız var. Bax bu daha ağır yaradır.
-Allah hamısına rəhmət eləsin! Görünür şəhid olmaq hələ ki, bizim qismətimiz deyil.
-Ya qismət. Yaxşı, soruş görüm.
-Komandir, Qəzənfər deyirdi ki, bu yüksəklikdən Araz görünəcək,yəni, görünür…
-Hə, düz deyib, yaxşı baxsan, görərsən. Bir az sağa fırlan.
-Görmürəm axı.
-Bir az da, təxminən 45 dərəcə, Kürən Təpəsinə tərəf.
