Bir kimsə bilməz sirrimi
(araşdırma)
Nöqtəli “t” (ت) ilə yazılan “Xəta” sözünün heç bir dildə heç bir anlamı yoxdur. Tək mənası əbcəd hesabı ilə 1001 etməsidir. Yəni, Haqq Taalanın min bir adının bir insanda cəm olmasıdır.
Ərəb əlifbasında “t”nin iki növü var, biri dəstəli “t” (ط), bir də nöqtəli “t”dir (ت). Bunların da biri (ط) “ta”dır, digəri də (ت) “tə” dir.
Amma son dövr İran nəşrlərinə qədər Xətai sözü nöqtəli “t” – (ت) ilə yazılırdı. Nöqtəli “t” (ت) ilə yazılan “Xəta” sözünün isə heç bir dildə heç bir anlamı yoxdur. Tək mənası əbcəd hesabı ilə 1001 etməsidir. Yəni, Haqq Taalanın min bir adının bir insanda cəm olmasıdır. O min bir adın bu 99 əsmail-hüsna ilə əlaqəsi yoxdur – 99 əsmail-hüsna Qurani Kərimdən və Ərəb dilindən gələn sifətlərdir, isim deyil. Allah sözünün özü belə, isim yox sifətdir. Bu ancaq Əhli irfan inancına əsasən Tanrının yer üzündə daşıyıcıları olan insanların adlarıdır – Adəmdən Xatəmə qədər. Hələ min bir tamam olmayıb. Haqq Taala qiyamətə qədər min bir kərə insan cildində yerə gəlir. Şah Xətai deyir ki:
Girdim Adəm cisminə
Bir kimsə bilməz sirrimi
Mən bu Beytullah içində
Ta əzəldən var idim. (Xətai – Var idim)
Beytullah Allahın evi deməkdir. Allahın evi haradır? Kəbəmi? Xeyr! Allahın evi insanın bədənidir, insanın qəlbidir. Həmin “min bir” haqqında Yunis Əmrə məşhur “Sordum sarı çiçəyə” şeirində belə deyir:
Sordum sarı çiçəyə
Adəmi tanırmısın?
Çiçək dedi, dərviş baba
Adəm mindən biridir.
O “min bir” adının təcəllası həmin o “Xəta” sözündə birləşir.
Müəllif: Ozan Fəxrəddin Salim
AMEA-nın əməkdaşı, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında