Bəzən insan dayanıb geriyə boylananda anlayır ki, ömür sadəcə yaşanan illərin cəmi deyil — o, duyğuların, seçimlərin, yol ayrıcılarında verilmiş qərarların və ən əsası, ürəyin səsini dinləyərək atılmış addımların bütöv bir harmoniyasıdır. Hər bir il, hər bir gün bu harmoniyanın bir akkordudur.
Bu gün – ad günümdə – ötən ömrün akkordlarını nəzərdən keçirərkən, həyatımın böyük bir hissəsinin sözlə, fikirlə, düşüncə ilə bağlı olduğunu daha aydın hiss edirəm. Ömrümün yarıdan çoxu jurnalistikaya, tərcüməçiliyə, yazıçı-publisist kimi fəaliyyətə həsr olunub. Bu yol bəzən çətin, bəzən keşməkeşli olsa da, hər zaman mənim üçün mənalı və dəyərli olub.
İxtisasca rus dili müəlliməsi kimi ali təhsil alsam da, taleyin məni yönəltdiyi yol fərqli oldu. Müəllimlik fəaliyyətim qısa sürdü, lakin sözə olan sevgim, fikri ifadə etmək ehtiyacı məni başqa bir istiqamətə apardı. Mən qələmlə danışmağı, düşüncələri kağıza köçürməyi seçdim. Bu seçim isə həyatımın əsas məzmununa çevrildi.
Jurnalistika mənə cəmiyyətin nəbzini duymağı öyrətdi. Tərcüməçilik müxtəlif dünyalar arasında körpü salmaq imkanı verdi. Publisistika isə düşüncələrimi daha geniş müstəvidə ifadə etməyə şərait yaratdı. Hər bir sahə mənim ömrümün bir parçasına çevrildi, bir-birini tamamladı və mənim kimliyimi formalaşdırdı.
Bu gün geriyə baxanda nə peşmanlıq hiss edirəm, nə də yarımçıq qalmışlıq. Çünki seçdiyim yol mənim yolum idi. Hər akkord öz yerində səsləndi, hər səs öz mənasını tapdı. Bəlkə də həyatın ən böyük uğuru elə budur – öz səsini tapmaq və onu qorumaq.
İllər ötür, zaman dəyişir, amma insanın içindəki söz ehtiyacı dəyişmir. Mən də bu ehtiyacla yaşamağa davam edirəm. Çünki bilirəm ki, yazmaq sadəcə peşə deyil — bu, həm də yaşamaq tərzidir.
Bu gün yeni bir ilin astanasında dayanarkən, gələcəyə də eyni inamla baxıram. Hələ yazılacaq sözlər, deyilməmiş fikirlər, bölüşüləcək duyğular var. Ömrün akkordları hələ tamamlanmayıb — bu musiqi davam edir.
Və mən bu musiqinin bir parçası olmaqdan məmnunam.
Ədəbi tənqidçi, filologiya elmləri doktoru Vaqif Yusifli haqqında düşüncələrim
Ədəbiyyat yalnız yazılan mətnlərdən ibarət deyil; o, həm də bu mətnləri dəyərləndirən, istiqamətləndirən və oxucuya doğru təqdim edən düşüncə adamlarının fəaliyyəti ilə bütövləşir. Bu baxımdan görkəmli tənqidçi, filologiya elmləri doktoru Vaqif Yusiflinin yaradıcılığı və ədəbi mövqeyi mənim üçün hər zaman xüsusi maraq doğurub. Vaqif Yusifli təkcə tənqidçi deyil, o, ədəbiyyatı yaşayan, onu dərindən duyan və bu duyğunu sözə çevirə bilən nadir şəxsiyyətlərdəndir. Onun yazılarında hiss olunur ki, o, ədəbi mətnə kənardan baxmır, əksinə, onun daxilinə nüfuz edir, obrazların, fikirlərin, müəllif niyyətinin ən incə qatlarını üzə çıxarmağa çalışır. Bu isə onun tənqidini quru nəzəriyyədən uzaqlaşdıraraq canlı, təsirli və düşündürücü edir. Mənim üçün Vaqif Yusiflinin ən diqqətəlayiq cəhətlərindən biri onun obyektivliyi və ədalətli yanaşmasıdır. O, müəllifə münasibətdə nə həddindən artıq tərifə, nə də əsassız tənqidə yol verir. Əksinə, hər bir əsəri öz daxili qanunları çərçivəsində qiymətləndirir, onun güclü və zəif tərəflərini aydın şəkildə göstərir. Bu yanaşma isə həm müəllif, həm də oxucu üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Onun dili də ayrıca qeyd olunmalıdır. Vaqif Yusiflinin üslubu sadəliklə dərinliyin harmoniyasını yaradır. O, mürəkkəb ədəbi məsələləri belə oxucuya anlaşıqlı şəkildə təqdim etməyi bacarır. Bu, yalnız böyük bilik deyil, həm də böyük ustalıq tələb edir. Onun yazılarını oxuyarkən hiss olunur ki, hər bir cümlə düşünülmüş, hər bir fikir süzgəcdən keçirilmişdir. Vaqif Yusifli eyni zamanda ədəbiyyatda yeni imzaların üzə çıxarılmasında, onların yaradıcılığının dəyərləndirilməsində mühüm rol oynayan tənqidçilərdəndir. Onun diqqəti və dəstəyi bir çox gənc yazar üçün stimul olmuş, onların ədəbi yoluna işıq salmışdır. Bu isə onun fəaliyyətinin yalnız tənqid çərçivəsində qalmadığını, daha geniş bir missiya daşıdığını göstərir. Mənim üçün Vaqif Yusifli ədəbiyyatın sadiq keşiyində duran, sözün dəyərini bilən və onu qoruyan ziyalı obrazıdır. Onun yaradıcılığına müraciət etdikcə bir daha anlayıram ki, əsl tənqidçi yalnız qiymətləndirən deyil, həm də istiqamət verən, düşündürən və ədəbi prosesi zənginləşdirən şəxsdir. Bu baxımdan Vaqif Yusiflinin fəaliyyəti Azərbaycan ədəbiyyatında mühüm yer tutur və onun yazıları uzun illər boyu həm oxucular, həm də tədqiqatçılar üçün dəyərli mənbə olaraq qalacaqdır. Bu yazını yazmaqda məqsədim bu yaxınlarda mənim “Yağışda islanmayan adam” adlı kitabıma rəy bildirməsi ilə əlaqədardır. Məhz bu münasibətlə Vaqif Yusifli kimi nüfuzlu bir tənqidçinin fikirlərinə bir daha qayıtmaq, onun sözündəki dərinliyi və məsuliyyəti dərk etmək istədim. Ədəbi mühitdə rəy bildirmək sadəcə fikir söyləmək deyil, bu, həm də müəllifin yaradıcılığına güzgü tutmaq, onun gördüyünü və bəzən də görə bilmədiyini üzə çıxarmaq deməkdir. Vaqif Yusiflinin mənim kitabım haqqında söylədiyi fikirlərdə də məhz bu cəhəti aydın şəkildə hiss etdim. Onun yanaşması nə təkcə təqdir, nə də təkcə tənqid idi — bu, daha çox anlayan və anlatmağa çalışan bir ədəbiyyat adamının mövqeyi idi. “Yağışda islanmayan adam” haqqında deyilənlər mənim üçün yalnız bir rəy deyil, həm də bir məsuliyyət oldu. Çünki belə bir tənqidçinin diqqətindən keçmək, onun süzgəcindən süzülmək hər bir müəllif üçün həm qürurverici, həm də düşündürücüdür. Bu rəy mənə öz yazdıqlarıma kənardan baxmaq imkanı verdi; bəzən üzərində dayandığım, lakin ifadə edə bilmədiyim məqamları onun sözlərində gördüm. Mənim üçün xüsusilə önəmli olan odur ki, Vaqif Yusifli əsərin mahiyyətinə enməyi bacarır. O, yalnız süjetə və ya zahiri tərəflərə diqqət yetirmir, daha çox mətnin içində gizlənən psixoloji və fəlsəfi qatları üzə çıxarır. Bu isə müəlliflə tənqidçi arasında görünməz bir dialoq yaradır. Sanki o, yazılmamış fikirləri belə oxuya bilir. Bu gün ədəbi mühitdə müxtəlif yanaşmalar, fərqli baxışlar mövcuddur. Lakin hər zaman obyektiv, sanballı və düşünülmüş sözə ehtiyac var. Vaqif Yusiflinin rəyində mən məhz bu ehtiyacın qarşılandığını gördüm. Onun fikirləri nəinki bir əsərə münasibət, həm də ümumilikdə ədəbiyyata baxışın ifadəsidir. Bu baxımdan düşünürəm ki, belə tənqidçilərin varlığı ədəbiyyatın sağlam inkişafı üçün olduqca vacibdir. Onlar sözün dəyərini qoruyur, onu təsadüfi yanaşmalardan uzaq saxlayır və hər bir müəllifi daha məsuliyyətli olmağa çağırır. Sonda demək istərdim ki, mənim üçün bu rəy sadəcə bir qiymətləndirmə deyil, həm də yaradıcılıq yolumda bir mərhələdir. Bu mərhələ məni daha dərindən düşünməyə, daha məsuliyyətlə yazmağa və sözün həqiqi dəyərini bir daha anlamağa sövq edir. Və məhz buna görə Vaqif Yusifli kimi bir söz adamının fikirləri mənim üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yeri gəmişkən, aprel ayının 20-də Vaqif Yusiflinin ad günüdür. Bu münasibətlə sözə və ədəbiyyata ömrünü həsr etmiş bu dəyərli ziyalını ürəkdən təbrik etmək istəyirəm. Hörmətli Vaqif müəllim, Sizin qələmə aldığınız hər bir yazı, söylədiyiniz hər bir fikir ədəbiyyatımız üçün bir işıq mənbəyidir. Siz təkcə əsərləri dəyərləndirmir, eyni zamanda ədəbi düşüncəni formalaşdırır, sözün məsuliyyətini bizlərə bir daha xatırladırsınız. Sizin kimi tənqidçilərin varlığı ədəbiyyatın sağlam inkişafının ən böyük təminatıdır. Arzu edirəm ki, qələminiz daim iti, sözünüz həmişə kəsərli olsun. Yazdıqlarınız yeni nəsil yazarlar üçün yol göstəricisi, oxucular üçün isə düşüncə mənbəyi olaraq qalmaqda davam etsin. Sizə möhkəm cansağlığı, uzun ömür və yaradıcılıq uğurları arzulayıram.
Səadət Sultan. Bu ad oxuculara, bədii nəsr həvəskarlarına yaxşı tanışdır. O, yazıçı, publisist, tərcüməçidir, alovlu vətənpərvərdir, yurd təəssübkeşidir. İmzasını oxucular yaxşı xatırlayırlar. Azərbaycanın müxtəlif qəzet və jurnallarında, sosial şəbəkələrdə hekayələri, piblisistik yazıları, esseləri və tərcümələri yayımlanmışdır. Onun üçüncü kitabı haqqında söhbət açmaq istədim. Öncə onu qeyd edək ki, bu kitab nəfis tərtibatla çap edilmişdir, 208 səhifədən ibarətdir. Çap olunan əsərləri lakonikdir, oxucunun zövqünü oxşayır, müasir dövrümüzün ab-havası ilə səsləşir.
-Siz necə oldu ki, ədəbiyyata gəldiniz? – sualına Səadət Sultan belə cavab verdi:
-Hələ yeniyetməlik çağlarında Səbayıl rayonundakı Həbib bəy Mahmudbəyov adına 2 saylı texniki-hunanitar elmlər liseyində oxuyarkən, ədəbiyyata, yazıçı və şeirlərə, onların kitablarına, əsərlərin qəhrəmanlarına xüsusi maraq göstərdim. Çoxlu kitab oxuyurdum, özümü bəzən personajların yerində hiss edirdim, onlara oxşamaq keçirdi könlümdən. Düşünürdüm: “Görəsən mən də əsər yaza bilərəmmi, kitabım çap olunarmı?” Daha sonralar ədəbiyyatın həyatda hansı üstün mahiyyətə malik olduğunu öyrəndim. Öyrəndim ki, bizim ədəbiyyatın korifeyləri Nizami, Füzuli, Nəsimi, Xətai əsrlər ötsə də kitablarında, poemalarında yaşayır, şeirlərində, misralarında döyünür, sevilərək oxunurlar. Əsrlərdir bizə müdrik yol göstərir, milli-mənəvi dəyərlərimizi qoruyurlar. Necə deyərlər, onların bizə yadigar qalmış kitabları bizi əsrlərlə, nəsillərlə görüşdürür, biliklər dünyasına səyahətə aparırlar.
S.Sultanın ədəbiyyatşünas-alim Allahverdi Eminovun “Mir Cəlalın poetikası” adlı 3 cildlik kitabları barədə yazdıqları çox maraqlıdır, bilmədiklərimizə bələdçilik edir. Qələm ustası, istedadlı yazıçı və tərcüməçi, ictimai fəal Səadət Sultanın kitabında bu barədə bizə məlumat verir.
Müəllif məqalə və esselərində bizi tarixin açılmamış səhifələrinə səyahətə aparır. “Lerikin unkal təbiəti heyran edir” yazısında bir əsr əvvəl Lerikdə olmuş xarici ölkələrin tanınmış səyyahlarının, təbiətşünas alimlərin, arxeoloqların Lerikdəki tapıntılara dair məlumatları sosial şəbəkədə 44 min izləyicinin baxdığını da qeyd etmişdir.
“Bəşər sivilizasiyasının dünyaya bəxş etdiyi nadir abidələrin bir qismi Lerikin ərazisində məskunlaşıb” adlı publisistik məqalə çox maraqlıdır, bizi uzaq tarixi keçmişə aparır, AMEA Arxeoloqiya və Paleontologiya İnstitututunun professoru, tanınmış arxeoloq-alim Əsədulla Cəfərovun Lerikin ərazisində kəşf etdiyi, respublikamızda ikinci Azıx tipli mağara olan Büzeyir ibtidai insanların yaşadığı düşərgənin kəşf olunduğunu diqqətə çatdırır. Məqalədə göstərilir ki, bu mağaranın kəşfi çox mühümdür, dünya əhəmiyyətli tapıntıdır, Azərbaycanın ən qədim insanların yaşadığı məskən kimi xarakterizə olunur. “Lerik haqqında təəssüratlarım: dağlar qoynundakı diyar” oçerkində müəllif bizi Lerik haqqında bilmədiklərimizlə tanış edir, nadir arxeoloji tapıntılar haqqında məlumat verir. “Nəsillərin nəsillərə yadigarı”, “Ürəklərin dostu” adlı publisistik yazılar oxunaqlı və yaddaqandır.
Hekayələr rəngarəng olsa da, diqqət çəkir, oxucunun qəlbinə yol tapır, xeyirxahlıq, insani hiss və duyğular hakimdir. “Vətən mənim sevgilimdir”, “Mükafat “qutusu”na sığan ömür”, “Sonuncu dayanacaq”, “Pələngin qisası”, “Saatın əqrəblərı”, “Yağışda islanmayan adam” hekayələri müasir çağdaş ədəbiyyatımızın gözəl nümunələri sayıla bilər. Ustalıqla yazılmış həmin hekayələr həm bədii, həm də fəlsəfi məna yükünə malikdir, oxucunu düşünməyə sövq edir.
Səaədt Sultaının “Yağışda islanmayan adam” kitabında yer almış tərcümələri müxtəlif sahələri əhatə edir. Biz kitabda təqdim olunmuş bədii və sənədli, elmi yazılarla tanış olmağı oxucuların ixtiyarına buraxırıq.
ŞAİRƏ KAMALƏ ABIYEVA SƏMİMİYYƏTİ… “LİTERA”DA GÖRÜŞ
Müəlliflər oxucularla hər görüşü səbrsizliklə gözləyirlər. Təkcə ona görə yox ki, görüşdə istidəyin qədər adam iştirak etsin. Əsas məsələ ondan ibarətdir ki, şairi, kitab müəllifini tanıyırlar, əsərlərini oxuyurlar, onu dəyərləndirirlər, öz fikirlərini auditoriya qarşısında ifadə edirər. 14.03.2026-cı il tarixində “Litera” –book and coffee”də keçirilən ədəbi yığıncaqda bir daha bunun şahidi olduq. Pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı, nəğməkar şairə, publisist və ictimai fəal kimi tanınan Kamalə Abıyeva ilə görüşdə bu qənaətə gəldik. Yaşının ahıl çağlarına qədəm qoymasına baxmayaraq, Kəmalə xanım Abıyevada olan tükənməz enerjiyə, həyata baxışına və sabaha inamına heyran qalmamaq mümkün deyil. Yaradıcı insanlarda Allahın ona bəxş etdiyi ilham, ilahi ruh olur. Əgər bu ruh yoxdursa, ələ qələm almaq mənasızdır. “Litera”da keçirilən görüşdə şairənin təkcə bir kitabı haqqında yox, ümumi yaradıcılığı haqqında söhbət açıldı. Ədəbi yığıncağı təşkil edən “Zərif kölgələr” yaradıcı klubunun rəhbəri və yaradıcısı Aysel Nəsirzadə və klubun fəallarından Həmidə xanım, nəğməkar şairə Kəmalə Abıyevanı oxucuları ilə görüşdürməklə, ona böyük bir sevinc yaşatdılar. Görüşün aparıcısı şairə Aysel xanım Fikrət tədbiri xoş sözlərlə açaraq, bütün iştirakçıları səmimiyyətlə salamladı, şairə K.Abıyeva haqqında ürək sözlərini məclis iştirakçılarına çatdırdı. Ümumən görüş iştirakçıları şairə K.Abıyeva haqqında xoş sözlər söylədilər və xüsusilə vurğuladılar ki, şairənin əsərlərinin mayası halal zəhmətdən yoğrulub, oxucunun qəlbinə yol tapır, müasir dövrün problemlərini önə çəkir, yüksək vətəndaşlıq ruhu aşılayır, insanları mənəvi paklığa və təmizliyə dəvət edir. Onun əsərlərində xeyrin şər üzərində qələbəsi görünür. Görüşdə çıxış edənlər arasında şairə-publisist Aysel Əlizadə, şairə Aysel Xanlarqızı Nəsirli, yazıçı-publisist Bahəddin Həzi, qiraətçi Bəhiyyə Nağıyeva, yazıçı publisist Səadət Sultan, şairə Zeynəb Cəmaləddin qızı, oxucu Çiçək xanım, yazıçı Şahsənəm xanım və bir neçə oxucular iştirak edirdilər. Şairənin şeirlərindən parçalar xüsusi bir istəklə səsləndirildi. İştirakçılar Kamalə xanımın yazdığı şeirlərə bəstələnən mahnılar haqqında ağızdolusu söhbət açdılar. Nəğməkar şairə onunla görüşə gələnlərə minnətdarlıq ifadə etdi və gələcək yaradıcılıq işlərindən danışdı. Müəllifi olduğu bir neçə kitabını imzalayıb, oxuculara təqdim etdi. Sonda “Zərif kölgələr” yaradıcılıq klubunun rəhbəri Aysel Nəsirzadə qeyd etdi ki, “Litera” kitab məkanında keçirilən bu səpkidən olan ədəbi görüşlər ilk və son olmayacaq – belə silsilə görüşlər ədəbi yaradıcılıqla məşğul olan digər şair və yazıçılarla da keçiriləcək. Görüş iştirakçıları ilə xatirə şəkli çəkildi.
Əlvida, “Azərbaycan” nəşriyyatı! Bəzən bir sosial şəbəkə paylaşımı insanı illərin yaddaşına, unudulmuş dəyərlərə, sükutla vidalaşan bir dövrə aparır. Bu yazını yazmağa məni vadar edən də məhz belə bir hiss oldu. Azərbaycan jurnalistikasına, publisistik fikrə, kitab mədəniyyətinə 35 il ömrünü həsr etmiş Əlirza Xələflinin Facebook hesabında paylaşdığı çıxışının video paylaşımını görəndən sonra içimdə ağır bir nisgil yarandı. Bu nisgil təkcə bir nəşriyyatın taleyi ilə bağlı deyildi – bu, bütöv bir dövrün sakitcə pərdəsini endirməsi idi:
“Azərbaycan” nəşriyyatı sadəcə kitab çap edən bir müəssisə olmayıb. O, onilliklər boyunca sözün ünvanı, fikrin sığınacağı, qələm adamlarının ümid qapısı olub. Buradan minlərlə kitab oxucuya yol tapıb, neçə-neçə gənc yazar ilk dəfə adını kitab üzərində görüb, neçə-neçə alim, publisist, şair öz fikrini gələcək nəsillərə əmanət edib. Bu divarlar arasında təkcə kağız qoxusu yox, həm də zəhmət, sədaqət və mədəniyyət ruhu dolaşıb. Əlirza Xələflinin çıxışı isə bu ruhun necə yorulduğunu, necə tək qaldığını açıq şəkildə göstərirdi. 35 il – az zaman deyil. Bu, bir insan ömrünün ən məhsuldar, ən məsuliyyətli illəridir. O illəri qonorarsız məqalələrə, gecələr yazılan yazılara, çətin şərtlər altında nəşr olunan kitablara həsr etmək isə yalnız peşəkarlıq deyil, həm də missiyadır. Təəssüf ki, bu missiya bu gün layiq olduğu dəyəri görmür. Ən acısı da odur ki, biz itkiləri adətən hər şey bitəndən sonra anlayırıq. Nəşriyyat qapadılır, redaksiyalar boşalır, kitabların səsi kəsilir – və yalnız bundan sonra “niyə belə oldu?” sualını veririk. Halbuki bu sualı daha əvvəl, hələ söz danışa bilərkən, hələ kitablar çap olunarkən vermək lazım idi.
“Azərbaycan” nəşriyyatına vida əslində bir quruma yox, bir düşüncə tərzinə, bir mədəni ənənəyə vidadır. Bu vida səssizdir, pafossuzdur, amma çox ağrılıdır. Çünki bu səssizliyin arxasında diqqətsizlik, biganəlik və dəyərlərə qarşı laqeyd münasibət dayanır. Bu yazı bir ittiham yox, bir xatırlatmadır. Xatırlatmaq üçündür ki, mədəniyyət təsadüfən yaşamır, söz öz-özünə ayaqda qalmır. Onu yaşadan insanlar var – Əlirza Xələfli kimi insanlar. Onların səsi eşidilməyəndə, zəhməti qiymətləndirilməyəndə, nəticə belə olur: “Əlvida”. Bəlkə də bu vida son deyil. Bəlkə də bu, yenidən düşünmək, yenidən dəyərləndirmək üçün bir çağırışdır. Amma bir həqiqət var ki, “Azərbaycan” nəşriyyatı ilə birlikdə biz bir az da sözə olan hörmətimizi itirdik. Əlvida, “Azərbaycan” nəşriyyatı. Səninlə birlikdə bir dövr də tarixə çevrildi. P.S. Həqiqətən də, bu “əlvida” deyilən çıxışa çox təsirləndim….
Saatsaz Mahmud dayı illərdir çalışırdı. O, hələ də saatları hamıdan yaxşı təmir edirdi. Əlləri köhnə idi, barmaqları yağ və metal qoxuyurdu, gözləri isə həmişə bir az yorğun görünürdü. Yorğunluq da adamı bəzən yaşlı göstərir. Özünün dar emalatxanasında onlarla saat vardı. Divardan asılanlar, vitrində yatanlar, çəkməcədə unudulanlar… Heç biri eyni vaxtı göstərmirdi. Saat ustası bunu normal sayırdı. Deyirdi ki, insan həyatı kimi, vaxt da hamı üçün eyni axmır. O, illərlə halal işləmışdi. Kimsəni aldatmamışdı. Bir vint üçün artıq pul almamışdı. Müştərilər ona etibar edirdi — çünki o, saatları yox, əmanətləri təmir edirdi. Emalatxanası şəhərin kənarında, köhnə bazarın arxasında idi. Bir vaxtlar burada adam əlindən tərpənməyə imkan yox idi. İndi isə günlərlə qapısı açılmırdı. İnsanlar saatı təmir etdirmirdi artıq. Ya ucuz plastik alırdılar, ya da telefonun vaxtına baxırdılar. Saat ustasının peşəsi səssiz-səssiz köhnəlirdi. Kirayəni gecikdirirdi. Elektrik borcu yığılmışdı. Evdə çörək bəzən iki gün kifayət edirdi. Arvadı illər əvvəl xəstəlikdən ölmüşdü, oğlu isə Rusiyaya getmişdi — gedəndə “tez qayıdacam” demişdi. İllər keçmişdi, amma oğlu qayıtmamaışdı. Usta hər axşam emalatxananı bağlayanda, işıqları söndürməzdən əvvəl saatlara baxırdı. Divardakı köhnə saatlardan biri həmişə tələsirdi. O, onu düzəltmirdi. Deyirdi ki, bəzən vaxtın tələsməsi lazımdır. Bir gün emalatxanaya yad bir adam girdi. Üzündən bilinirdi ki, kasıb deyil. Təmiz geyimli idi, amma təkəbbürlü də deyildi. Cibindən köhnə, ağır bir saat çıxarıb masaya qoydu: — Atamdan qalıb, — dedi. — Dayanıb, işləmir. Usta saatı əlinə alan kimi içində nəsə qopdu. Bu saatı tanıyırdı. Gəncliyində belə bir saatı vitrində görmüşdü, amma ala bilməmişdi. Maaşı çatmamışdı. Sonra saat satılmışdı. İllər boyu o vitrindəki boş yeri xatırlamışdı. — Bir-iki günə hazır olar, — dedi. O gecə usta evdə sobanın yanında oturdu. Saat masanın üstündə idi. Sanki təkcə mexanizm yox, onun keçmişi işləyirdi. Gəncliyi, gecikmiş arzuları, çatmayan pulları, vəsaiti. Ertəsi gün müştəri gəlmədi. Sonra bir gün də keçdi. Usta tərəddüd etdi. Qapının ağzında dayanıb bazara baxdı. İnsanlar keçirdi, amma heç kim içəri girmirdi. O an usta ilk dəfə düşündü: mən bu qədər düz işlədim, nə qazandım? Axşam saatı vitrinə qoydu. Özünə dedi ki, bir-iki gün də gözləyər. Amma gözləmək uzandı. Saat artıq onun idi. Satdı. Pulunu kirayəyə verdi, çörək aldı, elektrik borcunu bağladı. Bir həftə sonra emalatxanaya bir qadın gəldi. Əlində köhnə bir kağız vardı. — Sizə saat gətirmişdilər, — dedi. — Ərim idi, qəfil öldü. Saatı mənə tapşırmışdı. Ustanın boğazı qurudu. — Satılıb, — dedi astadan. Qadın susdu. Ağlamadı. Sadəcə başını aşağı saldı: — O saat bizdə qalan yeganə xatirə idi, — dedi və çıxdı. O gündən sonra ustanın əlləri hələ də işləyirdi, amma saatlar düzəlmirdi. Mexanizmlər sanki ona inanmırdı. Artıq insanların etibarını itirmişdi. Müştərilər get-gedə azalırdı. Söz bir anda hamıya yayılmışdı. Axırda usta emalatxananı bağladı. Divardakı saatlar dayanmışdı. Sonuncu dəfə qapını örtəndə düşündü: “Bəzən insan bir dəfə səhv edir, amma o səhvin bədəlini ömrünün sonunadək ödəməli olur”.
