
“Xəzan”ın solmayan yarpaqları
(ədəbi-bədii jurnalın on yaşına)
Azərbaycanda ən uzunömürlü jurnal “Azərbaycan”dır. 1923-cü ildən bəri bu jurnal “ədəbiyyatımızın güzgüsü” kimi neçə nəslin ədəbi zövqünü formalaşdırıb. Jurnal 103 ildir ki, ədəbi sələf rolunu oynayır. “Azərbaycan”dan sonra onun yolunu dvam etdirən jurnallar meydana çıxdı. Təbii ki, o jurnalların əksəriyyəti uzunömürlü olmadı – bircə “Ulduz”dan başqa. İndi o ənənəni davam etdirən bir jurnaldan söz açmaq istəyirəm – hələlik nəşri davam edən və 10 yaşına çatan “Xəzan” jurnalı yoluna davam edir. (“Yurd”, “Ədəbi ovqat”, “Yazarlar” jurnallarını da unutmayaq)
Məlumdur ki, “Azərbaycan” və “Ulduz” jurnalları Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin orqanlarıdır. “Azərbaycan” jurnalı ədəbi prosesin yönünü, istiqamətini doğru-düzgün əks etdirir, bu jurnalda müasir ədəbiyyatımızın – nəsrimizin, şeirimizin, dramaturgiyamızın, tənqidimizin, publisistikamızın və tərcümə sənətinin seçmə nümunələri öz əksini tapır. “Ulduz” jurnalında isə əsasən ədəbi gənclik təmsil olunur.
Bəs “Xəzan” jurnalı?
Bu jurnal təkcə tanınmışları deyil, nisbətən az tanınan müəlliflərin də yazılrını gen-bol çap edir. Mövzu baxımından da əziyyət çəkmir – şeir, nəsr, tənqid və publisistika nümunələri (həmçinin digər mövzularda yazılan əsərlər) bu jurnalda öz yerini tapır. Təkcə qaynar ədəbi həyatdan (Bakı ədəbi mühitindən) deyil, bölgələrdən gələn SƏSlər də jurnalda öz nəfəsini hiss etdirir.
Söhbətimizə jurnalın baş redaktorundan – Əli bəy Azəridən başlayaq. Əli bəy Azəri müasir nəsrimizdə bir sıra maraqlı, oxunaqlı hekayələrin, povestlərin, romanların müəllifidir. Onun nəsri özünəməxsus üslubu ilə seçilir. Nədən yazırsa-yazsın, Əli bəy Azəri bu üsluba sadiq qalır: həyat həqiqətini bədii həqiqətə çevirmək, maraqlı obrazlar yaratmaq, təbii dil stixiyası ilə diqqəti cəlb etmək… Əli bəy Azərinin nəsri barədə ədəbi tənqiddə ciddi bir araşdırma nəzərə çarpmayıb. (buna ümid bəsləyək) “Xəzan” jurnalında isə biz onun baş redaktor kimi “dirijor çubuğunu” izləyirik.
Qeyd etdiyimiz kimi on ildir ki, jurnal davamlı nəşr olunur. Fikir bildirmək üçün son illərdə çıxan bir neçə nömrəsinə nəzər saldıq. Amma bu beş nömrədə çıxan bütün yazılardan yox, bəzilərindən söhbət açmaq istərdik.
2024-cü il, N7(61)
Bu nömrədə Lənkəranda yaşayan Əhməd Haqsevərin 70 illiyi qeyd olunur. Əhməd Haqsevər təkcə Cənub bölgəsində deyil, Azərbaycan ədəbi mühitində də yaxşı tanınır. O, çoxtərəfli, çoxjanrlı müəllifdir. Əruzu yaxşı bilir, gözəl qəzəlləri var. Heca və sərbəst vəzndə müxtəlif mövzuları əhatə edən şeirləri, həmçinin sonetləri də onun istedadını nümayiş etdirir. Şeirlərində metaforalar və digər bədii təsvir vasitələrinə rast gəlirik – bunlar onun şeirlərinin naxışlarıdır. Baxın:
Yağış yağır,
Pəncərə baxır
və gözlərindən yaş axır.
Havalar soyuq keçir,
Payız üşüyə bilər.
Payız özü bir ağacdır.
Yarpaq kimi düşür –
hər gün,
bir-bir
bu ağacdan.
Jurnalın həmin nömrəsində istedadlı şairlər kimi tanıdığımız Təranə Dəmirin, Damət Salmanoğlunun, Ələsgər Talıboğlunun, Zaur Ustacın şeirləri də verilib və adını çəkdiyimiz hər bir şair öz SƏSi və NƏFƏSi ilə seçilməyə can atıb.
2025-ci il, N6(69)
Bu nömrədə Sarı Aşıq ədəbi məclisinin təcəssümü olan şəkil ön plandadır, məclisin yaradılmasının yeddi illiyi qeyd olunur. Yenə də şeirlər, nəsr əsərləri və ədəbi-tənqidi yazılar… Jurnalın bu sayında da az-çox tanınan müəlliflərin yazıları ilə rastlaşırıq: Xosrov Natil, Məhəmməd Əli, Hafiz Əlimərdanlı, Vahid Məhərrəmli, Təranə Musayeva, Arzu Kazımqızı Nehrəmli… Amma Naxçıvanda yaşayan şair Xanəli Kərimlinin “Bayrağını uca qaldır, Ana Vətən” poemasından sərf-nəzər etmək olmaz. Qoy, oxucular bu poemanı oxusunlar, Vətəni sevsinlər.
2025-ci il, N7(70)
Jurnalın bu nömrəsində müasir Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndələrindən biri – filologiya elmləri doktoru Firuzə Məmmədlinin 85 yaşı qeyd olunur. Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru ədəbiyyatşünas Məhrux Dövlətzadənin “Ömür bir uzun şeirdir” məqaləsində Firuzə Məmmədlinin yaradıcılığı haqqında təəssüratlar öz əksini tapıb. Məqalənin ardınca Firuzə xanımın şeirləri gəlir.
Dilimin canında söz şirinliyi,
Məni söz düzündə yaşatdı dilim.
Dilimin varlığı – öz diriliyim,
Yağıya söz ilə daş atdı dilim.
Dilim güvəncimdi, əlim yalınsa,
Dilini yaşadan xalq ölə bilməz.
Qadağa qoyulsa, dönər qılınca,
Dil ağa tanımaz, dil kölə bilməz.
Firuzə xanım bütün şeirlərində dilin saflığını, gözəlliyini qoruyur.
2026-cı il, N1(71)
Burada biz müasir poeziyada öz yazı manerası ilə seçilən Xosrov Natilin “Poeziya çələngi” ilə tanış oluruq. Bu “Çələng”də onun bir şair kimi özünəməxsusluğunu hiss edirəm. İbrahim Yusifoğlunun şeirləri də onun bir şair kimi inkişafından xəbər verir, özünəxas deyim tərzi ilə seçilir. Amma jurnalın bu nömrəsində Zeynəb Cəmaləddinin öz poetik ahəngiylə seçilən şeirləri də yaxşı təsir bağışlayır. Xüsusilə, “Yeddi qızılgül” şeiri daha çox cazibədardır. Nömrənin şeir bəzəyi isə zənnimizcə, Gülnarə İsrafilin şeirləridir.
Gülnarə İsrafil müasir şairlər sırasında heç kimə bənzəmir, necə deyərlər, öz ritmi, öz intenasiyası və öz bədii təsvir vasitələri ilə seçilir.
2026-cı il, N2(72)
Bu nömrədə Hafiz Əlimərdanlının qəzəlləri diqqəti daha çox cəlb edir. Nəyə görə? Səhv etmiriksə, Hafiz müəllim görkəmli alimdir, amma onun qəzəlləri şairlik ömrünün bədii simvollarıdır.
Baxın:
Yetməyə vəslinə yarın, gözlərəm mən nə zamandır,
Nigaran qalsa da könlüm, dözərəm mən nə zamandır.
Dedilər yar səni gözlər, hicrinə son qoyar yəqin,
Hələ ki, pəjmürdə olub gəzərəm mən nə zamandır.
Əlbəttə, bizə irad tuta bilərsiniz ki, ancaq “Xəzan” jurnalının bir neçə nömrəsində dərc olunan bəzi şeirlərdən söz açdınız. Bəs nəsr əsərləri və digər yazılar necə olsun? Darıxmayın, vaxt gələr, digər yazılardan da bəhs edərik.
“Xəzan” jurnalının bütün əməkdaşlarına, onun ayrı-ayrı nömrələrində çap olunan müəlliflərə yaradıcılıq uğurları arzulayırıq. Qoy, “Xəzan” heç vaxt yolundan qalmasın!

Filologiya elmləri doktoru
Oxuyun iş var






