Düz 30 il idi ki, soyad sonluğumda -ov xəcalətini üstümdə gəzdirirdim. Hər il Universitetdə dərs dediyim tələbələrimin ad sonluğuna baxanda dəyişikliklərin müsbətə doğru artdığını görüb sevinirdim. Elə ailəmdə də uşaqlarımın soyadlarını dəyişdirmişdim. Bu da mənə bir təsəlli idi.Ancaq öz-özümə içimdə həmişə bir sual verirdim: Bəs sən, sən özün niyə hələ də soyadını dəyişdirməmisən, hələ də soyadının sonluğunda -ov sonluğunu əzizləyə-əzizləyə saxlamısan? Bu 30 il ərzində üç dəfə dəyişdirməyə calışmışam. İlk dəfə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1993-cü il 2 fevral tarixli 495 saylı qərarı mətbuatda dərc olunan günün səhərisi Yasamal rayonunun (onda hələ səhv etmirəmsə, Oktyabr rayonu idi) Nizami metrosunun yaxınlığındakı Vətəndaşlığın qeydiyyatı şöbəsinə müraciət etdim.Orda elə bir ironiya ilə qarşılaşdım ki, düzü o anı xatırlayanda məmurlarımızda heç olmasa iynənin ucu boyda milli hissin olmamasına görə çox təəssüf hissi keçirdim. “Rəhmətliyin oğlu, millət nə hayda, sən nə hayda! Soyadını dəyişəndə nə dəyişəcək ki?!” Millətin nə hayda olduğunu bilirdim, ancaq belə soyuqqanlı, rusbaşlı, rus düşüncəli məmurlarımızın idarələrimizdə oturub, hələ də naftalin düşüncəsi ilə yaşadığını, “bəlkə də qaytardılar?” havasına kökləndiyini bu dərəcədə bilmirdim. İkinci dəfə 2010-cu ildə müraciət edəndə doğum şəhadətnaməsi mütləq vacibdir dedilər. Həmin vaxtdan doğum şəhadətnaməsinin axtarışı bu günlərdə səmərəsini verdi. 1984-cü ildə şəhərə gəlmişdim.O vaxtdan kimin yadına doğum şəhadətnaməsi düşürdü ki?! Bir də o vaxtlarda lazımsız bir sənd kimi idi, kimə və nəyə lazım idi ki?! Nəhayət yaxın günlərdə doğum şəhadətnaməsini tapmağıma görə çox sevindim.Nəhayət uzun illərdən sonra ƏLƏKBƏROV soyadını ƏLƏKBƏRLİ ilə əvəzlədim. Bilirdim, ömürdən bu qədər qazandığım sənədlər, diplomlar köhnə soyadla yazıldığı üçün gərək yeni soyadımı təsdiqləyən Arayışı həmişə yanımda gəzdirməli olacam. Yaxud hansısa bürokrat yeri gələndə bəlkə də məzələnib Arayışın notariat qaydasını da istəyə biləcək.Eybi yoxdur , qoy nə qədər çətinlik, ya hansısa problem olursa olsun! Əsas odur ki, soyadımı rus çirkabından təmizlədim. Həmişə bu fikir mənə ağır gəlirdi ki, niyə Ermənistanda, Gürcüstanda, Pribaltika ölkələrində yox, məhz bizdə və digər türkdilli respublikalarda məcburi şəkildə Moskvanın göstərişi ilə, özü də millətin rəyini soruşmadan soyadı sonluğunu dəyişdirmişdilər. Bu soyadı sonluğunu 3 SAYLI “ASAN XİDMƏT”ində bir həftəyə dəyişdirdilər. Sağ olsunlar, bir manat belə xərc çıxmadan çox böyük sayğı ilə bunu etdilər. Söhbət əsnasında bir məsələni də öyrəndim ki, valideyinlərin bəziləri hələ də köhnə soyad sonluğunu, könüllü olduğu üçün, övladlarının soyadlarında hələ də saxlayırlar. Məgər o vaxt Moskva bizim soyad sonluğumuzu -ov, – yev edəndə bizdən soruşmuşdu ki, sən razısan, ya yox?! Qətiyyən soruşmamışdı! İndi biz müstəqillik dövründə bu ləkəni üstümüzdə hələ də niyə saxlamalıyıq? Bəlkə valideyinlərin çoxusu bunun mahiyyətini yaxşı bilmir, ona görə də köhnə düşüncədən əl çəkmirlər? Vətəndaşlıq aktlarını qeydiyyata alan orqanlar həmin valideyinlərlə niyə söhbət aparmasın? Niyə bunun mahiyyətini aydınlaşdırmasın? Gərək hər bir insanın içində vətəndaşlıq duyğusu olsun!Biz, Allaha çox şükür ki, müstəqil dövlətçiliyə sahibik! Gəlin dövlətimizin arxasında dayanaq, özümüzə, söyumuza, kökümüzə qayıdaq! Vallah, özümüzə qayıdanda ancaq böyük ola bilərik!
“OKSİGENSİZ HƏYAT OLA BİLMƏZDİ, BUNA GÖRƏ DƏ AXIRINCI KÜLƏK ÇƏRŞƏNBƏSİDİR” –
“KREDO” QƏZETİNİN BAŞ REDAKTORU Əli Rza Xələfli ÇƏRŞƏNBƏLƏRİN DÜZÜLÜŞÜ İLƏ BAĞLI FİKİRLƏRİ ŞƏRH EDƏRKƏN ONUN ELMİ VƏ MƏNTİQİ ƏSASLARI BARƏDƏ DANIŞIB
Novruz bayramı və ilin axır çərşənbələri ilə bağlı yalnız elmi tədqiqatla məşğul olan folklorşünaslar və etnoqraflar deyil, elmi təfəkkürlü ziyalılar da inandırıcı, qiymətli fikirlər söyləmişlər. Bu baxımdan ədəbiyyatşünas, şair-publisist Əli Rza Xələflinin düşüncələri maraqlıdır və qoyulmuş problemin həlli baxımından əhəmiyyət kəsb edir. O, haqlı olaraq qeyd edir ki, Novruz bayramı məsələsi tarixən Şərq xalqlarının, xüsusilə Azərbaycan xalqının, Qafqaz Albaniyasının ərazisi ilə sıx bağlıdır. Atropatena və Qafqaz Albaniyası ərazisində Novruz bayramının tarixi qaynaqlarda necə keçirilməsi ilə bağlı fikirlər bu gün də öyrənilməkdədir. Novruzun, xalqın ulu keçmişindən üzü bəri onun yaddaşında yaşayıb günümüzə qədər gəlib çıxması ortada olan gerçək faktdır. Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin “Qızlar bulağı” roma-nında, Zərdüştlə bağlı materiallarda, bir çox mənbələrdə, Novruz adət-ənənələrində bu və ya digər şəkildə öz təsirini qoruyub saxlayır. Bəzi tədqiqatçıllar Novruzu daha çox atəşpərəstlərlə bağlayıb türk ruhundan kənarlaşdırmaq istəyirlər. Mənə elə gəlir ki, bu düzgün deyil. Çünki tarixən bu yerlə, bu yurdla bağlı olan Novruzun elə bu xalqın ulu keçmişində yeri olduğunu heç kim dana bilməz. Novruzla bağlı düşüncə materialları onun tarixinin çox qədim olduğunu göstərir. Çox təəssüf ki, İslam dini gələndən sonra Novruzu qadağan edə bilməsə də, ona dini mahiyyət verməyə, dini don geydirməyə çalışır. Bax, bu əslində xalqı yaddaşsızlaşdırma təşəbbüsüdür. Novruza nə qədər dini don geydirsələr də, o milli ruhunu qoruyub saxladı. Çünki İslamdan xeyli əvvəlki dövrlərə, ta-rixlərə bağlıdır. Mən indiyədək Novruzla əlaqədar müxtəlif yazılar yazmışam. “Novruzda 7 tonqal qalanır” adlı yazı ilə bağlı professor Azad Nəbiyev mənə zəng edib soruşmuşdu ki, niyə 7 tonqal? Dedim birinci tonqala Yalançı Çərşənbə deyirlər. 2-ci tonqal sadalanan 4 çərşənbədir (Su, Od, Torpaq, Yel). Digəri yeni il, yəni “Yaz günü” axşamı qalanan tonqaldır. Bir tonqal isə səhər tezdən qalanır. Həmin yazıda çərşənbələrin adları ilə bağlı fikirlərimi, mülahizələrimi də bölüşmüşdüm. 4 çərşənbə həyatın 4 elementi, 4 ünsürü ilə əlaqəlidir. Yəni, Su, Od, Torpaq və Hava (Yel). Burda xüsusi ardıcıllıq var. Novruz ümumiyyətlə, yaradılış bayramı olduğuna görə, türk xalqlarında bir Yaradılış mifi də var. Yaradılış bayramı olduğuna görə burda həyatın əmələ gəlmə prosesi məntiqi ardıcıllıqla özünü göstərir. Suyun, həyatın əmələ gəlmə prosesində ilkin olduğu anlamına baxaq. Bir çox planetləri şərh edəndə onların buz təbəqəsindən ibarət olduğunu qeyd edirlər. Həmin buz təbəqəsi eyni zamanda Yer planetinə də aid edilir. Bu, həya-tın ilkin əsasının sudan ibarət olamsı anlamına gəlir. Sonra Yerin maqması, Yerin dərinliklərində gedən odlu proseslər – qızma prosesi üzə çıxır və bu müxtəlif vulkanlarla müşayiət olunur, buzlar çatlamağa, əriməyə başlayır. Sonra buxarlanmalar, daha sonra torpağın üzə çıxması prosesi gedir. Nəha-yət, həyatın əmələ gəlmə prosesində oksigenin rolu ortaya çıxır. Deməli, axırıncı ünsür əslində küləkdir, yeldir, yəni havadır. Osigensiz həyat ola bilməzdi axı. Buna görə də axırıncı Külək Çərşənbəsi – Yel Çərşənbəsidir. Ab, Atəş, Xak, Bad. Bu ardıcıllıq, bu sıralanma Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatında nağıllarda və miflərdə də qorunub saxlanılıb. O cümlədən Dirili Qurbanidə. Qurbanini bəzən aşıq kimi xarakterizə edirlər, ancaq Dirili Qurbani xalq mütəfəkkiridi, el şairidi, ozandı, qopuzla saz arasındakı mərhələdə – saza keçiddə Qurbaninin əvəzsiz xidmətləri vardır. Yəni, sazı da kifayət qədər mənimsəmiş mütəfəkkir sənətkardır. O deyir: Ay ağalar, dərdim yaman artıbdı, Çərxi-fələk eldən daşım atıbdı, Səkkiz şeydi, bu dünyanı tutubdu, Abu, atəş, xakü, baddı, dördü nə? Bir şerində də “dünyanın məhəbbəti dörd kitabdadır”- deyən şair yenə həmin fikrə qayıdır, yəni dünyanın dörd ünsürdən (su, istilik, torpaq, hava) təşəkkül tapması fikrini irəli sürüb.
AZƏRBAYCAN ƏDƏBİYYATŞÜNASLIĞINDA BİRİNCİ TÜRKOLOJİ QURULTAYIN ROLU
XX əsrin əvvəlləri türk xalqlarının elmi və mədəni həyatında mühüm dəyişikliklər dövrü kimi xarakterizə olunur. Bu dövrdə türk xalqlarının dili, ədəbiyyatı, tarixi və mədəni irsinin sistemli şəkildə öyrənilməsi istiqamətində geniş elmi fəaliyyətlər başlanmışdır. Bu prosesin ən mühüm hadisələrindən biri 1926-cı ildə Bakıda keçirilmiş Birinci Türkoloji Qurultay olmuşdur. Qurultay türk dünyasının müxtəlif ölkələrindən olan alimləri bir araya gətirərək türk dillərinin, ədəbiyyatının və mədəniyyətinin elmi əsaslarla tədqiqinə yeni istiqamətlər vermişdir. Bu mühüm elmi toplantı Azərbaycan elminin, xüsusilə də ədəbiyyatşünaslığın inkişafında mühüm rol oynamışdır. Birinci Türkoloji Qurultay 1926-cı ilin fevral–mart aylarında Bakı şəhərində keçirilmişdir. Qurultayda Sovet İttifaqının müxtəlif bölgələrindən, eləcə də Türkiyə və Avropadan gəlmiş alimlər iştirak etmişdir. Qurultayın əsas məqsədi türk dillərinin inkişaf perspektivlərini müəyyənləşdirmək, türk xalqlarının ortaq elmi problemlərini müzakirə etmək, elmi terminologiyanı sistemləşdirmək və zəngin türk ədəbi irsini araşdırmaq idi. Qurultayda dilçilik məsələləri ilə yanaşı, türk xalqlarının ədəbiyyatı, folkloru və mədəni əlaqələri də geniş müzakirə olunmuşdur. Bu baxımdan qurultay yalnız dilçilik deyil, həm də ədəbiyyatşünaslıq sahəsində mühüm elmi hadisə kimi qiymətləndirilir.
Qurultayın Bakıda keçirilməsi Azərbaycan alimlərinin bu tədbirdə geniş şəkildə iştirak etməsinə imkan yaratmışdır. Qurultayda Azərbaycanı bir sıra görkəmli alimlər və ziyalılar təmsil etmişdir. Onlar qurultayın müzakirələrində fəal iştirak edərək türkoloji tədqiqatların inkişafına töhfə vermişlər. Azərbaycan nümayəndələri arasında Səməd Ağamalıoğlu, Bəkir Çobanzadə, Hənəfi Zeynallı, Vəli Xuluflu, Əli Nazim, Abdulla Şaiq, Mikayıl Rəfili, Əziz Şərif və Mustafa Quliyev kimi tanınmış elm və mədəniyyət xadimləri olmuşdur. Bu alimlər qurultayda türk dillərinin inkişafı, folklorun toplanması, ədəbiyyatın tədqiqi və əlifba məsələləri ilə bağlı mühüm fikirlər irəli sürmüşlər. Xüsusilə Bəkir Çobanzadə türkologiya elminin inkişafında böyük xidmətləri olan alimlərdən biri kimi qurultayın elmi müzakirələrində fəal iştirak etmişdir. Onun çıxışları türk dillərinin qrammatik quruluşu və elmi tədqiqi ilə bağlı mühüm əhəmiyyət kəsb etmişdir.
Birinci Türkoloji Qurultay Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının inkişafına ciddi təsir göstərmişdir. Qurultaydan sonra Azərbaycan ədəbiyyatının tədqiqi daha sistemli və elmi xarakter almağa başlamışdır. Azərbaycan alimləri milli ədəbiyyatı yalnız yerli mühit çərçivəsində deyil, ümumtürk ədəbi prosesinin tərkib hissəsi kimi araşdırmağa başlamışlar. Bu dövrdən etibarən Azərbaycan klassik ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrinin yaradıcılığı geniş şəkildə tədqiq olunmağa başlanmışdır. Xüsusilə Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvani və Məhəmməd Füzuli kimi böyük sənətkarların yaradıcılığı türk dünyasının ədəbi kontekstində öyrənilmişdir. Bu yanaşma Azərbaycan ədəbiyyatının ümumtürk mədəniyyətində tutduğu mövqenin daha aydın şəkildə müəyyən edilməsinə imkan yaratmışdır. Qurultay Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında yeni metodoloji yanaşmaların formalaşmasına da təsir göstərmişdir. Ədəbiyyatın tədqiqində müqayisəli metod, tarixi-tipoloji yanaşma və mənbəşünaslıq prinsipləri daha geniş tətbiq olunmağa başlamışdır. Bu yanaşmalar Azərbaycan ədəbiyyatının inkişaf mərhələlərinin daha elmi əsaslarla araşdırılmasına şərait yaratmışdır. Eyni zamanda qurultaydan sonra türk xalqlarının folklorunun toplanması və öyrənilməsi istiqamətində də geniş fəaliyyət başlamışdır. Bu proses Azərbaycan folklorşünaslığının inkişafına da müsbət təsir göstərmişdir. Birinci Türkoloji Qurultayın mühüm nəticələrindən biri də türkoloji elmi terminologiyanın formalaşması olmuşdur. Qurultayda qəbul edilən qərarlar türk dillərində elmi terminlərin sistemləşdirilməsinə və vahid terminoloji sistemin yaradılmasına kömək etmişdir. Bu isə Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında istifadə olunan terminlərin elmi əsaslarla inkişafına təkan vermişdir. Qurultay həmçinin türk xalqları arasında elmi və mədəni əlaqələrin möhkəmlənməsinə də böyük təsir göstərmişdir. Müxtəlif ölkələrdən gəlmiş alimlər arasında qurulan elmi əlaqələr sonrakı dövrdə ortaq tədqiqatların aparılmasına və türk xalqlarının ədəbi irsinin daha geniş şəkildə öyrənilməsinə imkan yaratmışdır. Birinci Türkoloji Qurultay Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının inkişafında mühüm mərhələ təşkil etmişdir. Qurultay Azərbaycan alimlərinin türk dünyasının elmi mühitinə inteqrasiyasını gücləndirmiş, milli ədəbiyyatın ümumtürk kontekstində öyrənilməsinə şərait yaratmış və ədəbiyyatşünaslıq sahəsində yeni metodoloji yanaşmaların formalaşmasına təkan vermişdir. Bu baxımdan Birinci Türkoloji Qurultay yalnız elmi toplantı deyil, həm də türk xalqlarının mədəni və elmi əməkdaşlığının inkişafında mühüm rol oynayan tarixi hadisə kimi qiymətləndirilir. Onun nəticələri Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının sonrakı inkişaf mərhələlərində də öz təsirini göstərmiş və bu sahədə aparılan tədqiqatların elmi əsaslarının möhkəmlənməsinə xidmət etmişdir. XX əsrin 20-ci illərində türk dünyası, həm siyasi, həm də mədəni sahədə böyük dəyişikliklər yaşamışdır. Bu dövr türk xalqlarının ədəbiyyat və dil araşdırmalarında yeni mərhələnin başlanğıcı hesab olunur. 1926-cı ildə Bakıda keçirilmiş Birinci Türkoloji Qurultay türk dünyasının elmi və mədəni həyatında xüsusi rol oynamış, eyni zamanda Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı üçün yeni imkanlar yaratmışdır. Qurultay yalnız türk xalqlarının ədəbiyyat və dillərini öyrənməklə kifayətlənməyib, onların ortaq mədəni irsini sistemləşdirmək və türkoloji məktəbin formalaşmasına zəmin yaratmaq məqsədi daşıyırdı.
XX əsrin 20-ci illəri türk dünyası üçün həm siyasi, həm də mədəni transformasiya dövrü olmuşdur. Sovet İttifaqının yaranması və mərkəzləşdirilmiş elmi institutların formalaşması türk xalqlarının ədəbi və mədəni inkişafını yeni mərhələyə çıxarmışdır. Bu dövrdə Bakının seçilməsi qurultayın təşkil olunması üçün strateji əhəmiyyət kəsb edirdi, çünki şəhər mədəniyyət və elmi əlaqələrin mərkəzi olaraq tanınırdı (Əliyev,2002). Birinci Türkoloji Qurultayın əsas məqsədi türk xalqlarının ortaq ədəbi və mədəni irsini sistemləşdirmək, terminoloji və metodoloji məsələləri müəyyən etmək və türkoloji məktəbin yaradılmasına zəmin hazırlamaq idi. Qurultayda Azərbaycan, Türkiyə, Orta Asiya, Qafqaz və digər türk ölkələrindən alimlər iştirak etmiş, müxtəlif sahələr üzrə məruzələr təqdim edilmişdir. Müzakirələrdə yalnız ədəbiyyat deyil, həm də dil, folklor və tarix mövzuları əhatə olunmuşdur. Azərbaycan alimləri bu qurultayda fəal iştirak edərək milli ədəbiyyat nümunələrini türkoloji kontekstdə təqdim etmiş və qarşılıqlı elmi əlaqələr yaratmışdır. Qurultay, Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında türkoloji düşüncənin sistemləşməsi üçün platforma rolunu oynamışdır (Quliyev, 2010). Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı tarixən türkoloji elementlərdən təsirlənmişdir. XIX əsrdə klassik türkoloji araşdırmalarla başlayan proses XX əsrin 20-ci illərində Birinci Türkoloji Qurultay vasitəsilə sürətlənmişdir. “Kitabi-Dədə Qorqud”un türkoloji aspektdə tədqiqi Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında yeni metodların tətbiqinə səbəb olmuşdur. Alimlər həmçinin türk xalqları arasında ortaq motivlərin və süjetlərin müqayisəli təhlilini aparmış, milli mədəni irsin qorunması və inkişafı məsələlərini gündəmə gətirmişlər (Rzayeva, 2018). Qurultayda təqdim olunan məruzələr Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının beynəlxalq elmi müstəvidə inkişafı üçün əsas platforma yaratmışdır. Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında türkoloji məktəb üç əsas mərhələdə formalaşmışdır: Klassik türkoloji dövr: XIX-XX əsrlərdə türk xalqları ədəbiyyatının elmi əsaslarla tədqiqi başlanmışdır. Bu dövrdə alimlər folklor, dastan və poeziya nümunələrini müqayisəli yanaşma ilə araşdırmışdır. Sovet dövrü: Türkoloji tədqiqatların ideoloji çərçivəyə alınması və dövlət tərəfindən dəstəklənməsi dövrü. Bu mərhələdə terminoloji məsələlər və müqayisəli tədqiqatlar dövlət proqramları ilə təmin edilmişdir. Müstəqillik dövrü: Qloballaşma və rəqəmsal humanitar elmlərin tətbiqi ilə türkoloji araşdırmaların müasir metodlarla aparılması. Bu dövr tədqiqatçılara həm milli, həm də beynəlxalq kontekstdə ədəbiyyat nümunələrini təhlil etmək imkanı vermişdir (Allahmanov, 2020).
Birinci Türkoloji Qurultay klassik dövrün əsas nümayəndələrini bir araya gətirərək yeni məktəbin bünövrəsini qoymuşdur. Bu tədbir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında türkoloji istiqamətin inkişafında dönüş nöqtəsi olmuşdur. Bugünkü dövrdə Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı türk dünyası ilə qarşılıqlı əlaqələri genişləndirməkdədir. Birinci Türkoloji Qurultayın mirası müasir tədqiqatçılar üçün həm metodoloji, həm də mədəni baxımdan əhəmiyyətlidir. Qurultayda müzakirə olunan məsələlər, xüsusilə ortaq ədəbi yaddaş, milli kimlik, türk dili poetikası və folklor nümunələri çağdaş tədqiqatlarda əsas istiqamət kimi istifadə olunur. Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı bu gün də türk dünyası ilə qarşılıqlı əlaqələri inkişaf etdirmək, ortaq ədəbi irsi qorumaq və yeni metodlarla tədqiq etmək istiqamətində fəaliyyət göstərir. Qurultayın ideyaları müasir müqayisəli ədəbiyyat və türkoloji tədqiqatlarda özünü göstərməkdədir. Birinci Türkoloji Qurultay Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında türkoloji istiqamətlərin formalaşmasına mühüm töhfə vermişdir. Qurultay Azərbaycan alimlərini bir araya gətirmiş, müqayisəli ədəbiyyat, folklorşünaslıq və terminoloji məsələlər üzrə yeni tədqiqatların əsasını qoymuşdur. Bu hadisənin elmi və mədəni əhəmiyyəti günümüzdə də qorunur və müasir tədqiqatçılar üçün örnək təşkil edir.
Ədəbiyyat siyahısı
Əliyev, R. (2002). Azərbaycan türkoloqları və Birinci Türkoloji Qurultay. Bakı: Elm.
Quliyev, N. (2010). Türkoloji düşüncənin Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığına təsiri. Bakı: Qanun.
Hüseynli, N. (2015). Kitabi-Dədə Qorqud və türkoloji araşdırmalar. Bakı: Təhsil.
Rzayeva, S. (2018). Türk xalqları ədəbiyyatında ortaq motivlər. Bakı: Nurlu Elm.
Allahmanov, M. (2020). Müstəqillik dövründə Azərbaycan türkoloji məktəbi. Bakı: Avrasiya Universiteti Nəşriyyatı.
