Gəzdim, qarış-qarış Vətən torpağın, Hər dağda, dərədə izim var mənim! Hələ keçilməmiş, uca dağların, Uca zirvəsində gözüm var mənim! * * * Gəzdim, yorulmadan aranı, dağı, Seyr etdim, ən ucqar çəməni, bağı, Heç vaxt qınamadım zamanı, çağı, Çox bulaq başında üzüm var mənim! * * * Gəzdim, bu torpağı, mən oymaq-oymaq, Ən adi daşa da olmuşam qonaq, Hər otun, çiçəyin halın soraraq, Sinəmə yığdığım, sözüm var mənim!!!
ZAUR USTAC YARADICILIĞINDA BÜTÖV AZƏRBAYCAN İDEYASI – AZƏRBAYCANÇILIQ Azərbaycan ədəbiyyatının inkişaf tarixində milli ideyaların, vətən sevgisinin və xalqın mənəvi birliyinin bədii ifadəsi hər zaman mühüm yer tutmuşdur. Bu mövzular xüsusilə XX əsrin sonu və XXI əsrin əvvəllərində milli azadlıq düşüncəsi, torpaq uğrunda mübarizə və bütöv vətən ideyası ilə daha da güclənmişdir. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında bu ideyanı bədii-fəlsəfi şəkildə ifadə edən bir çox tanınmış şair və yazıçılar var. Bu baxımdan müasir dövrdə öz yaradıcılığı ilə diqqət çəkən, milli düşüncəni və vətənpərvərlik ruhunu poeziyasında ardıcıl şəkildə ifadə edən sənətkarlardan biri də tanınmış şair, yazıçı və publisist Zaur Ustacdır. Onun şeirləri, yaratdığı nəsr nümunələri və publisistik yazıları yalnız bədii-estetik xüsusiyyətləri ilə deyil, həm də milli ideyaların, xüsusilə Bütöv Azərbaycan düşüncəsinin poetik və ideoloji ifadəsi ilə seçilir. Zaur Ustacın yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatında vətən, tarix, milli kimlik və türk dünyası ideyalarının bədii sintezini özündə əks etdirən mühüm nümunələrdən biridir. Yazarın əsərlərində Azərbaycan anlayışı yalnız mövcud dövlət sərhədləri ilə məhdudlaşmır. O, Azərbaycanı tarixən formalaşmış geniş bir mədəni və mənəvi məkan kimi təqdim edir. Bu məkan isə Quzey və Güney Azərbaycanın vahid ruhunu, eyni dil və mədəniyyətə bağlı insanları, eyni tarix və yaddaşın daşıyıcılarını özündə birləşdirir. 1975-ci ildə Bakı şəhərində dünyaya gələn Zaur Ustac müasir Azərbaycan ədəbi mühitində fəal yaradıcılıq fəaliyyəti ilə seçilən sənətkarlardandır. O, 1980-ci illərin sonlarından etibarən dövri mətbuatda şeirləri və məqalələri ilə çıxış etməyə başlamışdır. Uzun illər ərzində müxtəlif qəzet və jurnallarda çap olunan əsərləri onun ədəbi dünyagörüşünün formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Şair yalnız poeziya ilə kifayətlənməmiş, həm də publisistik yazıları, ədəbi layihələri və redaktorluq fəaliyyəti ilə də tanınmışdır. Onun təsis etdiyi “Yazarlar” jurnalı müasir Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına xidmət edən mühüm ədəbi platformalardan biridir. Bu jurnal vasitəsilə gənc qələm sahiblərinin yaradıcılığına geniş imkanlar yaradılmış, milli ədəbi mühitin inkişafına töhfə verilmişdir. Onun yaradıcılığında vətənpərvərlik mövzusu poeziya, proza və publisistika yaratmasından asılı olmayaraq bərabər porsiyalarla bölünmüşdür. Zaur Ustac mövzusundan asılı olmayaraq demək olar ki, bütün məqalələrində bir söz və ya bir cümlə olsa da bu məsələyə mütləq toxunur, münasibət bildir. Mən bu geniş təhlil məqaləmdə konkret olaraq Zaur Ustacın yaratdığı poeziya və proza nümunələri üzərindən fikirlərimi sizinlə bölüşmək istəyirəm. İlk olaraq Zaur Ustacın bu mövzuda olan çoxsaylı şeirlərinə müraciət edək. Zaur Ustacın yaradıcılıq dünyasında diqqət çəkən əsas cəhətlərdən biri onun milli düşüncə sistemi ilə bağlıdır. Şairin əsərlərində Azərbaycan xalqının tarixi taleyi, mübarizə ruhu, milli kimliyi və vətənə bağlılığı xüsusi yer tutur. Bu baxımdan onun poeziyası təkcə bədii yaradıcılıq nümunəsi deyil, həm də milli ideologiyanın poetik ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Zaur Ustac yaradıcılığında ən mühüm ideya istiqamətlərindən biri Bütöv Azərbaycan düşüncəsidir. Bu ideya Azərbaycan xalqının tarixində formalaşmış və müxtəlif dövrlərdə siyasi və mədəni müstəvidə öz əksini tapmış bir ideologiyadır. Zaur Ustacın yaradıcılığında Bütöv Azərbaycan ideyası yalnız siyasi-coğrafi anlayış deyil, mənəvi və tarixi bütövlüyün ifadəsidir. “BAYRAQ, BİZİM BAYRAĞIMIZ!!!” şeirində müəllif bu ideyanı milli identikliyin əsas atributları üzərindən təqdim edir: “Üstündən yüz Araz axsın, Torpaq, bizim torpağımız!!! Güney, Quzey fərq eləməz, Oylaq, bizim oylağımız!!!” Bu misralarda sərhədlərin süni xarakter daşıdığı, xalqın isə vahid mədəni və tarixi kökə bağlı olduğu vurğulanır. Şair üçün Arazın iki sahili ayrı məkanlar deyil, eyni ruhun parçalarıdır. Şairin əsərlərində bu ideya müxtəlif bədii obrazlar, simvollar və coğrafi məkanlar vasitəsilə təqdim olunur. Onun şeirlərində tez-tez rast gəlinən Təbriz, Göyçə, Urmu, Borçalı, Dərbənd kimi məkan adları yalnız coğrafi anlayışlar deyil. Onlar parçalanmış vətənin poetik xəritəsini təşkil edən simvollardır. Zaur Ustacın şeirlərində diqqət çəkən əsas cəhətlərdən biri geniş coğrafi yaddaşdır. Kərkük, Mosul, Göyçə, Urmiya, Təbriz, Zəngəzur kimi məkanlar təkcə ad kimi çəkilmir, onlar milli ruhun parçaları kimi təqdim olunur. “Nadanlıq” şeirində bu ağrı daha sərt ifadə olunur: “Dəmir Qapım pas atıbdı, Neçə körpüdən keçmirik… Kərkük, Mosul unudulub, Bağdada iraq demirik…” və ya “MƏN ZƏFƏRƏ TƏŞNƏYƏM” şeirində: “Dərbəndi, Borçalını Unuduruq həmişə… Kərkük, Mosul bağrı qan, Boyun əyib gərdişə…” Poeziya nümunələri fərqli olsa da ideya eynidir. Burada müəllif yalnız keçmişi xatırlatmır, həm də unutqanlıq sindromunu tənqid edir. Onun fikrincə, Bütöv Azərbaycan ideyasının qarşısındakı ən böyük maneələrdən biri məhz milli yaddaşın zəifləməsidir. Bu məkanların şairin poeziyasında yer alması təsadüfi deyil. Onlar Azərbaycan tarixinin müxtəlif mərhələlərində formalaşmış milli yaddaşın tərkib hissəsidir. Şair bu məkanları xatırladaraq oxucuda tarixi yaddaşı oyadır və milli birliyin vacibliyini vurğulayır. Zaur Ustac poeziyasında ən güclü simvollardan biri Araz çayıdır. Azərbaycan ədəbiyyatında Araz çayı çox vaxt ayrılığın rəmzi kimi təqdim olunmuşdur. Lakin Zaur Ustacın yaradıcılığında Araz həm də ümidin və gələcək birliyin simvolu kimi çıxış edir. “Araz” şeirində çay obrazı xüsusi simvolik məna daşıyır. Tarix boyu ayrılıq rəmzi kimi təqdim edilən Araz burada fərqli şəkildə yozulur: “Hər iki tərəfə məhrəmdir Araz! Yaralı torpağa məlhəmdir Araz!” Bu yanaşma diqqətəlayiqdir. Müəllif Arazı ittiham etmir, əksinə onu həm dərdin şahidi, həm də təsəlli mənbəyi kimi təqdim edir. Araz burada milli yaddaşın daşıyıcısıdır – o, bölmür, əksinə eyni taleyi yaşayan insanları birləşdirir. Şair Arazı yalnız coğrafi sərhəd kimi deyil, eyni millətin iki qolu arasında dayanan tarixi bir yaddaş xətti kimi təsvir edir. Onun şeirlərində Arazın hər iki sahilində yaşayan insanların eyni dilə, eyni mədəniyyətə və eyni tarixi köklərə bağlı olduğu vurğulanır. Bu yanaşma göstərir ki, şair üçün Araz ayrılığın simvolu olmaqla yanaşı, həm də gələcək birliyin və qovuşmanın ümididir. Zaur Ustac yaradıcılığında tarixi şəxsiyyətlərin xatırlanması da diqqətəlayiqdir. Onun şeirlərində Nəsimi, Füzuli, Babək, Şah İsmayıl Xətai, Nadir Şah və müasirimiz Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyev kimi böyük tarixi simalar tez-tez yad edilir. Şair tez-tez tarixi şəxsiyyətlərə müraciət edir: Nəsimi, Füzuli, Babək, Koroğlu, Qaçaq Nəbi kimi obrazlar milli dirənişin simvolları kimi təqdim olunur. Bu, keçmişlə bu gün arasında ideoloji körpü yaradır. Yenə “Nadanlıq” şeirində: “Babəkin ruhu sərgərdan, Bəzz qalasın duman alıb…” Bu misralar yalnız nostalji deyil, həm də çağırışdır – keçmişin ruhunu yaşatmaq və onu gələcək ideallarla birləşdirmək. Bu şəxsiyyətlər Azərbaycan tarixinin və mədəniyyətinin müxtəlif mərhələlərini təmsil edir. Şair onları xatırladaraq milli ruhun və azadlıq ideyasının əsrlər boyu yaşadığını göstərir. Zaur Ustac “Övladıyam” (“Ustacam”) şeirində yazır: “Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam!” Tarixi şəxsiyyətlərin poeziyada bu şəkildə təqdim olunması şairin milli düşüncə sistemini daha da gücləndirir. Bu yanaşma göstərir ki, Bütöv Azərbaycan ideyası yalnız siyasi deyil, həm də mədəni və tarixi köklərə malikdir. “Övladıyam”(“Ustacam”) şeirində bu tarixi davamlılıq xüsusilə diqqət çəkir. Şair özünü həmin böyük ənənənin davamçısı kimi təqdim edir və milli ruhun yaşadığını göstərir. Bu, bütöv Azərbaycan ideyasının yalnız siyasi deyil, həm də mədəni və mənəvi mahiyyət daşıdığını göstərir. Zaur Ustac yaradıcılığında Bütöv Azərbaycan ideyası yalnız Azərbaycan coğrafiyası ilə məhdudlaşmır. Şair bu ideyanı daha geniş – Türk dünyası kontekstində təqdim edir. “Üç qardaş” şeirində Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan qardaşlığından bəhs etməsi milli həmrəylik ideyasının beynəlxalq ölçüdə təqdimidir. Bu yanaşma göstərir ki, şair üçün vətən anlayışı yalnız torpaq deyil, həm də ortaq tarix, dil və mədəniyyət birliyidir. Zaur Ustac yaradıcılığında diqqət çəkən başqa bir məqam türk dünyası ilə bağlı ideyaların geniş yer tutmasıdır. Şair öz poeziyasında Azərbaycanı türk dünyasının ayrılmaz bir hissəsi kimi təqdim edir. Onun bəzi şeirlərində Türkiyə və digər türk xalqları ilə bağlı mövzulara müraciət edilməsi bu ideyanın bariz nümunəsidir. Bu şeirlərdə ortaq dil, ortaq tarix və ortaq mədəniyyət anlayışları ön plana çəkilir. Şairin bu mövzulara müraciət etməsi onun dünyagörüşünün genişliyini göstərir. O, Azərbaycanı yalnız regional deyil, həm də ümumtürk mədəni məkanının mühüm tərkib hissəsi kimi təqdim edir. Zaur Ustac yaradıcılığında ana dili mövzusu da xüsusi yer tutur. Şair ana dilini yalnız ünsiyyət vasitəsi kimi deyil, həm də milli kimliyin əsas dayağı kimi təqdim edir. Onun şeirlərində ana dili müqəddəs bir dəyər kimi təsvir olunur. Şair dilin qorunmasının və inkişaf etdirilməsinin milli varlığın davamlılığı üçün vacib olduğunu vurğulayır. Şairin “Ana dilim” şeiri də Bütöv Azərbaycan ideyasının mühüm ideoloji dayaqlarından biri olan dil məsələsinə həsr olunub. Şair ana dilini “Ata yurdun sərhədini müəyyən edən” müqəddəs dəyər kimi təqdim edir: “Min illərdir Ata Yurdun Sərhədinin keşiyində Əsgər kimi durub, bu dil!!! Ana dilim həm əsgərdir, Həm də sərhəd!!!” Bu yanaşma göstərir ki, milli birlik yalnız siyasi və coğrafi birliklə deyil, həm də dil və mədəniyyət birliyi ilə formalaşır. Beləliklə, Zaur Ustacın yaradıcılığı müasir Azərbaycan poeziyasında Bütöv Azərbaycan ideyasının ən parlaq ifadələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Onun şeirlərində vətən sevgisi, tarixi yaddaş, milli kimlik və birlik arzusu bir-biri ilə vəhdət təşkil edir. “MƏN ZƏFƏRƏ TƏŞNƏYƏM!!!” şeirində müəllifin mövqeyi daha açıq və emosional şəkildə ifadə olunur. Bu şeir bütöv Azərbaycan ideyasının kulminasiya nöqtəsidir: “İstəyirəm bu bayraq Dalğalansın Təbrizdə!” Burada artıq arzu konkret istiqamət alır. Bu, yalnız poetik xəyal deyil, həm də milli ideologiyanın açıq bəyanıdır. Şairin “zəfərə təşnəlik” ifadəsi onun daxili enerjisini, milli ruhun hərəkətverici qüvvəsini göstərir. “SEVİN, A TƏBRİZ!” şeirində isə müəllif gələcəyə ümidlə baxır. Bu şeir digər nümunələrə nisbətən daha nikbin ruhdadır: “Gözün aydın olsun, sevin, a Təbriz!” Bu misralar Bütöv Azərbaycan ideyasının yalnız kədər və həsrət üzərində qurulmadığını, eyni zamanda ümid və inamla da qidalandığını göstərir. Şairin əsərlərində səslənən Təbriz həsrəti, Arazın simvolik obrazı, Göyçə və Urmu kimi məkanların xatırlanması, türk dünyası ilə bağlı ideyalar bütöv Azərbaycan düşüncəsinin bədii ifadəsinə çevrilir. Bu baxımdan Zaur Ustacın yaradıcılığı yalnız poetik hadisə deyil, həm də milli ideologiyanın və mənəvi yaddaşın ədəbi təcəssümüdür. Onun poeziyası oxucunu bir həqiqətə inandırır: Vətən yalnız xəritədəki sərhədlər deyil – tarix, dil, yaddaş və milli ruhun bütöv birliyidir. Onun şeirləri və publisistik yazıları yalnız bədii-estetik xüsusiyyətləri ilə deyil, həm də milli ideyaların, xüsusilə Bütöv Azərbaycan düşüncəsinin poetik və ideoloji ifadəsi ilə seçilir. Zaur Ustacın yaradıcılığında Qarabağ mövzusu da mühüm yer tutur. Şair Qarabağ məsələsini yalnız siyasi problem kimi deyil, həm də milli ağrı və tarixi ədalət məsələsi kimi təqdim edir. Onun şeirlərində, publisistik məqalələrində, hekayə və povestlərində Qarabağın işğalı dövründə yaşanan ağrılar, xalqın mübarizə ruhu və torpağa bağlılıq hissi təsirli şəkildə ifadə olunur. Qarabağın azad olunması isə şairin poeziyasında böyük sevinc və qürur hissi ilə təqdim edilir. Bu mövzular Zaur Ustacın yaradıcılığında vətənpərvərlik ruhunun güclü olduğunu göstərir. Şair “Övladıyam” (“Ustacam”) şeirində böyük qürur hissilə qeyd edir: “Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam!” Bütün yuxarıda göstərilən nümunələrə əsasən demək olar ki, Zaur Ustac müasir Azərbaycan poeziyasında Bütöv Azərbaycan ideyasını ardıcıl və sistemli şəkildə ifadə edən şairlərdən biridir. Onun yaradıcılığı milli ruhun, vətən sevgisinin və tarixi yaddaşın poeziyada yaşadılmasının parlaq nümunəsidir. Zaur Ustac müasir Azərbaycan ədəbiyyatında milli yaddaş, tarixi ədalət və Bütöv Azərbaycan ideyasını poetik və publisistik düşüncə ilə birləşdirən yaradıcı simalardan biridir. Onun təqdim olunan şeirlər silsiləsi yalnız bədii nümunə deyil, eyni zamanda milli təfəkkürün, parçalanmış coğrafiyanın ağrılarının və gələcəyə yönəlmiş idealların emosional təzahür forması kimi çıxış edir. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında milli ideyaların bədii ifadəsi baxımından Zaur Ustacın yaradıcılığı xüsusi diqqətə layiqdir. Onun şeirləri milli ruhu, vətən sevgisini və tarixi yaddaşı özündə birləşdirən mühüm poetik nümunələr, nəsr əsərləri isə real tarixi salnamələrdir. Zaur Ustacın nəsr əsərləri dilinin sadəliyi və axıcılığı baxımından öz poetikliyinə görə heç də şeirlərindən geri qalmır. Bu nümunələr eyni zamanda həm tarixi salnamələr, həm də hərbi dərs vəsaitləri kimi böyük əhəmiyyət kəsb edir. Zaur Ustacın uşaq və yeniyetmələr üçün yazdığı hərbi vətənpərvərlik mövzusunda olan “Oriyentir ulduzu”, “Sonuncu tapşırıq”, “Heydər və Azad”, “Sonuncu döyüş”, “Xüsusi təyinatlı”, “Sonuncu uçuş” kimi bir-birindən maraqlı əsərləri məlumdur. Bunların içərisində ən məşhur olanı Azərbaycan Respublikasının Milli Qəhrəmanı şəhid Mübariz İbrahimovun xatirəsinə həsr olunmuş “Oriyentir ulduzu” povestidir. “Oriyentir ulduzu” povesti milli yaddaş, vətən sevgisi və Bütöv Azərbaycan düşüncəsinin bədii ifadəsi baxımından diqqət çəkən əsərlərdən biridir. Bu povestdə müəllif təkcə bir insanın düşüncə və duyğularını deyil, bütöv bir xalqın tarixdən gələn ağrısını, həsrətini və ümidini bədii sözün gücü ilə təqdim edir. Əsərin ideya mərkəzində isə Azərbaycan torpaqlarının bütövlüyü, tarixi coğrafiyanın mənəvi xəritəsi və milli kimliyin qorunması dayanır. “Oriyentir ulduzu” povestində diqqəti çəkən əsas məqamlardan biri vətənin coğrafiyasının bədii şəkildə təqdim olunmasıdır. Müəllif qəhrəmanın düşüncələrində və daxili monoloqunda Azərbaycanın müxtəlif bölgələrini sadalayaraq geniş bir milli məkan yaradır. Ağdərə, Kəlbəcər, Laçın, Göyçə, Borçalı, Dərbənd, İrəvan, Zəngəzur, Təbriz və Qarabağ bölgələri bir-birinin ardınca çəkilən mənəvi xəritə kimi oxucunun qarşısında canlanır. Bu sadalanma sadəcə coğrafi adların qeyd edilməsi deyil. Əslində bu, Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşının poetik ifadəsidir. Hər bir ad özündə bir tarix, bir mədəniyyət və bir taleyi daşıyır. Bu torpaqların hər biri xalqın yaddaşında milli kimliyin ayrılmaz hissəsi kimi yaşayır. Müəllif qəhrəmanın dili ilə bu torpaqları sanki bir-bir göstərir: -“bura Ağdərədi, bura Kəlbəcərdi, bura Laçındı… bura Göyçədi, bura Borçalıdı, bura Dərbənddi, bura İrəvandı…” Bu ifadələr bir növ milli yaddaşın bərpası təsiri yaradır. Oxucu anlayır ki, bu torpaqlar təkcə coğrafiya deyil, həm də bir xalqın ruhunun parçalarıdır. Povestin ən təsirli məqamlarından biri Qarabağ haqqında deyilən fikirlərdir. Müəllif Qarabağı sadəcə bir bölgə kimi təqdim etmir. Əksinə, onu bəşəriyyətin başlanğıcı ilə əlaqələndirən metaforik bir məkan kimi təsvir edir: “bura QARABAĞDI – bura dünyanın mərkəzidi, bura bəşəriyyətin beşiyidi…” Bu fikir ilk baxışda bədii hiperbola kimi görünə bilər. Lakin müəllifin məqsədi Qarabağın Azərbaycan xalqının mənəvi dünyasında tutduğu yeri göstərməkdir. Qarabağ əsrlər boyu Azərbaycan mədəniyyətinin, musiqisinin və ədəbiyyatının mühüm mərkəzlərindən biri olmuşdur. Şuşa şəhəri isə bu mədəniyyətin zirvəsi hesab edilir. Məhz buna görə də müəllif Qarabağı “Qala” kimi təqdim edir və onun müqəddəsliyini vurğulayır. Bu yanaşma Qarabağın Azərbaycan xalqının kollektiv şüurundakı mövqeyini aydın şəkildə göstərir. Povestdə diqqət çəkən əsas ideyalardan biri Bütöv Azərbaycan düşüncəsidir. Müəllif Azərbaycanın yalnız siyasi sərhədlərlə məhdudlaşmadığını göstərir. Əksinə, bu anlayış daha geniş tarixi və mədəni məkanı əhatə edir. Göyçə, Borçalı, Dərbənd, Təbriz kimi bölgələrin əsərdə xatırlanması təsadüfi deyil. Bu toponimlər Azərbaycan xalqının tarixi yaşayış məkanlarını simvolizə edir. Müəllif bu adları sadalayaraq xalqın yaddaşında yaşayan böyük vətən ideyasını ortaya qoyur. Bu ideya Azərbaycan ədəbiyyatında yeni deyil. Lakin “Oriyentir ulduzu” povestində o, fərqli bir bədii formaya salınır. Müəllif bu ideyanı siyasi şüar kimi deyil, insanın daxili hissləri və mənəvi duyğuları vasitəsilə ifadə edir. Povestin maraqlı xüsusiyyətlərindən biri də qəhrəmanın daxili dəyişimi və mənəvi yüksəlişidir. Əsərin əvvəlində o, sanki həyatda istiqamətini itirmiş bir insandır. Lakin vətən haqqında düşüncələr onu dəyişdirir. Qəhrəman birdən-birə özünü sanki azad bir quş kimi hiss edir: “O, quş kimi idi, sərhəd tanımırdı…” Bu ifadə sadəcə fiziki azadlığı deyil, həm də mənəvi azadlığı simvolizə edir. Vətən sevgisi qəhrəmanı ruhən yüksəldir və ona yeni güc verir. Bu məqamda povestin adı – “Oriyentir ulduzu” xüsusi məna qazanır. Ulduz qədimdən bəri insanlara istiqamət göstərən bir simvol kimi qəbul edilir. Müəllif bu simvol vasitəsilə göstərir ki, vətən sevgisi insan üçün ən doğru istiqamətdir. Povestdə torpaq anlayışı müqəddəs bir məna daşıyır. Müəllif bu torpaqları insanın yaradılışı ilə əlaqələndirir və onları ilahi bir əmanət kimi təqdim edir: “bu torpaq Adəmin yoğrulduğu torpaqdı…” Bu fikir torpaq anlayışını sadəcə vətən sevgisi ilə deyil, həm də dini və mənəvi dəyərlərlə əlaqələndirir. Müəllif beləliklə torpaq uğrunda mübarizənin müqəddəsliyini vurğulayır. Eyni zamanda əsərdə şəhidlik anlayışı da xüsusi yer tutur. Torpaq uğrunda can verməyin hər kəsə nəsib olmayan bir şərəf olduğu qeyd edilir. Bu fikir Azərbaycan xalqının tarixində mühüm yer tutan şəhidlik ideyasının bədii ifadəsidir. “Oriyentir ulduzu” povesti yalnız bədii əsər kimi deyil, həm də milli düşüncəni formalaşdıran bir ideya mənbəyi kimi qiymətləndirilə bilər. Əsərdə vətən sevgisi, tarixi yaddaş və milli birlik kimi dəyərlər ön plana çıxarılır. Müasir dövrdə Azərbaycan xalqı öz torpaqlarını azad etmiş və tarixi ədaləti bərpa etmişdir. Bu baxımdan belə əsərlər milli ruhun qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Zaur Ustacın bu povesti oxucuya bir daha xatırladır ki, vətən sadəcə bir torpaq parçası deyil. O, bir xalqın tarixi, mədəniyyəti və ruhudur. Zaur Ustacın “Oriyentir ulduzu” povesti Azərbaycan ədəbiyyatında vətən mövzusunun bədii-fəlsəfi ifadəsi baxımından diqqətəlayiq əsərlərdən biridir. Əsərdə Azərbaycanın tarixi coğrafiyası poetik şəkildə təqdim olunur və Bütöv Azərbaycan ideyası güclü bədii obrazlarla ifadə edilir. Müəllif oxucuya göstərir ki, vətən sevgisi insanı dəyişdirən, ona istiqamət verən və onu mənəvi cəhətdən ucaldan bir qüvvədir. “Oriyentir ulduzu” məhz bu mənəvi istiqamətin rəmzi kimi çıxış edir. Beləliklə, Zaur Ustacın yaradıcılığı müasir Azərbaycan poeziyasında və nəsrində milli ideyaların, xüsusilə Bütöv Azərbaycan düşüncəsinin bədii ifadəsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Onun əsərlərində vətən sevgisi, tarixi yaddaş, milli kimlik və türk dünyası ideyaları bir-biri ilə vəhdət təşkil edir. Şairin poeziyasında Təbriz həsrəti, Arazın simvolik obrazı, Göyçə və Urmu kimi məkanların xatırlanması Bütöv Azərbaycan düşüncəsinin poetik ifadəsinə, bədii salnaməsinə çevrilir. Bu baxımdan Zaur Ustacın yaradıcılığı yalnız bədii-estetik hadisə deyil, həm də milli ideologiyanın və mənəvi yaddaşın ədəbi təcəssümü kimi qiymətləndirilə bilər. Onun əsərləri oxucunu tarixə, milli kimliyə və vətənə bağlılıq duyğusuna səsləyir. Zaur Ustacın yaradıcılığında Bütöv Azərbaycan ideyası çoxqatlı şəkildə təqdim olunur: -tarixi yaddaşın qorunması, -milli kimliyin bərpası, -coğrafi bütövlüyün arzulanan hədəf kimi təqdim edilməsi, və gələcəyə yönəlmiş ümid. Zaur Ustacın yaradıcılığı həm də müasir dövrün ədəbi prosesində fəal iştirak edən sənətkar mövqeyini göstərir. Onun redaktorluq fəaliyyəti, müxtəlif ədəbi layihələrdə iştirakı və gənc yazarlara dəstək verməsi Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına mühüm töhfədir. Bütün ədəbi fəaliyyətini Azərbaycançılıq məfkurəsi üzərinə qurmuş Zaur Ustac müasirimiz olan ən dəyərli Vətən övladlarından biridir. Onun həcmindən və növündən (janrından) asılı olmayaraq bütün yazdığı mətnlər bu müqəddəs amala xidmət edir. Arzularınız çin, yolunuz daim açıq və işıqlı olsun, Zaur Ustac!
Bir insanın “yox” deməsi hər şeyi dəyişdirdi. 1940-cı ilin aprelində Norveç Kralı VII Haakon müharibənin xaosu içində sakit gəzintiləri üstün tutan yaşlı bir baba idi. O nə bir əsgər, nə də diktator idi. O, xalqına qarşı vəzifələrini çox ciddi qəbul edən konstitusiyalı monarx idi. Amma dünya parçalandıqda, bu 67 yaşlı kişi müqavimətin nəhənglərindən birinə çevrildi. Onun qərarı yalnız bir hökuməti xilas etmədi; bütöv bir millətin ruhunu xilas etdi. 9 aprel 1940-cı ildə Nasist Almaniyası Norveçə qəfil hücum etdikdə vəziyyət xaotik idi. Alman hərbi gəmiləri ölkəyə daxil oldu, paraşütçülər isə göydən endi. Norveç hökuməti və kral ailəsi işğalçılar gəlməzdən cəmi bir neçə saat əvvəl Oslo şəhərindən qatarla qaçmağa məcbur oldu. Onlar soyuqda, yorğun halda, qarda canlarını xilas etmək üçün qaçırdılar. Bu panika içində alman rəhbərliyi asan olacağını düşündükləri bir addım atdı. Almanlar Kral Haakondan yerli nasist tərəfdarı Vidkun Quislingi yeni Baş nazir təyin etməsini tələb etdilər. Almanlar işğala “qanuni” əsas yaratmaq istəyirdilər. Əgər kral sənəd imzalasa idi, müharibə texniki olaraq bitəcək və işğal dünyanın qalan hissəsinə qanuni görünəcəkdi. Onlar yaşlı kralın özünü və ailəsini xilas etmək üçün təslim olacağını düşünürdülər. Amma yanıldılar. 10 apreldə Elverum adlı kiçik bir qəsəbədə kral kabineti ilə görüşdü. O, qətiyyətli, amma təvazökar idi. Nazirlərə bildirdi ki, alman tələblərinə boyun əyə bilməz və əyməyəcək. O, Quislingin Norveç xalqı arasında heç bir dəstəyi olmayan bir xain olduğunu bilirdi. Ona görə də hökumət üzvlərinə baxaraq dedi: “Xalqımızın etibarını qazanmayan Quislingi təyin edə bilmərəm. Əgər hökumət alman şərtlərini qəbul etməyə qərar verərsə, mən özüm və sülaləm üçün taxtdan imtina etməkdən başqa yol görmürəm”. Bu, böyük bir risk idi. Kral “yox” deməklə əslində öz ölüm hökmünü imzalamış və ölkəsini illərlə davam edəcək müharibəyə sürükləmişdi. Amma o inanırdı ki, şərəfsiz bir ölkə sahib olunmağa dəyməz. Onun cəsarəti hökumətə mübarizəni davam etdirmək gücü verdi. Onlar alman ultimatumunu rədd etdilər və kralın “yox”u bütün Norveç üçün birləşdirici şüara çevrildi. Nasistlər qəzəblənmişdilər. Artıq yalnız kralı tutmaq yox, onu öldürmək istəyirdilər. Növbəti iki ay ərzində Kral Haakon və vəliəhd Şahzadə Olav qaçaq həyatı yaşadılar. Dərin meşələrdə hərəkət etdilər, alman qoşunlarından qaçmaq üçün daim yerlərini dəyişərək sadə kənd evlərində qaldılar. 11 apreldə alman bombardmançı təyyarələri kralı Nybergsund kəndində tapdı. Onu dağıntılar altında basdırmaq ümidi ilə bütün qəsəbəni yerlə-yeksan etdilər. Pulemyotlar ətrafı atəşə tutarkən Haakon ağacların arxasında gizlənərək meşəyə qaçmaqla canını qurtardı. O sağ qaldı, amma üzərindəki paltardan başqa hər şeyini itirdi. 1940-cı ilin iyununa gəldikdə, hərbi vəziyyət ümidsiz idi. Qanuni hökuməti qorumaq üçün kral Norveçi tərk edib Böyük Britaniyaya getməli oldu. Bu, ürək parçalayan ayrılıq idi. Beş uzun il ərzində Londonda sürgündə yaşadı. Amma susmadı. O, “Norveçin səsi” oldu. Hər ay evlərinə qapanmış norveçlilər kralın Londondan etdiyi çıxışları dinləmək üçün qeyri-qanuni radioların ətrafında toplaşır, həbs və ya ölüm riskini gözə alırdılar. O, onlara unudulmadıqlarını və davalarının haqlı olduğunu xatırladırdı. Haakon istefa verməyi rədd etdiyi üçün Oslodakı nasist nəzarətində olan hökumət heç vaxt həqiqi Norveç kimi qəbul olunmadı. Həqiqi Norveç kralın olduğu yer idi. Onun Londondakı varlığı Norveçin böyük ticarət donanmasının Müttəfiqlərin tərəfində qalmasını təmin etdi və müharibənin qazanılmasına kömək edən həyati təchizatların daşınmasını mümkün etdi. 7 iyun 1945-ci ildə, qaçdığı gündən düz beş il sonra, Kral VII Haakon azad edilmiş Osloya geri döndü. Küçələr sevinc göz yaşları tökən insanlarla dolu idi. O, qaçaq kimi getmiş, əfsanə kimi qayıtmışdı. O sübut etdi ki, bir liderin ən böyük gücü silah deyil, dürüstlükdür. Kral Haakonun hekayəsi bizə öyrədir ki, liderlik yalnız güclə bağlı deyil, xarakterlə bağlıdır. İnsanları əmr verərək idarə etməzsiniz; onların yükünü paylaşaraq və təhlükəli olsa belə dəyərlərinizin arxasında duraraq idarə edərsiniz. Mənbə və müəllif: Həqiqət İbrahimova
Yaxdı o kiçik can evini atəşi eşqin, Qopdu sinədən nəğməsi rəvanə, qızılgül.
Ötdü neçə pərdeyi-ələmdə elə zar ki, Ah, bu necə nəğmə, necə təranə, qızılgül.
Sübhün yeli oxşar yanağın sevgili yarın, Aşiqi-dili eylədi viranə, qızılgül.
Zeynəb, bilirəm dərdi nədir bülbüli-zarın, Düşdü o da çün mən kimi hicranə, qızılgül. 12.03.2024
ŞUŞAM Dəyəndə yad ayaqlar ətəyinə, yalına, Sanki yarımcan idim, əskik bir yanım, Şuşam. Yağı xəncər çəkəndə əzəmət, cəlalına, Deyirdim bu ağriya necə dayanım, Şuşam, Haqqa açılmış qolum, ürəyim, canım, Şuşam.
Qeyrətinə qurban el, igid ərənlər, ərlər, Keçilməz səngər olan, ər oğlu ər nəfərlər, Siz torpağa döndünüz, doğulanda zəfərlər, Şəhidiylə yoğrulan, bir olan, qanım, Şuşam, Haqqa açılmış qolum, ürəyim, canım, Şuşam.
Qayalar arasında, Pənahabadım, qalam, Sən tanrıdan ərməğan, sən tanrıya bir salam. Sən əbədi mirasım, sən babalardan qalan, Möhürləndi səninlə bu gün ad-sanım Şuşam, Haqqa açılmış qolum, ürəyim, canım, Şuşam.
Nətavanım, Vaqifim iz qoydu diyar-diyar, Nəğmələrdən doğuldu, Xan oldu İsfəndiyar. Cabbarımı söyləyim, ya Nəvvabı? – az olar! Muğamatım, təsnifim, tarım, kamanım, Şuşam, Haqqa açılmış qolum, ürəyim, canım, Şuşam.
Göz ilə görünməyən ruhların yurd, yaylağı, Mələklər toplanan yer, bəlkə çayı, çaylağı, Sən nağıllar aləmi, pərilərin oylağı, Ay nurunda çimənim, ulduz sayanım, Şuşam, Haqqa açılmış qolum, ürəyim, canım, Şuşam
Gecə həzin, göy bəyaz, ulduzlar çiyid-çiyid1, Buludlar əlçim-əlçim, hər duyğusu bir öyüd. Pıçıltısı layladı, telləri salxım söyüd, Möcüzənə bələnim, uyum, oyanım Şuşam, Haqqa açılmış qolum, ürəyim, canım, Şuşam. 22.07.2024 1 çiyid -pambıq toxumu, burada dən-dən
SAXLAR, A SAXLAR Gəzdiyi məkanda varmı sağ-solu? Gün Yeri, Yer Ayı yoxlar, a yoxlar. Ağır qoşunuyla keçər Süd yolu, Qoşunun özünə bağlar, a bağlar.
Həm gündüz, həm gecə hikmətin kanı, Ehtiva eyləmiş sirlə hər yanı. Bir cüt qanad kimi sarıb dünyanı, Tanrıdan əmanət saxlar, a saxlar.
Əjdaha od saçan odun külündə, Saxlayır yüyənin güclü əlində. Yeraltı ayğırın durub belində, Göstərir dəyanət dağlar, a dağlar.
İnsanın cismi də sanki Yer kimi, Torpağı eynidir, suyu bir kimi. Gah həzin, dalğalı, gah da kür¹ kimi, Hayqırar, kükrəyər, çağlar, a çağlar.
Taylının taylısı, bablının babı, Olmasa, a Zeynəb, yetişməz tabı. Nə çoxdu dünyada ömür kitabı, Hər kəs öz ömrünə ağlar, ay ağlar. 27.02.2025.
Yolda, izdə çoxdu Leyli, Həm də Məcnundan gileyli. Qıraqdan izləyib xeyli, Mat qalan, çaşbaş adamam.
Öz unumda yoğrulmuşam, Ələnmişəm, sovrulmuşam. Öz özümdən doğulmuşam, Həvvayla həmyaş adamam.
Zeynəbəm, qəlbim qalacıq, Hər kəsə deyildir açıq. Qurmuşam qardan alaçıq, Buz kimi atəş adamam. 22.01.2025
QIRPDIM KİPRİYİMİ Qırpdım kipriyimi, Axan sel ilə Düsdün gözümdən. Gozümün qarası Otağın idi, Sən orda qalırdın, gecələyirdin, Hər isti düşüncəm yatağın idi.
Qırpdım kipriyimi, Axdın gözümdən. Mən səni ən əziz bir qonaq kimi, Gözün giləsində qonaqlamışdım. Sənin xəyalını hər kəsdən deyil, Lap elə özümdən bil, saxlamışdım.
Qırpdım kipriyimi, Qoşulub selə, Sürüşdün göldəki Bir balıq kimi. Yerinə düşməyən yaxalıq kimi Düşdün gözümdən. İndisə özümlə hesablaşaraq, İlin sonundakı Bir qalıq kimi Ümüdsiz borclara siləcəm səni. Açıb dəftərimi hesabat üçün, Gərəksiz xərclərə siləcəm səni… 16.08.2024.
Ay – ürəyimdəki yumru kədər, Gümüşü telləri Həsrət yolları, Sən olmayınca Uzanar, uzanar, Yerdən göyə qədər.
Bir də qəlbimdən Dilimə gələn “Sevirəm” sözü var. Dodaqlarım qapandıqca Gözlərimdə bulaqlanar. Çiçəklərin Səhər yelinin öpdüyü zərif ləçəklərində Damla-damla şeh olar…
Üşüyən ümidlərim Qarın altından Həyata tutunan, Günəşə sarılan Qardələn… Yaşamaqdan və sevməkdən Heç vaz keçməyən… Heç vaz keçmən 01.03.2024.
YOXDUR Kİ Nədən belə ətalətə düşmüşəm Arzularım, xəyallarım yoxdu ki. Arzuların qanadında uçurdum, Qanadlanan o hallarım yoxdu ki.
Bürünurdüm duman açan şallara, Tamsınırdım arı çəkən ballara. Kəpənəyin qanadında xallara, O ballarım, o xallarım yoxdu ki.
Doğma idim torpaq qoxan dərəyə, Hər söyüdü çətirlənən bir dəyə. Yollar məni götürüdü zirvəyə, Dağa qalxan o yollarım yoxdu ki.
Hədəflərim mənim xəyal ortağım, Səsləşirdi dünənimlə bu çağım. Hafizəmin rəflərinə yığdığım, Xurcunlarım, xarallarım yoxdu ki..
Yaş gətirir ətaləti, ayıl sən, Vaxtı saldın heç etməyə meyil sən. Zeynəb, artıq bu sən o sən deyilsən, Sənin bəlli kuralların1 yoxdu ki… Kural – (türk) qayda, şərt
