Asif Yusifcanlının “Qalıb” qoşması haqqında
“Qalıb” qoşması (səh. 86) tanınmış pedaqoq-şair Asif Yusifcanlının yaradıcılığında ictimai vicdanın, mənəvi məsuliyyətin və haqq–ədalət axtarışının poetik ifadəsi kimi diqqəti cəlb edir. Şeir yalnız fərdi duyğuların deyil, bütövlükdə cəmiyyətin mənəvi durumunun bədii diaqnozudur və publisistik ruhu ilə oxucunu düşünməyə, mövqe tutmağa çağırır.
Şeirin əsas ideya yükü ədalət, haqq, vicdan anlayışları üzərində qurulub. Müəllif “Ədalət gəzsək də biz zaman-zaman” misrası ilə göstərir ki, insanlıq tarix boyu ədalət axtarışındadır, lakin bu axtarış çox vaxt formal xarakter daşıyır. “Görünürlük ədalət bir sözdə qalıb” fikri isə müasir dövrdə haqq anlayışının zahiri şüar səviyyəsində qalmasını, əməli həyatda isə dəyərsizləşməsini kəskin şəkildə tənqid edir.
Şairin “Haqqa yaxın gəlmir kor olmuş dünya” misrası dünyanı mənəvi korluqda ittiham edir. Bu korluq fiziki deyil, vicdan korluğudur. Dünya görür, lakin dərk etmir; danışır, lakin əməl etmir. Beləliklə, şeir qlobal miqyasda mənəvi böhran tablosu yaradır.
“Fikri-zikri bizim dənizdə qalıb” misrası Asif Yusifcanlının obrazlı dilə necə ustalıqla yiyələndiyini göstərir. Burada “dəniz” metaforası çoxmənalılıq daşıyır: hədsiz fikir bolluğu, söz çoxluğu, lakin nəticəsizlik. Müəllif bu yolla sözün ucuzlaşmasını, fikrin məsuliyyətsiz şəkildə səsləndirilməsini ifşa edir (çox güman ki, müəllif dəniz dedikdə “Xəzər”i nəzərdə tutur).
“Dilə gətirəndə haqlı sözünü, / Görmək istəmirik bir də üzünü” – bu sətirlər cəmiyyətin acı həqiqətlərə dözümsüzlüyünü açır. Haqqı deyən sevilmir, qəbul olunmur, əksinə, kənara itələnir. Bu, şairin publisistik mövqeyinin ən sərt ifadələrindən biridir.
Şeirdə riyakarlıq xüsusi yer tutur. “Qaniçən də haqlı sayır özünü” misrası hər kəsin özünü haqlı hesab etdiyi, lakin heç kimin məsuliyyəti üzərinə götürmədiyi bir mühiti təsvir edir. Burada müəllif təkcə fərdləri deyil, bütöv bir sosial psixologiyanı tənqid edir.
“Asif, boş vədləri vurmuruq üzə” misrası isə müəllifin özünə müraciəti olmaqla yanaşı, cəmiyyətə ünvanlanmış ironiya kimi səslənir. Boş vədlərin ifşasından qaçmaq, yalanı üzə deməmək artıq normaya çevrilib. Şair bu normanı sarsıtmağa çalışır.
“Yəqin ki, arxada gülürlər bizə” və “Şeytanlar bizimlə durub göz-gözə” misraları çox güclü simvolik məna daşıyır. Şər qüvvələrin açıq mübarizəyə belə ehtiyac duymaması, insanın öz zəifliyi və susqunluğu hesabına qalib gəlməsi fikri irəli sürülür.
“Bircə deməsinlər düz düzdə qalıb” – bu sətir şeirin kulminasiyasıdır. Burada diz çökmək fiziki məğlubiyyətdən daha çox mənəvi təslimiyyət mənasını verir. Şair üçün ən böyük faciə insanın susaraq, qorxaraq, laqeyd qalaraq haqqdan imtina etməsidir.
Asif Yusifcanlının bu şeiri çağdaş Azərbaycan poeziyasında ictimai vicdanın səsi kimi səslənir. O, sadəcə şikayət etmir, ittiham edir; təkcə müşahidə etmir, mövqe bildirir. Şeirin publisistik gücü ondadır ki, oxucunu passiv dinləyici mövqeyində saxlamır, onu suallar qarşısında qoyur: Haqq hardadır? Biz niyə susuruq? Diz çökmək taleyimizdirmi, yoxsa seçimimiz?
Bu qoşma pedaqoq-şair Asif müəllimin yalnız söz adamı deyil, eyni zamanda mənəvi tərbiyəçi, cəmiyyət qarşısında məsuliyyət daşıyan ziyalı olduğunu bir daha təsdiqləyir. Asif Yusifcanlının poetik səsi oxucunu rahat buraxmır; düşündürür, narahat edir və ən əsası, vicdanı oyadır. Ədalətli olmağa çağırır. Hamınıza “Ədalət”i söz kimi mətnlərdə, insan, partiya və qəzet adı kimi deyil, real hayatda görməyi, hiss etməyi arzulayıram! Sağ olun!
05.01.2026. Bakı.
Müəllif: ZAUR USTAC
Oxuyun >> Gözündə tük var