ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Tarix elə hadisələr var ki, onlar zamanın yaddaşında sadəcə fakt kimi qalmır, millətin ruhuna çevrilir. 1990-cı ilin 20 Yanvar gecəsi də məhz belə hadisələrdəndir. O gecə təkcə insanlar qətlə yetirilmədi — bir xalqın susqunluğu güllələndi, qorxu sindromu dağıdıldı, azadlıq hissi qanla möhürləndi. O gündən etibarən Azərbaycan tarixində qanla yazılan, amma vicdanla oxunan bir səhifə açıldı.
“İzsürənlər” kitabı məhz bu səhifənin izinə düşənlərin — yaddaşı diri saxlayanların, unudulmamağa xidmət edənlərin, sözün gücü ilə tarixi gələcəyə daşıyanların toplusudur. Bu kitab nə adi xatirələr toplusudur, nə də yalnız ədəbi mətnlər məcmuəsi. “İzsürənlər” — qan yaddaşını söz yaddaşına çevirənlərin kitabıdır.
Zaur Ustacın tərtibçi kimi qarşısına qoyduğu əsas məqsəd təkcə 20 Yanvar hadisələrini yada salmaq deyil. Bu toplu bir çağırışdır: unutmamaq, unutdurmamaq və iz sürmək! Burada toplanan məqalələr, esse və resenziyalar bir-birindən üslubca fərqli olsa da, mahiyyət etibarilə eyni mənbədən qidalanır — milli vicdandan, tarixi məsuliyyətdən və insanlıq mövqeyindən.
“İzsürənlər” adı təsadüfi seçilməyib. Çünki bu yazıların müəllifləri hadisələrin üzərindən keçib getmirlər, onların izini sürürlər. Qanla cızılmış xətti sözlə davam etdirirlər. Burada 20 Yanvar yalnız keçmişin faciəsi kimi təqdim olunmur — o, bu günün mənəvi ölçüsü, sabahın isə əxlaqi meyarı kimi dəyərləndirilir.
Kitabda yer alan yazılar sübut edir ki, 20 Yanvar yaddaşı nəsillər arasında qırılmayıb. Hadisələri yaşamayan, amma ruhunda daşıyan yeni nəsil qələm adamları da bu izlə yol gedir. Bu baxımdan “İzsürənlər” həm şahidlərin, həm də varislərin kitabıdır. Burada səs yalnız keçmişdən gəlmir — gələcəyə ünvanlanır.
Bu toplu eyni zamanda bir ədəbi məsuliyyət nümunəsidir. Çünki qanla yazılmış tarixdən danışmaq üçün pafos kifayət etmir; səmimiyyət, vicdan və bədii məsuliyyət tələb olunur. “İzsürənlər”də toplanan yazılar bu məsuliyyətin dərk olunduğunu göstərir.
Oxucu bu kitabı vərəqlədikcə anlayır ki, 20 Yanvar təkcə matəm günü deyil — bu, həm də qürur günüdür. Bu kitab da məhz həmin qürurun, həmin müqavimət ruhunun ədəbi ifadəsidir.
“İzsürənlər” — bir yol kitabıdır. Qaranlıq gecədən işığa aparan yolun. Qanla başlayan, sözlə davam edən yolun.
Bu yolu gedənlərə salam olsun! Bu izi itirməyənlər sağ olsun!
Лолақизғалдоқ бўлиб – унаман бир кун, Ер бағрига тўкилиб – қўнаман бир кун, Яшил- яшил ўтлар ўсгай, гумбазимдан, Қошингизга капалак бўб – тунайман бир кун.
Шул гумбазга бошгинам- урмоқда соям, Анор каби тарсиллаб- кўкрак; ҳамсоям,(юрак) Кўксингиз оғритади- уқмаганингиз, Бир қиз бўлиб кетганида – ҳур қизлик зоям.
P.S. Олдин шу расмимни бир нашриётга шеърим билан бериб юборгандим, бир ёшроқ муҳаррир болага. Шунда ўша шоирни хотини рашк қилиб расмимни тирнаб ташлабди, йиртаман деб. Зўрға қўлидан олиб қолибди. Шунинг учун расмим тирналган.
Hər səhər Çaylaq aşağı bir kişi aram addımlarla işə gedərdi. Adətiydi, işə vaxtından əvvəl getməyi xoşlayırdı.Yolda çox vaxtı məktəblilərlə yoldaş olardı. Elə məktəblilər də vardı ki, onunla yol gedəndə darıxırdı deyə, yanından ötüb keçirdilər. Axşam işdən çıxanda, əlində bükülü qəzet həmin yolu yenə arxayın Çaylaq yuxarı addımlayardı. Bir bazar günü, bir də bayram günü onu bu yolda görən olmazdı. Qaynayasının evi iş yolunun üstə olsa da, işdən çıxan zaman ora dönməzdi. Adəti üzrə ancaq evə gələrdi. Çünki evinə, elinə, ocağına bağlı insan idi. O, istəsəydi, onu maşınla aparıb gətirərdilər. Ancaq o, heç kimə zəhmət vermək istəmirdi. Beləcə neçə illər bu yolu payi-piyada gedib-gəldi. Mərzili kəndi ermənilər tərəfindən işğal olana qədər. Qısa arayış: Bəylər Qurban oğlu Kərimov 1941-ci ildə Ağdam rayonunun Mərzili kəndində dünyaya gəlib. Mərzili kənd səkkizillik məktəbini bitirdikdən sonra təhsilini davam etdirmək üçün Novruzlu kənd orta məktəbinə gedir. Novruzlu kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra BDU-nin İqtisadiyyat fakultəsinə qəbul olur. BDU-ni uğurla başa vurandan sonra onu təyinatla Ağdam rayon “1 May” kolxozuna göndərirlər. Bəylər Kərimov kolxoza işlməyə göndəriləndə mən məktəbliydim. O zaman kəndimizdəki “1 May” kolxozunda ali təhsilli mürəxəsislərə böyük ehtiyac vardı. O, adi iqtisadçıdan Baş iqtisadçı vəzifəsinə yüksəldi. İqtisdi yeniliklər edərək kolxozun adlı-sanlı kolxozların sırasına çıxmağına kömək etdi. 1970-ci illərdə kolxozun, sovxoz olaraq təyinatı dəyişdirildi. Bir sovxoz kimi də yeni planlar, yeni öhdəliklr götürdülər. O zaman sovxozun 40 min baş xırda buynuzlu, 1000 başdan çox iribuynuzlu mal-qarası, 1000 ha üzüm sahəsi vardı… Belə bir böyük təsərrüfatın Baş iqtisadçısı, Baş mühasibi işləmək (həm də uzun müddət) hər adamın işi deyil. Kərimov Bəylər həm də yenilikçiydi. Hər işə, hər hadisəyə onun öz münasibəti vardı. Cibində Kommunist partiyasının biletini gəzdirsə də (vəzifəsinə görə məcbur idi), qəlbən Musavatçıydı. Sovetlər rejimi dağılan kimi “1 May” sovxozu adının dəyişilib “Mərzili” kolxozu qoyulmasında onun böyük əməyi danılmazdı. 1988-ci il hadisələri zamanı, ermənilər xarici diaspor təşkilatlarının dəstəyi ilə torpaqlarımızın ələ keçirilməsi ilə əlaqədar nümayişlərə başladılar. Erməni ideoloqlarının əlehinə SSRİ MK- ya məktublar yazmağa başladıq. Bu fəallardan biri də Bəylər idi. Sonra torpaqlarımız uğrunda döyüşlər başladı. Baş mühasib Bəşir Şirinov (Allah rəhmət eləsin!) səhhəti ilə əlaqədar mühasibatlığı da Bəylər Kərimova tapşırdı. O, həm mühasibatlığa, həm də iqtisadiyyata nəzarət etməli oldu. Bir müddət sonra Sovetdən qalma bu təsərrüfat sistemi də dağıldı. Ancaq Bəylər insanların əməyini əks etdirən bu kitabları atmadı, qoruyub saxladı. Onun işsiz qaldığını görən Ağdam peşə məktəbinin o zamankı direktoru Bəyləri müəllim işləməyə dəvət edir. Bir neçə il burada dərs deyəndən sonra, sağlamlığı imkan vermədiyinə görə ərizə yazıb işdən azad olur. Onunla hansı sahədə desən döhbət etmək maraqlı idi. Siyasəti də, tarixi də, ədəbiyyatı da iqtisadiyyatı bildiyi qədər bilirdi. Çox təmkinliydi. Hadisələrə soyuqqanlı yanaşırdı. Ancaq 85 yaşında Bəylər Kərimov bizi tərk edib əbədiyyətə qovuşdu.
