Lev Tolstoyun “Şeytan” povesti insan təbiətinin mürəkkəbliklərini, əxlaqını və cəmiyyətin gözləntiləri ilə fərdi istəklər arasındakı ziddiyyətləri araşdırır. Tolstoyun şeytan təsviri şər varlığın hərfi təfsiri ilə məhdudlaşmır; daha doğrusu, fərdlərin daxilindəki daxili mübarizələri simvolizə edir. Baş qəhrəman Stepan öz istəkləri və bu arzulara təslim olmağın mənəvi nəticələri ilə mübarizə aparır. Bu daxili konflikt şərin təbiəti ilə bağlı suallar doğurur — bu, xarici qüvvədir, yoxsa bizim içimizdə kök salır? Bu hekayədə şeytan insan təbiətinin qaranlıq tərəflərini təmsil edir.Tolstoy təklif edir ki, şər təkcə insanın özündən kənarda mübarizə aparmalı olan qüvvə deyil, həm də şəxsi seçimlərin və əxlaqi uğursuzluqların təzahürüdür. Bu fəlsəfi şərh oxucuları öz həyatları və qarşılaşdıqları mənəvi dilemmalar üzərində düşünməyə dəvət edir. “Şeytan” əsəri sadəcə romantik dolanışığın və ictimai satiranın valehedici nağılı deyil, onun xarakterik realizm və mənəvi sorğu qarışığı ilə qarışmış bir neçə fəlsəfi mövzunun dərin tədqiqidir. Hekayədə sadə bir hekayədən daha çox fəlsəfi bir məsəl kimi fəaliyyət göstərərək xeyir və şərin təbiətini, ağlın məhdudiyyətlərini, şəhvət həzzinin cazibəsini, həyatın həqiqi mənasının axtarışını araşdırılır. Əsər sadə dualizmləri rədd edərək xeyir və şərin nüanslı görünüşünü təqdim edir. Şeytan, Veselovski, saf bədxahlığın birbaşa təcəssümü deyil, dünyəvi yayındırmaların və intellektual qürurun cazibədar gücünü təcəssüm etdirən mükəmməl, hətta cazibədar bir fiqurdur. Onun təsiri əsərdə incə manipulyasiya və insan zəifliklərinin istismarı ilə hiss olunur. Bu, Tolstoyun şərin çox vaxt şüurlu pislikdən deyil, mənəvi şüurun olmamasından və yer üzündəki ləzzətlərin yanlış axtarışından yarandığına olan inamını əks etdirir. “Yaxşı” personajlar fəzilət üçün səy göstərsələr də, həm də qüsurlu və şirnikdirməyə meyllidirlər, mənəvi istək və dünyəvi istəklər arasında insana xas olan mübarizəni vurğulayırlar. Hekayənin mərkəzində mənəvi inancları ilə ziddiyyət təşkil edən şiddətli istəkləri ilə mübarizə aparan Stepan obrazı dayanır. Tolstoy şirnikləndirmənin daxildən necə yarana biləcəyini və daxili çəkişmələrə səbəb ola biləcəyini təsvir edir. Stepanın səyahəti vəzifə və şəxsi istək arasında ümumbəşəri mübarizəni təcəssüm etdirir, insanın cismani istəklərlə necə asanlıqla yoldan çıxa biləcəyini nümayiş etdirir. Bu daxili ziddiyyət günah və fəzilətin təbiətinə dair daha geniş fəlsəfi araşdırmanı əks etdirir. Tolstoyun şər təsviri xarici qüvvə kimi deyil, fərdlərin daxilində olan bir şey kimi təsvir olunur. Hekayə hər bir insanın pislik qabiliyyətinə malik olduğunu göstərir, insan təbiətinin mürəkkəbliyini vurğulayır. Bu perspektiv Tolstoyun fəlsəfi inamı ilə üst-üstə düşür ki, insanın öz qüsurlarını dərk etməsi şəxsi inkişaf və əxlaqi bütövlük üçün vacibdir. Mənəvi məsuliyyət mövzusu hekayənin əsasını təşkil edir. Stepanın seçimləri və bunun nəticəsi fərdlərin öz hərəkətləri və özlərinə və başqalarına olan təsirləri ilə üzləşməli olduqları fikrini vurğulayır. Tolstoy oxucuları qərarlarının ağırlığını düşünməyə dəvət edir, onların istək və davranışlarının mənəvi nəticələrini daha dərindən dərk etməyə çağırır. Çox vaxt insan davranışında hərəkətverici qüvvə kimi görünən istək “İblis”in əsasını təşkil edir. Stepanın təcrübəsi istəklərin necə mənəvi deqradasiyaya səbəb ola biləcəyini göstərir. Başqa bir qadına olan cazibəsi onu sadiq münasibətlərindən və ictimai məsuliyyətlərindən uzaqlaşdırır, istəkləri ilə əxlaqi cəhətdən məqbul sayılanlar arasında gərginlik yaradır. Digər mühüm mövzu, cəmiyyətin gözləntilərinin fərdi seçimlərə təsiridir. Stepanın daxili qarışıqlığı tez-tez şəxsi xoşbəxtliklə ziddiyyət təşkil edən ictimai normalara uyğunlaşma təzyiqini əks etdirir.Tolstoy sərt əxlaq normaları tətbiq edən ictimai strukturları tənqid edir, onların ikiüzlülük və əxlaqi dilemmalara səbəb ola biləcəyini iddia edir. Bu, həqiqi əxlaqın ictimai normalardan asılı olmayaraq mövcud ola biləcəyi ilə bağlı fəlsəfi sualı ortaya çıxarır. Fərdlər ictimai məhdudiyyətlərdən uzaqlaşsalar, mənəvi aydınlıq tapa bilərlərmi? Tolstoy, həqiqi əxlaqın dərin, şəxsi olduğunu və çox vaxt ictimai ideallarla ziddiyyət təşkil edə biləcəyini təklif edir. Tolstoy, həyatın mürəkkəbliklərini dərk etməkdə xalis ağlın məhdudiyyətlərini incə şəkildə tənqid edir. Veselovski öz intellektual şücaəti ilə insan davranışını tədqiq etməyə və idarə etməyə çalışır, lakin son nəticədə insan varlığını idarə edən daha dərin mənəvi reallıqları dərk edə bilmir. Bu, yazıçının həyatın əxlaqi və mənəvi ölçülərini idarə etməkdə ağılın əsas tamamlayıcısı kimi iman və intuisiyaya verdiyi öncəliyi vurğulayır. Hekayə göstərir ki, əsl anlayış təkcə intellektual təhlildən yox, məhz rasionaldan kənar bir şeylə daha dərin, daha intuitiv əlaqədən gəlir.
Hekayədə şəhvətli həzzin cazibədar gücünü və onun mənəvi inkişafdan yayındırma potensialını araşdırılır. Veselovski bundan məharətlə öz qurbanlarını manipulyasiya etmək üçün istifadə edir və fiziki həzzi ruhi doyumdan üstün tutmağın təhlükələrini vurğulayır. Bununla belə, Tolstoy tam asketizmi müdafiə etmir. Əvəzində o, balanslaşdırılmış yanaşma təklif edir, burada şəhvət ləzzətləri ölçülü şəkildə və mənəvi şüur çərçivəsində həzz alır. Hekayə göstərir ki, yoxlanılmamış indulgensiya boşluğa və narazılığa gətirib çıxarır, balanslaşdırılmış yanaşma isə həm dünyəvi həzz almağa, həm də mənəvi inkişafa imkan verir. Hekayənin əsasında insanın məna və məqsəd axtarışının dərin tədqiqi dayanır. Personajlar ekzistensial suallarla boğuşur, həyatın müxtəlif aspektlərində – sevgi, intellektual axtarışlar, sosial statusda yerinə yetirilmə axtarır. Hekayə dolayısı ilə iman, şəfqət, mənəvi yüksəlişə sadiqliyin rəhbər tutduğu həyatı müdafiə edir, həqiqi mənanın dünyəvi ləzzətlərin arxasınca yox, başqalarına xidmət etməyə və öz vicdanına uyğun yaşamağa həsr olunmuş həyatda olduğunu göstərir. “Şeytan” da xilas olma ehtimalı üzərində düşünməyə dəvət edir. Hekayə şərlə mübarizəyə baxmayaraq, şəxsi inkişaf və anlayış üçün potensialın mövcud olduğunu göstərən qeyri-müəyyən bir ümid hissi ilə bitir. Tolstoy, özünüdərk etməyi və insanın əsas instinktlərini aşmaq vasitəsi kimi həqiqi əxlaqa can atmağı müdafiə edir. Fəlsəfi baxımdan bu, dəyişiklik və maarifləndirmə qabiliyyəti ilə bağlı suallar doğurur. Fərdlər qaranlıq tərəflərinə qalib gələ bilərmi? Qurtuluş əldə edilə bilən məqsəddirmi? Tolstoy insan vəziyyətinin əsas aspekti kimi özünü kəşf səyahətini vurğulayaraq oxucuları öz əxlaqi çərçivələrini dərk etməyə çalışmağa təşviq edir. “Şeytan” əsərində Tolstoy şərin, arzunun, ictimai gözləntilərin və xilasın mahiyyəti haqqında dərin fəlsəfi araşdırmaya sövq edən povesti mürəkkəb şəkildə toxuyur. Hekayə güzgü rolunu oynayır, insan vəziyyətinin mürəkkəbliyini və fərdlərin üzləşdiyi mənəvi dilemmaları əks etdirir. Oxucuları daxili mübarizələri və etik seçimləri üzərində düşünməyə çağırmaqla, Tolstoyun povesti əxlaqın və varlığın dərin aktual tədqiqi olaraq qalır və insan olmağın nə demək olduğunu düşünərək araşdırmağa çağırır. “Şeytan” sadə hekayə deyil, insan təbiətinin mürəkkəb fəlsəfi tədqiqi və məna axtarışıdır. Xarakterlərin və hadisələrin qarşılıqlı təsiri ilə Tolstoy xeyir və şər, ağlın məhdudiyyətləri, şəhvətli həzzin cazibəsi və həyatın mürəkkəbliklərində imanın vacibliyinə dair nüanslı bir perspektiv təqdim edir. Hekayənin qalıcı gücü onun bu əsas suallar üzərində düşünməyə təhrik etmək bacarığındadır, oxucuları mənalı bir varlıq axtarışında öz dəyərlərini və inanclarını araşdırmağa sövq edir.
Şair, tərcüməçi, esseist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin beynəlxalq əlaqələr və tərcümə məsələləri üzrə katibi Səlim Babullaoğlu “Mübarizdən sonra” kitab layihəsinin təqdimatında hər zaman yanımızda oldu. Kitabın ilk təqdimatı Biləsuvar rayonunun Əliabad kəndində Milli Qəhrəman Mübariz İbrahimovun Ev Muzeyində keçirildi. Rəsmi qonaq kimi Səlim bəy də tədbirə gəlmişdi. O, kitabda rəyçi olaraq öz fikirlərini də yazmışdı. Mərhum Hacı Ağakərim əmi həmişə onun haqqında razılığını bildirirdi. Hətta Yazıçılar Birliyində keçirilən təqdimatda Səlim bəy xəstə halı ilə özünü tədbirə catdırdı və çox yüksək səviyyədə, məsuliyyətlə tədbiri sona qədər apardı. Bunu heç vaxt unutmaq olmaz. Əfsuslar olsun ki, onun kimi məsuliyyətli insanlar, ədəbiyyat adamları çox azdı. Bir daha əziz və hörmətli şairimizə təsəkkür edirəm və Allahdan ona can sağlıgı, bərəkətli ömür diləyirəm. Allah qorusun!
Səlim Babullaoğlu “Mübariz üçün…” başlıqlı yazı “Mübarizdən sonra” kitabında yazmışdı: “Qədimdə biz türklərdə uşaqlara əməlinə görə ad verərdilər, igidlik göstərəndə, alın yazısı faş olandan sonra. Mübarizin adı əməlini qabaqlamış, adı taleyinin boyuna biçilmişdi. O öz mübariz, qəhrəman həyatı, əməli ilə adını təsdiq eləmişdi. İbrahim peyğəmbər əhdinə vəfa qılaraq əziz oğlu İsmayılı Allah qurban vermişdi, Rəbbimiz Allah buna icazə verməmişdi. Mübariz özünü qurban demisdi, son məktubu ilə bunu sübut eləmişdi: “Şəhid olsam – ağlamayın. Əksinə, sevinin ki, o mərtəbəyə yüksəldim. Allaha ibadətlərinizi dəqiq yerinə yetirin. Çoxlu sədəqə verin. Seyid nəvəsi olaraq bunu etməliyəm…” İndi bəlli ki, soyadındakı İbrahim də elə belə deyilmiş… Uşaq idim, bizim xalq qəhrəmanları barədə oxuyanda, ya da böyüklərdən eşitdiklərimizi düşünəndə onların başqa, tamam özgə dünyaların adamı olduğu, bizlərdən biri olmaması qənaətinə gəlirdim. Demək haqlıymışam, uşaqlar bir qayda olaraq yanılmırlar. Qəhrəmanlar canları, görüntüləri ilə bizim aramızda, bizim yanımızda olurlar, amma ruhları ayrı dünyanın sevdasında, bir ayrı dünyanın sakini kimi. Həyatımda üç insanla görüşmək, söhbət etmək, onları dinləmək istərdim. Məhəmməd peyğəmbər (s), Nizami Gəncəvi ilə…bir də Mübarizlə. Ruhun şad olsun, maqamın uca olsun, qəhrəman Mübariz!
Milli Kitabxanada Xalq yazıçısı, akademik Kamal Abdullanın və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) müxbir üzvü, professor Rafiq Əliyevin müəllifləri olduğu “Qeyri-səlis məntiq və dil-nitq” kitabının təqdimat mərasimi keçirilib
29 oktyabr tarixində Azərbaycan Milli Kitabxanasında Mədəniyyət Nazirliyi və Milli Kitabxananın birgə təşkilatçılığı ilə Xalq yazıçısı, akademik Kamal Abdullanın və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) müxbir üzvü, professor Rafiq Əliyevin müəllifləri olduğu “Qeyri-səlis məntiq və dil-nitq” kitabının təqdimat mərasimi keçirilib.
“Sim-Sim” nəşriyyatında işıq üzü görən kitabın “Ön söz”ünün müəllifi Türkiyə Cümhuriyyəti Dil və Sistem Fondunun sədri Rüştü Burak Ekedir. Nəşrin elmi redaktorları – professorlar Lətafət Qardaşova, Azad Məmmədov, Burak Eke, rəyçiləri isə Xalq şairi Ramiz Rövşən, İsmayıl Məmmədov və professor Hacan Hacıyevdir.
Mənbə və ətraflı: https://www.millikitabxana.az/news/qeyri-selis-mentiq-ve-dil-nitq-kitabinin-teqdimati
Zaman öz məcrasına necə sığırsa, insan da onu əhatə edən boşluqlara elə sığır. Zənnimizcə, istedadlı qələm sahibi Məhərrəm Şəmkirlinin 2024-cü ildə “Füyuzat” mətbəəsi tərəfindən buraxılmış kitabında da əsas ədəbi zəmin bu nüansdır. Kitabda (annotasiyadan da göründüyü kimi) müəllifin son illərdə yazdığı hekayələr, mənsur şeirlər, deyimlər və məqalələr toplanıb, burada bugünkü günümüz incə yumorla təsvir edilib, əsas etibarilə, bu kitabda səmimiyyət başlıca səbəb kimi daha qabarıqdır. Məsələn, müəllifin “Bir bazar günü”, “Mən də böyümək istəyirəm”, “Mənim səhvim”, “Sən qarışma”, “Təmiz sahə”, “Olumla ölüm səddində” və s. hekayələrində biz səmimyyət hissinin nə qədər ön planda olduğunu görür, əmin oluruq ki, bu proses kitabın – orada toplanmış əsərlərin oxucular tərəfindən rəğbətlə qarşılanacağına əsaslı zəmin yaradır. Məhərrəm Şəmkirlinin kitabda yer almış məqalələrində də əsas süjet xətti səmimiyyətdən qaynaq götürmüş müasir həyat tərzləridir. Oxucu bu məqalələrdə özü üçün lazım olanı dərhal götürür, əxz edir və nəticə çıxarır. Müəllifin mənsur şeirləri də elə bu prosesin bir davamı kimi təsir bağışlayır – yəni bu ədəbi hislərdə də əsas göstərici səmimiyyətdir. Kitabdakı deyimlər də son dərəcə səmimi deyilib, oradakı eyhamı da bizə məhz səmimi hislər diqtə edir.
Əgər Məhərrəm Şəmkirli kitabına “Olumla ölüm səddində” adı verməsəydi və bu imkanı bizə buraxsaydı, biz kitaba “Səmimiyyət aynası” adı verərdik. Bütün hallarda Məhərrəm müəllimin yeni kitabı bizə əlavə bir eyhamla da diqtə olunur: müəllif sanki etibarsız həyata güvənini itirib, olumla ölüm səddində Allaha yaxınlaşmaq üçün dualarını artırıb; bu dualar da onun dilindən çox səmimi səslənir. Bəlli ki, onun yeni kitabına bədbinlik ifadəsi olan bir ad seçməsi də elə bu zərurətdən irəli gəlir.
Biz Məhərrəm Şəmkirlini daim xoş ovqatda, səmimi surətdə görmüşük, əminik ki, onun həyatla mübarizəsi də çox səmimidir. Maraqlı haldır ki, “Olumla ölüm səddində” kitabında gizli bir narahatlıq hissi də var. Biz bunun haradan qaynaqlandığını dəqq deyə bilmərik, bildiyimiz odur ki, Məhərrəm müəllim qələminin isti sığalında mürgü döyən hadisə və prosesləri yuxudan oyadıb, onlara çəki-düzən verib və ehtiyatla oxucunun qarşısına çıxarıb. Kitabda dərin ictimai hislər doğuran bu nəsnəlik oxucuda əlavə diqqət artırır, onu hadisləri çox dəqiq izləməyə vadar edir. Belə deyək, oxucuya gün kimi aydın olur ki, olumla ölüm səddində ümid işığı tapmaq insanın əlavə bir ömür yaşaması deməkdir… Məhərrəm Şəmkirlini yeni kitabı münasibətilə təbrik edir, ona can sağlığı, yeni ədəbi müvəffəqqiyyətlər arzulayırıq.
“Tək-tək saralan ümid yarpaqları tökülür, gözlərimdəki Günəşin həzin dəfnində. Bu təlatümlü gözyaşlarının dərinliyində Axıdır qan selini həsrətə Hayqırır arzuların yalvarışları.. Bu, qanadsız payızımın sonuncu çırpınışları… Səndən sonra neçə bakirə gecələrin açılmamış pərdələri Ağrıları doğub, boş küçələrin xatirə bətnində, Lavinia ətrində.. Neçə nəfəs külqabının tüstüsündə boğuldu bu Günəşsiz soyuq divarlarda. Neçə misralar inildədi dodaqlarımda.. Gözlərimdənsə, qayıdasan deyə çəkdiyim yollar keçdi.. Öləzidi vüsalın hənirtili arzusu.. Sonuncu özləmin yelləndiyi edam ipi də o gecə yuxuda əllərinlə hördüyün saçımın hörüklərindən yıxıldı.. Hər telim barmaqlarının darağından keçdi həmin an. Və susdu bütün müqəddəslərin səsləri Sükunətə həbs oldu.. Uzaqdan kilsə zəngləri Mozartın “Lacrimosa”sına gülümsədi.. Dağıldı bütləri məbədlərin, Bircə səs ucaldı minarələrdən: “Gedənlər, tələsin darıxmağa” Sonra yalnızlığın alın təri axdı şərabıma Və yadıma düşdü demədiyim yalanlar, etmədiyim günahlar.. Tənhalıq simfoniyasının şikəst notları üzərində ölü mələklər son duasını etdi kimsəsiz divarlarımın sükunətində: Tuere eum Jesus , amen” (İsa, onu qoru! Amin) Mənsə, and içirəm balıq yaddaşıma ki, səni unudacağam. Və qurudacağam xatirələri bircə əlvidanın arasında…”
“Yat, nəşə qaynağım… Evin işıqları söndü. Bağçadakı quşlar yuxuya daldı. Göldəki balıqlar da yatdı…” misraları ilə başlayan ” Mənim kiçik nağılım” adlı hekayəsində “Mən dünyaya gələndən şiddətli ağrı nədir bildim və anamın acısı canıma hopdu” deyən yazıçı dostumuz Müşfiq Şükürlünün sosial şəbəkədə “Qarabağ” futbol klubu ilə bağlı paylaşımlarına tez-tez rast gəlirik. Bəzən dostları yazıçını qınayır ki, “yazıçının futbolla nə işi var?”. Amma burda söhbət “Qarabağ ” futbol klubundan gedir… Məncə yaşı Qarabağın işğal tarixindən az olan Müşfiq Şükürlü doğularkən Vətənin ağrı- acısı onun canına hopub… Laylası bayatıya dönən, yurd- yuvasından ayrı düşmüş yüzlərlə köçkün anaların balaları kimi… Müşfiq Şükürlü kimdir ? M. Şükürlü Qarabağda doğulmayan qarabağlıdır. Atası hərbçi, anası isə müəllim olan M. Şükürlü Bakıda dünyaya göz açmasına baxmayaraq qaçqın həyatını iliklərinə qədər yaşamış məcburi köçkündür… Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü olan M. Şükürlü bir tikə minnətsiz çörəyini qazana bilmək üçün qürbətdə – yaxın qərbdə ikinci ali təhsil alan – qürbətçi tələbədir. Özünün də “Qafqazlı xoruzlar” adlı hekayəsində yazdığı kimi ” …Pulu hara getsə yaxşıdı? Evin kirayəsinə, yeməyinə-içməyinə. Hara xərcləyəcək kasıb immiqrant balası?!…” Bəs görəsən yaşı ilə müqayisədə hədsiz mütaliəli olan M. Şükürlü qarabağlı olmasaydı, kim olardı? Əgər yazıçı bir fransız olaraq doğulsaydı yəqin ki, ” İtirilmiş Zamanın Axtarışında” olardı. Yox, əgər, dünyaya bir rus olaraq gəlsəydi yəqin ki, “Zarafat” (A.P.Çexov) hekayəsində qarlı bir qış günündə xizəkdə sürüşərkən Nadinkanın qulağına küləyin kələyi ilə ” mən sizi sevirəm, Nadinka” deyə pıçıldayan dəcəl obrazın yaradıcısı olardı… Və nəhayət, əgər yazıçı bir amerikalı olsaydı gəmidə sıxıldığı üçün oxuduğu kitabda ” Heç bir yaşamın sonsuz olmadığı, ölülərin əsla dirilmədiyi…” cümləsinə rast gələn “Martin İdenin” müəllifi olardı. Bəs indi görək “Qarabağ” nədir? Taleyi Qarabağın özü kimi keşməkeşli olan, “Atlılar”, “Köhlən atlar” ləqəbli “Qarabağ” futbol klubu 1951-ci ildə Ağdam şəhərində “Məhsul” adı ilə yaranmışdır. 1987-ci ilə kimi “Şəfəq”, “Kooperator” olmaqla üç fərqli adı olmuşdur. 1993-cü il 23 iyulda Ermənistan Silahlı Qüvvələri Ağdam şəhərini işğal edib viran qoyduqdan sonra “Ruhlar şəhəri” deyə anılan Ağdamın “Qarabağ” futbol klubu da qaçqın klub kimi fəaliyyət göstərsə də bütün çətinliklərə baxmayaraq 1992-ci ildən Azərbaycan Premyer Liqasında mübarizə aparır. Bir maraqlı məqam da 2001-ci ildə maddi problemlərlə üzləşən kluba “Azərsun” şirkəti sponsorluq etdikdən sonra klubun adı dəyişdirilərək “Qarabağ- Azərsun” olmasıdır. Burda Molla Nəsrəddinin sözü yadıma düşür, ” pulu verən tütəyi çalar…” 2003-cü ildə klubun yeni vitse-prezidenti olan Tahir Gözəlin təşəbbüsü ilə 2004-cü ildə “Qarabağ” yenidən öz tarixi adına qovuşur… Digər bir maraqlı məqam isə Tahir bəyin yeni loqotip sifarişini verdiyi ingilis dizaynerlərin hazırladıqları loqotipin Birləşmiş Krallığın gerbinə həddən ziyadə bənzəməsidir. Heyif o dizayna verilən pula. O loqotipdə Qarabağ atlarının təsvir olunduğu deyilsə də körpünün üstündə yol üçün höcətləşən nağıldakı keçilərə bənzəyir atlar, zənnimcə o gerbin təfsir olunmuş variantından başqa bir şey deyil, Birləşmiş Krallığın gerbindəki şirin əvəzinə bir at da qoyulub, iki at üz- üzə dayanıb topu havada tutmağa çalışır, elə ona görə də topumuz göydə oynayır, qapıdan keçmir… Bu yerdə yadıma 1956- cı ildə Xruşovun Böyük Britaniya kraliçası Yelizavettaya Ağdam Atçılıq Zavodundan göndərtdiyi qızılı rəngli “Zaman” adlı at düşür. Bakıya tanınmış jokey Əli Tağıyev tərəfindən gətirilən at Biləcəridən qatarla Rusiyaya, ordan da gəmi ilə Böyük Britaniyaya aparılır. Yazıq Zaman… Dərdini bilsələr də sakitcə ölümünü izləyən soyuq torpağın adamlarının qurbanı olur Vətən həsrəti çəkən Qarabağ atı… Mən çox istərdim ki, loqotipin üstündəki atlardan birinin “Zaman” olduğuna inanım, təəssüf ki, inana bilmədim… “Qarabağ” dan “küsməyə” kimlərin haqqı çatır ? “Qarabağ” Avropada Vətən həsrəti çəkən gənclərimizin bəzən sevinci, bəzən də kədəridir, gah qürurumuza, gah da küskünlüyümüzə dönən “Qarabağ” “Ruhlar şəhərinin” qürbətdə ölən zamanlarının da muradıdır. Dahi Bəxtiyar Vahabzadənin Zamana həsr etdiyi şeirdə dediyi kimi, ” ” Zaman ” atım, aman atım! Keçmişimdən bu günümə amanatım!” Yaxşı yadımdadır ki, otuz ildən artıq düşmən tapdağında olan Qazaxın yeddi kəndinin də geri qaytarıldığı xəbərini eşidəndə Eskişəhərdə sevincdən yerə- göyə sığmırdım, qürur, xoşbəxtlik, ümid, bir sözlə, nə qədər gözəl duyğular varsa onların hamısını eyni zamanda yaşamışdım. “Qarabağ” ın qələbəsi də eynilə hər birimizi Qarabağın zəfəri qədər sevindirir. Çox sevdiyim Məmməd İsmayıl şeirlərindən birində ərklə öz kəndinə deyir ki, ” Bu mənəm, a kəndim, tanımadınmı? Bu həmin Məmməddir bir az sınıxıb…” Amma M. Şükürlü öz kəndi ilə hələ heç görüşməyib, tanış olmayıb, kəndi onu tanımır… Ona görə də “Qarabağ” futbol klubundan küsmək elə ən çox Müşfiq Şükürlünün haqqıdır. Qürbətdə “Zaman” kimi darıxan gənclərimizə qələbənin yaşatdığı milli qürur hissini çox görmə, “Qarabağ”…
Yazıçının ” Mənim kiçik nağılım” hekayəsi layla ilə başladığı kimi layla ilə də birir. Amma hərdən laylalar oyanmaq üçündür. “… Anam isə əvvəlki pıçıltılı xoşbəxtliyində zümzüməsinə davam edir: -Yat nəşə qaynağım… Göldəki balıqlar da yatdı…”
Karate üzrə Respublika Çempionatına və ARPACHAY OPEN-in yubiley turnirinə hazırlıq işləri görülür
Bakı İdman Sarayında bu yaxınlarda təsis edilən Zeyd Döyüş Mərkəzinin geniş tərkibdə iclası keçirilib. İclasda ZFC-nin idarə heyəti, karate üzrə məşqçilər, valideyinlər və idmançılar, eyni zamanda media nümayəndələri də iştirak ediblər. Giriş sözü ilə tədbiri açan Bakı İdman Sarayının İdman şöbəsinin müdiri, Zeyd Döyüş Mərkəzinin 1-ci vitse-prezidenti Yavər Hüseynov rəhbərlik etdiyi Arpaçay Karate Klubunun bu yaxınlarda Zeyd Döyüş Mərkəzinin tərkibində çıxış etmək barədə qərarından, ZFC-nin qarşıdan gələn Karate üzrə Respublika Çempionatına və 2025-ci ilin yanvarında baş tutacaq 10-cu ARPACHAY OPEN Karate turnirinə hazırlıq işləri ilə bağlı məlumat verib. Daha sonra Y.Hüseynov karate kollektivinə Zeyd Döyüş Mərkəzinin prezidenti Vüqar Tağıyevi təqdim edib. ZFC prezidenti Vüqar Tağıyev rəhbərlik etdiyi Döyüş Mərkəzinin idmançılarda stimul və həvəs yaratmaq üçün görüləcək tədbirlərdən danışıb, idmançılara gələcək yarışlarda uğurlar arzulayıb. ZFC rəhbərinin sözlərinə görə, onlar karate, MMA və digər idman növləri üzrə özünü təsdiq edən idmançılara Azərbaycanı dünya arenasında layiqincə təmsil etmələri üçün dəstək göstərməyi qarşıya məqsəd qoyublar. Daha sonra çıxış edən Mərkəzin baş katibi Vüqar Kərimov, Mərkəzin yerli əlaqələr üzrə müşaviri Cavid Əliyev qarşıdan gələn yarışlarla bağlı görüləcək işlərdən bəhs ediblər.
Qeyd edək ki, tədbir zamanı məşqçi, hakim, idmançı və valideynlərin sualları cavablandırılıb, yeni təkliflər də müzakirə olunub.
365 gün şeir yazan “Şeir ağacı “-Təvəkkül Goruslu!
Bu yazıma tanınmış şair Təvəkkül Goruslunun “Şeir ağacı”şeiri ilə başlamaq istəyirəm.Təbii ki, bu şeirə qədər də onun çox sayda şeirləri və kitabları işıq üzü görüb.
Şeir ağacıyam bəndlər budağım, Göylərə qol açıb misra qucağım, Hecadı, vəzndi yaşıl yarpağım, Məmnun olar gözlə barımı dərən.
Şeir ağacıyam sözlər çətirim, Qışda da təzədi, tərdi sətirim, Uzaqdan duyulur lətif ətirim, Deyirlər “utanmaz varını verən”
Amma mən onun gündəlik həyat tərzinə uyğun olaraq məhz bu şeirindən başlamaq istədim.
Öncə onu deyim ki, Təvəkkül müəllimi bir şair kimi sosial şəbəkədən tanımışam.Ən çox da diqqətimi çəkən onun hər gün səhifəsində yeni bir şeir paylaşması olub.Sanki o bunu gündəlik həyat proqramına uyğunlaşdırıb,gözəl bir vərdişə çevirib.Sonra isə bu 365 günün məhsullarını nəfis bir kitab halında çap etdirib. Təvəkkül Goruslu ədəbi prosesdə öz yeri,öz dəsti-xətti olan qələm,söz sahibidir.Düşdüyü şəraitdən asılı olmayaraq poetik anlamda da sözünü cəsarətlə deyə bilir.Qələmin,sözün gücü və bu sözü deyənin şəxsiyyəti,məqsəd-məramı da o zaman aydın təzahür edir.Düşünürsən ki,şair bu sözü niyə deyir və bizə nəyi aşılayır?! Onun şeirlərində həyatın təbii rəngarəngliyi,ahəngi var.O,həyatın,yaşadığı cəmiyyətin çalarlarını bədii düşüncəsinə,duyğularına hopdura bilib.Ona görə də şeirləri oxunur,sevilir. Şair təxəllüsündən göründüyü kimi Vətən həsrətli yaradıcıdır.Onun şeirlərində sarı və qara rənglərin yansıdığı məqamlar var.O rənglərin içindən ağrı,kədər boylanır və hələ ki,boy alır.
Üstə basıb qarabağlı yaranın, Dağın verib, saxladılar aranın. Pozmaq üçün bütövlüyün Turanın, Səni bizdən qopardılar, Zəngəzur!
Bəli indi gördük bu sarı,qara rənglərin kökü haradan gəlir.Bu rənglər zorən taleyimizə hopdurulmuş,ürəyimizcə olmayan rənglərdir. Şair şeirlərinin birində “Dünyadır bu”- dedi.Amma bunu yana-yana,göynəyə-göynəyə dedi,sadə və səmimi:
Təvəkkül müəllimin şeirlərindən hiss olunur ki,o, yüksək mənəviyyata və intellektə sahib bir insandır .O,söz nümayişbazı və ” mən”…”mən” … deyən cızma-qaraçı hay-küyçülərdən deyil.Ədəbiyyatımıza,vətənimizə,el-obasına sözün əsl mənasında vətəndaş xidməti nədirsə onu edir:
Ay adam,ara ver,bir “mən” sözünə, Yaxasını yırtıb bayıra tökmə. Sakit ol,qışqırma,güvən özünə, Öz mənin yüz biçim mənlə tikmə.
Şairin əli sanki hər zaman nəbzinin üstündədir,orada qanlar-qadaların dolaşdığı yaşadığı gerçək dünyanın qorxulu ürəyi döyünür .Şair dünyanı ,insanlığı qan tökməyə sürükləyənlərin “son məqam”larını yada salmağı xatırladır.
Dünyanı ölümə sürüyən kəslər, Qan tutan gözünüz bəşərə asi. İnsanlıq sizləri barışa səslər, Durun ki, sizindi ölüm sırası.
Şair el-obasına bağlı ,onun təəssübünü çəkən bir vətən vətəndaşıdır.Amma tarixin sərt üzü,tərs sillələri var,ayrılıq adlı həsrət yolları var və bu yollarda keçə bilməyəcəyimiz çəhlimlər,qadağalar, yasaqlar qoyulub.Nə əlin yetir,nə üçün çatır…
Mənim ocaq yerim,mənim pir yerim, Mənim xeyir yerim,mənim şər yerim, Məni mən eyləyən səndə hər yerim, Qalıbdı ,özümə qaytar,a kəndim.
Bəli, vətəndaş harayının poetik inkasıdır bu nümunələr.O şirinliyi,rahatlığı,dincliyi insan ancaq dünyaya göz açdığı məkanda tapır. Müəllifin şeirlərində folklora,təbiətə,kainata,fəsillərə,oda,torpağa, suya və s.müraciətlərlə tez-tez rastlaşırıq.Bu bədii nümunələrin içindəki metaforik yanaşmalar orijinal və gözəldir .
Təbiət paltarın geyər, soyunar, Suyun geyindiyin oldumu görən. Canlı da,cansız da suda yuyunar, Sonsuzdu su ilə həyatın sürən.
“Mənim fikirlərim su kimi çılpaq”- deyən şair ,sözləri, düşüncəsi,ruhu, duyğuları ilə axar sularda çalxanaraq durulanın,saflaşır. Şeirlərində çox vaxt ədalət,haqq carçısına çevrilən şair ürəyini kağıza boşaltmaqla bir “təsəlli “tapır.Bu zalım cəmiyyətdə haqq-ədalət nə vaxt yerində olub ki?! İşğaldan azad olan bölgələrimizə ayrı-ayrı təşkilatlar, qurumlar tərəfindən səfərlər təşkil olunur.Hər yerdə,hər işdə olduğu kimi buradakı ayrı seçkilik də müəllifə pis təsir edir.Şuşaya təkrar-təkrar ziyarətə gedənlər yenə gedir…
Özünüz yüz kərə,min kərə gedin, Siz Allah Şuşaya qoymayın bizi. Torpağın,qaynadın ziyarət edin, Siz Allah Şuşaya qoymayın bizi.
Duyub sevincini gülərik birdən, Sevin göz yaşların bilərik birdən. Qəlbimiz tab etməz,ölərik birdən, Siz Allah Şuşaya qoymayın bizi.
Təəssüf….çox təəssüf… görünür oranın öz “adamları” var…. Təvəkkül Goruslu,zəhmətkeş, təəssübkeş bir qələm sahibidir.Onun yaradıcılığında Vətən,Bayraq, müstəqillik Torpaq,əsgər,Şəhid mövzusuna çox sayda müraciətlər var.
Titrəşir yerişindən orman,torpaq,dağ,dərə, Vətən sənə güvənir,sən igidə,sən ərə. Tanrı səni qorusun,əhsən sənə min kərə, Azərbaycan əsgəri!
Bu gün ədəbiyyatda güclü bir poetik axın var.Bu axının içində öz dəyanətini saxlamaq sözün əsl mənasında məsuliyyət tələb edir.Təvəkkül müəllim də bu məsuliyyətin daşıyıcılarındandı.Allah ruhunuza, duyğunuza min bərəkət versin -“Şeir ağacı”!