Bu axşam Opera studiyasında Xalq yazıçısı Çingiz Abdullayevlə, onun 65 illiyi ilə əlaqədar yaradıcılıq görüşü oldu. Xəstəlikdən sonra bu gün o 2 saat ayağ üstə oxucuları ilə səmimi söhbət etdi. Fotolar:
(Bu rubrikanı sözü qutsal sayan şairlərimizin ruhuna ithaf edirəm) Qədim Cavanşir elinin, Sarıcalı oymağında yetişən, Pənahəli xanın nəslindən (Pənahəli xanın qardaşı nəvəsi) daha bir imza, daha bir qələm sahibi-Baba bəy Şakir… Keçmişdə yazılan məqalələri çözələyəndə əksər yazılarda “Bababəy” şəklində yazılıb yəni bəy titulunu səhvən adına bitişik yazıblar. Bunun iki səbəbi ola bilər: 1) Ya araşdırmaçılar yuxarıların qamçılarına məruz qalmamaq naminə “bəy” titulunu ada bitişik yazıblar.Xüsusən sovet vaxtı izi azdırmaq: Yəni “bəylə, xanla sənin nə işin var?!” tənəsindən yaxalarını yan çevirmək üçün; 2) Yaxud da təzkirəçilər elə düşünüblər ki, onsuz da bəy oğlu bəy övladına elə adın tərkib hissəsi kimi “bəy” pərçim edilməlidir. Bütün hallarda, Şakirin soyuna-sopuna aşina, şəcərəsinə bələd olan araşdırmaçılar onun adını təzkirələrində vurğulayıblar, hərçənd onun şeirlərini tənqid edən ədəbiyyatşünaslarımız da az olmayıb. Əslində, Baba bəy Şakiri “analı-atalı yetim” saymaq daha doğru olardı.Bəy nəslindən oluban Mehdiqulu xanın, Cəfərqulu xanın mərhəmətindən kilometrlərlə aralı düşmək Baba bəyin mənhus taleyinə yazılmışdı: sözün həm məcazi, həm də həqiqi mənasında. Ağdam yaxınlığında Qarqar çayın üstündə bir parça əkin yerində qurdalanmaqla baş girləyən Babanın görəsən qohum-əqrabası qarşısında suçu nə idi? -Çömçə aşdan isti olmayacaq ki? Onsuzda, nə qədər can atsaq da, şairin öz yaxınlarından çox məhrəmləri bilmək çabamız faydasızdır. Ona görə bu sualı taleyin ümidinə buraxıb mövzu ətrafında hərlənməyə davam edək, hərçənd taleyin ümidinə qalmaq da yönlü bir iş deyilmiş. Baba bəyin güzərandan gileyli məktublarından, şeirlərindən yaşadığı sıxıntılardan duyuram.Yazığın dərdləri, kədərləri Cinni Cəfər qoşunu kimi adamın üstünə elə gəlir ki, deyirsən şair bir çobanın, ya fəhlə-babanın daxmasında doğulsaydı başı bu qədər qeylü-qal çəkməzdi.
Külli-Qarabağa olub mehriban, Gətirdikcə dövlət eylədi ehsan, Bizlərə yetəndə xani-valaşan, İşıqlı dünyanı eylədi zülmət.
Haşiyə: Valaşan Vala-farscada yüksək, ali, uca mənasını verir. Şan isə ərəbcədir.Bildiyimiz şan-şöhrət. Deməli, yüksək şana çatmış, şan-şöhrətli deməkdir.Bəs Baba bəy Şakir bu şeirlə bizə nə demək istəyib? Yəni bütün Qarabağa var-dövləti ilə mehriban olan, malını ehsan edən bu şanlı adam-Mehdiqulu xan bizə çatanda işıqlı dünyanı zülmət elədi. Görünür, Baba bəy Şakir təkcə biganəlikdən deyil, həm də qohumlarının ona qarşı olan hansısa zülmündən oxucusunu agah etmək niyyətindədir.Zira burada təkcə mehribanlıqdan söhbət getmir, hətta nəsil arasında olan nifaqdan bəhs edilir.Mehriban dedim, yeri gəlmişkən, Şakirin doğulduğu kəndin adı da Mehribandır.Orada doğulub, orada yaşayıb, orada vəfat edib.Təkcə qohumu Qasım bəy Zakirlə ülfəti varmış şairin.Zatən Zakirin şeirlərində Baba bəyin dəfələrlə adı çəkilir.Şakiri özünə ustad sayıb, təxəllüsünü oxşadaraq Zakir götürüb Qasım bəy. -Çox gözəl! -Çox pakizə! Biri şükr edən-Şakir, o biri zikr edən-Zakir. Sözünü yaz, şükrunü de, zikrini elə! Lap Nəimi-Nəsimi dəstiri. Bir vəzndə, bir ahəngdə, bir amalda, bir niyyətdə. “Niyyətin hara, mənzilin ora” deyən atalarımızı da unutnayaq.Elə bil Baba bəy üçün çəkiblərmiş bu məsəli. Axı son mənzili də elə ilk niyyəti oldu Şakirin.Hicri təqvimi ilə 1261-ci ildə doğulduğu kənddə torpağa tapşırıldı. Baba bəyin ölümündən sonra onu hələ xeyli zikr edəcəkdi Zakir.
Rişteyi-təbimə yox tab verən, çərx əfsus, Eyləyib xak ilə yeksani-qəddi-Babani.
Onu deyirdim axı… Baba bəy dövrünün yaltaqlarını, yalaqlarını, rüşfətxorlarını həcvlərində doyunca top atəşinə tutub. Şairin yaltaq Molla Qasımı yerin dibinə batıracaq misraları bu gün də meydandadır.Ancaq meydanda nə rüşfətxor Mehdi bəylər, nə 500 manat rüşfət verib Cavanşir elinə naib təyin olunan Əmiraslanlar, nə də yaltaq Molla Qasımlar var.
İbrət deyil, bəs nədir?! -Təəssüf ki, deyil.Anındaca məşhur bir deyimi xatırladım: “Tarix təkkərrür edər, fəqət bir dürlü ibrət alınmaz” Hər zaman ibrət alanlardan olmaq diləyi ilə…
12 may 2024
(Yazımda ərəb-fars sözləri lüğətimə, habelə Salman Mümtazın, Məhəmməd ağa Müctəhidzadənin araşdırmalarına istinad etmişəm)
Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin 25 illik yubileyi TÜRKSOY-un baş ofisində qeyd olunub
Mərkəzi Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində olan Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin 25 illik yubileyi TÜRKSOY-un baş ofisində qeyd olunub. Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində TÜRKSOY-un konfrans salonunda baş tutan yubiley törəninin açılış nitqini söyləyən TÜRKSOY -un baş katibi Sultan Rayev TÜRKSOY-un qurulduğu 1993-cü ildən bu günümüzə qədər Türk dünyasının mədəniyyətinin və sənətinin təbliğ olunması üçün fəaliyyət göstərdiyini vurğulayaraq, hər il üzv ölkələrin yazarları tərəfindən qələmə alınan önəmli əsərlərin qardaş dillərə uyğunlaşdırılaraq çap olunmasını təmin etdiyini, TÜRKSOY-un Türk dünyası yazarlarını bir platforma ətrafında birləşdirmə özəlliyini daşıdığını vurğuladı.
“Bu fəaliyyətlər nəticəsində Türk dünyası bir çox önəmli yazarı tanıma fürsəti tapmış, yazarlarımız Anadolunu Ata torpaqları ilə qovuşdurmuş, qədim mədəniyyətimizin əsintiləri oxuculara qovuşmuşdur.” Çıxışının davamında Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin mərkəzi qardaş ölkə Azərbaycanda olsa da mənəvi mərkəzinin Ankara olduğunu bildirən Rayev “Birliyin qurulduğu gündən bu yana 50-dən çox əsərin çap olunmasına vəsilə olması, ədəbi-mədəni fəaliyyətlərdə və önəmli tədbirlərdə aktiv olması təqdir olunmalı haldır” dedi. Yubiley tədbirində çıxış edən Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin Məsləhət Şurasının üzvü Dr. Şəmsəddin Kuzəçi: DGTYB olaraq təkcə Türkiyədən 20-ə yaxın kitab çap etdik, 35 şair və yazıçıya Türk dünyasına xidmət ödülü verdik. Türkiyənin bir çox tədbirlərində yer aldıq. 2000-ci ildə Fizuli şeir yarışması ilə Türk Dünyası Şeir şöləni təşkil etdik deyərək, çıxışını TÜRKSOY -a təşəkkür etməklə yekunlaşdırdı. Çıxış üçün söz alan DGTYB-nin qurucu-başqanı, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin Mədəniyyət komitəsinin eksperti Əkbər Qoşalı göstərmiş olduğu qonaqpərvərlik üçün TÜRKSOY-a və Sultan Rayevə təşəkkür edərək, Türk dünyasına 25 il müddətində xidmət etmiş DGTYB-nin bundan sonra da geniş fəaliyyətinə davam edəcəyinə inamını ifadə etdi. Əkbər Qoşalı çıxışının davamında Türkiyənin dünyadakı bütün türklərin vətəni olduğu kimi, TÜRKSOY-un da Türk dünyasının bütün mədəniyyət xadimlərinin öz evi olduğunu bildirdi. 25 illiyin bir bitmə yox başlanğıc olduğunu qeyd edərək, DGTYB -nin fəaliyyətinin davam edəcəyini, yeni nəsillərin təşkilatı daha da irəliyə aparacağını söylədi. DGTYB başqanı İntiqam Yaşar çıxışında 25 illik yubiley törəninin TÜRKSOY-un mərkəzi ofisində keçirilməsini əlamətdar hadisə kimi qeyd etdi. Bütün türk coğrafiyalarından olan üzvlərlə fəaliyyətin davam edəcəyini, Türk dünyasını əhatə edəcək layihələrin davamlı olacağını söylədi. TÜRKSOY-un bu kimi tədbirlərə ev sahibliyi etməklə Türk dünyası üçün bir mədəni körpü təmin etdiyini vurğuladı. Toplantıda söz alan DGTYB-nin Məsləhət Şurasının üzvü, professor Rəsmiyyə Sabir isə 25 il öncə heç bir maddi imkan olmadan sadəcə sevgi ilə yola çıxan birliyin bu keçən zaman ərzində qət elədiyi yolun təqdirəlayiq olduğunu söylədi. O təşkilatın davamlı fəaliyyətinin hələ çox əlamətdar günlərə vəsilə olacağına inamını ifadə edərək, dahi şair Hüseyn Cavidin “Turana qılıncdan daha kəskin ulu qüvvət, Yalnız mədəniyyət, mədəniyyət, mədəniyyət” misraları ilə çıxışını yekunlaşdırdı.
Toplantının panel bölümündə söz alan Avrasya Yazarlar Birliyinin başqanı Yaqub Öməroğlu Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin fəaliyyətinin çox ürəkaçan olduğunu bildirdi. O təşkilatın fəaliyyətini mütəmadi izlədiyini, görülən işlərin Türk dünyası üçün önəmli olduğunu bildirdi.
Kitab təqdimatı panelində Rəsmiyyə Sabirin “Yerlə göy arasında” , Əkbər Qoşalının “Altaylardan qopan atlar”, Şəmsəddin Kuzeçinin “Şeirlərim”, İntiqam Yaşarın “Adını çəkirəm” kitabları təqdim olundu. DGTYB və yeni çıxan kitablar haqqında Avrasiya Yazarlar Birliyinin başqanı dr. Yaqub Öməroğlu, Dünya Söz Akademiyası başqanı Prof. Dr. Hayrettin İvgin və keçmiş millət vəkili, şair Mehmet Atilla Maraş Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi və kitablar haqqında düşüncələrini bölüşdülər. Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin 25 illik yubileyi münasibətilə TÜRKSOY baş katibi Sultan Rayevə, baş katibin yardımçısı Sait Yusufa, Avrasiya Yazarlar Birliyinin başqanı Yaqub Öməroğluna və Hayrettin İvginə “25 illik” yubiley medalı təqdim olundu. Bundan əlavə TÜRKSOY-un Türkdilli topluluqlar ilə əlaqələr departamentinin müdiri dr. Cavid Mövsümlüyə Xidmət plaketi ilə təqdim olundu. Bundan əlavə TÜRKSOY-un Baş katibi Sultan Rayev tərəfindən Dr. Şəmsəddin Kuzəçi, prof.dr Rəsmiyyə Sabir, Əkbər Qoşalı, İntiqam Yaşar və Murad Toyluya TÜRKSOY-un 30 illik yubiley medalları təqdim olundu. Tədbirə sənətçi Kaya Kuzunun ifası və kollektiv foto ilə yekun vuruldu. Fotolar:
Fridrix Nitsşenin 1886-cı ildə yazdığı “”Beyond Good and Evil” (Xeyirin və Şərin ötəsində”) ən yüksək məna sıxlığı olan əsəridir. O, bu əsərində gələcəyin fəlsəfəsi ilə bağlı fikirlərini açıqlayır. Sosial normaları sorğulamaq: Nitsşe adi əxlaqa meydan oxumuş və müəyyən edilmiş dəyərlərin şübhə altına alınmasını təşviq etmişdir, Təbii ki, bu bütün əxlaqi prosesləri rədd etmək demək deyil, niyə inandığınız inanclara sahib olduğunuzu tənqidi şəkildə araşdırmaq deməkdir. Mürəkkəbliyimizi qəbul etmək: Nitsşe iddia edirdi ki, biz hamımız ziddiyyətlərin qarışığıyıq. Mürəkkəbliklərimizi qəbul etməli və bir qəlibə sığdırmaqdansa, orijinallığa can atmalıyıq Çətinliklərdən qorxmamaq: Böyümə, irəliləmə prosesi çox vaxt rahatlıq zonanızdan kənarda olur. Çətinlikləri qəbul etmək və bunlarla güclü tərəflərimizi kəşf etmək, onlara davamlı fəaliyyətinizi artırmaq üçün fürsətlər kimi baxmağımız vacibdir. Çətinliklər katalizator rolu oynaya bilər. Çətin təcrübələr xoşagəlməz olsa da, böyümə və müsbət dəyişikliklər üçün katalizator ola bilər. Mübarizələrdən təcrübə almaq, güc və möhkəmlik yaratmaq üçün onlardan istifadə etmək lazımdır. İnsan həyatında ağlın rolunu yenidən nəzərdən keçirmək: Ağıl vacib olsa da, Nitsşe onun davranışlarımızı tamamilə idarə etməməsi lazım olduğunu iddia etmişdir. Emosiyaların və intuisiyanın qərar qəbul etməyinizə təsirini nəzərə almaq lazımdır. Xoşbəxtliyimizin məsuliyyəti : Bədbəxtliyinizdə xarici amilləri günahlandırmamalıyıq, həyatımıza nəzarət etmək və çətinliklərin öhdəsindən gəlmək üçün optimist, proaktiv yanaşmamızı inkişaf etdirmək lazımdır. Güc iradəsi: Nitsşenin “Güc iradəsi” konsepsiyası kamilliyə, özünü təkmilləşdirməyə və məhdudiyyətləri dəf etməyə çalışmaq üçün daxili həvəsi nəzərdə tutur. Utopik xəyallardan çəkinmək lazımdır: Nitsşe qeyri-real ideallara və mükəmməl cəmiyyətə can atmağın potensial təhlükələrinə qarşı xəbərdarlıq etmişdir. Real dünyanın mürəkkəbliyi daxilində mənalı bir həyat yaratmağa diqqət yetirmək lazımdır. Öz dəyərlərimizi yaratmalıyıq: Nitsşe bizi ictimai gözləntiləri kor-koranə izləməkdənsə, öz dəyərlərimizi müəyyənləşdirməyə və öz məqsədlərinizi təyin etməyə təşviq etmişdir. Onun fikrincə, istəklərimizi alovlandıran və həyatımıza məna verən şeyin arxasınca getməliyik.
Tanınmış yazıçı-publisist Etibar Əbilovun görkəmli qırğız yazıçısı Çingiz Aytmatovun həyat və yaradıcılığından bəhs edən “Çingiz Aytmatov dünyası” kitabı işıq üzü görüb.
“Elm və təhsil” nəşriyyatında çap olunan kitabın elmi redaktoru filologiya elmləri doktoru, AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun şöbə müdiri Elnarə Akimova, ön sözün müəllifi Çingiz Aytmatovun oğlu Eldar Aytmatovdur.
Kitabda Etibar Əbilovun yazıçı ilə bağlı təəssüratları incələnir, yaradıcılığının poetik xüsusiyyətləri, türk yaddaşının qorunmasında oynadığı müstəsna rol elmi-bədii düşüncənin predmetinə çevrilir.
”Gözlərində qaldı neçə xoş arzu, muraz, Bu insafsız çayı görmək ağırdı bizə.” – Eh, o qədər giley-güzar eşitdi Araz, Dilə gəlib cavab verdi axırda bizə:
– Əzəl gündən öz məcrama düşüb axıram, Şair, sən də sızıldama, yerində otur. ”Bura mənim, ora sənin” – deyib bağıran, Çəpər çəkən insanlara gülməyim tutur.
Öz önünə köz eşməyə sən də tələsdin, Çalışdın ki, elin dərdi sənə dəyməsin. Gülməlidir qohumbazın, yerlipərəstin Araz deyib, Təbriz deyib sinə döyməsi.
Zəmanənin köhləninə nə yəhər-yüyən? – Boş ah-ufla incitməyin mənim ruhumu. Bu sahildə qardaşıyla yola getməyən Neyləyəcək o sahildən gələn qohumu?!
Öz nəğməmi oxumuşam həyatım boyu, Azmamışam gözlərimə duman çökəndə. Ayrılıqda nə günahı torpağın, suyun? – Insan olub körpü tikən, sərhəd çəkən də.
Əzəl gündən öz məcrama düşüb axıram, Şair, sən də sızıldama, yerində otur. ”Bura mənim, ora sənin” – deyib bağıran, Çəpər çəkən insanlara gülməyim tutur… 1989
Müəllif: Rafiq YUSİFOĞLU, şair, Əməkdar mədəniyyət işçisi, filologiya elmləri doktoru, professor.
