Ey sevgili, eğer dünyaya karşı günah işlemek seni sevmek anlamına geliyorsa ve eğer bu dünyanın anlamından ziyade bilinmeyenin özünü seçmek anlamına geliyorsa, o zaman her şeyden önce seninle günah işlemeye hazırım.
Ve evet, insan kirli bir nehirdir. Bir insan kirli bir nehri içine alıp bozulmadan kalabilmek için bir deniz olmalıdır.
Ve sen, sevgili, eğer bir denizden, bir okyanustan daha fazlasını istiyorsan, senin cennetin, hatta cehennemin olurum, zira sonsuzluktan beri senin yolunu beklerim.
Sevda Nadir qızı Səfərlinin “Şuşanamə” adlı şeirlər kitabı işıq üzü görüb.
Sevda Səfərlinin oxucularla ilk görüşü 2005- ci ildə nəşr olunmuş “Xarıbülbül həsrəti” adlı şeirlər kitabı ilə olub.
Şuşa Şəhidlərinin və qazilərinin şərəfli döyüş yoluna həsr etdiyi “Vətən sizə oğul dedi” kitabı 2021-ci ildə çapdan çıxıb.
Sevda Nadir qızı Səfərli Şuşa şəhərində anadan olub. M.F.Axundov adına Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutunu (indiki Slavyan Universiteti) bitirib və Şuşada pedaqoji fəaliyyətə başlayıb.
Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunda Azərbaycan dili və Ədəbiyyatı ixtisası üzrə ikinci ixtisas alıb və pedaqoji fəaliyyətini hal-hazırda da davam etdirir.
“Azərbaycan müəllimi” və “Şuşa” qəzetlərində vətənpərvərlik mövzusunda publisistik məqalələri və oçerkləri ilə müntəzəm çıxış edir.
1994- cü ildən Şuşa “Məclisi- üns”- “Söz gülüstanı” ədəbi birliyinin üzvüdür. “Qızıl qələm” media mükafatına layiq görülüb.
Şeirlərinə mahnılar bəstələnib.
“Qarabağım”, “Vətən”, ” Şuşa- xan şəhərim” adlı antologiyaların redaktorudur.
Sevda
Sevda Seferli
“Şuşanamə” kitabının redaktoru tədqiqatçı- jurnalist , nasir, publisist Vasif Quliyevdir. Ön söz müəllifləri yazıçı , jurnalist, AYB-nin üzvü, Prezident mükafatçısı Sona İsmayılova və jurnalist Əntiqə Rəşiddir. Kitabın giriş hissəsində yazıçı, milıət vəkili Aqil Abbasın və şair, AYB-nin üzvü, Şuşa “Məclisi-üns”- “Söz gülüstanı” ədəbi birliyinin sədri Əyyub Şırlanlının kitab haqqında fikirləri verilib.
Sevda Səfərlinin “Şuşanamə” kitabı elə adından göründüyü kimi doğma Şuşasına yazdığı ürək çırpıntılarıdır, Şuşaya yazılan namələrdir- Vətən namələri.. İlmə-ilmə toxunan, ürəkdən süzülüb gələn misralar… Otuz ilə yaxın əsarətdə olan Şuşasının dərd-səri ilə yanaşı nisgilli vüsalı, kədərli sevinci bir yerdədir bu kitabda.
Müəllif sanki illərlə qəlbində “bəslədiyi” qəmli duyğuları ilə nisgilli vüsalını, kədərli misraları ilə sevincli misralarını ,acı xatirələri ilə şirin xatirələrini üz-üzə qoymuşdu. “Şuşanamə” kitabında Şuşanın ağlar gözləri sevincdən dolan gözlərinə baxır, yağı tapdağı altında qalan Cıdır düzü əvvəlki kimi yenə çal-çağırlı Cıdır düzünə baxıb sevinir. Tənhalıqdan boynun bükən, məhəbbət gülü kimi sevilən Xarıbülbüllər Şəhid gülünə dönən Xarıbülbüllərə qürurla baxır. Kitab 6 bölmədən ibarətdir. Dram əsəri, poemalar, rübailər, qəzəllər, 300- dən çox bayatılar və mənsur şeirlərdən ibarət “Şuşanamə” kitabında yağış göy çəmənə necə hopursa, kədər, qəm-qüssə qarışıq sevinc müəllifin qəlbinə, sətirlərinə elə hopub. Dən sünbülə, qar suya necə dönürsə, müəllifin ürəyindəki Vətən nisgili ağrı-acıya elə dönüb.
Kitabda yazıçı , jurnalist Sona İsmayılovanın “Qəlbi Vətənlə döyünən şair” başlıqlı ön sözündən :
” Şuşa ətirli, Vətən şair… Ürəyi Vətənlə döyünən şairin poetik düşüncələrinin mərkəzində Vətən, yurd həsrəti, Qarabağ dərdi dayanır. Müəllif başdan-ayağa Vətənlə köklənib:
Vətən, dik tut başını,
Qoy öpüm hər daşını.
Bizsiz axan bulaqlar,
Tökməsin göz yaşını.
Sevda Səfərli poeziyası Vətən nisgilindən yoğrulsa da, həmişə Vətəni əzəmətli, qürurlu tərənnüm edir :
“Sənə qəmli misralar yaraşmır, Şuşam! Qıymaram sənə qəmli misraları.. Həmişə səni uca dağlar başında qürurlu tərənnüm etmişəm, mənim əzəmətli Qalam! Bu gün isə qəhrəmanlığınla öyünəcəm, Şuşam! Sən əsarətdə olanda da, kədərini yox, gözəlliyini vəsf etməkdən doymurdum”.
Sevda xanımın ” Şuşa” qəzəli Vətəninə olan ilahi məhəbbətin nümunəsidir:
Könlüm evində gözəl, istəkli canansan, Şuşa,
Elə bağlıyam sənə, gözümdə cahansan, Şuşa.
Həsrətə, nisgilə mən çox oldum dərdi-mübtəla,
Buludlar arasında sən bir kəhkəşansan, Şuşa.
Ey mənim xan şəhərim, söylə sən nələr yaşadın?
Desələr inanmaram, demə ki, talansan, Şuşa.
Vüsala yetməkçün nə edim mən qəlbipərişan,
Durmusan dağ başında, yenə zərəfşansan, Şuşa.
Çəkdikcə nazını dağlar, nazlanırsan daha da,
Qorudu dağlar səni, dağlarda ceyransan, Şuşa.
Bircə gün xəyalımdan silə bilmədim səni mən,
Otuz il ürəyimdə qəmi-zimistansan, Şuşa.
Sənin qədər sevilən şəhər görmədim dünyada,
Bu nə sevgi, bu nə sirr, ilahi məkansan, Şuşa.
Qəddi-qamətinə qurban, yenə şux dayanmısan,
Sevdanın söz mülkünün şahı-sultanısan, Şuşa.
Sevda Səfərlinin poeziyası çoxşaxəlidir. “Dağıdılmış abidənin fəryadı” adlı bir pərdəli dram əsəri Sevda Səfərlinin yaradıcılığının ən gözəl nümunələrindəndir. Dram əsəri M.P. Vaqifin Şuşada -Cıdır düzündə düşmənlər tərəfindən məzarüstü abidəsinin dağıdılmasına həsr edilmişdir.
Bütöv Azərbaycan dərdi şairin əsərlərinin ana xəttini təşkil edir:
Hikmətlər xəzinəsi, Nizami “Xəmsə”siyəm,
Bu dünyaya səs salan Üzeyir bəstəsiyəm.
Əhməd Cavad, Mumtazam, Müşfiqin naləsiyəm,
Keçmişimdən bu günə ələmlər şələsiyəm.
Sürgündə zillət çəkən Cavidəm, bağrı qanam,
Mərd oğullar anası, ulu Azərbaycanam!
Bu möhtəşəm misralar vətənpərvər şairin “Ulu Azərbaycanam” şeirindəndir.
İkiyə bölünmüş Azərbaycanının dərdini ürəkağrısı ilə qələmə almışdır:
İkiyə bölünmüşəm, Quzeyəm, həm Güneyəm,
İllərdi nalə çəkən, qəlbi dağlanmış neyəm.
Arazam, dərdli çayam, suyum da dərdli axır,
O tay hələ bu taya yaman həsrətlə baxır.
Başı bəlalar çəkmiş yad əldə İrəvanam,
Parça-parça olsam da, ulu Azərbaycanam!
Böyük ustalıqla yazılmış şeirin sonunda:
Gözü yaşlı Təbrizəm, Ərdəbiləm, Zəncanam,
Böyük Turan elim var, ulu Azərbaycanam!- deyən şair gələcəyə ümidlə baxır.
Azərbaycan bayrağının Şuşada dalğalanması sevincini ürək çırpıntıları ilə vəsf edən Sevda xanım “Azərbaycan bayrağı” şeirində iftixar hissi ilə yazır:
Azadlıqla, qan ilə, istiqlalla yoğruldun,
Amma tarixlər boyu qatil əllə boğuldun,
Şuşanın zirvəsində sən yenidən doğuldun,
Gözüm üstə qoyacam sən doğulan torpağı,
AZƏRBAYCAN BAYRAĞI !
Sevda xanım qələmini nəsr sahəsində də sınamışdı. Şuşa Şəhidlərinin və qazilərinin şərəfli döyüş yoluna həsr etdiyi “Vətən sizə oğul dedi” kitabı nəsrlə yazılsa da, müəllif şeirsiz ötüşə bilməmişdi. Haqqında yazdığı şəhid oğulların hər birinə ayrıca şeir həsr etmişdir. ” Şəhidlər” şeiri ürək ağrısı ilə yazılsa da, ,Vətən oğullarını böyük qürur hissi ilə vəsf etmişdir:
Ürəyi Vətənlə döyünən ŞƏHİD,
Vətənlə sevinən, öyünən ŞƏHİD,
Tək bayraq altında əyilən ŞƏHİD,
Bizə qürur verən ünvanımızsan,
Ey Şəhid, sən Azərbaycsnımızsan!
Bəli, müəllifin özünün etiraf etdiyi kimi : ” Şəhidlər haqqında yazmaq o qədər ağrılı idi ki, bəzən sətirlərdə ilişib qalırdım. Qovrula-qovrula qələmə aldığım misralardan sizlər boylanırsınız, Şəhid oğullar ! Sətirlər arasında qanı axan bir qəlb yarası ürəyimi sızladır. Nə çətinmiş Şəhid anası ilə üz-üzə gəlmək, nə ağrılıymış Şəhid balasını dilləndirmək, nə dəhşətliymiş Şəhid sevgilisinin qəmli gözlərinə baxmaq.. Ömrünün baharında qalan nakam oğullardan yazmaq mənə qismət oldu. Sizin tökülən qanınızdan Qarabağda otlar cücərdi, güllər, çiçəklər açdı”.
Amma Sevda xanım Şəhidlər haqqında ağlaya-ağlaya yazmır, qürur hissi ilə yazır:
Vətən damarında qanınız oldu,
Vətən boyda ad-sanınız oldu.
Yaranızdan qan verdiniz Vətənə,
Şərəfli ad-san verdiniz Vətənə.
Vətəndən güc alıb Vətən oldunuz,
Yandırdı düşməni Vətən odunuz.
Misralar sıraya düzülmüş atalar sözləri kimidir. Sözdən o qədər məharətlə istifadə olunmuşdu ki, bir sözü başqa sözlə əvəz etmək mümkün deyil.
Bu mənada Sevda Səfərlinin “Söz” qəzəli daha çox diqqəti cəlb edir. Klassiklərimizdən sonra bu mövzuya müraciət etmək böyük cürət tələb edir. Amma Sevda xanım öhdəsindən gəlmişdir. ” Söz bağçamdan bir çiçək də vermərəm”- deyən şair dilimizin saflığını ön plana çəkir:
Dürdür, dəniz dibindən hey çağlayan ümmandı söz,
Şah damar ruhumuza Tanrıdan güc, loğmandı söz.
Naxışdı, bircə-bircə söz düzülər ilmələrə,
Hər ilmədən toxunan güllü xalı, gülmandı söz.
Varı, mülkü, sərvəti dəyişməm söz sərvətimə,
Cahana şəfəq saçan sahilsiz ümmandı söz.
Sevda, topla fikrini, yığ, dəstələ sözlərini,
Toxu söz çələngini, çün dünyada qalmandı söz.
Ürəkdən süzülüb gələn misralarda müəllifin özünün yazdığı kimi, su torpağa necə hopursa, Sevda xanımın da mirvari kimi misralara düzdüyü sözlər şeirlərinə elə hopub.
Müəllifin sözləri ilə desək, misralarını “naxış-naxış sözdən toxuyan, fikirlırini yığıb dəstələyən və söz çələngi toxuyan ” vətənpərvər şairimizə yaradıcılıq uğurları arzulayıram.
(Mövzunun Astrobios nəzəriyyəsinin fərziyyə və fəlsəfəsi ilə izahı)
Həyatımız boyunca yaxşı və pis olmaq şərti ilə daima hadisələrlə qarşı-qarşıya oluruq. Bir mövzuya dair marağımız olur və bəzilərimiz həmin mövzunu özümüzə məqsəd seçirik. Ona sahib olmaq, dünyada mühüm işlər başara bilmək niyyətinə sahib oluruq. Bəs uğur əldə etmək üçün nəyi tam olaraq anlamalıyıq? Hüceyrə fəzada olan enerji tezlikləri həcmlərinin son tamamlayıcı versiyasıdır, yəni hər bir qarşılaşdığımız hadisənin və ya toxunduğumuz cismin tamamlayıcı versiyasının hüceyrəmizdə olma səbəbi, həmin hadisə və cisimləri hiss etməyimizə səbəb yaradır. Bu tamamlayıcı amil hüceyrə daxili proteinlərdir. Onlar, sanki siqnal qəbulediciləridir. Əgər bir amilin siqnal qəbuledicisi hüceyrə daxilində yoxdursa, o zaman hüceyrə tipli varlıq olaraq bizlər, o amilin fərqinə varmayacayıq. Hər şey tezliklər ölçüsündə var olmaqdadır. Hər bir amilin müəyyən tezlik ölçüsü vardır ki, əgər tezlik ölçüləri hüceyrə daxilində tanınmırsa, onu anlayacaq olan siqnal proteini yoxdursa, demək həmin tezlik ölçüsünə sahib amil hiss olunmayacaqdır. Bu bilgilərdən uğur yolunda necə istifadə edilməlidir? Düşüncələrimiz özlərinə məxsus elektrik cərəyanına, yəni tezlik ölçüsünə sahibdir. Hər bir düşüncə fəzaya yayılan yeni bir tezlik ölçüsü deməkdir. Bu yoldan istifadə edərək tərs mühəndislik taktikası ilə həyatımızı istədiyimiz yönə dəyişə, uğur əldə edə bilərik. Əgər ətraf fəzada olan tezlik ölçülərinin hüceyrəmiz daxilindəki tamamlayıcılarına əsasən varlığımızı formalaşdırırıqsa, o zaman düşüncənin də tezlik ölçüsünə sahib olma xüsusiyyətindən istifadə edərək həyatımızı qura bilərik. Sahib olmaq istədiyimiz məqsədimizə artıq çatmağımızı düşünərək və ya onu arzulayaraq fəzada həmin tezlik ölçüsünü yaratmış oluruq və bu dəfə həmin tezlik ölçüsü hüceyrəmizdə formalaşaraq fəzaya yayılacaqdır. Beləliklə də fəzaya yayılan tezlik ölçüsü özünəməxsus digər tezlik ölçüləri ilə hüceyrəmizə yönələcəkdir, yəni bunu bir kanal olaraq düşünə bilərik. Normalda hüceyrə özündə olan tamamlayıcı vasitəsilə kanaldan istifadə edərək fəzada olan tezlik ölçülərini özünə çəkir, onları hiss edir. Bu dəfə isə hüceyrə daxilində müəyyən tezlik ölçüsü yaradaraq fəzaya göndərir və həmin tezlik ölçüsü özünəməxsus amillərlə tamamlanır. Və hüceyrəmizdə uzatdığımız kanal vasitəsilə də bütün o mövzuda olan amillər bizə, hüceyrəmizin hiss edə biləcəyi mövqelərə gəlir, yəni hər zaman sevgi, sevinc, gözəllik, uğur haqqında düşünməliyik. Uğurumuzu, istədiyimiz başarı mövzusunu xəyal etməli və ona artıq sahib olduğumuzu duymalıyıq. Çalışaraq, əlimizin altında olan amillərdən istifadə edərək məqsədimiz uğrunda işlər görməliyik. Çalışdıqca, əlimizin altında olanlarla nələrsə etməyə çalışdıqca, əlimizin çatdığı, edə biləcəyimiz daha çox şeyin bizə gəldiyinin şahidi olacaqsız. Bu hüceyrəmizdən enerji tezlik ölçüsü yaradaraq göndərməyimiz və həmin tezlik ölçüsünün də özünə xas olan digər amillərlə birləşməsi və yaranan kanal vasitəsilə lazım olanların bizə gətirilməsinə görə olmaqdadır.
Vacib qeyd :
Astrobios fərziyyə və fəlsəfəsi Məhəmməd Kərimov adına “Neytrallıq nəzəriyyəsi” adı altında 25.06.2021-ci il qeydiyyat tarixinə mənsub olan 04/C-11859-21 qeydiyyat nömrəsi ilə alınmış müəllif hüququ da vardır.
Tanınmış yazıçı Pərvanə Bayramqızının “Siz harda yaşayırsınız?” adlı kitabı çap olunub.
Iyirmi hekayəni əhatə edən kitabın nəşr ünvanı “Füyuzat”dır.
Cəmiyyətin ictimai-sosial həyatına həssaslıqla yanaşan müəllif indiyədək saysız-hesabsız publisist mətnlər, hekayə, gündəmlə səsləşən esselər, resenziyalar yazıb.
Dil məsələsi ilə bağlı tanınmış ziyalılardan aldığı müsahibələrin hər biri kitablarına daxil edilib.
Müəllifin çap olunan ilk kitabı “Qəlbimin istəkləri”dir. Yalnız şeirlərdən ibarət olan kitab 2008-ci ildə çapdan çıxıb.
Vətən, yurd, el-oba sevgisi, müharibənin fəlakətləri, fərdi yaşantılar, sevginin paklığını, ayrılıq əzablarını əks etdirən mətnlərlə zəngin “Yaza bilməyən yazıçı” kitabından sonra pandemiya dövrünün ağrı-acıları, maddi çətinlikləri, sərbəstlik məhdudiyyəti, ölümü, ayrılıqları, ana dilinin qorunması, cəmiyyətin problemləri, sosial şəbəkələrin faydalı-zərərli tərəfləri haqqında geniş yazıların toplaşdığı “Karantin zədəsi” kitabı işıq üzü görüb.
Yazıçı dördüncü – “Bir də gördüm…” kitabını atasının xatirəsinə həsr edib.
Bədii-publisist yazıları əhatə edən “Asan çətinliklər” bu ilin mart ayında ərsəyə gəlib.
İnsanları düşündürən, narahat edən mövzularda P.Bayramqızının sosial şəbəkələrdə yazdığı statuslar izləyicilər tərəfindən maraqla qarşılandığından bir çox deyimləri dillər əzbəri olub. Yazıçı mənən zəngin-yoxsul fərdlərin daxili aləmini, onların sosial həyatdakı davranışlarını, bir-birinə münasibətlərini xırda detallaradək təsvir etməyi bacarır.
Digər kitablarından fərqli olaraq “Siz harda yaşayırsınız?” kitabında yalnız hekayələr yer alıb. Əksəriyyəti müəllifin yaradıcılığının ilk mərhələsində qələmə alınan nəsr nümunələrinin mövzusu müxtəlifdir. Eyni zamanda son aylarda sayt, qəzet və jurnallarda dərc edilmiş yeni hekayələrin də sıralandığı kitab sayca altıncıdır.
“Dağıntılar altındakı sevinc” hekayəsində Azərbaycan qadınının son nəfəsində də həyasını qoruduğu məqam təsvir edilib. “Pul kisəsi”, “İnsanlığın hekayəsi” müharibənin insanların həyatında buraxdığı xatirələri, əməlləri obrazların hissləri, rəftarları vasitəsilə göstərir. “Ağ divarda qara yazılar…”, “Yazılmayacaq hekayə” sevgi mövzusundadır. “Uzaq səfər – yaxın yol” hekayəsində ağbirçəyin el-obasına bağlılığı bədii boyasız təsvir edilir. “İki qadın” fərqli həyat tərzi yaşayan qadınların daxili nitqindən, “Uçurum”sa cavan nəsillə yaşlı nəslin həyata baxışından bəhs edir.
Oxucuların illərdir maraqla oxuduğu “Yeddi sual” hekayəsi də kitaba daxil edilib. Digər hekayələrin mövzusu ilə tanış olmaq və “Siz harda yaşayırsınız?” sualının kimə ünvanlandığını bilmək istəyənlər üçün kitab oxucuların ixtiyarına verilir.
Yaxın zamanlarda yaşadığım hadisə bir daha sübut etdi ki, insana ən ağır zərbəni elə özü vurur. Bəlkə də, həyat özümüzü özümüzdən qorumaq üçün bizə müəyyən vaxt çərçivəsində verilən bir meydandır. Özümüz özümüzdən qorxmalıyıqmı? Bir az dodaqları qaçıran sualdı, deyilmi!? Amma ciddiliyinə varanda, əlbəttə, qorxmalıyıq. Ömrümüz boyu “gah dağın zirvəsində oluruq, gah dərədə..” Məgər dağı çıxan və o dağdan guppultu ilə yıxılan özümüz deyilik? Bir az nağılvari üslubu daha da sadələşdirək. “Dağın zirvəsi” dedikdə beynimizdən səmərəli istifadə edib nailiyyətlər əldə etməyimiz əsas götürülür. Zirvədən eniş isə səhv addımlarımız- nəfsin qulu olmaq, ətrafdakıları düzgün seçməmək, dost adı ilə tanıdığımız “fəlakətə ömrümüzü qonaq etmək” nəzərdə tutulur. Təkrar- təkrar eyni səhvləri etmək faciənin ikinci adıdır. Axmaqlar eyni şeyləri edib fərqli nəticə əldə etməyi gözləyənlərdir. (A. Enşteyn) Razıyam, bəzən axmaq obrazı da oynayırıq bu həyat kitabımızda… Bu rolu oynamağı da yenə özümüz seçirik. Söylədiyim kimi bu yaxınlarda maraqlı və məni dərindən düşündürən bir hadisə ilə qarşılaşdım.
İş təklifi ilə bağlı görüşüm vardı. Məlum oldu ki, savadlı, həm də yazar bir xanımla da görüşülüb ikimizdən biri seçiləcək. Təbii ki, seçim etmək hər kəsin hüququdur və layiq olan seçilməlidir. Anladım ki, bir çox namizədlərdən iki nəfər iddialı olduğu üçün son mərhələyə qalıb. İşin əsas maraqlı tərəfi bu idi ki, seçim turları müxtəlif yerlərdə və ayrı- ayrı şəxslər tərəfindən keçirilmişdir.
Sözün açığı söyləyim ki, imtahanlarda, müsabiqələrdə hər zaman az da olsa, həyəcanım olur və düşünürəm ki, olmalıdı da. Bu məsuliyyətli olmağın göstəricisidir. O rəqib haqqında düşündüm və yazar olmağı daha çox marağıma səbəb oldu. Dayana bilməyib o yazar xanımın adını soruşdum. Onun ismini eşidəndə ” dəli gülmək” yaxamı buraxmadı. Qarşımdakı xanım, əlbəttə, ciddixarakterli birinin ani “dəli” gülüşünə təəccüblənəcəkdi. Bax yenə günahkar özüm idim. Çünki müsahibələrin birinə yaradıcı adımla, birinə isə rəsmi sənəddəki adımla qatılmışdım. Bəli, nəticədə hər ikisi mən idim. O zaman anladım ki, elə özümüz özümüzə həm dostuq, həm rəqibik, həm düşmənik. Amma bu dəfə özümlə bir az öyündüm, çünki yaxşı mənada özümdən- rəqibimdən qorxmuşdum. Hələ o rəqibimə təşəkkür borcluyam bu yazı üçün.
Fəlsəfə tarixinin ən hüzünlü cümlələrindən biri Schopenhauer tərəfindən söylənmişdir: “Bütün həyatımız bir şahmat kimi gedib gəlir : sağdan sola – iztirabdan sıxıntıya… İztirab, çünki məndə olmayanı arzulayıram və yoxluğunda iztirab çəkirəm. Sıxıntı, çünki istədiyimi əldə edəndə həmin arzu ortadan qalxır” Şopenhauer “niyə tez-tez tənqid edirik?” sualına belə cavab vermişdir: Şopenhauerin fikrincə, başqalarını daim tənqid edən insan özünü təkmilləşdirməklə məşğuldur. Burada tənqiddən nəzərdə tutulan başqalarının görünən davranışlarını və ümumi hərəkətlərini diqqətli və kəskin tənqidə məruz qoymaqdır. Bu şəkildə tənqid edən şəxs əslində öz təkmilləşdirməsi və bacarığı ilə məşğul olur. Arzu etdiyimiz şeylərə də tənqidi münasibət bunlara qarşı mənfi və müsbət xüsusiyyətlərin dərkinə gətirib çıxararaq arzu hissində dəyişikliklərə səbəb olur.
ANAR: – Ən yaxın plan 90 illiyimizi qeyd eləməkdi. Bayramdı da 90 illik… Amma bu bayram bizim üçün müsibətdir. Çünki bu bayramla əlaqədar hamı gəlir ki, mənə bir şey ver. Hamıya da fəxri ad vermək mümkün deyil, axı. İki min Yazıçılar Birliyi üzvünün hamısı Xalq yazıçısı ola bilməz, hamısı Xalq şairi ola bilməz. Hamısı Əməkdar İncəsənət xadimi olmaq, orden, medal almaq istəyir. Bu, mümkün deyil. Beşinə verirsən, on beşi inciyir. On beşi alır, əllisi inciyir. Ona görə də bu bayram bizim üçün məşəqqətdi. Həm bayramdı, həm də əziyyətdir. Bilmirsən ki, bu işin içindən necə çıxasan? Amma hər halda, qeyd eləməliyik. 90 il balaca rəqəm deyil. Yəqin mənim bayram edəcəyim sonuncu bayramdı. Yazıçılar Birliyinin 100 illiyinə mən çətin qalım. Amma 90 illiyini qeyd edəcəyik…
Yox. Gecədən fərqli olaraq mən öz qaranlığımdan qopmuşam daha. Onun qədər qayğıkeş də deyiləm.
Necə yəni?
Nə vaxt başımı qaldırıb göyə baxsam, gecənin qoynunda həmişə aya, ulduza yer var.
Ay da lap sənin kimi hərdəmxəyaldır. Bu gün görünmür.
Adamlara bax! Hansı bütün həqiqəti ilə aydın görünər? Heç buna cürət etmək də gərək deyil. Bu aldadıcı təmtərağı ilə baş aparan dünyada bir bütün olaraq görünmək nəyə lazımdı axı?
Elə deyirsən ki! Məgər sən yer üzündə, torpaq üstündə yeriyənlərdən saymırsan özünü?
Onların əksəriyyəti nəinki görünmür, heç görmürlər də.
Bəs sən?
Mən… Gördükcə görünmək istəmirəm. Gündüzün hər rəngini gecənin qarasına büküb atırsa Tanrı, onda görünməmək daha xoşdur.
Onsuzda sən bir çox adamlara yalnız gözlə görünürsən. Ruhunla göründüyün, sənə ruhuyla baxan çox az adam var.
Hə. Bax, ağ da qarada elə görünür.
Necə?
Necə ki, eşitdiyin addım səsləri bir vaxt torpağa çəkiləndə onları yalnız Tanrı eşidəcək…
İndi eşitmir?
Eşidir amma… Bilirsən, dünya sükutu tanımadığı üçün dünyada eşidilmək məni açmır. Yaxşı ki, Tanrı bizə sükutu xatırladır.
Yoxsa yaşamaq olmazdı hə?
Gecədən başladım, yaşamağa qədər gətirdin.
Yaşamaqdan qaçdığın kimi , bu barədə söz danışmaqdan da qaçırsan!
Elə deyil. Əgər hazırda səninlə bir yuxunun içindəyəmsə, ..
Dayan görüm! Nə yuxu? Sən varsan, yaşayırsan! Gecənin bətnindən elə indicə qopub düşən bir dilim aysan…
Lap şair kimi danışdın!
Gecə həmişə danışdırır.
Heyif, nə qədər danışdı, eşidilmədikcə adamların səs-küyündə səsi də, rəngi də getdikcə qatılaşdı.
Əşi, deyirsən indi lal olaq?
Bayaq sözümü kəsdin. Deyirdim ki, sənlə bir yuxunun içindəyəmsə, Tanrı bizi nə vaxtsa danışacaq uşaqlara… Uşaqlar böyüyüb kəpənək qanadlarına, qanadlar böyüyüb göy üzünə… Göy üzü də yenə, yenə torpağa! Bax, belə yaşamaq istəyirəm. Başa düşürsən? Hələlik alınmır. Bağışla…
Göy üzü torpağa danışacaqsa, deməli sən təzədən doğulacaqsan.
Nədir, sən də gəlib yenə məni tapacaqsan?
Sular dil açıb desə yuxusan, inanmayacağam! Əgər yuxusansa, çəkilmə gözlərimdən. Ya da…
Ya da nə?
İşdi, yenə doğulsan, dol gözlərimə. Mən gözlərimi yumanda susarıq.
Uşaqlar, kəpənək qanadları, göy üzü, torpaqla birgə. Hə?
Hə, hə! Söz verirəm, susacağıq, əzizim. Təki sən bir də doğul…
Bilmirəm, bəlkə də mən doğulmaqdan qorxuram. Bu sonsuzluqda ağacların mənə düşən budağından təkrar özümə nəfəs dərməyə həvəsim yoxdur. Çox zaman özümü bu həyatın qəlbində boş qalmış otaq zənn edirəm. Belə mənə çətindir. Sən də deyirsən bir də doğul! Bilirsən bu nəyə oxşayır?
Nəyə?
Elə bil ki, gecəni göydən qovmaq istəyirsən, fəqət, görəndə ki, sən bacaran iş deyil, qaranlığa baxmadan , qaranın içində ağı yox, o sapsarı günəşi görmək istəyirsən.
Yəni?
Yəni bir dəfə doğulduq, bəsimizdir. Aləmi varlığımızdan təngə gətirməyək.
Eh… Sən məni anlamırsan.
Sən anla. Anla ki, ruhundan yoğrulub qopmuş oxunaqlı bir əsər deyiləm. Burax varlığımın hər zərrəsini əzbərləmək istəyini bir kənara.
Getdikcə qəddarlaşırsan.
Yəqin gecənin abu-havası yaman tutub məni.
O qədər ki, məni qırdığının fərqində deyilsən. Yaxud fərqində olsan da sənin üçün əhəmiyyətli deyil.
Yox, sadəcə..
Sadəcə nə?
Sən çox böyüdürsən gözündə məni.
Ulduzlar da kiçikdir. Hərəsi bir nöqtə boyda. Amma insanlar onların yerə ələdiyi işığa gözüyumulu inanır. Mənə görə yer üzündə hər şeyin ruhu var və ruh qədimdir, uludur. Qəribədir ki, sən bayaq varlığından böyüdərək, gah da sirr kimi nələrisə tam açmaqdan çəkinərək danışırdın. İndi isə özünü nə üfüqdə parlayan bircə ulduza, nə yer üzündə tapdalanmaqdan bezən ən kiçik toza – heç nəyə, heç nəyə tən görmürsən. Sanki biz danışdıqca sözlər bir göz qırpımında səni yanımdan oğurladı. Sənin yuxu olmağından qorxduqca sən çox güman hansısa sözümün yuxusuna çevrildin…
Bəsdir, ağladacaqsan…
Hə? Bu həqiqət olmasa, sənin gözündən bir gilə də yaş düşməzdi.
Həqiqət yaraladıqca yuxu olmaq istəyirsən.
Yuxu yalan deyil.
Demədim yalandır. Sadəcə, düşünürəm yuxu bu dünyanın həqiqəti deyil.
Gözlərin.. Həqiqətdən çox uzaq baxır bu saat.
Bir gözlərimi yalançı çıxarmamışdın! Nə var nə var, təkrar doğulmaq istəmədim… İndi bir buna görə eşitdiyim sözə bax!
Gözlərimi açıb səni görmüşəm, üstəlik bəlkə hələ təzə dil açmışam ki, dediyim sözlər sənə necə toxunursa, mənim də üstümə elə qayıdır.
Necə yəni?
Deyirəm ki, doğulmaq da məni bir cür incidir. Deyirəm ki, mənim təkrar doğulmağım səni təkrar incitməyim deməkdir. Ola bilsin, o zaman Tanrının quru küləyi də olmadı ki, gözlərimdən yalanı çəkib apara. Nə edəcəksən onda?
Gözlərini ağ vərəqlərdə axtaracağam.
Vərəqlər bir azdan göy üzünə uçacaq. Sabah olmağa.
Mənə bircə ümid də qoymursan qala!
Təkrar doğulmağın ucbatındandır hamısı. Axı sən belə istəmişdin. Unutdun? Bağışla…
Mən elə səni bağışlamaq üçün varam hə? Hə… Yəni sənin dediklərindən belə çıxır ki, təkrar doğulmaq ümidsizlik kimidir?
Ümidsizlik kimi deyil. Ümidsizliyin özüdür, özü!
Axı niyə bu qədər bədbinsən?
Qətiyyən. Sadəcə mən eyni şeyləri bir də görmək istəmirəm. Bilirsən, içimdəki yollar da yaşadıqca hamar qalmır. Köhnəlir. Çətindir, başa düş! Öz-özümü yol bilib, adlayıb keçmək və dərk etmək ki, səndən başqa bu yoldan ölənə kimi keçən olmayacaq.
Mən doğulmaq dedim. Əsir düşmək yox!
Məndən ötrü dünyaya ayaq basmaq bundan başqa bir şey deyil. Sən ha sözlərinə bəzək-düzək ver, mən fikirimdən daşınmayacağam. Bir də doğulmaq yanılmaqdır axı. Məsələn sən. Elə yanıltdın ki, bayaq məni. Yanılanda adam istəyir qəlbi biryolluq kor olsun. Sözləri görməmək üçün. Sən öyrəşmisən onları ancaq eşitməyə. Halbuki, görmək də olur sözləri. Bir yannan da fikirləşirəm, söz eşidən adam gözlərimdə niyə yalan görsün ki?
Sözdür, dedik, qurtardı da. Bəs deyil? Nə qədər üzümə vuracaqsan?
Sənin üçün necə də asandır… Dedin, qurtardı!
Bircə mənim də beynimdə çırpınan, dilimə gəldikcə böyüyən, dörd tərəfimi saran bu nəhəng sözlərdən canım qurtarardı!
Yaxşı, sakitləş…
Əslində gecələr sayrışan ulduzlar… Məncə, kimlərinsə dodaqaltı vida nəğməsi oxuyub, sağollaşa bilmədiyi sonuncu nəfəsidir.
Deməli, o nəğməni oxumaq üçün qayıdacaqlar…
Yox, ay insan! Yox! Bura bax, niyə qəbul etmək istəmirsən? Başlamaq – heç də həmişə lazım gəlmir. Bitənlərin üzərində mübarizə aparmaq yersizdir. Səni bunun üçün heç kim alqışa qərq etməyəcək.
Deyirsən ki, hər şey puçdur…
Sən istəyirsən ki, bəlkə əsrlərdi məndən əvvəl var olan hansısa boş məzar daşına baxıb, ” tanışdı, mən burda uyuyurdum” demək üçün doğulum? Cəfəngiyyatdır.
Yox. Özünü xatırlamaqdır.
Mən unutmağa meyilliyəm. Məni öz halıma burax.
Bilirdim elə!
Nəyi ?
Bütün yalanların bir qadın bətninə yığıldığını!
Onda belə çıxır ki, sən qarşımda belə məğrur dayanıb, eyni zamanda belə həddsiz danışmağa cürət edən birinci yalansan. Heç bilməzdim mənim bir dəfə doğulmağım, bir dəfədə bəs deməyimlə sən bu qədər özündən çıxarsan. Söhbətimizin əvvəlində dilin az qala məni sevgi selində azdırmışdı. İndi mən yer üzünü varlığımdan israrla rədd etdikcə, hiss edirəm ki, çox qəzəblənirsən. O sevgi ki, yoxluğuma söykənməyi bacarmır, mən də onu istəmirəm.
Sən dediyim hər sözə əks getdikcə hirs məni boğur. İstəmirəm gecənin yaddaşında mənim hirsim, sənin dönüklüyün, biganəliyin qalsın. Mən belə xəyal etməmişdim. İkimiz də bir-birimizi məyus edirik. Belə olmaz!
Mənim də istədiyim bu deyildi.
Bəs nədir?
Xatirəyə çevrilmək. İncimə, belə daha yaxşı olar. Bilirəm, gecənin qaranlığında bir də xatirə sözü şaxta kimi kəsir, doğrayır qəlbini. Amma edə biləcəyim heç nə yoxdur.
Var.
Nə?
Sənin köksün altda gizlənən o xırçın, şıltaq uşağa heç kim yaxın düşməyib bu günə qədər. Düşsəydi, doğulmaqdan bir belə qorxmazdın.
Mənim köksüm altda gizlənən uşaq… Çox sakit idi. İndi qarşında dalğa-dalğa dolanan ruhu , onda rahatca susa bilirdi. Deyim ki, bundan heç də xoşhal olmurdu. Amma o uşağı qorumağın başqa yolu yox idi.
Deyəsən səni yaraladı sözüm.
Birinci dəfə deyil ki. Narahat olma. Ancaq qanıma boyananda biləcəksən ki, mənə necə zərbə vurursan. Doğulmaq, doğulmaq deyə-deyə sözlərinlə ölümə tuş edirsən adamı! -Sözlərim səndən gen qaçırsa, günahkarı yenə sənsən.
Bu qaranlıqda sözlərimiz qaçdı-tutdu oynasın deyirsən?
Sən zarafat elə.
Zarafat eləmirəm. Səni tapmaq istəyirəm. Söhbətə başlayanda bir nöqtədə sözlərimiz bir-birinə sarıla bilirdi. İndi isə… Səni də, sözlərini də itirirəm… Lənət olsun mənə!
Eeey! Elə demə. Bilirsən, sənin səsində bütün pəncərələr üzü çiçəklərə tərəf açılır. Arzuladığım kimi. Mənim tikanlı sözlərim səni çaşdırmasın. Mən uzaqda olana, yox bildiyimə ” varsan” pıçıldamışam həmişə. Ona görə adamları yoxluğunda sevməyə öyrəşmişəm. Səni acılamağım bundan bezməyimdən irəli gəlirdi.
Bilirsən nə istəyirəm?
Nə?
Bir cüt göyərçin qanadına qısılıb, sevincimdən ağlamaq ki, nə yaxşı sən varsan… Sonra… Gözümün yaşından islanmış ruhumla ruhunda yatıb qalmaq. Bilmirəm, bunlardan nə anlayırsan…
Anladığım odur ki, min il sonra da biz bu gecə üçün torpaq altında belə Tanrıya minnətdar olacağıq.
Nə xoş. Şadam ki, qoca gecədən payımıza düşəni öyrənməyi bacarmışıq ən azından.
Sən deyirdin ha ” mən öz qaranlığımdan qopmuşam”.
Hə. Nədir ki?
Məncə , gecə qaranlıq adamlara qarşı olduqca şəfqətlidir. Onları ilk xətasında gözardı etmir. Kənara atmır. Qoruyur. Bəlkə də sevməyi onun bu tərəfindən öyrənmişəm.
Sən… Əminəm ki, nə vaxtsa bətnimdə yırğalanan çay olmusan. Elə olmasa asanlıqla çözə bilməzdin məni.
Hə. Sonra sularıma sənin gözünün yaşı da qarışmazdı.
Eşidirdin ağladığımı ?
Hə, əzizim, hə! Həm də hirslənirdim.
Nəyə görə ?
Necə nəyə görə ? Bu çayın əlləri yox idi ki, uzadıb gözünün yaşını silsin. Tək sənin göz yaşlarına çata bilmək üçün, doğulub adam olacağım günü səbrsizliklə gözləyirdim.
Bir az da mənə sularını güzgü bilib, içində süzən aydan qalan işığın əl izlərini gətirmək üçün tələsirdin.
Hə. İndi izləri çiyinlərimdədir.
Niyə icazə verirdin sənə toxunmağına ?
İşığın ? Belə eləmə. Bilirsən, tənha qalsam quruyardım axı…
Tənha deyildin. Mən var idim.
Əzizim, sən bu dünyada idin. Mənimsə yaşamaq üçün bətnindən enən işığa ehtiyacım vardı.
Mənə çata biləsən deyə…
Hə. Amma burdaca bir addımlığımda – sənə çata bilməyəcəyimi bilmək nə böyük əzabdır.
İstəyirsən ki, təzədən bətnimə qayıdasan ?
Sən təkrar doğulmağı rədd etdin. Elə isə nə qədər ki, sağsan, mən səndən doğulmağa həmişə hazıram.
Bəs birdən sənə nəsə olsa ? Çünki, heç nə əvvəlki kimi qalmayıb məndə. Vücudumda, ruhumda daha heç nə dirçəlmir, oyanmır. Hər şey, hər şey bir göz qırpımında quruyur. Öz qaranlığımdan da beləcə xilas olmuşdum. Qaranlıq bütün bədənimdən keçəndən sonra bətnimdəcə quruyub qalmışdı. Yəni, sən indi çay ola bilməzsən… İşıq enə bilməz sənə sarı. Mən bu gecədən sonra ağaca çevriləcəyəm. Sabah açılmamış budaqlarım quruyacaq. Keçən doğum günümdə bunu diləmişdim. Gecə bitən kimi gerçək olacaq. Gülə-gülə nağıl edərsən hamıya . Mən bir qurumuş ağacın sevgilisi idim. Necə də kədərlidir… Sən bu kədərlə tək qalacaqsan… Bətnimdə ikən , yəni çay olanda tənha qalıb qurumaqdan qorxduğunu dedin. Yazıq çay … Heyif ki, bu qorxun gecə bitən kimi səni tapacaq, sən məni yəqin ki, bir də bağışlamayacaqsan və heç vaxt budaqları quruyan , barsız ağacı unutmayacaqsan… Heç vaxt unutmayacaqsan…
Dediyin kimi də oldu. Sən ağaca çevrildin. Qorxuram ki, insan olaraq qalsam, mənim də canımda nankorluq cücərər, boy atar, ətrafımı bürüyər və mən ondan xilas ola bilmərəm. İndi istəsəm gövdən dil açıb ” tək deyilsən ” deməz hə? Məni – bətnindəki çayı içindən keçən ay işığından, çiyinlərimdə qalan əl izlərindən qısqanmışdın. İndi səndən – qurumuş olsan da fəsillər keçəcək. Sənə yazda leysan yağışlar, yayda günəş şüası, payızda sarı yarpaqlar, qışda qar dənələri toxunacaq və qurumuş, barsız ağacım bəlkə də ona toxunanlardan birinə vurulub, doğulmaqdan qorxmayacaq və doğulanda ilk unutduğu mən olacağam. Nə acı! Səndən fəsillər keçirsə, deməli, daha sən də adamlar kimi saat səsini tanıyırsan. Halbuki, o gecə bizim aramızda hər şey vardı, zamandan başqa. İndi mənim içimdən saat səsi gəlir. ” Yalvarıram, sus”…. deyirəm ona. Yalvarıram, sus … Bir də görüşək … Bir də ! Saatlar susana yaxın … Bir də. Axı , sənə demədiyim sözlər … Ağlayır gözlərimdə.
