Etiket arxivi: Cahangir NAMAZOV

Müntəzir (Ortiqcan Cabbarova)

Müntəzir (Ortiqcan Cabbarova)
Müntəzir (Ortiqcan Cabbarova) 1952-ci ildə Namangan vilayətinin Pop rayonunun Uyğur kəndində anadan olmuşdur. 1975-ci ildə Kokand Dövlət Pedaqoji İnstitutunun özbək dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirmişdir. Uzun illər rayon məktəblərində şagirdlərə ana dili və ədəbiyyat fənlərini tədris etmişdir.
Bununla yanaşı, rayon qəzeti olan “Pop Tonqi” qəzetinin redaksiyasında bir neçə il jurnalist vəzifəsində çalışmışdır.
Şairənin şeirləri rayon, vilayət və respublika qəzet və jurnallarında, həmçinin “Pop Ahəngləri”, “Şükrona”, “Gülşən diyar təranəsi”, “Qırğız–Özbək antologiyası” kitablarında dərc edilmişdir.
Onun “Marjonun üzülməsin” adlı kitabı 2016-cı ildə “Mühərrir” nəşriyyatında, “Gözəl bayatlar” adlı şeirlər toplusu 2024-cü ildə, “İlahi çeşmə” adlı şeirlər və esselər toplusu isə 2025-ci ildə “İstedad Ziya Press” nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunmuşdur.
İstedadlı yaradıcılıq nümunələri “XXI əsr Namangan ədəbi bostanı” antologiyasına daxil edilmişdir.

ÜRƏKLƏRDƏ TURAN NƏFƏSI

Esse
– I –
Bu ilin sevimli aprel ayının son günlərində Qazaxıstanın Almatı şəhərində keçirilən Dünya türk xalqlarının X poeziya və musiqi festivalı mənim iştirak etdiyim ən gözəl toplantılardan biri oldu. Ora getmək üçün Daşkənd–Almatı qatarına mindik. Vaqonun qapısı önündə dayanan nəzarətçi gənclərdən biri yerlərimizi göstərərkən soruşdu:
— Qazaxca danışım, yoxsa rusca?
— Qazaxca danışa bilərsiniz, biz başa düşürük, — dedik.
Bu səmimi münasibətdən bir-birimizə qəlbən yaxınlığımız, qohumluğumuz açıq-aydın hiss olunurdu.
Ertəsi gün festivalın açılış mərasimi oldu. Bu tədbirdə iştirak edən özbək, qazax, qırğız, azərbaycanlı və digər türk xalqlarının nümayəndələri — şairlər, yazıçılar, jurnalistlər milli geyimlərdə gəlmişdilər. Festivalı qazax aşığı Erjan Alaşqan ağa açdı.
O, əsrlər boyu kökləri eyni qaynağa bağlı olan türk xalqları haqqında elə bir coşqu ilə danışdı ki, həyəcanla çalınan alqışların sədası bütün zalı titrətdi.
— Biz türklərik! — dedi o. — Kimimiz Balkan türkü, kimimiz Qafqaz türkü, kimimiz Daşkəndin, Xivənin türkü, kimimiz Altayın türkü!
Biz bir elik, bir millətik, qanımız birdir, canımız birdir. Zamanlar keçsin, dövrlər dəyişsin — biz dəyişə bilmərik.
Bizim üçün özbək, qazax, qırğız deyə ayrı-ayrı millətlər yoxdur, bir türk ulusu vardır. Başımız bir olsa, birliyimiz güclü olsa, bizə qalib gələcək düşmən yoxdur!
Festival iştirakçılarının həyəcanlı simalarında, sevgi dolu baxışlarında bir-birinə olan hörmət və qardaşlıq nuru parlayırdı.
Doğrudan da, Yer üzünün böyük bir hissəsində yaşamış türk xalqları müxtəlif tarixi səbəblərdən parçalanmış olsa da, qardaşlıq və birgəlik duyğularını qoruyub saxlayan varislərik. Mən tarixçi deyiləm. Lakin bəzi mənbələrə əsaslanaraq ulu yurdumuz haqqında qısaca danışmağı yerində sayıram.
Nitqimizdə tez-tez “Türk”, “Turan”, “Türküstan” anlayışlarını işlədirik. Mənbələrə görə “Türk” adı Nuh peyğəmbərin oğlu Yafəsin oğlu Türk adı ilə bağlıdır. Nuh peyğəmbərin Ham, Sam və Yafəs adlı üç oğlu olmuş, tufandan sonra Yer üzünü bu üç oğul arasında bölmüşdür. Yafəsin böyük oğlunun adı Türk idi. Yafəs vəfat etdikdən sonra onun yerinə ilk oğlu Türk hökmdar olur. Rəvayətlərə görə, Türk ədalətli və mərhəmətli hökümdar idi. Deməli, Türk Turan ölkəsinin ilk xaqanı olmuşdur.
Turan torpağı isə “Şərqdə Sakit okeandan Qərbdə Balkanlara qədər, Cənubda Himalay dağları, Tibet və Şimali Hindistandan Şimal qütbünə qədər uzanan sonsuz bir ərazini” əhatə edirdi.
“Turan” anlayışını işlətdikdə, ulu babalarımızın minillər öncə yaşadığı geniş bir coğrafiyanı nəzərdə tuturuq. Türküstan isə Turanın mərkəzi hissəsidir…

II

Festival günlərində hər gün müxtəlif mövzularda tədbirlər keçirilirdi.
Qazaxıstan Milli Kitabxanasında böyük sərkərdə Muğalı Bahadır Künqovar oğlunun anadan olmasının 855 illiyinə həsr olunmuş elmi-praktik konfrans da olduqca təsirli keçdi.
Yaradıcı qrupumuzun bir hissəsi “Edelveys” yaradıcılıq evində, biz isə Əl-Fərabi adına mehmanxanada yerləşdik. Bizə Türkiyədən gələn yaradıcılar da qoşulmuşdu.
Hər axşam onlarla bir araya gələr, səmimi məclislər qurardıq, qızğın poeziya gecələri keçirərdik. Hər birimiz öz dilimizdə şeirlər oxuyar, mahnılar oxuyardıq. Bu görüşlərdəki duyğular, ilhamlar və nəğmələr sanki ürəklərimiz arasında körpüyə çevrilirdi.
Məni xüsusilə Beynəlxalq Türk Dilli Xalqlar Poeziya və Musiqi Festivalının təşkilatçısı, Türk Dünyası Beynəlxalq Çukurova Ədəbiyyat Dərnəyinin rəhbəri Halise Tekbaş xanım heyran edirdi. Qaraçadan gəlmiş, orta boylu, qapqara gözləri işıldayan bu fədakar qadının qəlbində və sözlərində türk xalqlarının birliyi çağırışı vardı.
Biz yaradıcılar harada və nə zaman görüşsək, dərhal bir-birimizlə tanış olur, ünvanlarımızı bölüşürdük. Mən azərbaycanlı şairə Bənövşə Daşdili ilə yaxın dost oldum. O mənə “Sən yanımda olmayanda”, “İlk sevgimiz nağıl idi, əzizim” adlı kitablarını hədiyyə etdi.
Bir həftəlik görüş biz yaradıcılar üçün az gəldi. Vaxtı qısqanırdıq. Görüşən kimi şeir, ədəbiyyat haqqında söhbət edirdik, xatirə şəkilləri çəkdirirdik. Hamımız türk xalqlarının layiqli varisləri olduğumuzla qürur duyurduq.
Essemin sonunda türk xalqları haqqında böyük şəxsiyyətlərdən birinin fikrini qəlbinizdəki sakit, amma oyaq duyğuların ixtiyarına buraxmaq istəyirəm:
“Türklər hansı işi görsələr, mütləq uğur qazanırlar. Basra ədəbiyyatı, Yunan fəlsəfəsi, Çin sənəti türklərə əvvəldən məlum idi. Türklər çevik, canlı, fəal və zəkalıdırlar. Onlarda mənəvi dəyərlər maddi dəyərlərdən üstündür. Müharibədə məsuliyyət baxımından onlar yer üzündə lənətlənməmiş yeganə millətdir. Türklərdə vətənpərvərlik hissi çox güclüdür. Onlar yaltaqlıqdan, ikiüzlülükdən, yalandan, böhtandan, hiylədən uzaqdırlar. Türklərin qəlbi safdır. Onların dili bədəni və səsi kimi gözəldir.”
Türk xalqları, onların qəhrəmanlıqla dolu keçmişi, ədəbiyyatı və sənəti haqqında deyilmiş saysız-hesabsız dəyərli fikirlər var. Ulu əcdadlarımız və Turan yurdumuz haqqında yazmaq üçün minlərlə səhifə gərəkdir.
Bu gözəl festival təəssüratlarını yekunlaşdırarkən vurğulamaq istəyirəm ki, bizim yaradıcı qəlblərimizi coşduran duyğu — xalqımıza, əcdadlarımızın ruhuna, dünya xalqları arasında böyük mövqeyə malik Ulu Turana olan sonsuz məhəbbət idi.
Bizim səylərimiz və çağırışlarımız Turan torpağının varisləri olan türk xalqlarının birliyinə, türk xalqları ədəbiyyat və sənətinin daha da inkişafına atılmış bir addım idi. Bu addımlar bütün türk xalqları və yaradıcılar üçün mübarək və uğurlu olsun!

  • “Vətən duyğusu” kitabından.
  • Əl-Cahiz, məşhur ərəb tarixçisi, IX əsr, “Türklərin fəziləti” əsərindən.

Tərcümə: Cahangir NAMAZOV

DAHA ÇOX MƏLUMAT BURADA

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

Tölqin Abanov (1967)

Tölqin Abanov (1967)

Tölqin Abanov—v 1967-ci il 30 iyul tarixində müəllim ailəsində anadan olmuşdur.
O, Özbəkistan Dövlət Dünya Dilləri Universitetinin rus–özbək filologiyası və tərcümə fakültəsində təhsil almışdır.
1994-cü ildən mətbuatda fəal iştirak edir, rus dilində də məqalələri dərc olunmuşdur.
2006-cı ildə “Çolpan” nəşriyyatında, vilayət üzrə M.Yusif adına yaradıcılar toplusunda yaradıcılıq nümunələri çap edilmişdir.
2009-cu ildə “Respublika özbək dili Daimi Konfransı”nda məruzələrlə iştirak etmiş, elə həmin il müstəqillik mövzusuna həsr olunmuş ilk şeirlər toplusu — “Şadlıq günü” adlı kitabı nəşr edilmişdir.
Onun yaradıcılıq nümunələri “Nəfosət guldastəsi”, “Çolpon davamçıları”, “Dövrümüzün dahi yaradıcıları”, “Duyğuların tərənnümü” kimi bəyazlara daxil edilmişdir.
Beynəlxalq Turan Yazarlar Birliyinin üzvü, “Durmon” yaradıcılar klubunun üzvüdür.
“Abdulhəmid Çolpon”, “Elm-fənn fədaisi” döş nişanları, həmçinin Qazaxıstan Respublikasının “Xalqlar dostluğu” döş nişanı ilə təltif olunmuşdur.
Ədəb-ərkanın əsası – intizam
(Tərbiyəvi dərs saatı)
Dərs prosesi qəfil açılan qapı və “icazə varmı?” deyən bir səslə pozuldu. Sinifdə müəllim və şagirdlərin fikri yayındı. Dərsə gecikmək intizamsızlığın bir göstəricisidir. Bu nöqsan üzərində, şübhəsiz ki, müəllim–ustad işləməlidir. Bəs təcrübəli müəllim dərsə gecikmiş şagirdin səhvini onun özünün dərk etməsinə necə kömək edə bilər?
Gəncliyimiz, şagirdlik illərimiz yadıma düşdü. Gecikənlərə bir müəllimimiz belə deyərdi:
“Diqqətinizi tarix səhifələrinə yönəltmək istəyirəm. Klassik ədəbiyyatımızın görkəmli nümayəndəsi Zəhirəddin Məhəmməd Babur ədəb-əxlaq və intizam sahəsində olduqca heyrətamiz nümunələr göstərmişdir.
Ədəb haqqında belə bir hadisə var: Rəqibi olan şah İbrahim Ludi məğlub edildikdən sonra, onun anası — kraliça Bayda tərəfindən bir neçə dəfə sui-qəsd təşkil olunur. Səhhəti zəifləyən şah Baburun hüzuruna sui-qəsd edən dəstənin üzvləri gətirilir. Babur yanındakı məmuruna asta səslə tapşırır:
— Kraliçanı anamız kimi hörmətlə əzizləyin. Övlad dərdi ilə yanan, həsrət çəkən ananı qoruyun, ona əziyyət verməyin.
Baxın, bu necə yüksək ədəb-əxlaq, özünü başqalarından üstün tutmamaq nümunəsidir.
Aşağıdakı rübailəri də məhz bu mənada yazılmış kimi görünür:
Kim vəfa etsə, vəfa tapar,
Kim cəfa etsə, cəfa tapar.
Yaxşı insan pislik görməz heç vaxt —
Kim pisdirsə, cəzasını tapar.
Şah Babur öz əsgərlərinin nizam-intizamına böyük diqqət yetirirdi. Ola bilsin ki, minlərlə nəfərlik orduları məğlub etmələrinin səbəbi də məhz bu intizam idi. Hətta ona sui-qəsd edən riyakarlara əl qaldırmamasından da görünür ki, sarayda hər hansı bir iş görülməzdən əvvəl bütün xidmətçilər məsləhətləşərək hərəkət edirdilər.
Onların çoxu bizim həmvətənlərimiz idi. Qəlblərində daim Vətən həsrəti ilə yaşayırdılar:
Bütün eli mərhəmətə çağıran,
Qatilini bağışlayan, günahını keçən,
Bizə yurddaş olan Mirzə Babur —
İbrəti ilə gözlərimizə yaş gətirən…
Əzizlər! Babalarımızın mirasını qorumaq, onların yaratdığı yüksək mənəviyyatdan bəhrələnmək və onu gələcək nəsillərə ötürmək bizim borcumuzdur.
Ustad nəsihətləri bu günün gənclərinin — kamil nəslin tərbiyə və təhsili yolunda mühüm bir vasitə ola bilər.

Tərcümə: Cahangir NAMAZOV

DAHA ÇOX MƏLUMAT BURADA

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

«SÖZLƏRINIZDƏ TƏKCƏ ŞAIR NƏFƏSI YOX, HƏM DƏ DƏNIZLƏRIN DƏRINLIYI VARDI»

«SÖZLƏRINIZDƏ TƏKCƏ ŞAIR NƏFƏSI YOX, HƏM DƏ DƏNIZLƏRIN DƏRINLIYI VARDI»

Əziz və dəyərli şair, publisist və dəniz qəlbli kapitan
Faiq Balabəyli!
Bu gün Sizin doğum gününüzdür – sözün dalğalarla qucaqlaşdığı, misraların üfüqlərə açıldığı mübarək bir gün…
Sizi ilk dəfə görməmişdən əvvəl, onlayn söhbətlərimizdə qəlbinizin səmimiyyətini, təvazökarlığınızı, o saf və uşaq təbiətli nurunuzu hiss etmişdim. Sözlərinizdə təkcə şair nəfəsi yox, həm də dənizlərin dərinliyi vardı. Elə bil hər cümləniz bir gəmi idi – oxucunu uzaq limanlara aparan…
Türkiyədə keçirilən Türk Dünyası yazıçı və şairlərinin Talas festivalında üz-üzə görüşümüz isə bu duyğularımı daha da möhkəmləndirdi. Sizinlə söhbət etmək, eyni ədəbi mühitin havasını udmaq, sözün sehrini birlikdə yaşamaq mənim üçün unudulmaz bir xatirəyə çevrildi. O gün bir daha anladım ki, həqiqi böyüklük sadəlikdə gizlidir.
Siz həm qələm adamısınız, həm də sözün kapitanı. Dənizlərdə gəmi idarə etdiyiniz kimi, ədəbiyyat aləmində də duyğuların istiqamətini müəyyən edirsiniz. Ürəyiniz dəniz kimi geniş, düşüncəniz üfüq kimi açıq, qəlbiniz isə dalğalar kimi daim hərəkətdədir.
Doğum gününüz münasibətilə Sizə uzun və bərəkətli ömür, möhkəm can sağlığı, ailə səadəti, dənizlər qədər coşqun sevinc və yeni-yeni yaradıcılıq zirvələri arzulayıram. Qoy misralarınız həmişə küləklə dost olsun, ilhamınız heç vaxt sahilə yan almasın, söz gəminiz daim uğurlu səfərlərə çıxsın!


Sizə olan dərin hörmət və səmimi sevgilə;

Cahangir NAMAZOV

DAHA ÇOX MƏLUMAT BURADA

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

ALL TOGETHER 10 – WOMEN’S DAY”Dünya şairləri antologiyamız işıq üzü görüb

“ALL TOGETHER 10 – WOMEN’S DAY”
Dünya şairləri antologiyamız işıq üzü görüb. Bütün əməyi keçənlərə – xüsusilə Jahongir Mirzoya dərin təşəkkürlər! Var olun, dostlar! Nə yaxşı ki, varsınız! Dünya bir şeir qədər yaxındır…

Antologiya Amazon platformasında nəşr olunub.
Bütün iştirakçıları təbrik edirik.
Aşağıda əsas keçidlər təqdim olunur:

https://www.amazon.com/dp/B0GLGY2VHL
https://www.amazon.co.uk/dp/B0GLGY2VHL
https://www.amazon.es/dp/B0GLGY2VHL
https://www.amazon.it/dp/B0GLGY2VHL
https://www.amazon.ca/dp/B0GLGY2VHL
https://www.amazon.com.au/dp/B0GLGY2VHL


Antologiya haqqında:

“All Together 10, Women’s Day” antologiyası qadınları, onların dözümlülüyünü və cəmiyyətdə oynadıqları çoxşaxəli rolları tərənnüm edən mövzulara həsr olunub. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan şairlər qadın təcrübəsinin mürəkkəbliyini əks etdirən fərqli baxış bucaqları ilə çıxış edirlər – sevgi və analıqdan tutmuş mübarizə və gücə qədər.

Antologiyadakı bir çox şeirdə qadınlar müdrikliyin, gücün və yaradıcılığın təcəssümü kimi təqdim olunur. Misralarda qadın ailə münasibətlərinin mərkəzi (ana və qız obrazları), həmçinin yaradıcılığın əsas qaynağı (sənət, sevgi və poeziya vasitəsilə) kimi təsvir edilir. Antologiya cəmiyyətin gözləntiləri və çətinlikləri fonunda qadın kimliyini qoruyub saxlamağın vacibliyini araşdırır. Şeirlər güclənməni, çətinliklərdən sonra yenidən ayağa qalxmağı və öz dəyərini bilməyi ön plana çəkir. Qadın hüquqları uğrunda mübarizə və tarixi kontekstlərdə əks olunan səylərin etirafı irəliləyişə doğru kollektiv hərəkatı nümayiş etdirir.

Daimi mövzulardan biri ana ilə övlad arasındakı dərin bağdır; bu bağ həssaslıq və həsrətlə yoğrulub. Bir çox şeirdə ana məhəbbətinin bənzərsizliyi vurğulanır, bu sevginin insanın varlığının ayrılmaz bir hissəsinə çevrildiyi göstərilir. Bu duyğular qadınların müxtəlif mədəniyyətlərdə oynadığı qayğıkeş rolu bir daha təsdiqləyir.

Ümid və empatiya ilə bölüşülən ümumi qadın təcrübəsinin çətinlikləri cəmiyyətin sağalmasına çağırış edir – sosial kənarlaşdırmaya diqqət çəkir və qadınların cəmiyyətdə bərabər dil və münasibət uğrunda apardıqları mübarizəyə hörmət göstərilməsini tələb edir. Bu, bir çox sevinc və çətinliyin bir-biri ilə sıx bağlı olduğunu vurğulayan təkrarlanan amildir.

Ümumilikdə, bu antologiya qadınların sevgi, mübarizə, dözüm və həmrəylikdəki sirli gözəlliyini əhatə edən əsas rollarının təsirli bir sübutudur. Multikultural kontekst nəqlin dərinliyini artırır, həm universal, həm də konkret mədəni normalara və problemlərə köklənən dərslər təqdim edir. Nəticədə, “All Together 10, Women’s Day” zaman və məkan boyunca qadınlara ehtiramı oyadan, onların töhfələrinin həyat çarxının hər dönüşündə sonsuzca çiçəkləndiyini xatırladan təkcə bir bayram baxışı deyil, həm də vacib bir çağırışdır.

Təşəkkürlər,
Kujtim Hajdari

“YARADICILIQ PROSESİNDƏ İLHAM MƏLƏKLƏRİMƏ YALVARMAQDAN BAŞQA İŞİM YOXDUR

“YARADICILIQ PROSESİNDƏ İLHAM MƏLƏKLƏRİMƏ YALVARMAQDAN BAŞQA İŞİM YOXDUR

Müsahibimiz Özbəkistan Yazıçılar Birliyinin sədr müavini, Özbəkistan Respublikasının “Əməkdar mədəniyyət işçisi”, “Dostluq” ordenli şair, yazıçı dramaturq və tərcüməçi Fəridə Əfruzdur.

— Əvvəla, sizi Özbəkistan Respublikasının “Əməkdar mədəniyyət işçisi” fəxri adı ilə təltif olunmağınız münasibətilə ürəkdən təbrik edirəm!
Bu mükafatı qəbul etdiyiniz an hansı hissləri yaşadınız?

— Hər bir mükafat Allahın nemətidir.
Tanınmaqdan doğan sevinc ömrünün zinətinə, həyatının mənasına çevrilir.
Xüsusən də mükafatı Vətən başçısının öz əlindən almaq çox böyük hadisədir.
Bu cür diqqət və iltifat yalnız seçilmiş insanlara nəsib olur.
O an bir həqiqəti də dərk etdim: Prezident əlini tutub səni təbrik edəndə mükafatın növü əhəmiyyətini itirir — istər fəxri fərman olsun, istər qəhrəmanlıq adı, fərqi yoxdur.
Əsas olan Vətən atasının qarşısında dayanmaqdır; gözünün içinə baxmaq, üzündəki nurun içində yoğrulmaqdır.
Bu an insanı Vətən bağının uca bir ağacına çevirir, millət sarayının parlaq çırağı kimi nur saçmağa çağırır.
Layiq olanlar arasında layiqli olmaq şərəf tacını başına qoyur.

— Sizin bir şair və şəxsiyyət kimi formalaşmağınızda — Kokand ədəbi mühitinin, tarixi şəhər ruhunun rolu nə olub?

— Kokandın, daha doğrusu “Lətifi Kokand”ın mənim taleyimdəki yeri ölçüyəgəlməzdir.
Min dəfə şükür ki, mən belə bir torpaqda doğuldum, böyüdüm, yetkinləşdim, səadət tapdım, məhəbbət tapdım və ən əsası — poeziya tapdım.
Böyük şairəmiz Nadirabəyimin dövrü haqqında yazırlar ki: “Şəhərdə 376 məhəllə var idi və onların hər birində ən azı dörd şairə yaşayırdı.”
Bu fakt onu göstərir ki, mənim də hansısa nənələrim şairə olub. Bəlkə Nadirayi-Dəvranin poetik damarlarında axan qanda mənim əcdadlarımın da payı var.
Biz kokandlılar Kokand xanlığının şöhrətli dövrləri, sənəti və sənətkarlığı ilə içimizdə sarsılmaz bir qürurla yaşayırıq. Çünki onun misilsiz şöhrəti “İpək yolu” vasitəsilə bütün dünyaya yayılmışdı. Bu qürur və təsəlli mənim hər bir hüceyrəmdə oyaqdır.

— “Həyatın maskalar tamaşası olduğunu anlayanda, ora maskasız girdiyim üçün utandım”, — deyir Cek London.
Maskalar və müxtəlif simalar içində yaşadığımız bu dünyada əsl simaları tanımaq çətindir. Fəridə Əfruz qəlbin simasını bu tamaşa səhnələrindən necə qoruyur?

— Mən heç vaxt bu səhnələrə çıxmamışam.
Həmişə mənəvi ustadım Mövlana Ruminin “Olduğun kimi görün, göründüyün kimi ol” kəlamına sadiq qalmışam — hərçənd bəzən bu maskasızlıq mənə ağır başa gəlsə də.
Mənim şüarım budur: məni necə varamsa, elə də qəbul edin!
Maska bəzən yolları aça bilər, amma o yolun sonu çıxılmazdır. Maska — yol­suzluqdur, çarəsizlikdir, zəiflikdir.
Maskasızlıq isə mərd yaşamağın həqiqətidir!

— İllər sonra yazdığınız şeirləri yenidən oxuyanda, oradakı özünüzü tanımadığınız hallar olurmu?

— Xeyr, belə hallar olmur.
Çünki qırx il ərzində yazdığım bütün şeirlərdə Fəridə var — səhvləri və uğurları ilə yaşamağı bacaran Fəridə!

— Tərcümədə “şair səsi”ni itirmədən əsərin ruhunu və nəfəsini qorumaq nə dərəcədə çətin və zövqlüdür?

— Tərcümədə şair son dərəcə ayıq-sayıq və zəkalı olmalıdır.
İlk növbədə, tərcümə etdiyin müəllifin sənə nə qədər yaxın olması önəmlidir.
Onun ruhu sənin ruhunla qovuşmasa, tərcümə uğurlu alınmaz.
Əsərin müəllifi sənin həyatının və qəlbinin küçələrində heç olmasa bir dəfə dolaşmış olmalıdır.
Mən iranlı şair Sohrab Sipehini tərcümə edərkən onunla birlikdə Kaşanın geniş küçələrində, tarlalarında, akasiya çiçəklərinin altında gəzdim…

— Anna Axmatova və ya Marina Svetayevadan tərcümə edərkən qadın qəlbinin hansı cəhəti sizə daha çox təsir edir?

— Təkcə Anna və ya Marina deyil, Mehri Hiroti və Zahra Kabirinin əsərlərinə müraciət edəndə də qadın qəlbim onların qadın təbiəti ilə qovuşur.
“Qadını tanıyıram” deyən kişi necə min dəfə yanılırsa, “kişini tanıyıram” deyən qadın da elə min dəfə yanılır.
Qadını qadınca duymaq üçün heç olmasa bir dəfə doğuş ağrısını yaşamaq gərəkdir.
Mən bu rus şairə bacılarımı tərcümə edərkən, onlar kimi həbsxana pəncərəsindən aya baxdım.
Birlikdə ağladım, birlikdə şeir yazdım…

— 2020–2024-cü illərdə Milli Məclisin deputatı kimi fəaliyyət göstərdiniz.
Siyasi məktəb sizə şair kimi nə öyrətdi?

— Əslində şair insan — dövrün ayıq adamıdır, yəni Vətənin sözü, millətin gözü, xalqın üzüdür.
Şair — ən sadiq siyasətçidir, o ədalətsizliyə, haqsızlığa, alçaldıcı hallara qələmini qılınc kimi açaraq baş qaldıran üsyançıdır.
Mən hər halda belə olmalıyam, deyə düşünürəm.
Parlament mənə dövlətçilik siyasətini, qanunvericilik sənətini, ədalətin köklərini göstərdi. Parlament əsl mənada bir ustad oldu.
Dövlət və xalq arasında körpü olmaq sənətini öyrətdi. Düşüncəmi genişləndirdi, fikirləşmə yollarımı uzatdı.
Əsl şair öz oxu ətrafında fırlanmamalıdır; onun dedikləri xalqın dalğasında daşıya biləcək gücdə olmalıdır.

— Milli poeziyamızın dünya ədəbiyyatındakı yeri haqqında nə düşünürsünüz?

— Milli poeziyamızın yeri dünya ədəbiyyatında kifayət qədər görünmür və bu məni kədərləndirir.
Dünya ədəbiyyatının ən yaxşı, tanınmış şairləri bizim orta səviyyəli şairlərimizlə bərabər qiymətləndirilir.
Bu günlərdə onlar “Nobel” mükafatı alırlar.
Halbuki bizim 3000 illik tariximiz, 3000 illik poeziyamız var.
Bir ədəbin şeirindən Avropa bir film yarada bilər, bir hikmətli sözümüzdən onlarla ruhşünas və life-coach fayda götürür.
Ümidim gənclərdədir, çünki onlar dilləri öyrənirlər.
Amma qorxum da var: öyrəndikləri dillərə çox bağlanıb, ana dilinin həqiqi təbii gücünü, qüdrətini dünyaya göstərmək vəzifəsini unuda bilərlər.

— Qadın ürəyi ayıq və çox həssasdır.
Bu həssaslıq yaradıcılığa nə qədər qanad, nə qədər ağırlıq verir?

— Şeir — duyğular, heyrət və həyəcanlar aləmidir.
Qadının gözlərindəki yaş, qəlbindəki dərd, sevinc və bayramlar məhz bu duyğulardan doğur.
Qadın ətrafındakılardan mərhəmət və məhəbbət gözlədiyi kimi, şairə də poeziyaya diqqət və tanınma gözləyir.
Çünki o bir əlində qələm, bir əlində beşik tutaraq yaradır.
Necə ki, övladını böyüdərək cəmiyyətə hədiyyə verirsə, şairə də şeirlərini kitaba çevirib xalqın qarşısına təqdim edir.

— Yaradıcılıq prosesində özünüzə ən çox verdiyiniz sual nədir?

— Yaradıcılıq prosesində ilham mələklərimə yalvarmaqdan başqa işim yoxdur:
“Gedib qalmayın, dediklərimi deyib alım, yazacaqlarımı yazıb qoyum,” — deyirəm, sadəcə.

— Özbək ədəbiyyatının ən böyük uğuru nədədir ?

— Özbək ədəbiyyatının ən böyük uğuru — köklərinin dərinliyi, təməlinin möhkəmliyidir.
Bizdən əvvəl qələm çalan dahiyanə yaradıcılar o qədər çox və möhtəşəmdir ki, onlara heç bir tərəddüd etmədən güvənə, onlardan rəng ala, fəxr edə biləcəyimiz böyük bir məktəbimiz var.

— “İnsan övladı ən əvvəl özünə sadiq olmalıdır” fikri həyatınıza nə qədər uyğundur?

— İnsan övladı istəsə də, istəməsə də bədəninin quludur, ruhunun isə padşahıdır. Mən həyatımda bu iki şeyin yerini dəyişməsini istəyərək yaşayıram. Yəni nəfsimiz padşah olsa, ruhumuza qul olsa…
İnsanlıqda sadiqlik də elə budur, deyə düşünürəm.

— İnsan özünü nə vaxt itirir, nə vaxt tapır?

— İnsan özünü elmsizlikdə itirir, elm vasitəsilə tapır.
Bu gün gənclər arasında mənəvi boşluqlar haradan qaynaqlanır, deyə düşünürsünüz?

— Kitabsızlıq — cahillik ocağıdır. Burada yalnız nadanlıq və səfehlik alovu yanır.

— İnsanın xarakterində ən təhlükəli duyğu hansıdır, deyə bilirsiniz?

— Laqeydlik. Bu qədər gücü var ki, insanı öldürə bilər.
Ədəbiyyatda isə daha təhlükəli tərəfi odur ki, bəzi insanlar onu silah kimi istifadə edirlər: sanki yanında istedadı görmürlər; görsələr axtarmırlar; tapsalar oxumurlar; oxusalar anlamırlar; anlasalar, bu barədə heç kimə danışmaq istəmirlər.

—Azərbaycan və Özbək ədəbiyyat əlaqələri haqqında…

— Özbək və Azərbaycan xalqları əsrlər boyu şeir, hikmət və nağıl vasitəsilə bir-birinin ruhunu hiss etmişdir.
Bu bağlılıqlar təkcə ədəbiyyatı deyil, həm də milli mədəniyyətimizi və tarixi dəyərlərimizi zənginləşdirir.
Azərbaycan xalqı bizim üçün sadəcə qonşu deyil, ürəyimizin bir parçası, yaradıcılıq ruhumuzun ilham mənbəyidir.
Buna görə də bu ədəbi əlaqələrin daim davamlı olması, yeni nəsillər üçün də ilham qaynağı olaraq qalması çox önəmlidir.
Bizim şeir və hikmət vasitəsilə bu məhəbbət davam edir, xalqlarımızın qəlbləri hər zaman bir-birinə yaxın olur.

Söhbətləşdi: Cahangir NAMAZOV

“Yazarlar” jurnalının beynəlxalq əlaqələr üzrə meneceri, Özbəkistan Respublikası üzrə təmsilçi

DAHA ÇOX MƏLUMAT BURADA

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

“AZƏRBAYCAN ƏDƏBİ DÜŞÜNCƏSİNİN ESTETİK-FƏLSƏFİ PANORAMI VƏ NƏSİLLƏRARASI DİALOQ”

“AZƏRBAYCAN ƏDƏBİ DÜŞÜNCƏSİNİN ESTETİK-FƏLSƏFİ PANORAMI VƏ NƏSİLLƏRARASI DİALOQ”

O, bütün ruhuyla, qəlbiylə, yazdıqlarıyla mənsub olduğu tüŕk soyunun övladıdır. Ortaq Türk mədəniyyəti abidələrindən gələn ən yaxşı milli-mənəvi keyfiyyətləri Cahangir Namazovun yaradıcılığında, dünyagörüşündə müşahidə etmək mümkündür. Azərbaycan yazıçıları, elm adamları ilə ədəbi söhbətlərdən ibarət müsahibələr kitabı da onun Türk sevgisi sayəsində ərsəyə gəlib. İki Türk soylu xalqın, özbək-Azərbaycan qardaşlığının möhkəmlənməsində bu kimi layihələrin önəmini yaxşı dərk edən gənc şair müsahibə aldığı ədiblərin düşüncələrini yalnız Azərbaycanda, Özbəkistanda deyil, müxtəlif ölkələrin mətbuatında oxuculara təqdim edib. Bununla da ortaq tarixi keçmişə malik xalqların mədəniyyətinin, ədəbiyyatının heç vaxt bir-birindən qopmadığını, daim qarşılıqlı əlaqədə inkişaf etdiyini, bir-birini zənginləşdirdiyini şüurlara həkk etmək kimi mühüm missiyanı yerinə yetirib.
Kitabda Azərbaycan poeziyasının, nəsrinin ustad şair və yazıçılarından gənc qələm sahiblərinə qədər müxtəlif ədəbi nəsillərin söz sənətinə, ədəbiyyata münasibəti ilə qarşılaşırıq. Toplu, əslində, Azərbaycan ədəbiyyatının son yarım əsrdə keçdiyi yolun canlı xəritəsidir. Burada hər bir yazarın konkret suallara verdiyi cavablar yalnız onun şəxsi yaradıcılıq fəlsəfəsini deyil, həm də ədəbi prosesin gedişatını, elmi-mədəni dəyişimi, ədəbi mühitin spesifikasını, mövcud problemlərini açıb göstərir. Cahangir Namazovun “Azərbaycan yazarları belə deyir…” kitabı müasir Azərbaycan ədəbiyyatının polifonizmini, yeni estetik axtarışlarını və müxtəlif nəsilləri tənsil edən yazıçı və ədəbiyyatşünasların dünya intellektində mövqelərini idraka yönələn unikal bir mənbədir. Kitab yalnız ayrı-ayrı müəlliflərlə aparılmış söhbətlərin, dialoqların toplusu deyiı, eyni zamanda, ədəbiyyatın bugünkü durumunu müəlliflərin öz dili ilə şərh edən milli ədəbi şüurun bədii-elmi panoramıdır.
Müsahibələrdə təqdim olunan fikirlər poetik təcrübə, estetik dünyagörüş, ictimai-mədəni kontekst baxımından müasir Azərbaycan ədəbiyyatının makro mənzərəsini formalaşdırmağa imkan verir. Həmin mənzərəni sistemli şəkildə dərk etmək, müxtəlif nəsillərə mənsub yazarların ədəbiyyat, söz, poetik yaddaş, zaman və cəmiyyət haqqında düşüncələrinin fəlsəfəsini anlamaq üçün kitabdakı hər bir müsahibənin önəmli yeri vardır. Mükalimə mətnlərinin məntiqindən doğan ardıcıllıqla müasir milli ədəbi inkişafın çoxəsrlik ənənə üzərində yüksəlişini mərhələ-mərhələ izləmək mümkündür. Cahangir Namazovun həmsöhbətləri poetik sözün mahiyyətini klassiklərdən müasirlərə keçid kontekstində dəyərləndirən, ədəbi nəsillər arasındakı varislik əlaqəsini yaşadan, ənənəyə bağlı, eyni zamanda düşüncə tərzi daim yeniliklərə açıq olan söz sahibləridir. Ramiz Rövşən, Sabir Rüstəmxanlı, Seyran Səxavət, Firuzə Məmmədli, Rüstəm Behrudi, Rəşad Məcid, Səlim Babullaoğlu, Varis Yolçuyev, Əkbər Qoşalı, Əsəd Cahangir, Almaz Ülvi, Təranə Turan Rəhimli və b. ilə aparılan hər bir müsahibənin ayrıca bir fəlsəfəsi, ədəbi düşüncə kodu var.
“Əsl poetik sözün heç bir səsə, pafosa ehtiyacı yoxdur.” Ramiz Rövşənin bu fikri toplunun poetik başlanğıc nöqtəsi kimi görünür, həm klassik Azərbaycan poeziyasında lakonizmə üstünlük vermə ənənəsini, həm də çağdaş poetik düşüncədə sadəliyin dərinliklə birbaşa əlaqəsini göstərir. Şairin sözə özünəməxsus münasibəti kitabın ümumi ruhunu müəyyənləşdirir, ədəbiyyatın əsas ölçüsü səs-küy yox, iç səsdir, daxili həqiqətdir məntiqini ehtiva edir. Bu fikir həm klassik Azərbaycan şeirinin ənənəsini (sözün iç yükü və gizli enerjisi), həm də müasir minimalist poeziyanın estetikasını xatırladır. Həmin konsepsiya Azərbaycan poeziyasında sadəlik–dərinlik, sakitlik–səda dualizminin əsas ifadələrindən biri kimi digər müsahibələrdə də dolayısı ilə davam edir, sözün gücünün formal pafosda deyil, onun daxili qatında, iç intonasiya, mənəvi situasiyada olduğunu şərtləndirir. Poeziyada etdikləri ilə zamana, sovet siyasi rejiminə, ideologiyanın təsirindən doğan sxematizmə meydan oxuyan Ramiz Rövşənin suallardan birinə Musa Yaqub sayağı “Eləmədikləırim yandırır məni” cavabı isə oxucunu dərin düşüncələrlə baş-başa buraxır.
Sabir Rüstəmxanlı ilə söhbət daha çox ədəbiyyatın milli özünüdərk prosesində rolu haqqında düşüncələrlə diqqəti çəkir. Şairin fikrincə, “Vətənə, millətə məcnun sevgisi” yaradıcılığın əsas şərtidir. Bu baxış Azərbaycan ədəbiyyatında köklü tarixə malik milli-romantik estetik xəttin müasir dövrdə də aktuallığını göstərir, həmçinin sonrakı müsahibələrin bir çoxunda yer alan milli kimlik və mədəni yaddaş məsələsini daha da qüvvətləndirir. Şair vurğulayır ki, “yüzillər boyu Azərbaycan türklərinin milli varlığı, dili, tarix yaddaşı, mübarizə əzmi, bütövləşmə və azadlıq eşqi, gücünə, müstəqil yaşamaq qabiliyyətinə inamı, mənəvi dəyərləri məhz ədəbiyyatın, yazılı və ya şifahi bədii sözün sayəsində qorunmuşdur.” Sabir Rüstəmxanlı müxtəlif əsrlərdə fars, rus, ərəb işğalçı siyasətinin xalqı öz Azərbaycan-türk kökündən qopara, ayıra bilməməsini ədəbiyyatın fövqəladə gücü ilə izah edir. Şairin “Ədəbiyyat hakimdir. Hətta hakimlərin də, dövlətin də hakimidir” qənaəti söz sənətinin hər zaman bütün siyasətlərdən daha üstün və böyük siyasət olduğunu xatırladır.
Kitabda yaradıcı prosesin psixologiyasına baxış kimi Seyran Səxavətin ekzistensial düşüncələri diqqəti cəlb edir. Yazıçı yaradıcılığın mexaniki yox, psixoloji-fəlsəfi proses olduğunu vurğulayır. Onun fikrincə, “Yazmaq özü intizamsızlığın ən yüksək formasıdır.” Bu bir cümlə belə Azərbaycan ədəbiyyatında müəllif–mətn münasibətinin fərdi və qeyri-normativ xarakterini çox dəqiq ifadə edir. Seyran Səxavətə görə, bəşəriyyətin yüzdə bir faizi belə yazmaqla məşğul deyilsə, bu artıq yazıçının fərqli biri olduğu deməkdir. O, yaradıcılığın mexaniki vərdişə çevrildiyi zaman mahiyyətini itirdiyini bildirir, yazı-pozu adamının öz ritmini özünün qurduğuna inanır. Bununla da, istedadı müxtəlif intizam çərçivlərinə sığdırmağa ciddi etirazını bildirir. Seyran Səxavətlə söhbət kitabda yaradıcı psixologiyaya dair dərin məzmunlu müsahibə kimi müasir ədəbiyyatın fərdiyyətçi mahiyyətinə işıq salır.
Estetik emosionallıq və qadın poetikası baxımından kitabda Firuzə Məmmədlinin sənətkar mövqeyi maraq doğurur. Şair bütünlükdə öz yaradıcılıq yolunu “fədakarlıq”la eyniləşdirir və poeziyasının duyğusal mahiyyətinə diqqət çəkir. Onun “ocaqdakı közün də, varaqdakı sözün də dərdinə yanmaq” barədə düşüncəsi poeziyanı daxili yanğın, mənəvi həssaslıq və emosional intellekt kimi izah edir. Bu yanaşma qadın poeziyasında duyğunun yaradıcı enerjinin əsas elementi olduğunu əsaslandırır. Firuzə Məmmədli öz şairlik təcrübəsindən bəhs edərkən həyatla sənəti bir-birindən ayırmır, “həyatımın özü fədakarlıq deyiminə ekvivalentdir” deyir. Bu fikir onun poetik dünyasının mahiyyətini anlamaq üçün açar rolunu oynayır. Firuzə Məmmədli üçün şeir yalnız misraların mükəmməlliyi, tamlığı deyil, mənəvi gücün, səbrin, insana həssaslığın abidəsidir, insanın iç dünyasından qopan, emosional müşahidə ilə intellektual duyumu birləşdirən bir prosesdir. Empatiyanı və şəfqəti şair təbiətinin ayrılmaz cəhəti kimi dəyərləndirən Firuzə Məmmədli qadın hissiyyatının estetikasını, duyğunu fəlsəfi dəyərləndirmənin mərkəzi obyektinə çevirir. Söz dünyasında elegik ovqatı və müdriklik tonu ön plana çıxan şairin poetikası Azərbaycan qadın şeirinin ən zərif xəttini – sözün sükuta bürünmüş emosional yükünü daşıyır.
Kamil Əfsəroğlunun ədəbi düşüncəsinin təməlində keçmişə bugünün gözü ilə baxmaq ideyası dayanır: “Keçmiş hadisələrə bugünün gözü ilə qiymət vermək lazımdır” fikri müəllifin tarixi determinist bir məfhuma çevirmədiyini, əksinə, onu daim yenidən oxunan, dəyişən və hər dövrdə yeni mənalar qazanan hadisələr məcmusu kimi dərk etdiyini göstərir. Kamil Əfsəroğlu üçün tarix sabit deyil; yazıçı isə onun içində həqiqəti axtaran səyyahdır. O, gerçəklə həqiqətə münasibətində yazıçını faktın özündən çox, həmin faktın mənəvi qatının maraqlandırdığını vurğulayır. Yazıçı üçün gerçək rast gəlinən hadisədirsə, həqiqət insanın iç dünyasında formalaşan dəyərdir. Bu baxış ədəbiyyatın və tarixin kəsişdiyi nöqtədə hermenevtik bir mövqe yaradır: yazıçıya yalnız baş verənləri deyil, həmin baş verənlərin insan taleyində buraxdığı izləri göstərmək vəzifəsi verilir. Müxtəlif dövrlər arasında dialoq yaratmağın yazıçının məsuliyyətinə daxil olduğunu vurğulayan Kamil Əfsəroğlu zamanı yalnız axıcı bir mexanizm kimi deyil, ədəbi dərk prosesini qidalandıran bir kontekst kimi qiymətləndirir. Onun bədii idrakın fəlsəfəsinə yönələn fikirləri göstərir ki, müasir Azərbaycan nəsri tədricən tarixlə dialoqa girən, zamana hermenevtik baxışla yanaşan, faktı yox, mənanı öyrənən intellektual xəttə yönəlir.
Rüstəm Behrudi ilə müsahibə kitabın ən ideoloji yüklü, türkçülük, milli özünüdərk və tarixi yaddaş üzərində qurulan söhbətlərindən biridir. O, poeziyanı milli ağrının “nəfəsi” kimi təqdim edir: “Mənim şeirlərimdə xalqın ağrısı təkcə söz deyil, nəfəsdir. Vətənin yarası şairin ürəyində qan kimi döyünür…” Bu düşüncə Behrudinin poetik dünyagörüşünün əsasını – xalq ağrısının ümummilli taledən fərdi ruha süzülməsi prinsipini göstərir. Onun Vətən, kimlik, tarix barədə dedikləri Azərbaycan poeziyasında fəlsəfi-vətənpərvərlik ənənəsinin davamı kimi çıxış edir. Behrudi ədəbiyyatın tarixi missiyasına da diqqəti çəkir: “Ədalətsizlik mənim yol yoldaşım olub… Kim sözünü düz deyirsə, qarşısında divar görəcək.” Burada o, ədəbiyyatın sosial mübarizə funksiyasına toxunur. Səbir “lal fəryad”, “içində üsyan olan səssizlikdir” deyimləri isə poeziyanı həm də ruhani güc kimi görən şairin görüşlərindəki təsəvvüf qatına işarə edir.
Sözün sosial funksiyası Rəşad Məcidin tədqiq xarakterli mülahizələrində xüsusilə diqqəti çəkir. “Sözün şəfası da, qüdrəti də qarşı tərəfin söz sahibinə nə qədər inandığına bağlıdır.” Sözün mənəvi və sosial gücünü vurğulayan bu fikirlər ədəbiyyatın cəmiyyətdəki performativ rolunu açıqlayır, sözü yalnız estetik vasitə deyil, həm də psixososial təsir mexanizm kimi dəyərləndirir. Konseptual məzmun daşıyan, ədəbiyyatın ictimai şüuru formalaşdıran gücünə, sosial-tarixi funksiyasına toxunan bu müsahibədə şeirə, bədii mətnə münasibət ədəbi fəlsəfə ilə publisistik məsuliyyətin sintezindən qaynaqlanır. Rəşad Məcid sözün mahiyyətini təkcə estetik kateqoriya kimi deyil, mənəvi və sosial güc kimi, cəmiyyətin psixoloji və mənəvi durumuna təsir edən dinamika kimi dəyərləndirir.
Kitabda hər bir yazıçının, tədqiqatçının ədəbiyyata, söz sənətinə özünəməxsus münasibəti məzmun rəngarəngliyi yaratmaqla yanaşı, ədəbiyyatın fərqli inkişaf məsələlərinin izahını verir. Səlim Babullaoğlunun Azərbaycan ədəbiyyatının ümumtürk kontekstində yeri ilə bağlı dəyərləndirməsi poeziyamızın sözügedən poetik sistemdə ən zərif və dərin qat olduğunu nəzərə çatdırır, Bu dəyərləndirmə milli poeziyanın tarixi-poetik gücünü və ədəbi liderlik ənənəsini təsdiqləyən elmi baxışa əsaslanır. Varis Yolçuyevin konsepti müharibə yaddaşı və bədii idrak məsələsi üzərində dayanır, müharibə mövzusunu Azərbaycan ədəbiyyatının aparıcı xəttlərindən biri kimi izah edir. O, Aristotelin “ədəbiyyat tarixi tarixin özündən yaxşı yaşadır” fikrini əsas götürərək Qarabağ müharibəsinin bədii yaddaş yaratdığını vurğulayır: “Bu mövzuda çoxlu romanlar, poemalar, hekayələr yazılıb və indi də qələbə ədəbiyyatı yaranır.” Bu yanaşma müharibənin ədəbiyyatda təkcə fakt deyil, həm də ontoloji təcrübə olduğunu göstərir.
Əsəd Cahangirin daha çox ədəbi tənqid, esse və Qarabağ mövzusu üzərində qurulan müsahibəsində “Səs” essesi ilə bağlı düşüncələr diqqəti çəkir. “Esseni tamam başqa mövzuda yazmaq istəyirdim, amma şüuraltı axın məni Qarabağa tərəf çəkdi.” – deyə vurğulayır. Bu fikir Qarabağ mövzusunun ədəbi yaradıcılığa təsirini həm psixoloji, həm də bədii motivlərlə izah edən yazıçı-tənqidçinin estetikasında şüuraltı – tarixi yaddaş əlaqəsi kimi dərin görünür. “Üçüncü minillik din və elmin sintezi olacaq” qənaəti isə Əsəd Cahangirin ədəbi-tənqidi görüşlərinin fəlsəfi çalarına qarşı ciddi maraq doğurur.
Əkbər Qoşalının poetik və publisistik düşüncənin sintezi ilə diqqət çəkən müsahibəsində sənətkar dünyagörüşünün əsas xətti kimi türkçülük, turançılıq, milli kimlik və mənəvi oyanış, söz sənətinin mənəvi-etik yükü, ədəbiyyatda vicdan konsepti önə şıxır. Öz identitetinə dair fikirləri onun bütün ruhu ilə yaradıcılığa təslim olmuş ideoloji şair obrazını təsdiqləyirsə, müasir türklüyün problemlərinə dair dedikləri də aktuallığı ilə seçilir. “Ortaq keçmişdən – ortaq gələcəyə!” devizi onun türkçülüklə bağlı düşüncələrinin əsas istiqamətverici mayakıdır. Lakin türk poeziyasının ən böyük dərdi kimi gördükləri də var: parçalanmışlığın və bir-birindən uzaq düşməyin ruh halımızda yaratdığı təlatümlər, bir ağacın budaqları olub çox vaxt öz kökünü görməmək, dili bir olsa da, bəzən qəlbinin bir-birinə “tərcümə” ehtiyacı duyması…
Almaz Ülvinin müsahibəsi ədəbi yaradıcılığın duyğu – təcrübə sintezi olduğunu göstərərək, sözün həyatı müşahidənin təbii davamı kimi formalaşdığını vurğulayır. Salidə Şərifova müasir Azərbaycan ədəbiyyatının struktur problemlərini, metodoloji parçalanmanı və qadın ədəbiyyatının nəzəri əsaslarını elmi şəkildə izah edərək ədəbi prosesin konseptual xəritəsini çəkir. Vüqar Əhməd klassik ənənə ilə müasir ədəbi təfəkkür arasında körpü yaradaraq həm folklorun, həm də bədii irsin milli kimliyin daşıyıcısı kimi strateji rolunu önə çəkir. Təranə Turan Rəhimli ədəbiyyatı “mədəniyyətin lideri” kimi dəyərləndirməklə onu ictimai düşüncənin istiqamətverici mexanizmi kimi şərh edir, bədii mətnin emosional-intellektual qatları və şairliyin metafizik təbiətinə toxunur. Rəfail Tağızadənin “şairin hər xoş sözündə, xəyalında bir ümid var” tezisi onun poeziyasının mahiyyətini – sözün daşıdığı təskinlik və gələcəyə yönəlik mənəvi enerji ideyasını açır. Təmxil Ziyəddinoğlu “bütün dövrlərdə şəxsi nümunə ən yaxşı, ən müasir formadır” deyə vətənpərvərlik ideyasını davranış və əməl müstəvisinə keçirir, vətəndaşlıq borcunun ədəbiyyatdakı təbliğindən çox, real həyatdakı təcəssümünü önə çəkir. Rəsmiyyə Sabirin müsahibəsində qadın psixologiyasının bədii təcəssümü və insanın daxili sükutunun poetik göstəriciləri diqqətə çatdırılır. Aysel Xanlarqızının “uşaqlıq xatirələrim məni hər zaman kövrək notlarda kökləyir” etirafı onun yaradıcılığında nostalji duyğu və emosional həssaslığın əsas bədii stimullardan biri olduğunu göstərir. Bu müəlliflərin hamısının ədəbiyyat haqqında düşüncələrində sözün mənəvi məsuliyyəti ortaq prinsip kimi meydana çıxır.
Namiq Dəlidağlı müsahibəsində sənətkar şəxsiyyəti və yaradıcılıqda jurnalistika ilə poeziyanın sözə, həqiqətə sədaqət aspektini önə çəkirsə, Faiq Balabəylinin görüşlərində ədəbiyyatı həyat təcrübəsinin, dənizçilik psixologiyasının təlqin etdiyi nizam-intizamla sintez konteksti diqqəti cəlb edir. Nazilə Gültacın düşüncələri sözün və sevginin insan psixologiyasına təsirini dərindən hiss edən həssas yaradıcılıq diapazonunu nümayiş etdirirr. Zaur Ustac öz yaradıcılıq fəlsəfəsinin həyatın gerçəkliklərinə, səmimiyyətə və “qələm saflığı” prinsipinə söykəndiyini vurğulayır. Sevinc Qəribin müsahibəsində isə müharibə, köçkünlük və yurd ağrısı poetik düşüncəni formalaşdıran əsas emosional təməl kimi boy göstərir.
Kitabdakı gənclərin müsahibələri isə yeni nəsil yazıçıların daha fərdiyyətçi, eksperimental və çoxsəsli estetik meyllərə sahib olduqlarını göstərir. Onların cavablarında həm ənənədən uzaqlaşma, həm də onu yenidən oxuyub öyrənmə tendensiyası aydın görünür. Gənclər ədəbi düşüncəsində texnologiya, şəhər təfəkkürü, fərdi tənhalıq və sürətli həyat ritmi əsas bədii motivlər kimi seçilir. Gənc yazıçıların (İntiqam Yaşar, Tural Turan, Nicat Hunalp və b.) müsahibələrində şeirə və nəsrə yanaşmada forma axtarışları, sivilizasiya və şair mövqeyi, tarix və həqiqət məsələlərinin yenidən dərki motivləri önə çıxır. Ümumilikdə, gənc imzalar kitabda həm ənənəvi ideallara sadiqliyi, həm də poetik düşüncədə yenilənmə, fərdiləşmə və estetik həssaslığın artmasını təmsil edən nəsil xəttini tamamlayırlar. Kitaba daxil edilən bütün müsahibələr birlikdə müasir Azərbaycan ədəbi məkanının çoxqatlı, dinamik və nəsillərarası dialoq üzərində qurulan bütöv mənzərəsini formalaşdırır.
“Azərbaycan yazarları belə deyir…” toplusu müasir Azərbaycan ədəbiyyatının ideya-coğrafiyasını, estetik çoxsəsliliyini, nəzəri problemlərini dilə gətirən bir mənbədir. Kitabdakı müsahibələr göstərir ki, Azərbaycan ədəbiyyatı bugün poetik dərinləşmə və daxili sadəlik xətti üzrə inkişaf edir, milli kimlik konseptini mədəni yaddaşla birlikdə daşıyır, fərdi yaradıcılıq psixologiyasını ön plana çəkir, müharibə mövzusunu bədii fəlsəfəyə çevirir, ümumtürk ədəbi məkanında özünəməxsus poetik xətt yaradır və bütün bunlarla yanaşı, metodoloji və institusional problemlərlə üz-üzədir.
Cahangir Namazovun müsahibələr toplusu ədəbi prosesin bu gününü yalnız faktlar səviyyəsində deyil, həm də düşüncə arealında sənədləşdirir. Adətən publisistik çalarlarla müşayiət olunan müsahibə janrı bu topluda öz janr hüdudlarını aşaraq elmi-nəzəri mühakimələr mənbəyinə çevrilir. Burada həm poetik idrakın mahiyyəti, həm də ədəbi prosesin struktural problemləri öz əksini tapır. Kitabın əsas üstünlüklərindən biri odur ki, müəllif sualları sadəcə bioqrafik yönəltmir, əksinə, yazarların ədəbi düşüncə sisteminə, yazı prosesinin fəlsəfəsinə, ictimai funksiyasına dair mülahizələrini üzə çıxarır. Beləliklə, toplu Azərbaycan ədəbiyyatının son onilliklərdə keçdiyi intellektual transformasiyanın ardıcıl və çoxplanlı təsvirini yaratmaq gücünə malik olur.
Cahangir Namazovun dünya şairləri arasında yeni körpülər qurmağa sərf etdiyi əməyin bəhrəsi bir çox yazılarında öz əksini tapıb. Azərbaycan yazıçı və alimləri ilə müsahibələr toplusu da bu qəbildəndir. Gənc özbək şairi üçün ədəbi dostluq bağlarının möhkəmlənməsi ədəbiyyatın dünyada dostluğa, qardaşlığa, ümdə məqsəd olan sülhə xidmətinə önəmli bir qatqıdır. Onun doğulub böyüdüyü torpaqların Əl-Xarəzmi, Əbunəsr-Fərabi, Əl-Biruni, İbn Sina, Sultan Mahmud Qəznəli, Əmir Teymur, Əlişir Nəvai kimi əzəmətli oğullarının əsərlərindən pərvazlanan insan sevgisi bu müsahibələr toplusunda Azərbaycan aydınlarının könlündən, dilindən qopub dünyaya qanad açır.

Müəllif: Təranə Turan Rəhimli,

Filologiya elmləri doktoru

ORAZMURAT MURATOVUN YAZILARI

TƏRANƏ TURAN RƏHİMLİNİN YAZILARI

DAHA ÇOX MƏLUMAT BURADA

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

CAHANGİR NAMAZOVUN YENİ KİTABI ÇAP OLUNUB

SƏKSƏN YEDDİNCİ YAZI

SÖZÜN YADDAŞI, YAZARIN SƏSİ
(Cahangir Namazovun “Azərbaycan yazarları belə deyir” adlı yeni kitabı haqqında )
Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimiz ziya mənbəyi yeni kitab barədə olacaq. “Mücrü” nəşriyyatında işıq üzü görən bu kitabın özəlliyi-gözəlliyi ondadır ki, Azərbaycan yazarları haqqında olan bu kitabı Özbəkistandan olan gənc yazar dostumuz Cahangir Namazov tərtib edib. “Yazarlar” jurnalının beynəlxalq əlaqələr üzrə meneceri, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, gənc qələm dostumuz Cahangir Namazovun böyük zəhmət bahasına, uzun zaman ərzində ərsəyə gətirdiyi bu kitabda müasir Azərbaycan qələm adamlarının, ziyalılarının müsahibələri toplanıb. Bu müsahibələr Azərbaycan yazarlarının, fikir adamlarının düşüncələrini özündə əks etdirir.


     Azərbaycan ədəbiyyatı yalnız bədii mətnlərdən ibarət deyil; o, həm də düşüncələrin, mövqelərin, talelərin, sözə verilən dəyərin canlı tarixidir. Bu tarixi yazanlar təkcə şeir və roman müəllifləri yox, həm də ədəbi mühiti toplayan, qoruyan, sənədləşdirən qələm sahibləridir. Cahangir Namazovun “Azərbaycan yazarları belə deyir” adlı kitabı məhz bu missiyanı daşıyan dəyərli toplulardandır.
     Bu kitab təkcə ayrı-ayrı yazarların fikirlərini əks etdirən müsahibələr toplusu deyil. O, çağdaş Azərbaycan ədəbi düşüncəsinin panoramını yaradan, yazıçı və şairlərin dünyaya, ədəbiyyata, zamana münasibətini oxucuya birbaşa təqdim edən canlı mənbədir.
       “Azərbaycan yazarları belə deyir” oxucuya müəllif mövqeyini zorla qəbul etdirmir. Burada əsas söz sahibinin – yazarın özüdür. Cahangir Namazov sual verən, dinləyən, toplayan, amma önə çıxmayan bir ədəbi vasitəçi kimi çıxış edir. Bu, publisistik mədəniyyətin ən düzgün yoludur: müəllif kölgədə qalır, söz isə ön plana keçir.
     Kitabda yer alan fikirlər ədəbiyyatın mahiyyəti, yazıçının cəmiyyətdəki rolu, sözün məsuliyyəti, milli kimlik, dil, oxucu problemi, müasir ədəbi proseslər və zamanın çağırışları ətrafında cəmlənir. Hər bir yazarın səsi fərqlidir, lakin bu səslər bir yerdə bütöv bir xor yaradır – Azərbaycan ədəbiyyatının düşünən səsi.


     Bu kitabın ən mühüm cəhətlərindən biri onun sənədlilik funksiyasıdır. Zaman keçəcək, ədəbi zövqlər dəyişəcək, amma burada səslənən fikirlər öz dövrünün ruhunu daşıyan canlı şahid kimi qalacaq. Bu baxımdan “Azərbaycan yazarları belə deyir” gələcək tədqiqatçılar, ədəbiyyatşünaslar, gənc qələm sahibləri üçün etibarlı mənbədir.
     Publisistik üslub sadədir, oxunaqlıdır, pafossuzdur. Bu sadəlik mətni zəiflətdirmir, əksinə, səmimiyyət qatır. Oxucu yazarı kabinetdə deyil, düşünən, tərəddüd edən, bəzən narahat olan, bəzən ümidli bir insan kimi görür.
     Cahangir Namazov bu kitabla yazıçı ilə oxucu arasında bir körpü yaradır. Oxucu müəllifi yalnız kitab üzərindən deyil, fikir üzərindən tanıyır. Bu tanışlıq isə daha dərin, daha qalıcı olur. Çünki insanı tanıdan ən əsas cəhət onun düşüncəsidir.
      Kitab xüsusilə gənc oxucular üçün önəmlidir. Burada onlar yalnız uğur hekayələri deyil, həm də şübhələri, çətinlikləri, məsuliyyəti görürlər. Bu, ədəbiyyata romantik deyil, realist yanaşma formalaşdırır.
      “Azərbaycan yazarları belə deyir” bir kitabdan daha çoxdur – bu, ədəbi mühitin yaddaşıdır. Sözə verilən dəyərin, düşüncəyə göstərilən hörmətin ifadəsidir. Cahangir Namazovun bu işi Azərbaycan ədəbiyyatında publisistik topluların ən uğurlu nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
      Cahangir Namazovun kitaba seçdiyi addan tutmuş, müsahibə götürdüyü ziyalılarımız, onlara ünvanlandığı suallar, hətta kitabın nəşr olunduğu nəşriyyat belə hamısı uğurlu seçimdir. Və nəticə də məntiqi olaraq möhtəşəm alınıb.“Yazarlar” olaraq, Cahangir Namazovu “Azərbaycan yazarları belə deyir” adlı yeni kitabın işıq üzü görməsi münasibətilə “Ziyadar” mükafatı ilə təltif edirik (CAHANGİR NAMAZOV N: 198 06.02.2026. BAKI).
      Bu kitab oxucuya hazır cavablar vermir, onu düşünməyə sövq edir. Və bəlkə də ən böyük üstünlüyü elə budur: sözün arxasınca düşüncəni oyatmaq.
   Cahangir Namazovun fəaliyyəti təkcə bu kitabla məhdudlaşmır. Azərbaycan yazarlarının müxtəlif xarici mətbuat səhifələrində işıqlanması, antologiyalarda yer alması da onun ədəbiyyatımızın təbliği yolunda atdığı addımlar sırasındadır. Azərbaycan ədəbiyyatına etdiyi bu misilsiz xidmətləri müqabilində bütün yazarlar cameəsi adından dəyərli dostumuz, əzizimiz, dəyərlimiz, tanınmış şair, yazıçı, publisist, tərcüməçi, jurnalist Cahangir Namazova təşəkkür edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq! Sağ ol, Qardaş!
    Çox dəyərli oxucum, sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik.

06.02.2026. Bakı.

Müəllif: Zaur USTAC

AYB və AJB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir

ZAUR USTACIN YAZILARI

CAHANGİR NAMAZOVUN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

HƏLƏ SƏNİ GÖRMƏMİŞƏM

HƏLƏ SƏNİ GÖRMƏMİŞƏM

(Azərbaycana)

Hələ səni görməmişəm.
Amma içimdə bir yurd var —
adı çəkiləndə ürəyim göynəyir.
Bu ağrı deyil —
bu, uzun bir həsrətdir.
Sanki qəlbimin
xəritəsinə
sığmayan böyük bir Vətən var.
Dalğalansın daim bayrağın,
bahar bağlarını tərk etməsin heç vaxt…
Səni darıxdığım anlarda
uçan zaman belə dayanır.
Günlər işıqsız, gecələr necə də qaranlıq
mənzil isə uzaqdır,
çox-çox uzaq…
Sənin üçün darıxmaq gecə vaxtı —
buz kimi su içib,
içindən yanmağa bənzəyir.
Dodaqlarım susur,
amma ürəyim qışqırır.
Bu qışqırıq — bəlkə də
heç eşidilməz,
amma əsla adamı sağ buraxmaz.
Mən səni sevirəm,
amma bu sevgi
şeirə sığmır.
O, qanımda axır,
hər damarimda
sənin adın döyünür.
Ona görə mən diriyəm,
ona görə yaşayaram
Ey Azərbaycan,
sən mənim arzum deyilsən,
arzumun fövqündəsən.
Arzular gerçəkləşər.
Sən isə —
gerçəkləşməyən,
amma tərk də edilməyən
bir tale­sən.
Dağlarını görməyən gözlərim
içimdəki ucalıqdan hönkür-hönkür ağlayır.
Dənizini görməyən könlüm
dalğalarını öz yatağına
sığdıra bilmir.
Bu nə haldır —
insan görmədiyi bir yerə
bu qədər sevgi bəsləsin?
Hələ səni görməmişəm.
Amma içimdə bir səs var:
“Ora sənindir”.
Bu səs mənə aid deyil.
Bu —
sevginin çağırışıdı, sadəcə.
Əgər bir gün yollar bizi qovuşdursa,
məni qonaq adlandırma.
Qonaq ürəklə gəlməz.
Mən isə
bütün varlığımla
gəlirəm.

10.01.2026


Müəllif: Cahangir NAMAZOV

ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

Zaur Ustacın doğum günüdür

Zaur Ustacın doğum günüdür

Bu gün sözün heysiyyəti, qəlbin sədası, qələmin vicdanı olan tanınmış şair, jurnalist və yazıçı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, əziz və dəyərli dostum Zaur Ustacın doğum günüdür.
Zaur Ustac təkcə istedadlı şair, çoxşaxəli yaradıcı insan deyil, eyni zamanda təvazökarlığı, səmimiyyəti və yüksək insanlığı ilə könüllərə yol tapan nadir şəxsiyyətlərdəndir. O, sözə məsuliyyətlə yanaşan, yaradıcı insanı yalnız qələmi ilə deyil, insanlığı ilə dəyərləndirən, daim təmənnasız dəstək göstərən böyük ürək sahibidir.
İstedadlı şair olmaq olar, bilikli alim olmaq olar, amma adam olmaq ən uca məqamdır. Zaur Ustac həm yaradıcılığı, həm də insanlığı ilə bu ucalığı layiqincə daşıyan şəxsiyyətdir. Onun şeirləri qəlbi oyadırsa, insanlığı ruhu dinləndirir. O, təkcə heyranlıq doğuran şair deyil, həm də örnək olan insandır.
Əziz və dəyərli dostum, doğum günün mübarək olsun! Yaradanın mərhəməti daim üzərində olsun, qəlbindən ilham əskik olmasın, qələmin nur saçsın. Ömrün bərəkətli, yaradıcılığın əbədi, sözün xalqın qəlbində daim yaşayış tapsın. Bütün xoş arzuların gerçəkləşsin!

Hörmətlə, Cahangir NAMAZOV

ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

Fəridə ƏFRUZ


Uzu-zu-zu-zu-u-un
yaşamaq istəyirsən,
özün əkdiyin ağaclardan da,
Uzu-zu-zu-zu-u-un
yaşamaq istəyirsən,
özün dediyin nəğmələrdən də,
Uzu-zu-zu-zu-u-un
yaşamaq istəyirsən,
özün tikdiyin binalardan da,
Amma,
əsla və əsla,
uzu-u-un yaşamaq istəmirsən,

öz doğduğun övladlarindan!..


Düşkünlüyə qapılma, əzizim,
Günəşin batmağına var hələ,
Sən o cilvələnən şəfəqlərə bax,
Varlığında yanmaq istəyi var , hələ.

Düşkünlüyə qapılma, əzizim.
Üzümüzə gülümsəyən sabahlar,
Könül ovunduran gözəl ümid var,
Onu çox gözləmişik, əzizim.

Düşkünlüyə qapılma, əzizim.
Vaxtı çatdı- yaşamağın vaxtı,
Axı, biz də insanıq,əzizim,
“Xuda” dedik- səsimiz qayıtdı.

Dükünlüyə qapılma, əzizim.
Qismətdirsə bu qəribə sövdə,
Hər anımızı eşqə tapşırdıq,
Bundan sonrasına təvəkkül elə.

Fəridə ƏFRUZ,
şairə, tərcüməçi
Özbəkistan Respublikasının Əməkdar mədəniyyət işçisi, Özbəkistan Yazarlar Birliyi sədrinin müavini.

Tərcümə: Cahangir NAMAZOV

ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I