
Müntəzir (Ortiqcan Cabbarova)
Müntəzir (Ortiqcan Cabbarova) 1952-ci ildə Namangan vilayətinin Pop rayonunun Uyğur kəndində anadan olmuşdur. 1975-ci ildə Kokand Dövlət Pedaqoji İnstitutunun özbək dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirmişdir. Uzun illər rayon məktəblərində şagirdlərə ana dili və ədəbiyyat fənlərini tədris etmişdir.
Bununla yanaşı, rayon qəzeti olan “Pop Tonqi” qəzetinin redaksiyasında bir neçə il jurnalist vəzifəsində çalışmışdır.
Şairənin şeirləri rayon, vilayət və respublika qəzet və jurnallarında, həmçinin “Pop Ahəngləri”, “Şükrona”, “Gülşən diyar təranəsi”, “Qırğız–Özbək antologiyası” kitablarında dərc edilmişdir.
Onun “Marjonun üzülməsin” adlı kitabı 2016-cı ildə “Mühərrir” nəşriyyatında, “Gözəl bayatlar” adlı şeirlər toplusu 2024-cü ildə, “İlahi çeşmə” adlı şeirlər və esselər toplusu isə 2025-ci ildə “İstedad Ziya Press” nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunmuşdur.
İstedadlı yaradıcılıq nümunələri “XXI əsr Namangan ədəbi bostanı” antologiyasına daxil edilmişdir.
ÜRƏKLƏRDƏ TURAN NƏFƏSI
Esse
– I –
Bu ilin sevimli aprel ayının son günlərində Qazaxıstanın Almatı şəhərində keçirilən Dünya türk xalqlarının X poeziya və musiqi festivalı mənim iştirak etdiyim ən gözəl toplantılardan biri oldu. Ora getmək üçün Daşkənd–Almatı qatarına mindik. Vaqonun qapısı önündə dayanan nəzarətçi gənclərdən biri yerlərimizi göstərərkən soruşdu:
— Qazaxca danışım, yoxsa rusca?
— Qazaxca danışa bilərsiniz, biz başa düşürük, — dedik.
Bu səmimi münasibətdən bir-birimizə qəlbən yaxınlığımız, qohumluğumuz açıq-aydın hiss olunurdu.
Ertəsi gün festivalın açılış mərasimi oldu. Bu tədbirdə iştirak edən özbək, qazax, qırğız, azərbaycanlı və digər türk xalqlarının nümayəndələri — şairlər, yazıçılar, jurnalistlər milli geyimlərdə gəlmişdilər. Festivalı qazax aşığı Erjan Alaşqan ağa açdı.
O, əsrlər boyu kökləri eyni qaynağa bağlı olan türk xalqları haqqında elə bir coşqu ilə danışdı ki, həyəcanla çalınan alqışların sədası bütün zalı titrətdi.
— Biz türklərik! — dedi o. — Kimimiz Balkan türkü, kimimiz Qafqaz türkü, kimimiz Daşkəndin, Xivənin türkü, kimimiz Altayın türkü!
Biz bir elik, bir millətik, qanımız birdir, canımız birdir. Zamanlar keçsin, dövrlər dəyişsin — biz dəyişə bilmərik.
Bizim üçün özbək, qazax, qırğız deyə ayrı-ayrı millətlər yoxdur, bir türk ulusu vardır. Başımız bir olsa, birliyimiz güclü olsa, bizə qalib gələcək düşmən yoxdur!
Festival iştirakçılarının həyəcanlı simalarında, sevgi dolu baxışlarında bir-birinə olan hörmət və qardaşlıq nuru parlayırdı.
Doğrudan da, Yer üzünün böyük bir hissəsində yaşamış türk xalqları müxtəlif tarixi səbəblərdən parçalanmış olsa da, qardaşlıq və birgəlik duyğularını qoruyub saxlayan varislərik. Mən tarixçi deyiləm. Lakin bəzi mənbələrə əsaslanaraq ulu yurdumuz haqqında qısaca danışmağı yerində sayıram.
Nitqimizdə tez-tez “Türk”, “Turan”, “Türküstan” anlayışlarını işlədirik. Mənbələrə görə “Türk” adı Nuh peyğəmbərin oğlu Yafəsin oğlu Türk adı ilə bağlıdır. Nuh peyğəmbərin Ham, Sam və Yafəs adlı üç oğlu olmuş, tufandan sonra Yer üzünü bu üç oğul arasında bölmüşdür. Yafəsin böyük oğlunun adı Türk idi. Yafəs vəfat etdikdən sonra onun yerinə ilk oğlu Türk hökmdar olur. Rəvayətlərə görə, Türk ədalətli və mərhəmətli hökümdar idi. Deməli, Türk Turan ölkəsinin ilk xaqanı olmuşdur.
Turan torpağı isə “Şərqdə Sakit okeandan Qərbdə Balkanlara qədər, Cənubda Himalay dağları, Tibet və Şimali Hindistandan Şimal qütbünə qədər uzanan sonsuz bir ərazini” əhatə edirdi.
“Turan” anlayışını işlətdikdə, ulu babalarımızın minillər öncə yaşadığı geniş bir coğrafiyanı nəzərdə tuturuq. Türküstan isə Turanın mərkəzi hissəsidir…
II
Festival günlərində hər gün müxtəlif mövzularda tədbirlər keçirilirdi.
Qazaxıstan Milli Kitabxanasında böyük sərkərdə Muğalı Bahadır Künqovar oğlunun anadan olmasının 855 illiyinə həsr olunmuş elmi-praktik konfrans da olduqca təsirli keçdi.
Yaradıcı qrupumuzun bir hissəsi “Edelveys” yaradıcılıq evində, biz isə Əl-Fərabi adına mehmanxanada yerləşdik. Bizə Türkiyədən gələn yaradıcılar da qoşulmuşdu.
Hər axşam onlarla bir araya gələr, səmimi məclislər qurardıq, qızğın poeziya gecələri keçirərdik. Hər birimiz öz dilimizdə şeirlər oxuyar, mahnılar oxuyardıq. Bu görüşlərdəki duyğular, ilhamlar və nəğmələr sanki ürəklərimiz arasında körpüyə çevrilirdi.
Məni xüsusilə Beynəlxalq Türk Dilli Xalqlar Poeziya və Musiqi Festivalının təşkilatçısı, Türk Dünyası Beynəlxalq Çukurova Ədəbiyyat Dərnəyinin rəhbəri Halise Tekbaş xanım heyran edirdi. Qaraçadan gəlmiş, orta boylu, qapqara gözləri işıldayan bu fədakar qadının qəlbində və sözlərində türk xalqlarının birliyi çağırışı vardı.
Biz yaradıcılar harada və nə zaman görüşsək, dərhal bir-birimizlə tanış olur, ünvanlarımızı bölüşürdük. Mən azərbaycanlı şairə Bənövşə Daşdili ilə yaxın dost oldum. O mənə “Sən yanımda olmayanda”, “İlk sevgimiz nağıl idi, əzizim” adlı kitablarını hədiyyə etdi.
Bir həftəlik görüş biz yaradıcılar üçün az gəldi. Vaxtı qısqanırdıq. Görüşən kimi şeir, ədəbiyyat haqqında söhbət edirdik, xatirə şəkilləri çəkdirirdik. Hamımız türk xalqlarının layiqli varisləri olduğumuzla qürur duyurduq.
Essemin sonunda türk xalqları haqqında böyük şəxsiyyətlərdən birinin fikrini qəlbinizdəki sakit, amma oyaq duyğuların ixtiyarına buraxmaq istəyirəm:
“Türklər hansı işi görsələr, mütləq uğur qazanırlar. Basra ədəbiyyatı, Yunan fəlsəfəsi, Çin sənəti türklərə əvvəldən məlum idi. Türklər çevik, canlı, fəal və zəkalıdırlar. Onlarda mənəvi dəyərlər maddi dəyərlərdən üstündür. Müharibədə məsuliyyət baxımından onlar yer üzündə lənətlənməmiş yeganə millətdir. Türklərdə vətənpərvərlik hissi çox güclüdür. Onlar yaltaqlıqdan, ikiüzlülükdən, yalandan, böhtandan, hiylədən uzaqdırlar. Türklərin qəlbi safdır. Onların dili bədəni və səsi kimi gözəldir.”
Türk xalqları, onların qəhrəmanlıqla dolu keçmişi, ədəbiyyatı və sənəti haqqında deyilmiş saysız-hesabsız dəyərli fikirlər var. Ulu əcdadlarımız və Turan yurdumuz haqqında yazmaq üçün minlərlə səhifə gərəkdir.
Bu gözəl festival təəssüratlarını yekunlaşdırarkən vurğulamaq istəyirəm ki, bizim yaradıcı qəlblərimizi coşduran duyğu — xalqımıza, əcdadlarımızın ruhuna, dünya xalqları arasında böyük mövqeyə malik Ulu Turana olan sonsuz məhəbbət idi.
Bizim səylərimiz və çağırışlarımız Turan torpağının varisləri olan türk xalqlarının birliyinə, türk xalqları ədəbiyyat və sənətinin daha da inkişafına atılmış bir addım idi. Bu addımlar bütün türk xalqları və yaradıcılar üçün mübarək və uğurlu olsun!
- “Vətən duyğusu” kitabından.
- Əl-Cahiz, məşhur ərəb tarixçisi, IX əsr, “Türklərin fəziləti” əsərindən.
Tərcümə: Cahangir NAMAZOV
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında
















