Bildiyiniz kimi texnalogiyanın inkişaf etdiyi bir dövrdə hər şey əlimizin altındadır. Mən bu günə kimi nə WhatsApp, nə facebook işlətmişdim, hətta yoldaşlarım mənə geridə qalmış adam deyə, müraciət edirdilər. Son günlər yenə də dostların təkidi ilə facebook səifəmi yaratdım gözəl insanlarla ünsiyyətdə oldum. Hətta bu vasitə ilə müsahibə götürdüyüm insanlar oldu. Razılığını verənlər də oldu, vaxtım yoxdur deyənlər də… İncindiyim insanlar da… Amma olsun. İki ilə yaxındır ki, müsahibələr kitabı üzrində işləyirəm. Kitabın çapını Azərbaycanda nəzərdə tuturam. İnşallah fikrim var ki, Azərbaycanda hər hansı bir nəşiryyatla müqavilə bağlayım alınarmı, onu uca Rəbbim bilir…. Təki işimiz alnımızın təriylə olsun. Onun dadı başqa olur. Sadəlik insanla bir doğulur. İnsan nə qədər sadə olsa onun əhatəsi də geniş olar. İnsan texnologiyadan da səmərəli istifadə etsin. İstifadə etməyi bacarsın. Texnologiya sırf boş zaman keçirmək üçün deyil. Mən facebook səifəmi yaradandan milyon mesaj alıram; “salam necəsən”, “tanış olaq” axı kimisə narahat etməyə haqqınız yoxdur. Cavab verilmirsə demək ki, o, insanın marağında deyilsiniz. sayğılı olaq…
Təqvimin bu günü gözəl insan, əsl ziyalı professor Flora Nacinin doğum günüdür! Ad günü münasibəti ilə Flora xanımı təbrik edir, uzun və sağlıqlı bir ömür, bütün fəaliyyətində uğurlar arzu edirik! Uğurlarınız bol olsun, Flora xanım!!!
Mən bu suala obrazli, poetik cavab verə bilərdim. Amma bunu etməyəcəm, çünki ŞEİR böyük hərflərlə Allahın lütfü, kiçik hərflərlə isə cəzası, sınağıdır.
2. İstmədiyiniz halda işlədiyiniz Mövzular olubmu? Məktəbdə oxuduğum dönəmlərdə müsabiqələr üçün qoyulan mövzularda könülsüz şeir yazdığım olub.
3. Şeirlərinizin ilk Oxucusu kim olub?
Əvvəllər Anama oxuyardım, zaman keçdikcə daha dəqiq anladım ki, riyazi təfəkkürlü bir insana bu əziyyəti vermək ədalətsizlikdir))). Anamın riyazi təfəkkürü ona şeri sevməməyi, amma sonacan dinləməsi sadəcə istedadıma hörmət əlaməti olduğunu anladım. İndi demək olar ki “şeirlərimin ilk oxucusu” tanımadığım, görmədiyim oxuculardır.
Bu suala illər öncə “qane etmir” cavabını verirdim Zaman keçdikcə insan her şeyi olduğu kimi qəbul etməyə başlayir.
6. Yazdıqlarınız Cəmiyyətdə necə qarşılandı narazılığını bildirənlər olubmu?
Mən hələ də yerimdə olmadığımı düşünürəm Bəzən susqunluğu qışqırtılarımın fəryadına boğuluram Sonda da özümə təsəlli verib deyirəm ki, ” onsuz da şairi diri sevməyin cəmiyyətdə yaşayıram”.
7. İstərdinizmi Övladınız yolunuzu davam eləsin Şeirlərinizdən oxuyurmu övladınız?
Şairlik peşə olmadığı üçün bu suala belə cavab verəcəm, Əyər övladlarımda yazmaq bacarığı olsa “olmaz!” demərəm Çünki istedad mayali xəmir kimidi, onu qabın içində ağzı bağlı saxlasan da, O daşıb tökülməyə yer tapacaq. Oğlum yox, qızım çox sevir poeziyanı amma hələ mənim şeirlərimi oxuyub anlayacaq qədər böyüməyib.
8. Müharibə dövründə Şəhidlər verdik Qələbə sevincini yaşadıq Nələr yazdınız Şəhidlərə ağladıq Qələbə sevincimiz yerə göyə sığmadı hansı duyğuları misralara çevirə bildiniz?
Müsahibələrimin birində demişdim ki, nə qədər torpaqlarımız düşmən tapdağı altındadır, əsirlikdə qız, gəlinlərimiz var bizim Vətənpərvərlik şeirləri yazmağa haqqımız yoxdur Müharibə dövründə içimdəki işğal səsi qırıldı Və mən uzun illərən sonra vətənpərvərlik şeiri yazdım.
9. İlk kitabınızdan razısınızmı ürəyinizcə oldumu?
Kitabından o adamlar narazı olur ki, o kitabla Ədəbiyyata gəlməyə çalışır Mən isə Ədəbiyyatdan kitaba gələn şairlərdənəm.
10. Ədəbiyyat sizə nə verdi qazancınız nə oldu Oxucularınız sizi qəbul etdimi?
Ədəbiyyat mənə dünyaya daha fərqli, əslində olduğu kimi baxmağı öyrətdi – Məsələn, günəşin Rənginin əslində Xəzəl Rəngli olduğunu, çarəsizliyin həqiqət daddığını anladım Bir şerim də dediyim kimi “Anladım ki, böyük bir sıfır imiş dünya”.
11. Yeni kitab düşünürsünüzmü?
Yeni kitabım bu yaxınlarda işıq üzü görüb. ” ACI ŞOKOLAD “adlanan yeni kitabımda, ürəyimin işığını acılı, şirinli həqiqətlərimə tutmuşam.
12. ilk kitabınızın adı sizmi düşündünüz yoxsa?
Kitablarima adı, tərtibatı, üz qabığının necə olmasını öncədən bilirəm Və iş prosesində bunu tertibatçıyla bir yerdə edirik Mən yaradıcılığıma qarşı biraz qisqanc adamam Məsələn şeirlərimi yazib bitirəndən sonra da yenidən düzəliş etmirəm. Orjinallığına xələl gəlir deyə düşünürəm. Kitablarımın ikisində də bu səbəbdən “Redaktor” bölməsi boş olur…
Ramil Əliyev – Norveç Borqartinq Apellyasiya Məhkəməsinin kollegial hakimi.
Ramil Əliyev Norveç Məhkəməsinin kollegial hakimi seçilib
“Oslo Azərbaycan Evi”nin və Nizami Gəncəvi adına həftəsonu Azərbaycan dili və Mədəniyyəti Məktəbinin rəhbəri, Skandinaviya Azərbaycanlıları Koordinasiya Şurasının Norveç üzrə əlaqələndiricisi Ramil Əliyev ölkənin Borqartinq Apellyasiya Məhkəməsinin kollegial hakimi seçilib. Bu seçki müddəti 2021–2024-çü illəri əhatə edəcək. Həmyerlimiz artıq kollegial hakim kimi ilk məhkəmə işində vəzifəsini icra edib. Norveçdə 6 Apellyasiya Məhkəməsi fəaliyyət göstərir. Borqartinq Apellyasiya Məhkəməsi onların ən böyüyü hesab olunur. Bu məhkəmənin yurisdiksiyası ölkənin paytaxtı Osloya, Buskerud, Estfoll quberniyalarına və Akersxusun çənub hissəsinə aiddir. Məhkəmə proseslərində iştirak edən 7 kollegial hakim qərarların verilməsində bərabər hüquqa və səs haqqına malikdir. Qeyd edək ki, Ramil Ənvər oğlu Əliyev 1978-ci ilin 14 fevral tarixində Bakı şəhərində anadan olub. Bakıdakı Xəzər Univeristetində, Misirdəki Qahirə Universitetində, Norveç Krallığında Tromso və Oslo Universitetlərində bakalavr və hüquq üzrə master dərəcəsini alıb. Azərbaycan diaspor hərəkatının gənc və fəal liderlərindən biridir. Norveçdə “NAYO”nun, “Oslo Azərbaycan Evi”nin və Nizami Gəncəvi adına həftəsonu Azərbaycan dili və Mədəniyyəti Məktəbinin təsisçisidir. Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi olaraq soydaşımızı təbrik edir və hakimlik fəaliyyətində uğurlar arzulayırıq.
AVMVİB Rəhbərliyi, Fədai.az kollektivi və Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları İctimai Birliyinin (AVMVİB) sədr müavini polkovnik Salman Musayev, vətənpərvər el qızı, daim bizlərlə birgə olan və şəhidlərimizin məzarlarını illərlə kimsədən nəsə gözləmədən ziyarət edən və sosial şəbəkələrdə yayan xanım Leyla Həsənovanı ad günü münasibətiylə ürəkdən təbrik edir, cansağlığı, xoşbəxtlik və gələcək fəaliyyətində uğurlar arzulayır.
Leyla Həsənovanı hər bir müharibə iştirakçısı yaxşı tanıyır. Fedai.az-da daim yazılarını yaynlayırıq. Qarabağla, müharibə ilə, döyülər və döyüşçülər haqqında onun paylaşdığı paylaşımlar bir fədakarlıqdır.
Şəhidlərmizin döyüş yolu, qazilərimizin problemləri və müharibə veteranlarının keçdiyi səngər həyatı haqqında sosial şəbəkədə illərdir ki, bir-birindən maraqlı məlumatları öz profilində paylaşan Leyla Həsənovanı bir daha 80 minlik veteranlar ordusu adından təbrik edirik.
Çox yaşa, Leyla xanım!
Bu gün də qoy biz veteranlar sizin haqqınızda yazaq. Yazaq ki, bütün gözəlliklər sizin olsun!
Dərin hörmətlə, Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları İctimai Birliyinin sədr müavini polkovnik Salman Musayev
“Yazarlar.az” olarq, təbriklərə qoşuluruq! Uğurlarınız bol olsun, Leyla xanım!!!
1. Rahim Rzayev (üçoğlanlı) maraqlıdır nədən üç ….
Yasəmən xanım Üçoğlan mənim doğma kəndimin adıdır təxəllüs götürmüşəm .
2. Ilk şeirinizin Mövzusu nə idi xatırlayırsınızmı həmin o, şeiri?
Bəli xatırlayıram ilk şeirimi uşaq vaxtı Şuşada pioner lagerində olanda yazmışdım mövzusu sevgi məhəbbətdən idi uşaq düşüncələrinin məhsulu olsada oxuyanlar bəyənirdi Şerin adı “Şuşada bir qız var adı Pəridir” idi.
3. Hansı Mövzularda daha çox özünüzü şair kimi hiss edirsiniz…sevgi Vətən Ana?
Mən ümumiyyətlə Ana mövzusunda yaza bilmirəm,bircə şeirim var Anama ordada etiraf etmişəm ki sözün qüdrəti çatmır səni vəsf etməyə məndən incimə yaza bilmirəm Vətənpərvərlik mövzusunda da şerlərim çoxdur,ancaq oxucularım məni məhəbbət şairi kimi qəbul edir Məndə bununla razılaşmağa məkumam.
4. İlk Məhəbbətinizə qovuşmusunuz yoxsa nakamlığa sürünüb ilk eşqiniz…
Təbii ki əksər insanlar kimi məndə ilk məhəbbətimə qovuşa bilmədim Məncə buna ilk məhəbbətdə deməkdə olmaz çünki gənclik uşaqlıq hisslərinin sevgi qarışıq bir təcəllası olur o yaşlarda Elə bilirsən məhəbbətdir amma adi ürək hisslərindən başqa bir şey deyil,sevgi ağılla ruhun vəhdətindən doğan bir varlıqdır.
5. Ilk Məhəbbətinizə qovuşsaydınız ona yazdığınız ilk şeir nə olardı?
Yalnız onu deyə bilərəm ki ilk sevgimə qovuşsaydım mən sonra şeir yaza bilməzdim Sadəcə bu qədər… Sadəcə, deyərdim qovuşdum yara,Bu gündən qələmi qoyuram yerə.)
6. Özünüzü şeirlə ifadə edə bilmisinizmi…
Bəli məncə bütün yaradıcı adamlar özlərini sənətləri ilə təsdiq edirlər Məndə öz heykəlimi şeirlərimlə yonmuşam hər sözündə sətrində özüm varam,qəlbim ruhum var Bir çox şeirlərimdə bunu açq ifadə etmişəm.
7. Müasir ədəbiyyat sizi qane edirmi ən son oxuduğunuz nədir??
Hər dövürdə olduğu kimi müasir ədəbiyyatımızda da gözəl yazarlar var Yalnız demək olar ki son dövürlər heç kimi oxumuram,sonuncu oxuduğum roman “Başsız Atlı” olub məncə,arabir vaxtım olanda Ramiz Rövşəni oxuyuram…
8. İstərdinizmi övladlarınız yolunuzu getsin şeir yazsın kitabları olsun Cəmiyyət onları qəbul eləsin tanınsın?
Hər bir atanın arzusudur övladlarını xoşbəxt görsün Övladlarım elədə şeirə ədəbiyyata həvəsli deyil, olsa belə şair olmaqların istəməzdim Çünki indiki zəmanədə çox duyğusal olmaq əlavə dərd gətirir insana Mən çox tanınıb popliyar olmağıda xoşlamıram telekanallardan bir neçə dəfə dəvət almışam çəkilişə getməmişəm Ancaq cəmiyyətdə hörmət qazanmaq üz ağlığıdır,söz əhlinə dəyər verən indi çox azdır İnşallah zaman ələkdən keçirdikcə dəyər verə biləcək insanlar meydana gələcək buna inanıram…
9. Kitab çap elətdirmisiniz elətdirmisinizə seçiminiz hansı nəşiryyat oldu o kitab sizə pul qazandırdı?
Cəmi bir kitabım çap olunub 2004-cü ildə Şərq nəşriyyatında çap olunub Hal hazırda 3 kitabım çap olunmaq üçün hazırdır Maliyyə vəsaiti olmadığından qalır İlk kitabımdan heç bir qazanc əldə etmədim hədiyyə etdim dostlara.
10 . Dostlarınızdan biri sizə bir kitabın xərci mənim boynuma O kitablardan hansını çap elətdirərdiniz…
Fərqi yoxdur hamısı mənim üçün əzizdir,valdeyinin övladların necə sevirsə ayrı seçkilik qoymadan şairdə şeirlərin elə sevir çünki hamısı onun qəlbindən ruhundan gələn hisslərdir..
11. Son olaraq oxucularınıza nə demək istərdiniz ….
Mən öz dəyərli oxucularıma nikbin olmağı arzulayıram,həyat bir imtahandır onu duyğulu yaşamağı töfsiyyə edərdim Yemək üçün yaşamağı yox, yaşamaq üçün yeməyi məsləhət görərdim Poeziya və musiqi ruhun qidasıdır bunlara yaxın olmağı arzu edərdim Çox məmun oldum Yasəmən xanım sizinlə dialoqdan Var olun işinizə uğurlar arzu edirəm.Allah sizi qorusun təşəkkür edirəm diqqətiniz üçün…
Şəhid Rəvan Bünyadlı və anası Mülümət Bünyadlı ( Şəfa xanım)
“Terminator”
Vətənimin şimal -qərbində, dağların sıra-sıra düzüldüyü, ağacların bir-biri ilə yarışdığı, səfalı təbiəti ilə göz oxşayan Qax rayonunun Almalı kəndində bir igid uyuyur… Ömrü nakam, xəyalları nasaz, sevgi çiçəyi solmuş, şəhidlikdən pay almış – Şəhid Rəvan Bünyadlı… Hələ həyatdan doymamışdı, hələ gələcəkdə özü üçün, ailəsi üçün, bəlkə də daha yaxşı yaşaya biləcəyi o uşaqlığı üçün, gəncliyi üçün gün ağlayacaqdı… Rəvan, 2001-ci ilin avqust ayının beşində Qax rayonunun Almalı kəndində dünyaya göz açmışdır.Valideynlərinin sevimlisi, qardaşı Rəşadın dayağı olan şəhidimiz, 2007-ci ildə Almalı kənd tam orta məktəbinə ilk qədəmlərini atmış, müəllimlərinin, sinif yoldaşlarının, hətta özü kimi şəhid olduğu parta yoldaşı – Məhəmməd Yusiflinin, kənd əhalisinin rəğbətini qazanmışdır.O, bu səmimiliyi, canayaxın rəftarı, gözəl ədəbi ilə onu tanıyanların qəlbini ovsunlamışdı… 2018-ci ildə həmin məktəbin məzunu olan, Bünyadlı Rəvan Qax peşə liseyində “Aşbazlıq” üzrə təhsilini bitirdikdən sonra həqiqi hərbi xidmətə çağrılır. Şəhidimiz, Tərtərdə Milli Qəhrəman Mübariz İbrahimovun adını daşıyan postda xidmət edir.Burda da səngər yoldaşları içində özünə hörmət qazanır… Onunla bircə dəfə belə ünsiyyətdə olanlar, öz xatirələrində bizim Rəvanı şən, gülərüz, mehriban biri olaraq anırlar.Hətta komandiri ona “Terminator” ləqəbi verir.Hardan biləcəkdi ki, əsgəri kimi özü də şəhid olacaq … Bəli, Rəvan ürəyimizə od çəkən vətən müharibəsinin ilk günlərində, sentyabr ayının iyirmi yeddisində xidmət etdiyi “Mübariz İbrahimov” postunda ən uca məqama, şəhidlik zirvəsinə ucalır… Nə böyük fəxarətdir, nə böyük uğurdur, necə gözəldir – mübarizlərin yetişdiriyi postda, Mübarizin davamçısı olaraq şəhid olmaq … Əvəzi, ölçüsü, təsəllisi yoxdur, amma di gəl ki, balasını itirən ana üçün övlad ağrısı lap bətərdir… Rəvanın anası Mülümət Bünyadlının ( Şəfa xanımın) verdiyi müsahibələrinin hamısında, oğlunun onların başını uca tutduğunu, ən gözəl mərtəbəyə layiq olub üzlərini ağ etdiyini bildirir.Lakin gözlərinin içindəki nisgil, səs tonundakı məyusluq, sözləri arasındakı bir saniyəlik qırıqlıq qəlbləri dağlamağa bəsdir… Elə gözəl oğul oldu ki, Allah Rəvana o uca mərtəbəni nəsib etdi… Eyni anda iki hissi birdən yaşamaq böyük qüvvə tələb edir.Vətən fədailərimizi həmişə yaşatmaq üçün isə toparlanmalıyıq.Mütləq toparlanmalıyıq! Bəlkə Rəvanın timsalında, bütün şəhidlərimizin yerini bir övlad olaraq verə bilməyəcəyik, amma onların əmanətlərinə dost, dərd ortağı, sirdaş olacağıq… Vətənimiz elə igidlər yetişdirir ki, duruşundakı əsalət düşmənin dilini çaşdırır.Torpağımızın altında elə igidlər yatır ki, adam o torpağa ayaq basmağa belə utanır … Adın dillərə elə dastan olub ki, Rəvan, adam hər dəfə səndən yazmağa can atır… “Fışkırır ruhu mücerret gibi yerden naşım, O zaman yükselerek erşe değer belki başım.”
Göylərə yüksəlişin, şəhidliyin, məkanın, cənnətin, igidliyin mübarək olsun, qardaşım!
Layiqli ədəbiyyatşünas və tənqidçi ömrü… – Qurban Bayramov-75
Görkəmli ədəbiyyatşünas, tənqidçi, publisist, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, müasir ədəbi prosesin ən fəal və parlaq simalarından Qurban Fərman oğlu Bayramovun bu günlərdə 75 yaşı tamam olur.
Qurban Bayramovun həyatı, fəaliyyəti, bioqrafiyası Ədəbiyyatda yaşanan bir ömürdür. Görkəmli alim haqqında danışarkən, sözü adətən ordan başlayırlar ki, Qurban müəllim ədəbiyyatda və elmdə xidmətləri olan Bayramovlar nəslinin nümayəndəsidir. Qurban Bayramov Sovet dönəmi ədəbiyyatının ən sanballı simalarından Xalq yazıçısı Bayram Bayramovun və Azərbaycanda sosial psixologiya fənninin əsasını qoyanlardan biri, professor Əkbər Bayramovun ədəbiyyatda və elmdə layiqli davamçısıdır.
Bəlkə də belə bir ziyalı ailə mühitində yetişməsinin nəticəsidir ki, Qurban Bayramov ədəbiyyata doğru-dürüst yerdən qədəm qoymuş və bütün fəaliyyəti boyu təqib qıldığı yolda heç zaman büdrəməmişdir. Q.Bayramov ədəbiyyatın tədqiqinə köklü bir məqamdan – Səməd Vurğun poeziyasından başlayıb. S.Vurğun şeirindən keçmək müasir ədəbiyyatı, XX əsr poeziyasını bütün əhatəsi ilə anlamağa-bilməyə bərabərdir. 1970-1974-cü illərdə Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasında təhsil alan Q.Bayramov 1979-cu ildə “Səməd Vurğun poeziyasında lirik qəhrəman problemi” mövzusunda dissertasiya müdafiə etmiş və ömrünü birdəfəlik ədəbiyyata və Ədəbiyyat İnstitutuna bağlamışdır. “Vurğun poeziyası” (B., Elm, 1976), “Lirik qəhrəman və zaman (Səməd Vurğun poeziyasında lirik qəhrəman problemi)” (B., Elm, 1986) adlanan ilk kitabları da S.Vurğun şeirinin poetikasına həsr olunub. Qeyd etmək lazımdır ki, həmin kitablar bugün də önəmini saxlayan, S.Vurğun şeiri haqqında yazılmış ən dürüst tədqiqat əsərlərindəndir.
Qurban Bayramovun monoqrafiyaları S.Vurğun yaradıcılığına 1960-1980-ci illər ədəbiyyatşünaslığının rakursunu ifadə edir və vulqar sosiologizm qalıqlarından tam təmizdir. S.Vurğun şeirinin ideya-qayə etibarilə başlıca olaraq Azərbaycançılıq üzərində durduğunu təsbit edir və ilk addımlarından müdrik çağlarınacan pillə-pillə, mərhələ-mərhələ bu qayəni lirik qəhrəman problemi müstəvisində izləyir və çözür. Şairin qəhrəmanı eyni zamanda milliliyin dar çərçivələrinə sığmır, daha böyük ideallarla yaşayır, bütünlükdə əsri və zamanı məşğul edən problemlərlə çarpışır. Q.Bayramov S.Vurğun şeirində millilikdən, Vətənpərvərlikdən, Azərbaycançılıqdan ümumbəşəriliyə, müasir insani dəyərlərə gedən yolu təfərrüatlı, faktiki, konkret elmi yanaşma əsasında çözə bilir. Heç bir pafosa və konyuktur-populist şüarlara uymadan. Dövrə xas cüzi ictimai-siyasi atributları çıxmaqla, zənnimcə, bu, S.Vurğun irsinə ən doğru yanaşmadır. Bəzən müşahidə olunduğu kimi, S.Vurğun irsini öz zamanının mürəkkəb kontekstindən ayırıb, yalnız millilik konsepti çərçivəsində çözmək, təkcə şairin nəhəng yaradıcılıq miqyasını kiçiltmək deyil, ümumən Azərbaycanı XX əsr proseslərindən qoparmaq demək olardı. S.Vurğun öz cahanşümul ideallarında bugün də bizdən irəlidədir.
Q.Bayramov gözəl tarixi poetika araşdırıcısıdır. S.Vurğunun lirik qəhrəmanının bizim romantizm ədəbiyyatından və canlı həyatdan necə təkamül etdiyini məharətlə üzə çıxarır. Yaxud başqa bir – “M.Ə.Sabir ənənələri və Azərbaycan ədəbiyyatı” tədqiqatında izlədiyi Sabir-C.Cabbarlı əlaqələri bunu sübut edir. Sabirin Cabbarlıya təsirinin “Babayi-Əmir” şeirlərindən daha dərin olduğu, Cabbarlının pyeslərində tipikləşdirmə və fərdiləşdirmə üsullarında üzə çıxdığını ilk olaraq məhz Q.Bayramov tədqiq etmişdir.
Q.Bayramovun alim üslubu Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının intensiv inkişaf dövründə formalaşmış və o, bu zəngin xəzinəni bacarıqla əxz etmişdir. Alimin tənqidşünaslıq bilikləri bütün genişliyi ilə qızı Jalə Qurbanqızı ilə birgə yazdığı “Yaşar Qarayev: Milli yaddaş təlimi – Azərbaycançılıq” (2001) və “Xalq yazıçısı İlyas Əfəndiyevin yaradıcılığı ədəbi tənqiddə” (2014) monoqrafiyalarında üzə çıxdı. Y.Qarayev haqqında hər təzə söz, məqalə, yazı meydana çıxarkən, elə bilirsən ki, daha deyilməmiş söz qalmamışdır. Q.Bayramovun əsəri böyük alim, unudulmaz Yaşar Qarayev haqqında ikinci, həm də ən sanballı monoqrafiyadır. Burda müəlliflər Yaşar Qarayev fenomeni haqqında fərqli söz deyə bilir; ilk dəfə diqqəti ideoloji faktora – Sovet ideologiyasına rəğmən, ədibin yetişdiyi və eyni zamanda, yaradıcılığı boyu yetirdiyi milli yaddaş təliminə cəlb edirlər.
Bütün bunlardan başqa, Q.Bayramovun geniş, hərtərəfli ədəbiyyatşünaslıq potensialını üzə çıxaran: “Müasir Azərbaycan poeziyasında üslubi meyllər”, “Azərbaycan ədəbiyyatında tarixilik və müasirlik”, “M.Ə.Sabir ənənələri və Azərbaycan ədəbiyyatı”, “Səməd Vurğun dünən, bu gün və sabah”, “M.H.Şəhriyar poetik üslubu”, “Qarabağ ədəbi mühiti – uzaq keçmişdən bu günümüzə qədər” kimi maraqlı tədqiqat işləri var. Və bu tədqiqat işlərinin əsas məğzi-qayəsi alimin XX əsr klassikasını dərindən mənimsəyərək, müasirliyin, müasir ədəbiyyatın xidmətinə yönəltmək cəhdləri, ehtiraslarında görünür. Ümumən Qurban Bayramovun dövri və elmi mətbuatda 300-dən çox məqaləsi, altı monoqrafiya və kitabı çap olunub. Amma çap olunmamış tədqiqatları daha çoxdur.
Qurban Bayramovun ilk tədqiqat işlərindən başlayaraq, ədəbiyyatşünas istedadını görkəmli alimlərimiz yüksək qiymətləndirmiş: akademiklər M.Cəfər, K.Talıbzadə, B.Nəbiyev, Xalq şairi B.Vahabzadə, Xalq yazıçısı Elçin, professorlar Əkbər Ağayev, Yəhya Seyidov, Kamran Məmmədov, Mirzağa Quluzadə, Cəlal Abdullayev, Şamil Salmanov və onlarla digər alimlərimiz haqqında dəyərli fikirlər söyləmişlər. Eyni zamanda, Q.Bayramovun adekvat olaraq görkəmli alimləri dəyərləndirməsi, haqqında yazıları, fikirləri, deyimləri mövcuddur. Ümumən XX əsr ədəbiyyatımızda yeri olan elə bir imza tapmaq çətindir ki, bu və ya digər şəkildə Q.Bayramovun tənqidçi qələmindən yan ötsün.
Müstəqillik illərində Qurban Bayramovun yaradıcılığının ikinci dövrü başlayır. Bu mərhələdə o, ədəbi fəaliyyətinin əsas predmetini – müasir ədəbiyyatda, missiyasını isə tənqidçilikdə tapır. Demək lazımdır ki, köhnə ədəbi prosesin kökündən dağılıb, yenisinin hələ kifayət qədər oturuşmadığı müstəqillik illərində ədəbiyyatın ən çətin sahəsi – tənqidlə məşğul olmaq heç də asan məsələ deyil. Ədəbiyyatın, ədəbi dəyərlərin qarşısında böyük məsuliyyətlə yanaşı, bu, həm də tənqidçidən cəsarət tələb edir. Həqiqəti üzə demək cəsarəti; təkcə ədəbiyyat həqiqətlərini yox, həm də ədəbi mühit həqiqətlərini, bəzən üzdə olmayan, amma ədəbiyyatın inkişafına ciddi əngəl olan pərdəarxası kluar həqiqətlərini. Qurban Bayramovun istər xarakterində, istərsə də qələmində sözü birbaşa demək, həqiqətin keşiyində durmaq üstünlüyü var. Bunu tənqidçinin yazıları təsdiq edir. Habelə Q.Bayramov haqqında yazan, söz deyən hər bir kəs bunu tənqidçiyə yaraşan ümdə cəhət kimi vurğulayır.
Digər bir çətinlik ondan ibarətdir ki, klassikadan, bədii təsdiqini tapmış dəyərlərdən yazmaq həmişə uduşludur; yarımçıq, hələ başa çatmamış proseslərdən söz açmaq, zamanın sınağından çıxmamış predmetləri, həqiqətləri çözmək barədə isə bunu demək olmaz. Bununla belə, Q.Bayramovun klassik tədqiqatları ilə yanaşı, “Əli İldırımoğlunun yaradıclıq yolu: milli-mənəvi dəyərlərin bədii salnaməsi” (B., “Nurlan”, 2009), “Poeziyanın sirri: … şair Şahməmmədin poeportreti” (B., “MBM”, 2009) kimi monumental və mini-monoqrafiayalarının da adını çəkmək lazım gəlir.
Qurban Bayramovun ədəbiyyatşünas maraqları kimi, tənqidçi erudisiyası da genişdir. Ədəbi prosesi ardıcıl izləyən, dövrümüzə xas çoxçeşidliyi, çoxsəsliliyindən baş açan tənqidçi icmal-yazılarında yeri gəldikcə ümumiləşdirmələr aparır, dəyərləndirmələr verir, əsl poeziya bilicisi kimi ədəbi istiqamətləri müəyyənləşdirir. Müasir ədəbiyyatda qabartmağı lazım bildiyi ayrı-ayrı imza sahibləri haqqında portret yazılarla çıxış edir. Və bu zaman bir qayda olaraq Q.Bayramov poetik həqiqətin mövqeyində durur. Bədiiyyata çevrilməmiş, bədii dəyər kəsb etməmiş fakt onu məşğul etmir. Klassik dəyərlərin məcrasından çıxmış tənqidçi müasir ədəbi prosesdə ənənənin yerini bildiyi kimi, modern tendensiyaları da görür və dəqiq qiymətləndirir.
Heç təsadüfi deyil ki, uzun illər ərzində Ədəbiyyat İnstitutunda ilin ədəbi yekunları üzrə Q.Bayramovun hazırladığı poeziya icmalları Azərbaycan ədəbiyyatında son on ilin poetik mənzərəsini görməyə, analitik süzgəcdən keçirməyə tam imkan verir. O da əlamətdardır ki, Qurban Bayramov akademik İsa Həbibbəylinin ideya rəhbərliyi və baş redaktorluğu ilə N.Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun hazırladığı “Müstəqillik dövrü Azərbaycan ədəbiyyatı” ikicildliyinin (Bakı, Elm və təhsil, 2016) əsas müəlliflərindən olmuş, poeziya icmalları və portret oçerklərin yazılmasında yaxından iştirak etmişdir.
Qurban Bayramov ədəbi yaradıcılığında olduğu kimi, ictimai fəaliyyətində də həmişə fəal və diqqət mərkəzində olmuşdur. Bir çox mükafatlara, o sıradan, Azərbaycan MEA-nın “Fəxri fərman”ına və “Tanınmış Vurğunşünas alim” fəxri diplomuna layiq görülmüşdür.
Akademik İsa Həbibbəyli professor Qurban Bayramovu tıbrik edir.
Qurban Bayramov AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun ən qocaman əməkdaşlarından olub, Müstəqillik dövrü Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsində çalışır. İnstitutda da, şöbəmizdə də Qurban müəllimin böyük hörməti var. Hamımız onu sevir, qədrini bilir, bilik və təcrübəsindən bəhrələnməyə çalışırıq. Qurban Bayramov bugün müdrik çağlarının cavanlığını yaşayır, əvvəlki şövq və əzmlə qələm işlədir, müasir ədəbiyyatımızın qarşısında duran problemləri çözməkdə davam edir. 75 yaşınız mübarək, Qurban müəllim!
Bu gün dəyərli dostumuz, gözəl insan araşdırmaçı-yazar, pedaqoq, məşhur “Səfəvilər: paralellər, ehtimallar, həqiqətlər…” kitabının müəllifi Araz Şəhrilinin doğum günüdür! Ad günü münasibəti ilə Araz müəllimi təbrik edir, uzun və sağlıqlı bir ömür, bütün işlərində müvəffəqiyyətlər arzulayırıq! Uğurlarınız bol olsun,Arazmüəllim!
QISA ARAYIŞ
Araz ŞƏHRİLİ (Abbasov) 6 iyun, 1974–cü ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. Əslən Zəngilan rayonunun Xurama kəndindəndir. Atası Əməkdar jurnalist, tanınmış ziyalı Ələkbər Şəhrilidir. Araz müəllim hazırda pedoqoji fəaliyyətlə və paralel olaraq yaradıcılıqla – araşdırmalarla məşğuldur. Dövri mətbuatda, ölkəmizin elmi-mədəni, ictimai-siyasi həyatında müəyyən bir fikrin formalaşmasında əhəmiyyətli rol oynayan müxtəlif kütləvi informasiya vasitələrində müntəzəm olaraq çıxışlar edir. “Monqol yürüşlərinin əsl səbəbləri və Mövlanə Cəlaləddin Ruminin sirri”, “Qacarlar sülaləsinin süqutu hansı ölkənin xüsusi xidmət orqanının işi idi”, “Geosiyasət: ziddiyyətlər və xəyanətlər (vikinqlərin Azərbaycan üzərinə yürüşlərinin əsl səbəbləri)”, “Gürcüstan və Hindistan: düşündürücü faktlar”, “Nadir şah Əfşarın nəvələrinin izi ilə”, “Şeyx Heydərin son döyüşü”, “Şah İsmayılı göytürklərin xaqan nəsli və Çingiz xanla nələr birləşdirir”, “Makedoniyalı İsgəndər və Nadir şah Əfşar: tale oxşarlıqları”, “Qərblə Şərqin müqayisəsi və ya bugünkü problemlərin tarixi kökləri”, “Ermənilərin əsl vətəni haradır: Hindistan, yoxsa Efiopiya”, “Tarix təkrarlanır”, “Babil qülləsi: dillərin hamısının kökü eynidir”, “Babil qülləsi: Çingiz xan və seyidlər”, “Babil qülləsi: Çingiz xan hansı dildə danışırdı”, “Babil qülləsi: təkrarlanan şəxs adları”, “Novruz sirləri: Novruz sözünün əsl mənası”, “Novruz sirləri: qədim romalılar Novruz bayramından niyə imtina etdilər”, “Amerika hindularının mənşəyi: türk izi barəsində düşüncələr”, «Кем был Будда, спустя века обретший бессмертие» və onlarla digər maraqlı elmi məqalənin müəllifidir.
“Səfəvilər: paralellər, ehtimallar, həqiqətlər…” əsərinə görə Araz Şəhrili “Yazarlar” jurnalı tərəfindən yeni kitabların nəşri münasibətilə təqdim olunan “Ziyadar” Mükafatına layiq görülmüşdür.
