USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
İnsan günahlarına bəhanə donu geyindirə-geyindirə , tutduğu əməllərə ( pis, ya yaxşı? ) peşman ola-ola , zamana və çəkdiyi əzablara məhəl qoymadan , dayanmadan adını da bilmədiyi məchulluğa sarı irəliləyir həmişə . Ürəklə , ya ürəksiz, fərq etməz . Onsuz da zaman özü itələyib aparır hər kəsi heç vaxt görmədiyi o müəmmaya tərəf. Yolun sonunda nə var , nə yox , bircə o yolun yolçuları bilir. Bəs orda bütün qapılar üzünə açılacaqmı hər kəsin? Bəlkə elə o qapıdan o yandadı xoşbəxtlik ? Bəlkə sonda başlayır hər şey… Bəlkə də .. Varis Yolçuyevin ” Sonuncu ölən ümidlərdi” romanının qəhrəmanları da məhz işıqla qaranlığın çarpışmasında özünü axtaranlardandı( həm də itirənlərdən) .Yəni hər şeyə rəğmən , nə olursa olsun ümidlə sabahı gözləyənlərdəndilər.. İmzası oxuculara yaxşı tanış olan Varis Yolçuyev bu romanda da öz dəst -xəttinə sadiqdi. Maraqlıdı, əsəri oxuduqca birinci müəllifin iç dünyasına səyahət edirəm . Əslində əsərin fonunda əvvəlcə müəllifi oxumağa , anlamağa çalışıram. Tanımaq istəyirəm yazarı ( daxilən). Bu heç də çətin olmur. Dupduru , içi sevgiylə dolu , hər qaranlıqda bapbalaca işıq axtaran , bütün çətinlikləri məhz o işığın eşqiylə dəf etməyə çalışan bir ədib gəlir gözümün önünə. Müəllif yazını yazmır sanki , bütün obrazlarında özünü yaşayır. Hadisələrin arxasında gizlənmir . Özünü olduğu kimi təqdim edir. Çünki səmimidi . Riyanı , boyanı sevmir. Boğazdan yuxarı heç nə yoxdu bu romanda. Oxucunu aldatmır , inandırır. Əsəri oxuduqca qəhrəmanlarla birgə yazarın da necə çətinliklərlə üzləşdiyinin şahidi olursan . Başa düşürsən ki, bütün hallarda yazıçı obrazlarla birgə addımlayır. Hərdən qınanır , hərdən alqışlanır … Burda hər şey təbiidi. Ona görə də oxucu düşünə və qərar verə bilir. Bu romanda bütün bəşəri duyğular var . Məhz buna görə də bu əsər geniş oxucu kütləsi qazanıb , təkrar -təkrar dərc olunub, təkrar -təkrar oxunub . Özü də oxucunu yormadan , usandırmadan. İnformasiyanın və söz bolluğunun həddən çox olduğu bir vaxtda əsərin bu qədər əks -səda verməsi və sevilməsi də bir növ yazıçının uğurudu. Varis Yolçuyev buna öz səmimiyyəti və qeyri -adi peşəkarlığı ilə nail olub. Eyni zamanda ədəbi axtarışları , işgüzarlığı , əzmi , potensialı da ona çox kömək edib. Kitabsevənəm. Əsərlərin içində böyümüşəm. Antik ədəbiyyatdan tutmuş dünya klassiklərinə qədər çeşid -çeşid əsərlər gözümün işığından keçib. Bu çağacan uzun uzadı təhlillərim, qənaətlərim olub. Amma son vaxtlar ədəbi yaradıcılığımla və zaman qıtlığı ilə əlaqədar mütaliəmdə müəyyən fasilə yaranmışdı . Bu əsər məni təzədən özümə qaytardı . Mən oxucuydum , özü də təcrübəli oxucuydum .Varis Yolçuyev məni inandırmağı və düşündürməyi bacarmışdı. Özümü kitabın bir parçası hesab edirdim , kövrəlirdim , acıqlanırdım , küsürdüm, barışırdım. Bir sözlə düşmüşdüm burdakı qəhrəmanların arxasınca , qarabaqara izləyirdim onları. Hadisələr məni də ağuşuna alıb aparmışdı. Real aləmdən qopmuşdum. Artıq mən də bir iştirakçıydım. Səbirsizliklə hadisələrin nə ilə nəticələnəcəyini gözləyirdim. Qeyd edim ki, roman -“Sonuncu ölən imidlərdi” iki fəsildən ibarətdi. Birinci fəsil – “Ayrılıqdan əvvəl” 41 hissədən ibarətdi. “Ayrılıqdan sonra ” isə əsərin ikinci fəslidi və 27 hissəlidi. Müəllif son dərəcə maraqlı ad fikirləşib. Hər hissə də ayrı -ayrı müəlliflərdən bir şeir nümunəsiylə başlayır. Burda da yazıçı orijinallığını qoruyub saxlayır. Poeziyanı nəsrlə rövnəqləndirmək ideyası da çox maraqlıdı zənnimcə. Çox gözəl düşünülüb. Oxucunun könlünü əvvəlcə şeirlə alır , sonra da yeni hadisələrlə üz-üzə qoyur Varis Yolçuyev. Əgər əsər bu boyda söz bolluğunda və zaman qıtlığında oxucunun dincliyini əlindən ala bilirsə , işin , gücün arasında fikrin kitabın , qəhrəmanların yanında qalırsa , demək yazar öz işinin öhdəsindən bacarıqla gəlib . Əsərin qəhrəmanları Nailə də , İlqar da , Səidə də ,Abbas da , Şölə də əslində ümumiləşmiş obrazdı . Amma yazıçı elə əminliklə təsvir edir ki, oxucu elə bilir ki, yazıçı hansısa konkret bir yaşantıdan bəhs edir. Obrazların hərəsinin öz dili var, biri o birini təkrarlamır. Bir ictimai quruluşun digər ictimai quruluşla əvəz edildiyi bir vaxtda , çaşqınlığın içində itib -batan , kapitalizmin sərt üzüylə qarşılaşan insanların keçirdikləri hiss- həyacan elə gözəl və obrazlı şəkildə təsvir olunub ki, adam bu əsərin müəllif təxəyyülünün məhsulu olmasına da inanmır. Sevgi , ayrılıq , həsrət , nifrət , göz yaşı elə canlı təsvir edilib ki, bu duyğuların sadəcə yazıçı düşüncəsindən süzülüb gəlməsinə inana bilmirsən. Bəlkə də həyatın astar üzü olduğu üçün ordakı hadisələr də adama ögey gəlmir. Problemlər , qayğılar , xəyanətlər , ağrılar hamısı tanışdı adama. Əsəri oxuyan heç bir qadın Nailənin yerinə olmaq istəməz. Demək yazıçı qəhrəmanının diliylə ictimaiyyətə mesaj göndərir . Onun qəhrəmanı sevir . Amma bu sevginin içində yersiz şəhvət , intiqam hissi , vaxtından öncə qərar vermək , səbrsizlik , qorxu da hökmranlıq edir. Nailə ilk addımından səhvə yol verir və bir səhvdən başqa səhv doğulur. Sonra bir də , bir də və gözünü açıb görür ki, nəhayətsiz bir burulğanın içindədi. Əl atıb nədənsə yapışmaq istədikcə bir az da uçuruma yuvarlanır. Səhvlər təkrarlandıqca bir az da özündən uzaqlaşır. Nəhayət özünü uçurumun dibində görəndə dayanır və o zaman da artıq gecdi. Demək Nailə xaraktercə çox da güclü obraz deyil. Oxucu Nailəni qınayır , eyni zamanda ona rəhmi də gəlir. Onu bu vəziyyətə salan insanlara , zamana hökm oxuyan da olur. Hərə öz pəncərəsindən baxır Varis Yolçuyevin həyat həqiqətinə və nəticədə heç nə dəyişmir. Yazıçı obrazları və hadisələri olduğu kimi təqdim edir və oxucunun gözünü boyamır. Axı ətrafımızda hər gün yüzlərlə belə hadisələr olur. Bizdən xəbərsiz və ya göz görə -görə. Həqiqətlərə peşəkarcasına yanaşmaq və onu sözə çevirməksə elə də asan deyil. Varis Yolçiyevi bunu gözəl bacarıb zənnimcə. Onun qəhrəmanları sevir ,amma sonacan bu sevginin arxasında dayana bilmirlər.Çünki zəifdilər. Bu zəiflikdən istifadə edənlər də onların taleyini özlərinə uyğun şəkildə həll edir. İlqar sevir ,amma sahiblənə bilmir. Çünki qarşısını övladlıq missiyası kəsir və eyni zamanda kapitaldan asılılıq hissi. Burda ictimai qınaq da var və sonda məğlubiyyət! Onun qəhrəmanları əzab çəkir , amma çıxış yolu axtarıb tapmağa cəhd etmirlər. Varis Yolçuyev qəhrəmanlarını müxtəlif çətinliklərlə üz -üzə qoyur, sınayır , əzib-tökür bir sözlə. Hər dəfə bir xüsusiyyətini oxucuya göstərir. Əslində yazıçıya görə oxucu özü qərar verməlidi . Axı o eyni zamanda məchulluğu sevir. Amma Varis Yolçuyev oxucunu sonacan inandırır ki, hardasa bir işıq var və bu işığa çatmaq hər kəsin iradəsindən , gücündən və istəyindən asılıdı. Qarmaqarışıq hisslərin içində eyni zamanda bəşəri sevgi də var. Bəlkə elə bu sevgidi bütün qaranlıqları işığa çıxaran, bütün çirkabları yuyub aparan. Məncə burda da yazıçının işığı düşür zülmətin gözünə. Könül işığından danışıram. Oxucu qəhrəmanları , elə dolayısı yolla yazıçını da qınayır, amma bu qınağın bir bəraət tərəfi də var axı. Bu da bir başqa uğurdu. Demək yazıçı həqiqətlərə yalan donu geyindirib oxucunun gözünü qamaşdırmır. Müəllif oxucunu təmkinli və səbrli olmağa çağırır. Eyni zamanda öyrədir ki, hisslə yox, ağılla hərəkət etmək lazımdı. Hər şeyin başında məhz böyük intiqam hissi dayandığı üçün Nailə çox çətinliklərlə və uğursuzluqlarla üzləşir. Nəticədə səhv səhv dalınca gəlir. Onun günah payından İlqara , atasına, dostuna və başqalarına düşsə də bu onu məsuliyyətdən xilas etmir. Ən böyük cəzanı özü çəkir . Nailə özü də biilmədən çox böyük səhvlər ( əslində günahlar) edir və bu səhvlər ( günahlar) onu uçuruma aparır. Anlayır ki, özü qazdığı quyudan daha heç kim onu çıxara bilməz. Bəs ilqar? Onu necə xarakterizə edib yazıçı? İlqar valideyn nəzarətindən çıxa bilməyən , öz fikri və arzuları üçün mübarizə edə bilməyən aciz gəncdi.. Sevsə də bütün məsuliyyəti öz boynundan atan, kapitala yenilən , zamanla ayaqlaşmağa çalışan və mübarizə etmədən məğlub olan bir natamam obrazdı. Sonacan tamamlanmır bu obraz. Bu natamamlıq Nailəni və bütövlükdə neçə taleyi yarıda qoyur. İlqar acizdi. Sevgisə acizliyi və qorxaqlığı sevmir. Nailə ondan daha dinamik və daha çılğın obrazdı. Bəlkə də Nailə intiqam və qisas hissindən uzaq olsaydı daha mübariz obraz kimi yadda qalardı. Amma cəmiyyətdə o qədər belə hadisələrlə üzləşırik ki, bəlkə də yazıçı bu obrazların diliylə oxucunu daha ehtiyyatlı olmağa və daha tədbirli davranmağa çağırır. Yazıçının bir uğuru da odur ki, əsərdə obrazları öz dilində danışdırmağı bacarır. Biri o birini təkrarlamır. Hamısının iç dünyasını öz diliylə oxucuya çatdırır. Bu da böyük ustalıq tələb edir. Əsərdəki ardıcıllıq və sujetdən çıxmamaq bacarığı da bizi, yəni oxucunu qane edir. Mənə elə gəlir ki, Varis Yolçuyevin səmimi hisslərinin göstəricisi olduğu üçün bu roman belə geniş oxucu auditoriyası qazanıb. Əslində yazıçı obrazların diliylə özü danışır, inandırır və hər vəchlə məğlubiyyətdən uzaq olmağa çalışır. Onunçun nə olursa olsun ümid həmişə var və müəllif bütün əsər boyu bu ümidin əlindən tutub yeriyir . Romanda kapitalizmin fəsadları , reallıqlar , sinfi ayrı -seçkilik, təbəqələşmə , o dövrün ictimai-siyasi quruluşu , çətinliklər , təlatümlər çox ustalıqla təsvir edilib. Ən sonda isə yazıçı qəhrəmanlarını islah etməyə və bütün günahlarından arınıb paklanmağa çağırır. Nə qədər bacarırsa, bunu yalnız oxucu bilər. Mənsə sevgiqarışıq bütün hisslərin və duyğuların məcmusundan ibarət olan bu əsəri böyük ümidlə sabahda gözləyirəm. Ümidimiz sönməsin..
“BÜTÜN MILLƏTLƏR ÖZ ƏDƏBIYYATLARINI KƏRPIC-KƏRPIC INŞA EDIR”
Bugünkü qonağımız tanınmış Alban şairi, yazıçı, tərcüməçi, ədəbiyyat tənqidçisi və jurnalist, “Kryefjala” dərgisinin redaktoru Rifat Ismilidir.
Söhbətimiz ədəbiyyat, yaradıcılıq, poeziya oxu mədəniyyəti, şəxsi baxışlar və həyat yolları barədə oldu.
— Ədəbiyyata marağınız nə vaxt başladı? Gəncliyinizdə hansı kitabları oxudunuz və sizi hansı yazıçılar ilhamlandırdı?
—Oxumağa olan marağımın necə başladığını dəqiq demək çətindir, çünki çox vaxt keçib və zaman keçdikcə insan öz şəxsi mifini həqiqətdən kənarda qurmağa başlayır. İnsanlar əvvəlcə əhəmiyyətsiz olan şeylərə sonradan yeni mənalar verirlər, amma bu şeylər sonradan əsas əhəmiyyət kəsb edir və insanın zehni aləmində yer tuturlar. Mənim oxumağa olan marağım əlifba hərflərini öyrəndiyim zaman başladı və çox keçmədi ki, insanlar mənim haqqında “Bax, bu çox kitab oxuyan balaca oğlan” deməyə başladılar. O dövrdə oxuduğum ilk kitabları dəqiq xatırlamıram, amma məktəb oxu kitablarının yanında, mən həm də Albaniya nağılları, Hans Kristian Andersenin nağılları, Brüder Grimmin nağılları, Mark Tven və başqalarını oxudum. Sonra böyüdükcə, çox gənc yaşlarımda oxuduğum Cek Londonun kitabları məni ilhamlandırdı. Mən həmçinin Tomas Hardy-nin “Tess of the d’Urbervilles” romanını və “Montezumanın Qızı” adlı romanı da oxudum. Ailəmdə oxumağa meyilli insanlar var idi, onların otağında kiçik bir kitab küncü var idi, mən də onların ardınca oxuyardım. O dövr oxuduqlarım mənim yaddaşımda həyati bir oazis kimi qalıb.
— Kitab oxuma ilə yaradıcı düşüncə arasındakı əlaqə barədə fikriniz nədir? Oxucuların şairlər və yazıçılar üçün rolu haqqında nə düşünürsünüz?
—Oxuma və yaradıcı düşüncə bir sənətkar və ya yazıçı üçün paralel gedir; onlar eyni prosesin bir hissəsidir. Heç bir yaradıcı oxucusuz tamamlanmış deyil və əksinə, yaxşı və diqqətli oxucu olmadan uğurlu və təsirli yaradıcı düşüncə ilə təcrübə keçmək mümkün deyil. Mənim üçün oxuma, sehrli bir dünyanın arxasında gizli olan bir qapı kimidir, bu dünyaya hər kəs daxil ola bilməz. Yalnız həssas və azad ruhlar bu dünyaya səyahət edə bilər. Oxumaqla biz özümüzü zənginləşdiririk və daxili bir filtrasiya prosesi baş verir, bu təkcə həyat üçün vacib oksigenin daxil olması və zəhərli maddələrin atılması kimidir.
— Bir şair və yazıçı olaraq cəmiyyətə qarşı öz məsuliyyətinizi necə hiss edirsiniz?
—İnsan cəmiyyətində hər bir insan özünə və öz vətəninə qarşı məsuliyyət daşıyır, lakin yaradıcı insan daha böyük məsuliyyət daşıyır, çünki o, ictimai şəxsiyyətdir və kütlələrə birbaşa təsir edir. Bir yaradıcı, adi insanlardan daha çox məlumatlı olduğuna görə, həm də öz xalqının müstəqilliyini, insan haqlarını, sülh və harmoniya kimi dəyərləri qorumaq üçün ikili məsuliyyət daşıyır. Mən bunu öz məsuliyyətim hesab edirəm və sənətimlə insan haqlarının, qadınların, uşaqların və ehtiyacı olanların müdafiəsi üçün güclü bir səs olmağa çalışıram.
— Şairlər və yazıçılar cəmiyyəti necə dəyişə bilər? Onların sosial məsuliyyəti barədə nə deyə bilərsiniz?
—Yazıçılar icraedici gücə malik deyillər; bu, hökumətlərə aiddir. Lakin yazıçılar, insan ruhunun təsir edənləri olaraq, dünyanı dəyişə bilərlər, köhnə və ya dayanmış zehinləri yeni, insan dəyərləri xidmətinə yönəldərək. Ədəbiyyat əsərləri və müxtəlif müzakirələr vasitəsilə hər bir yazıcı işıq üzü görən çıraq olmalıdır. Yazıçı, hər bir insana daha yaxşı bir həyat inamını aşılamağa çalışmalıdır. Eyni zamanda, yaşadığı cəmiyyətin pis vərdişlərini və neqativ cəhətlərini vurğulamalı və tənqid etməlidir.
— Şairlər və yazıçılar üçün ən vacib məqsədlər nədir?
—Yazıçı, öz təbiətinə görə, ideallara sahibdir və bu ideallar ona cəsarət, qətiyyət və ilham verir. Doğulandan bütün həyat boyu, sənətkar insan həyatını diqqətlə müşahidə edən, gələcəyi proqnozlaşdıran və həmişə öz yaşadığı cəmiyyətdən bir addım öndə gedən bir insandır. Yazıçıya xas olan fəlsəfə insanı və vətəni sevməkdir. Lakin bundan əlavə, onlar həm də naməlum olanı, görünməyəni və ali olanı axtaran insandır — insan təcrübəsinin digər tərəfində olanı. Yazıçı, iki güzgü arasında yaşayır – yer üzünü və göyü, və hər ikisinə məxsusdur. Onlar üçün hər şey önəmlidir; hətta bir yarpağın düşməsi və ya bir quşun uşquması onları dərindən düşündürə bilər. — Bu günki yaradıcı insanlarda nə çatışmır, onlar üçün ən böyük çətinliklər nədir?
—Məncə, bu günkü yaradıcı insanlar keçmişdəki yaradıcı insanlarla müqayisədə heç nə itirməyiblər. Sadəcə olaraq, əlverişsiz dövrlər gəlib və onların əksəriyyəti yeni reallığa uyğunlaşmağı öyrənməlidir. Bəlkə də yazıçılara daha böyük məsuliyyət düşür ki, daha yaxşı yazsınlar. Bu, özünü tənqid etməklə başlayır və reallığı olduğu kimi görməklə, nəfsani və kiçik bir yanaşma ilə deyil, obyektiv bir şəkildə.
— Hazırkı oxuma mədəniyyətini necə qiymətləndirirsiniz?
—Bu gün oxuma mədəniyyəti azalmaqdadır, bunun bir hissəsi yeni texnologiyaların kitablar və oxuma ilə mübarizə aparmasıdır. Keçmişdə insanlar daha çox oxumağa meyilli idilər, amma bu o demək deyil ki, əvvəllər insanlar daha çox oxuyurdu – həmişə kitablarla maraqlanmayanlar olub – lakin daha az medianın diqqəti olduğu üçün insanlar əvvəlki dövrlərdə kitablara daha çox vaxt ayırırdılar. Buna baxmayaraq, oxumaq həmişə dünyaya açıq olan, nəcib ruhlar üçün bir vərdiş olub.
— Albaniya ədəbiyyatı ilə digər millətlərin ədəbiyyatı arasındakı əlaqə barədə fikriniz nədir?
—Bütün millətlər öz ədəbiyyatlarını kərpic-kərpic inşa edirlər və zaman keçdikcə onu keçilməz bir qala halına gətirirlər. Biz albanlar da eyni şeyi etməyə çalışırıq. Bir vaxtlar izolyasiya olmuşduq, amma indi sərbəst yaşayırıq, başqalarına qoşulmağa, əməkdaşlıq etməyə və müsbət nəticələr əldə etməyə imkanımız var. Biz digər ədəbiyyatlara çox açıq insanlarıq, bəlkə də bəzən lazım olduğundan daha çox.
— Bugün Albaniya ədəbiyyatı necə inkişaf edir?
—Müasir Albaniya ədəbiyyatı inkişaf edir və getdikcə digər mədəniyyətlərlə inteqrasiya yolunda irəliləyir, onlardan ən yaxşılarını alır. Hər hansı bir yenidənqurma prosesində olduğu kimi, çatışmazlıqlar var, amma bu anlaşılandır. Hər şey mükəmməl ola bilməz. Lakin ümumilikdə vəziyyət müsbətdir və Albaniya yazıçıları özlərinə çox tələbkardırlar.
— Azərbaycanla ədəbi əlaqələr qurmaq üçün hansı planlarınız və məqsədləriniz var?
—Mənim Özbəkistanda çox oxunaqlı jurnallarda tərcümə edilib çap olunmaq şansım oldu. Həmçinin, Türkiyədə də çap olundum. Azərbaycanda da ədəbi əlaqələrimin olmasını istəyirəm. Xalqlarımız arasında ünsiyyət və dostluq körpüsü yaratmaq arzusundayam. Mən inanıram ki, hər bir yazıçı bu arzuyla yaşayır.
— Yaradıcı icma daxilində dostluq və əməkdaşlığın əhəmiyyəti nədir? Digər yazıçılarla əməkdaşlıq yolu ilə hansı nəticələrə nail oldunuz?
—Mənim üçün və şəxsiyyətim və yaradıcı olaraq inkişafım üçün digər yaradıcılarla əməkdaşlıq çox önəmlidir. Əməkdaşlıq vasitəsilə biz biliklərimizi genişləndirir, yaradıcı və mənəvi stimullar əlavə edir və sevinc və ilham vəziyyətinə çatırıq. Gənc yaradıcı olduğum zaman, tanınmış yaradıcılarla apardığım söhbətlər mənə qanad verdi. Onların sözləri mənə güvən və inam verdi, yazmağa olan arzum və istəklərim daha da gücləndi. Mən başqa yaradıcılarla çox açıqam və gənc yazıçılara kömək edirəm. Onların əsərlərinin nəzərdən keçirilməsində, tövsiyə və redaktə edilməsi, həmçinin əsərlərinin çap olunmasında kömək edirəm, bu məqsədlə “Gjurmë Penash” və “Kryefjala” jurnallarımda onları dərc edirəm.
— Əsərlərinin müxtəlif dillərdə nəşr olunması qlobal ədəbiyyat və mədəniyyətin inkişafına necə töhfə verir?
—Son vaxtlar, mənim əsərlərim dünyada bir çox dillərə uğurla tərcümə olunub və paylanıb. Mən qiymətləndirildiyimi hiss edirəm və görünür ki, nəhayət, illərlə çəkdiyim zəhmət mükafatlandırılır.
— Gələcəkdə yeni əsərlər yaratmaq üçün necə hazırlaşırsınız?
—Mənim yaradıcılığım bir çox istiqamətlərdə irəliləyir, çünki mən hər zaman axtarışdayam. Müxtəlif janrlarda işləyirəm – məsələn, romanlar və hekayələr, amma həm də esse və ədəbiyyat tənqidi yazıram, poeziyanı unutmadan. Son illərdə uşaqlar üçün ədəbiyyatla məşğul olmuşam və bir neçə kitab nəşr etmişəm. Bundan əlavə, iki jurnal çap etməklə məşğulam, burada bir çox Albaniya və beynəlxalq yaradıcıların əsərləri yer alır. Bu il də nəşrlərlə dolu olacaq və yaradıcı məmnuniyyətlərlə zəngin olacaq.
— Həqiqi sənət və ədəbiyyatın diqqətini itirdiyi bir dövrün içində, hansı yeni perspektivləri görürsünüz? Yazıçılar bu dəyişikliklərə necə uyğunlaşmalıdırlar?
-Bəlkə çətin dövrlər gəlsə də, yazıçının sənəti heç vaxt yox olmayacaq. Ruhlarımızı idarə edən qüvvə mövcud olduqca, yazı hər zaman bizim ən dərin hisslərimizin bir əksinə və həqiqətə doğru bir bələdçi olacaqdır. Kitablar və yazı həmişə özünə tərəfdar tapacaqdır, özlərini qurban verən insanlar tərəfindən irəliləyəcək və gələcək nəsillər üçün bir miras olaraq qalacaqdır. Bu anın içində diqqət yaradıcı insanın bütövlüyünə, özünə qarşı məsuliyyətə və yüksək keyfiyyət tələblərinə cavab verən yaradıcı düşüncəyə yönəlməlidir. Bu yolla itirilmiş oxucu geri qaytarıla bilər və oxucu ilə yaradıcı arasında möhkəm bir əlaqə qurula bilər – bu, hər bir ədəbi əsər üçün əsas olan bir əlaqədir.
Söhbətləşdi: Cahangir NAMAZOV,
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin və Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin üzvü.
Maksuda Egamberdiyeva 1955 yılının 4 Mart tarihinde Fergane vilayeti Danğara ilçesinde dünyaya geldi. 1972 yılında Kokand’daki 15. Mektep’i, 1977 yılında ise Taşkent Devlet Üniversitesinin filoloji fakültesini bitirmiştir. Çeşitli devlet kurumlarında çalıştı. 1972 yılında “Gülistan” dergisinde şiirleri yayımlanmıştır. O tarihten bu yana çeşitli ulusal ve yerel gazeteler ile dergilerde onun eserlerinden örnekler yayımlanmıştır. “Mektup” (1980), “Nasip” (1985) “Gök sahilinde” (2013) ve “Dönmes günler” (2018) şiirsel koleksiyonları, çocuklar için “Aklsız Fare” (2003), “Kuzey Ayı ve Beyaz Tavşan” (2005), “Kedi Neden Fareyi Kovuyor?” (2013), “Annenin Kurt Hilesi”(2018) adlı masallar, “Kırlangıç Komşusu” (2013) adlı şiirsel eserleri yayımlanmıştır. 1982 yılında Özbekistan Yazarlar Birliği üyesi olmuştur. 1984 yılında Moskova’da, Genç Yazarlar Semineri’ne katılmıştır.
Gönlüm benim güneş ile ay ile, Gönül şebnemin yaprağısın aile.
Taşkent her yerden görünüp durur, Taşkent’i beğenmedi onca bunca şiir.
Hayat tarzı Hayat tarzı da Ambalajlanmış örf, adet ile…
Doğru sözü söylediniz gerçi, İnanmıyorsunuz buna kendiniz.
Bana itibarsız, haksız dostların Kafesinden çıktım. Ve uçarak geldim – Ortamınıza. Sizin, bu sizin yüzünüze.
Neyi beklerdim ki sizden, Neyi hem anlardınız kı, İyiliğini reva görür müydünğuz.
Her kes gölgesini düşünür, Ama düşünmez şemsiyesini.
Şimdi ise raydan çıkaramaz, Güzel hayallarım hatta o da.
Taş yürekliler tutan kelebek Uçamaz şimdi hiç bir zaman.
Basitçe Taşkentli olmak, Gelmedi ya şu hem elimden.
YANANYÂR
Andican bölgesinde Yanmışyar adında bir köy vardır.
Bu menzil, “Yananyâr” adını almıştır, Burada yanan âşığın yadı kalmıştır. Yan, yanıp yanmayan yârdan şikâyetçidir. Yanan yâr yakmasaydı, yakılmazdı türküler.
Alevler inledi, korlar güldüler, Kendinden habersiz olanlar güldüler. Avdan nasipsiz yabancı oklar güldüler, Yanan yâr yakmasaydı, yakılmazdı türküler.
Düşlerimde şarkı söyler Taşkent yağmuru, Sevdalı gençliğin dar yollarında. Ben sade, talebe kızlardan biri – Ona eşlik etmeyi beceremem aslında.
Düşümde, evet, o güzelim bulvar, Yüzümü yağmur yıkar yavaş yavaş. Uzakta hayal gezer avare başlarda, Aslında aradığım mutluluk -bir adım- .
Doğa fısıldar bir şeyler titreyerek, Menekşe, nane kokusuyla sarhoş. Yağmurlu Taşkent kalır, yüreğim titreyerek – Giderim… bir ömür görmek için bir düş.
Yağmurda silinir gider bir çift iz, İçli içli ağlar avunur sema. Bilemem, ben sade, talebe bir kız, Nedir bu? Bu Taşkent yağmuru ne? …Düşlerimde şarkı söyler Taşkent yağmuru.
Her iki eli dolu, işten gelip, Dördüncü kata çıkar bir kadın. Dördüncü katta asılı yaşayıp, Kadife enginlikleri seven bir hayal.
Merdivenler iç çeker geçerken, Duvarlar gülümser hafiften. Darılmaz, selam vermeyi unutsa, Dördüncü kata çıkar bir kadın.
Geçer bir canan, işlemeli elbiseli, Geçer bir kadın, kurdelesi ipekli. Yaz geçer, sonbahar geçer, kış geçer karlı, Dördüncü kata çıkar bir kadın.
Çamaşırını asar sabahın kirpiğine, Ümidini sarar elin çarşafına. Mavi tülbentlerde altınböcekler, Hayalini giydirir gelincik elbiselerine.
Nazik nefesiyle karlar erimez, Bal arısıyken o, değilmiş bal. Gözlerinde gizli bir sır silinmez, Dördüncü kata çıkar bir kadın…
ÇALIKUŞU
Ben oyum mağrur kız, ben Çalıkuşu, Özenle korudum ben tüm masalları. Yolmadım, tersi olsa da düşüm, Hayalimde dökülen gül çiçeklerini.
Masalları yudum yudum içerken hayat, Onları yeniden dokumak için hazırlandım. Etmek için karanlık gönülleri abad, Belki özüm efsaneye dönüştüm.
Hayat, sokakların ne de çokmuş meğer, Unuttular sonunda beni en yakınım bile. Dünyanın eteğinde bir gül-ü gonca, Çaresiz döndüm yüzüme çakan şimşekler.
Aşık anlayamamış bu inatçı kızı, Tanımadık bir alem anladı, şükür. Helalinden yemişler ekmeği, tuzu Güç alır bir yerden, vardır bunda sır.
Sen esirgedin beni en müşkül anlarda, Huzurunda çekildi zayıflık, tükeniş. Temiz yürekleri hep koru her an, Gül-ü çiçeklere dökülen hayal…
DOSTUM, SİZ YANIMDA DURDUĞUNUZDA
Dostum, siz yanımda durduğunuzda, Bu gaddar dünya bile dost olurdu bana. Başka akardı bu ömür-ü derya, Dostum, siz yanımda durduğunuzda…
Belki de kıştan kışlık, yazdan yazlık İstemezdim bu kadar ciddi. Belki fırsatlar eksik kalmazdı, Düşmanlar da bilirdi belki kendi haddini.
Belki alırdım hakkımı hayattan, Dertlerime belki bulurdum çare . Medet ummazdım sabır ve sebattan , Sınav beklemezdi beni her gün durmadan.
Yabancı tutmazdı kendini, soğuk, Bakmazdı bana, etmezdi takip beni Dost olmayan kapılar kalmazdı kapalı… Dostum, siz yanımda durduğunuzda.
NEVÂÎ’DEN SÖZ EDİN
Dostlar, söz edin bugün bana Nevâî’den, Kalbimin kuşu yaralanmış aşk yayıyla. Hangi yürekten dirilmişse Mecnun’un aşkı, Ona alem güzel gelir Leyla’nın güzelliğinden. Dostlar, söz edin bugün bana Nevâî’den.
Dostlar, söz edin bugün bana Nâvâî’den, Ferhat’ın cismi yoğrulmuş dert çamuruyla. Tahttan vazgeçip dağda taşta kanal kazmış, Yer bulmuştur Şirin’in aşk sarayından . Dostlar, söz edin bugün bana Nevâî’den.
Dostlar, söz edin bugün bana Nevâî’den, Gönlüm incinir Behram’ın hatasından. Çölde yalnız bırakınca Dilârem’i bir başına, Bilmez şimdi âlem içinde nerede bulasın. Dostlar, söz edin bugün bana Nâvâî’den.
Dostlar, söz edin bugün bana Nevâî’den, Yükselmiş bir ulu duvar padişah gayretiyle. Şah İskender’in adaletli ve insaflı seddi gibi, Korur halkı zalimlerin iddiasından böyle. Dostlar, söz edin bugün bana Nevâî’den.
Hayretim var “İyilerin Hayreti”den, Hasretim var âşıkların hasretinden. Okuyun, kana kana için gazel şerbetinden, Dostlar, söz edin bugün bana Nevâî’den. Dostlar, söz edin bugün bana Nevâî’den.
Dereler çocuk gibi koşup gelir, Yalpız kış kapısını yapıp gelir. Turnalar yüreğimi bulup gelir Kayısı çiçeğine gelen rüzgarım.
Zarafet titreyişlerde müyesser hilkat, Hasret, vuslat meclisinde furkat. Araz etmeye vermez mi fırsat Kayısı çiçeğine gelen rüzgarım
Kendini tanı artık, şelale, lale, Heveskâr yürekli, bin telli ağıt. Neşeli gezegende, mecnunvar çocuk – Kayısı çiçeğine gelen rüzgarım.
Ateşe de, suya da aydınlık ve karanlık, Gözü Süreyya’dan, kirpiği yaydan. Kalesi şuleden, aynası saydan Kayısı çiçeğine gelen rüzgarım.
Bir damla çiy gibi avare, sersem, Alem çiçek içinde, ben ise incinmiş can. Zarafetin yükünden dallar lerzan Kayısı çiçeğine gelen rüzgarım.
ANNECİĞİM
Anneciğim, gençliğiniz yıldırım gibi yıllarınız Ömrümün o uzak ufuklarına, O berrak ırmaklara, genişliklere Sinip gittiğini anladım bugün.
Avuçlarımda bir yıldız gibi sizi saklayıp, Sevinç nuruna tutabilmek için Kaderden dilekte bulunuyorum bugün.
Yaprakların tozunu silerek Sizin başınıza düştüğünde gölge Şebnemleriyle getirmek isterim güller.
Güneşin ışıklarına sarılıp söyleyeyim Her kelimemi size, özenle. Sizi özlerken her geçen gün, Sonsuz sevginize dokundurmak isterim leb.
Cömert sevginiz örtmüş sessizce Bir vakitler ettiğim haksız sözlerime, Kalbinize incitici olmuş lahzalar Bakar şikayetsiz daim gözüme
Amma şimdi hepsini açıkça anlıyorken, Sitemlerin koynunda tünüyorum. Geçip giden günlerde arıyorum teskin, Sevginiz önünde kalbim azap çekiyor.
Anneciğim, sizin gençliğiniz ve yıldırım gibi yıllarınız…
ANNECİĞİM
Anneciğim, gençliğiniz yıldırım gibi yıllarınız Ömrümün o uzak ufuklarına, O berrak ırmaklara, genişliklere Sinip gittiğini anladım bugün.
Avuçlarımda bir yıldız gibi sizi saklayıp, Sevinç nuruna tutabilmek için Kaderden dilekte bulunuyorum bugün.
Yaprakların tozunu silerek Sizin başınıza düştüğünde gölge Şebnemleriyle getirmek isterim güller.
Güneşin ışıklarına sarılıp söyleyeyim Her kelimemi size, özenle. Sizi özlerken her geçen gün, Sonsuz sevginize dokundurmak isterim leb.
Cömert sevginiz örtmüş sessizce Bir vakitler ettiğim haksız sözlerime, Kalbinize incitici olmuş lahzalar Bakar şikayetsiz daim gözüme
Amma şimdi hepsini açıkça anlıyorken, Sitemlerin koynunda tünüyorum. Geçip giden günlerde arıyorum teskin, Sevginiz önünde kalbim azap çekiyor.
Anneciğim, sizin gençliğiniz ve yıldırım gibi yıllarınız…
YALNIZLIK, GÜLTACIM
Yalnızlık, gültacım, ben seninim, Bir yıl mı, uç yıl mı, beş yıl mı, on yıl. Yollarımı bekler kader, yasemin, Hainler gözlerime bakar cesurca.
Yalnızlık, gültacım, etrafım boşluk, Elime geçmez ne taş ne çiçek. Yardım et, kelebek kanadı misali, Kalbimin ağır yükünü hafiflet, azalt.
Yalnızlık, gültacım, sebep sensin Çiy damlası gibi varlığım yok. Ben miyim, ben miyim gözlerinin gördüğü, Bak, ocağımda kaldı mı bir kıvılcım?
Yalnızlık, gültacım, vardır bir kimse Kendi kimliğini bilmeden geçer ya, Bir gün ömrün yoluna apak kar yağsa Reddedilmiş baharın bağrı yanar ya.
Yalnızlık, gültacım, buz tutmuş kalpte – Yıkılıp çöktü sahte saltanat. Şimdi geride kaldı uzak menzilde – Yetim bir sevdaya benzer aldanış.
Yalnızlık, gültacım, sapla mızraklarını, Dişimi sıkıp sabrederim yine. Kimse karışmaz sana, ez kalbimi, Söyleyiver, dondurur türkülerini hemen.
Acı acılara doyayım artık, Donarak kalbimde ateşler sönsün. Yalan sevinçlerden paklansın göğsüm, Ay gelip saçlarıma gülümsemesini assın.
SONBAHAR SEYRİ
Hazanın kokusu dolmuş, hava nemli ve berrak, Deniz gibi engin tarlalarda hayal açar yelken. Nehir ise yatağında kırık dökük yatmakta, Bir tınıyla sözler başlar duygular derhal.
Bülbülünü özler bahçeler, bağrı ıssız, Unutur güneş yavaş yavaş verdiği sözü. Apak kırağı dökülür yapraktan hışırdayıp, Ufuklara çarpar hayalin yelkeni.
GELİN
Alev alev yanan gelin, gönül sana esir. Sen bir ece, damat bir şah, düğünevi saray. Selam ver, semavi nurlar yoldaşın olsun, Atalardan kalan örf ve sırlar sırdaşın olsun. Alev alev yanan gelin, gönül sana esir.
İki gönlü birleştirir zurnanın ezgisi, Yârin olsun bir ömür aşkının fedası. Dolanır ezgiler, türküler, silkinir bedenler, Yürekleri terk edip uçup giden özlemler. Alev alev yanan gelin, kalpler sana esir.
Evlat bakıp büyüten unutmuş yıllar zahmetini, Şefkatli ol, hayatın şefkatini umarak yaşa. Nezaketin paha biçilmez bir deniz incisi, Adımların, mutluluğun ve sevincin işareti. Alev alev yanan gelin, gönül sana esir.
Tellerin en yankılı sesi sen, Ak elbisende çiçeklenmiş bahçelerin sabahı sen. Boylarında gözler; edilir dua Bu yuvadan derdine bulmuş gibi şifa. Alev alev yanan gelin, gönül sana esir.
Selam ver gelenlerin avluya ve mekana Can kardeşlere, komşulara, gülümseyen yüzlere, Selam ver hayallere, ak dileklere, Sevgiyle bakan çehreler, pak bebeklere. Alev alev yanan gelin, gönül sana esir.
KALDI UZAKLARDA
Uzaklarda kaldı, yıldızların altında, İki kalbin aynı anda attığı ılık ve pak bir nefes. Boran mıydı, yoksa nefesten kasırga mı o? Yıldız gibi yanmadı ya hüzünlü kaldı bir heves.
Uzaklarda kaldı, aya sarılmış akşam, Titrek ellerle yazılmış o mektubun sırları. Birlikte dokundukları havuzun atlasını okşadığımız gün, Şelaleden sıçrayan damlalarla aşkın nurları.
Uzaklarda kaldı, yıldızların altında, Gül ve yelin sohbetleri, ay ile güneşin vuslatı. Hayaller şimdi uçup gider bulutların altına, O uzak yıldızların gölgesi misali.
Uzaklarda kaldı, arzuların durağı, Yağmurda ıslanmış kakül, dinmeyen sıcaklık. Artık yağmur damlasa, neden bu kadar acıtıyor? İçten içe titremek, niye şimdi işaret?
Uzaklarda kaldı, yıldızların altında, Bembeyaz karda filizlenmiş çiğdemin sevinci. Bir yaprağın fısıltısı, su kenarında razı, Ayrılığın da denk azabı, vedanın denk hatırası
Uzaklarda kaldı, yıldızların altında, Aşkın tomurcuğunun ilk selamı, ilk perişan özlem. İlk kez görülmüş aşkın saçının ayrılıkta çözülüşü, O çiçek diye birlikte çekilen hasret, saklı bir sevinç.
Uzaklarda kaldı, yüreğin sezdiği bir şey, Gönül itirafına tek karşılık: kederli bir gülümseyiş. Acep, o eşsiz hayatı ne çabuk savurmuş bir güç, Bu kez kalbin sesine kimse bir ses vermez olmuş.
Nice şeyler kaldı geride, yıldızların altında…
Çeviri: Hüsniddin HAYIT, Özbekistan Yazarlar Birliği üyesi, Azerbaycan Gazeteciler Birliği üyesi.
