“39” – Bir ömrün poetik salnaməsi
(Murad Eloğlunun kitabı haqqında)
Müasir Azərbaycan poeziyasında hər yeni kitab sadəcə şeirlər toplusu deyil, həm də müəllifin daxili aləminin, həyat fəlsəfəsinin, mənəvi dünyasının oxucu ilə səmimi söhbətidir. Bu baxımdan Murad Eloğlunun “39” adlı şeirlər kitabı son illərdə işıq üzü görən diqqətəlayiq nəşrlərdən biri kimi xüsusi maraq doğurur. Kitab təkcə müəllifin otuz doqquz yaşının poetik hesabatı deyil, həm də bir insanın taleyinin, duyğularının, ağrılarının, sevinclərinin və həyat həqiqətlərinin bədii salnaməsidir. Nəşr “Yazarlar” jurnalının Yaradıcılıq Komissiyasının qərarı ilə “Qarabağ yazarları” seriyası çərçivəsində hazırlanmış, “USTAC.AZ” nəşrləri tərəfindən yüksək poliqrafik səviyyədə çap edilmişdir.
Murad Eloğlu müasir Azərbaycan poeziyasında səmimiyyəti ilə seçilən qələm sahiblərindəndir. Onun poeziyası mürəkkəb bədii konstruksiyalar üzərində deyil, həyatın öz həqiqətləri üzərində qurulur. Şair süni pafosa, ağır metaforalara deyil, oxucunun ürəyinə yol tapan təbii ifadəyə üstünlük verir. Elə buna görə də onun şeirlərini oxuyan hər kəs misralarda öz həyatından bir parçanı görə bilir.
“39” kitabının ən böyük üstünlüyü müəllifin yaşadığı hissləri gizlətmədən, olduğu kimi oxucuya təqdim etməsidir. Burada sevinc də var, həsrət də var, ayrılıq da var, Vətən sevgisi də, ailə məhəbbəti də, sosial narahatlıqlar da. Kitab bütövlükdə insan ömrünün müxtəlif mərhələlərinin poetik xəritəsini yaradır.
Toplunun əsas ideya sütunlarından biri ailə dəyərləridir. Xüsusilə ata mövzusu kitab boyunca aparıcı xətt kimi davam edir. “Atamdan ötəri darıxıram mən”, “Ata”, “Biz səni saxlaya bilmirik Ata”, “Çox görmə atamı dünya”, “Atalar yatağa düşməsin Allah” kimi şeirlərdə müəllif ata itkisini yalnız şəxsi faciə kimi deyil, insanın həyat dayağının sarsılması kimi təqdim edir. Bu şeirlərdə hiss olunan səmimiyyət oxucunu dərhal öz təsiri altına alır. Ata obrazı müəllif üçün həm də mərdliyin, zəhmətin, vicdanın və ailə bütövlüyünün rəmzidir.
Anaya həsr olunan şeirlər də kitabın ən təsirli nümunələri sırasındadır. “Həqiqət anamın sözündə imiş”, “Tək səni vəsf edə bilmədim ana”, “Qadın” kimi əsərlərdə ana müqəddəsliyin zirvəsində dayanır. Burada ana yalnız ailənin dayağı deyil, insanın mənəvi dünyasının başlanğıcı, mərhəmətin və sonsuz məhəbbətin ünvanıdır. Müəllif ana obrazını yüksək poetik duyğularla təqdim edərək milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasının vacibliyini xatırladır.
Kitabın mühüm istiqamətlərindən biri də Vətən mövzusudur. Qarabağ zəfərinin doğurduğu qürur hissi, şəhidlərə sonsuz ehtiram, Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlığı müəllifin poetik düşüncəsində xüsusi yer tutur. “Paradına qurban olum ey əsgər”, “Ürəyimi göynədər”, “Getmişdim Şəhidlər xiyabanına”, “Bayram qabağı” kimi şeirlərdə müəllif pafosdan uzaq, lakin olduqca təsirli və səmimi vətəndaş mövqeyi nümayiş etdirir. Burada Vətən anlayışı təkcə coğrafi məkan deyil, müqəddəs amal, mənəvi kimlik və milli yaddaşdır.
Murad Eloğlu sevgi lirikasında da öz dəst-xəttini qoruyur. Onun sevgi şeirlərində romantika həyatın acı təcrübələri ilə vəhdət təşkil edir. “Tək sənin xətrinə”, “Gözəllər gözümə baxanda sən gəl”, “Sənin öz yolun var, mənim öz yolum”, “Peşman olarsan”, “Özümü odlara sala bilmərəm” kimi şeirlərdə sevgi yalnız hiss deyil, insanı kamilləşdirən mənəvi sınaq kimi təqdim olunur. Müəllif sevginin yalnız qovuşmaqdan ibarət olmadığını, bəzən ayrılığın, sədaqətin və dözümün də eşqin ayrılmaz hissəsi olduğunu göstərir.
Toplunun sosial məzmunlu şeirləri də xüsusi diqqət çəkir. “Ey pul”, “Çətin”, “Məndə sənin günündəyəm”, “Mən sənə nə nağıl danışım bala?” kimi əsərlərdə müəllif müasir cəmiyyətin sosial problemlərinə toxunur. Yoxsulluq, maddi çətinliklər, insanların bir-birinə münasibətində yaranan dəyişikliklər poetik dillə təqdim olunur. Şair ittiham etmir, hökm vermir; sadəcə həyatın reallığını göstərərək oxucunu düşünməyə vadar edir. Bu xüsusiyyət publisistik ruhun poeziyada uğurlu təzahürü kimi qiymətləndirilə bilər.
Murad Eloğlu ana dili məsələsinə də biganə qalmır. “Öz dilim” və “Ana dilim qəribsəmə” şeirlərində müəllif milli kimliyin əsas dayaqlarından biri olan Azərbaycan dilinin qorunmasının vacibliyini vurğulayır. Xarici dillərin öyrənilməsini təqdir etsə də, ana dilinə laqeyd münasibəti milli təhlükə kimi qiymətləndirir. Bu mövqe müəllifin vətəndaş məsuliyyətindən irəli gəlir.
Kitabın diqqət çəkən cəhətlərindən biri də müəllifin xalq şeirinə bağlılığıdır. Qoşma, gəraylı və digər klassik formalar müasir duyğularla birləşərək yeni nəfəs qazanır. Xalq danışıq dili, atalar sözləri, gündəlik ifadələr və canlı üslub Murad Eloğlunun poeziyasını oxucuya daha da yaxınlaşdırır. O, klassik ənənəyə sadiq qalmaqla yanaşı, müasir insanın daxili dünyasını da uğurla ifadə edir.
Müəllif tez-tez “Muradam” müraciəti ilə özünə üz tutur. Bu bədii üsul şeirlərdə daxili monoloqu gücləndirir və müəlliflə oxucu arasında səmimi körpü yaradır. Oxucu sanki şairin daxili söhbətinin canlı şahidinə çevrilir.
“39” kitabını oxuduqca aydın olur ki, burada hər şeir müəllif ömrünün müəyyən bir mərhələsini əks etdirir. Uşaqlıq xatirələri, valideyn sevgisi, ailə məsuliyyəti, övlad qayğısı, Vətən sevgisi, sosial narahatlıqlar, dostluq, sevgi və həyatın müxtəlif sınaqları poetik şəkildə ümumiləşdirilərək geniş oxucu auditoriyasına təqdim edilir.
Murad Eloğlunun poeziyasında diqqəti cəlb edən əsas cəhətlərdən biri də nikbinlik hissidir. Müəllif ağır həyat hadisələrindən yazsa da, ümidsizliyə qapılmır. O, insanı yaşamağa, mübarizə aparmağa, Allaha inanmağa, ailəyə sahib çıxmağa və milli-mənəvi dəyərləri qorumağa çağırır. Bu baxımdan onun şeirləri tərbiyəvi-estetik mahiyyət daşıyır.
Nəşrin yüksək poliqrafik keyfiyyəti, səliqəli tərtibatı, estetik üz qabığı və peşəkar redaktəsi kitabın ümumi dəyərini daha da artırır. Bu, Azərbaycan kitab mədəniyyətinin inkişafı baxımından da sevindirici hadisədir.
Murad Eloğlu artıq müasir Azərbaycan poeziyasında özünəməxsus yaradıcılıq yolu formalaşdırmış şairlərdən biridir. Onun “Qızıl qələm”, “İlin şairi”, “Ziyadar” kimi mükafatlara layiq görülməsi və “Yazarlar” jurnalının redaksiya heyətində fəaliyyəti bu yaradıcılığın təsadüfi olmadığını göstərir.
Nəticə olaraq demək olar ki, “39” təkcə şeirlər kitabı deyil. Bu əsər insan ömrünün poetik salnaməsi, ailəyə və Vətənə sevginin etirafı, milli-mənəvi dəyərlərin bədii təbliği, sevinc və kədərin, ümid və mübarizənin səmimi ifadəsidir. Kitabı vərəqləyən oxucu yalnız Murad Eloğlunun həyat yoluna deyil, həm də öz daxili aləminə səyahət edir. Məhz buna görə də “39” müasir Azərbaycan poeziyasında oxunmağa, müzakirə olunmağa və gələcək nəsillərə çatdırılmağa layiq dəyərli poetik nəşrlərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
12.07.2026. Bakı.
Müəllif: Günnur Ağayeva
ədəbiyyatşünas-tənqidçi
Zaur Ustacın “Buta”sı haqqında
Oxuyun >> Gözündə tük var