Birinci Türkoloji Qurultay (1926-cı il) Bakı
Ön sırada: Əliəsgər Əliəkbərov, Əhməd Baytursun, M.P.Pavloviç, S.F.Oldenburq, A.M.Samoyloviç, Teoder Mentsel Arxa cərgə: Bəkir Çobanzadə, Cəlil Məhəmmədzadə, Şevki Bektöre, S. Veltman, Həsən Abdulla oğlu Musayev, Həbib Cəbiyev, A.R.Ziefeldt-Simumyagi, Əhməd bəy Pepinov, İsmayıl Hikmət, Əziz Ubaydulin, Hənəfi Zeynallı, Həsən Sabri Ayvazov. Ruhları şad olsun. Amin.
Məlumatı hazıladı: Amina
IŞIĞIN ÇOCUKLARI
(Bir Mevlevî Gazel-Destan)
Dibâce (Önsöz)
Ey gönül!
Zamanın yorgun aynasında ne çok gece sönüp gitti;
insan, kendi nefsinin karanlığında yolunu kaybetti.
Lâkin her karanlığın kalbinde bir nûr tohumu gizlidir —
ve o tohum, Hakk’ın nefesiyle yeniden doğmayı bekler.
Bu destan, işte o nûrun çocuklarına yazılmıştır.
Sessizliğin içinden, fırtınaların ardından yükselen o ses —
ışığın evlatlarının, karanlıktan doğan dua sesidir.
Her beyit, bir Mevlevî devranının dönüşü,
her kelime, bir kalbin zikri,
her nefes, bir ruhun secdesidir.
Bu eser, hiçbir çağın modasına sığınmadan;
yalnızca ilhamın, ilahî aşkın ve içsel dirilişin kaleminden doğmuştur.
Yazarı, bu destanı “insana” ithaf eder:
çünkü her insan, aslında ışığın bir parçasıdır.
⸻
IŞIĞIN ÇOCUKLARI
(Bir Mevlevî Gazel-Destan – Nihai Nüsha)
1.
Sükûtun sînesinde doğdu o leyl-i nûr, ey evlâd-ı ziya,
Rûzgâr fesleğenler arasından geçip toprağa sırlar bıraka.
2.
Semâ kandilsiz, felek âmâ; yıldızlar hicrete durmuş,
Ay perdesin indirmiş, incir dalında zülmet kurulmuş.
3.
Ümîdin solduğu menzilde kuşlar havf ile titrer,
Kanadında du‘â, gönlünde niyâz, semâya sır taşır her.
4.
Arılar hâb u huzurdan dûr, bal değil sükût devşirir,
O sükût ki, kâinâtın kalbinden süzülen sabrın özüdür.
5.
Fırtına kelâm eyler ağaçlara — her yaprak bir zikir,
Kökler toprağa değil, nûra salar damâr-ı tefekkür.
6.
Zamânın kalbi yorulmuş, gece kendi bağrına çökmüş,
Bir leyl içinde bin sır gizlenmiş, devrân bir nefeste dönmüş.
7.
Bir vakit çimenler tebessüm eylerdi, tavşanlar şâd olurdu,
Sofralar kurulurdu — ekmek, su, ve Hakk’ın tebessümüyle dolardı.
8.
Şimdi rûzgâr iner arz üzerine bir el-i kudret misâli,
Bulutlar perîşân, arzular hâk; sırlar nisyân hâli.
9.
Ben garîb-i yollarım, hudûd-ı havfta bir seyyâh-ı fânî,
Her adım bir düşüş, her düşüş bir doğuş-ı Rahmânî.
10.
Kayb u vücûdumla dinledim nehrin taşlarını — sükût nâlân,
Gölgeler devr ederdi uzakta, semâhın sır pervân.
11.
Şarktan garba nûr taşıyan bir haberc-i hakîkat geçti,
Bir katre düştü avucuma — yandı, ağladı, rahmete karıştı gitti.
12.
Ol katre, evlâd-ı nûrun gözyaşıydı —
Henüz goncayken kırılmış bir gülün sırdaşıydı.
13.
Fecr, hayret içinde kıvranırdı doğarken;
Zîrâ her zulmet, nûrun teneffüs ettiği demdir, ey cân.
14.
Ey evlâd-ı nûr, bil ki her mihnet bir vuslat kapısıdır,
Ve her gece, Hakk’ın tecellîsine gebedir, sabrın ta kendisidir.
⸻
Eserin Nev’i (Türü)
Türü: Tasavvufî – Mistik Gazel Destanı
Üslûbu: Mevlevî / Klasik Osmanlı – Modern Türk sentezi
Ana teması: Karanlıktan doğan nûr, insanın içsel yolculuğu, ilahî diriliş
Dili: Osmanlı Türkçesi terkipleriyle zenginleştirilmiş modern Türkçe
Ruhî zemin: Hakikati arayan insanın kendi içindeki ışığa kavuşma serüveni
⸻
Paris, 23 Ağustos 2024
Ellerim Kan İçinde Olsa Bile
(mistik derinlik ve lirik bütünlükle harmanlanmış bir yeniden doğuş şiiri)
Ey zamanın masum atlıları,
Ben göğün sakladığı bir sır değilim;
Toprağın suskunluğunda unutulmuş bir taş da değilim —
Ben, gecenin içinden doğan bir özüm, ahenkle titreşen bir sesim.
Mezar değilim; ben yeniden dirilişin nağmesiyim,
Efsane değilim; yalnızca unutulmuş duaların yankısıyım.
İsimler, kum gibi avuçlarımdan akar gidiyor;
Belleğim zamanın külleriyle yazılmış bir harita.
Ateşte yanmak için duman oldum —
Külün hafızasını taşıyan rüzgâr tenime esiyor.
Kızgın değilim; çünkü öfke yalnızca zinciri çoğaltır,
Nefreti kalbimden ayırdım; yerine merhamet ektim.
Sevgiyle yazdığım bütün şiirler şimdi yalnızlığın ezgilerini mırıldanıyor;
Yorgunum ama içimde hâlâ bir kıvılcım var —
Gidiyorum, çünkü o kıvılcımı güneşe dönüştürecek yolu aramalıyım.
Göğsümde umut ışığı yanana dek dönmeyeceğim;
Dünyanın kirli varoluşuna bir anlam katan, berrak bir su dökeceğim.
Ah, benim biricik aşkım —
Bulutlar ilahî sessizlikte seni taşır,
Güneşin kalbinde gizlenmiş bir isimsin sen,
O kuş göründüğünde ruhum secdeye varacak.
Evren pencerenin ardındaki maviyle buluşacak,
Tenimden nehirler fışkıracaklar,
Zevk dolu bir günah işleyeceğim — titreyen, tutkulu bir tenin yanında,
Ama ona dokunmadan, onu öpmeden.
Ve her masum gece,
Her sonbahar, gelin olduğum karanlık geceleri aydınlatacak;
Soğuk mevsimin başlangıcından itibaren
Rüya bahçelerinin kalıntılarına hapsedilmiş çiçekler demirin pasından arınacak.
Okyanusun derinliklerine hapsedilmiş balıklar bile
En yoğun baskı ve sessizlik anlarında özgürlüğe yüz tutacak;
Şeytan çığlık atacak, ateş zindana düşecek —
Çünkü ışık zincirleri parçalayacak, özgürlük doğacak.
Bütün renklerdeki çiçekler sonsuza dek en güzel kokularını saçacak;
Genç neslin isteği üzerine, tanıdık bir günde kahkahalarla bir fincan çay içeceğiz.
Ellerim kan içinde olsa bile —
Tüm karanlıklar dağılana
Ve ülkeler barışa kavuşana dek şiirler yazacağım.
17/07/2024 — Paris
AĞLA, GÖZLERİM, AĞLA
Önsöz
Her çağın sessiz bir çığlığı vardır.
Bazen o çığlık bir annenin yüreğinde yankılanır,
bazen bir dervişin avuçlarında suya dönüşür.
Bu eser, susuz kalmış bir ruhun Tanrı’ya yazdığı bir mektuptur;
her kelimesi hem gözyaşıdır, hem dua;
hem kayboluş, hem yeniden doğuştur.
Paris, 2022
⸻
I – Dervişin İzinde
Hakim Bey,
izniniz olursa
doyasıya ağlamak isterim.
Sahra ortasında kaybolmuş bir derviş gibiyim;
içimde volkanlar patlıyor,
sabrımın zırhı çatlamak üzere.
Kimsesiz kışlar, yüreğimin kıyılarını mesken tuttu.
Sessizliğin enkazı altında ezildim —
ne mutluluğum kaldı, ne gururum.
Kaburgalarımın dallarından yaprak döküyorum;
bedenim küskün, kırılgan, ışıksız.
Hayatın sancılarında
itaatkâr ruhumun kölesi oldum.
Kendimi ihbar ediyorum, Hakim Bey —
kendi yarasını iyileştiremeyen yaranın içinde bir yarayım ben.
Bir rüyadan ötekine geçerken
yerde birikmiş suya dilimin değdiğini gördüm.
Tüm hayallerim kaderin tuzaklarına düştü;
hiç tanımadığım insanların savaşlarında esir oldum.
Duygularım yağmalandı,
vicdanım benden küstü,
yüreğimin sesi sustu.
Kendi içimde eriyen bir volkan oldum —
ufkum daraldı, pusular içinde kayboldum.
Bu hayatta kimseye zararım olmadı,
ne bir çiçeğin dalını kopardım,
ne de yürürken bir karıncayı ezdim.
Hakim Bey,
geçen gün yolda yürürken aklımda deli sorular:
kimseye zararım olmadı,
kendimden başkasına neden hep kaybeden ben oldum?
Bu düşünce içerisinde yürürken nerdeyse bir dervişle omuz omuza çarpışacaktık;
dalgınlıktan dervişi fark edemedim.
Derviş sordu bana:
“Hayırdır evlat, nedir bu dalgınlık?”
Özür dileyerek hikayemi anlattım; bana dedi ki:
“Bizim arzularımızla bitmeyen bir hayat var;
orada ne senin ne de benim sözüm geçerli.
Yalnızca insan olmayanların kalbi konuşur.”
⸻
II – Yalnızlığın Nehri
Derviş bu sözleri söyledikten sonra,
sanki buhar oldu, uçtu;
arkasına baktım, kimseler yoktu.
Lakin son sözleri aklımda yankılandı.
Gülümseyerek uzaklara dalıyorum; galiba doğru söylemişti derviş,
geçmişin sessiz çığlıkları düşüyor aklıma,
ne çok nehirlere su taşımış tenimden akan ırmaklar…
Ve fısıldıyorum kendi kendime:
“Neredesiniz, ömrümü tüketen hayallerim?”
Derin bir ah çekerim —
cennetin gözyaşlarıyla yıkanmış
bir kırlangıç gibi sırılsıklam.
Vallahi, kötü kalpli insanların oyunlarından usandım:
yüzüme gülüp arkamdan bıçaklayanlardan,
soframı zehirleyenlerden.
Eğer bedel buysa, Hakim Bey,
ben o bedeli fazlasıyla ödedim.
Her acının ardından bir ışık aradım;
insan aradım, insan görünümlülerin arasında —
bulamadım… bulamadım…
Belki de çok geç kaldım;
kendimi unutmuşluğun ellerine bırakarak.
Ben…
kendimden şikâyetçiyim.
⸻
III – Yeniden Doğuş
Bir hikâyede okumuştum:
“Aşk nehrine giden yol uzundur;
her kıtlığın ardında bir tokluk saklıdır.
Her dikenin masum bir yaprağı,
her tatlının ardında bir acı tadı vardır.”
Ben, Tanrı’nın bana verdiklerinden hiç şikâyet etmedim.
Benim şikâyetim — insan suretindeki sırtlanlardan, Hakim Bey.
Vallahi, insanın insana kurduğu tuzağı
iblis bile tahayyül edemez.
Bir gün tanımadığım biri,
“Ekmeğinin tuzu kuru,” dedi.
Size soruyorum:
Gerçekten tuzum kuru mu, Hakim Bey?
Cevap verin…
neden susuyorsunuz?
Ah, ah, ah… keşke inanabilsem,
biri bana dese yaşadığın her şey bir rüyaydı,
kötü günler geride kalacak… ah, ne çok inanmaya hazırım —
düşünün, her damla acı, bir pırlanta gibi ruhumda parlayacak,
o muazzam güzel aydınlık günler bana da uğrayacak.
Ne çok isterdim bir mucize olsun.
Şimdi dışarıda gökyüzü mavi,
güneş sımsıcak,
her yer yemyeşil…
Ama kime göre, neye göre?
Bana ne faydası var?
Gözlerimde yalnızlığın melodisi,
dudaklarımda yenilginin sessizliği…
Hakim Bey,
içimdeki sesin kulağıma fısıldamasını çok isterdim ve desin ki:
“Ey gönül, kalk, silkele kendini;
Tanrı hiçbir kulundan vazgeçmez.
Susma… umudunu yitirme.”
Ve ben diyeceğim ki:
“Ağlayın, ey gözlerim, ağlayın —
çünkü ağlamak, yeniden doğmanın ilk hâlidir.”
Hakim Bey,
bütün hikâye bundan ibarettir.
Bu suçsa eğer,
ben cezama fazlasıyla razıyım.
Sonunda hayat herkese aynı derecede adil olacaksa,
vallahi razıyım…
billahi razıyım…
razıyım…
razıyım…
⸻
Paris, 2022
⸻
Tür ve Ölçü
Modern serbest nazım; dramatik monolog ve tasavvufi öğeler içerir;
ritim ve ahenk, klasik Türk şiir estetiğiyle harmanlanmıştır.
20/10/2025
Ben Arabım
(Gizemli ve incelikli derinliğin harmanlandığı bir şiir)
Ben Arabım,
Sözlerim isyan değil;
Varlığımın sessiz ağıtını taşırım.
Tanrının huzurunda bir insan,
Geçmiş zamanlardan süzülüp gelen bir ruh,
Küller arasında süzülen duman gibi.
Ben Arabım,
Kimliğim insanlık, sevgim sonsuz.
Bazen bulut olurum,
Gökyüzünü örter, gölgesini yeryüzüne bırakırım.
Bazen yağmur olurum,
Tenlerin susuzluğunu doyurur, nehirlerin yansımasına karışırım.
Bazen kış gibi soğuk,
Bazen güneş gibi sıcak,
Bazen yıldızlar kadar uzak,
Bazen ruhun en derin çukurunda yankı olurum.
Ben Arabım,
Güneş ben, ay ben, evren ben;
Rüzgârın dilini konuşur, kum tanelerine sırlar fısıldarım.
Gecenin en karanlık anında,
Yalnızlığın gölgesinde bir fener olurum;
İçimde saklı kalan ışıkla kaybolmuşları bulurum.
Geçmişin duvarları yıkılırken,
Ben bir gölge gibi süzülürüm tarihin sayfalarından;
Atların nal sesleriyle yankılanır adım,
Ateşin ve suyun dansında eririm.
Bütün renkler bendedir:
Çöllerin altın sarısı, denizlerin laciverti,
Gökkuşağının en gizli tonları,
Ve güneşin doğuşunu izleyen her kara bulut.
Ben Arabım,
Ve her nefesimde evrenin ritmini taşırım.
Yalnızlığın en sessiz anında,
Sevgiyle yazılmış şiirler gibi akarım zamana ve zamanın ötesine;
Kül olurum, duman olurum,
Ama her zaman yeniden doğarım.
İşte buradayım,
Tanrının huzurunda, geçmişin gölgesinde,
Kendi ışığımı taşıyan bir insan olarak.
Ben Arabım,
Ben varlığın içinde, varlığımın kendisiyim;
Bütün kederler, bütün sevinçler benim,
Bütün rüzgârlar ve bütün sessizlikler benim,
Sofram gibi sevgim sonsuzdur,
Her damlasında evrenin melodisi yankılanır.
Ben Arabım,
Her adımım bir dua,
Her nefesim bir tarih,
Her bakışım bir yıldızın derinliğinde kaybolur;
Ve bütün zamanlar, bütün mekânlar,
Bendeki varoluşun gölgesinde birleşir.
Müəllif: CAROLİNE LAURENT TURUNC
>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<
Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana
YAZARLAR.AZ
===============================================
<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>
Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru
[11.10 14:50] C..Ç: Işığın Üç Yankısı
(Caroline Laurent Turunc – Işığın Şairi)
⸻
I. Rüyanın İçinde Kalan Ben
Bir zamanlar aşk vardı, derdim —
Varlığına öyle inandım ki,
zaman bile diz çöküp ona inandı.
Aşk…
Önce hoş esen bir nefes etti beni,
sonra o nefeste savrulan bir rüzgâr oldum.
Sesini yücelttikçe
kendimden biraz daha uzaklaştım;
ama her kayboluşta, bir hakikate yaklaştım.
İki sessizlik gibi çarpıştık biz;
her sarılışta yeniden doğdum.
Rüzgâr unuttu belki,
ama kalp — o hiç unutmayan aynaydı.
Belki kader beni aynı rüyanın içine gizledi,
ve ben o sığınağı aşk sandım.
Uyanmak istemedim;
çünkü uyanmak, ışığın sönmesiydi.
Ben, karanlıkta bile seni görmeyi seçtim.
Dünya adımı unuttu,
ben kendimi.
Artık yalnızca akan bir ırmaktım;
her damlam bir çağrıydı,
her gölgem seninle parlamak isteyen bir kuş.
Seni hatırlamaktan hiç vazgeçmedim,
çünkü gökyüzünün hâlâ bizi tanıdığını biliyordum.
Her yıldızda adın,
her nefeste senin yankın vardı.
Ben, zamana direnen bir sırım —
ne dün, ne yarın.
Bir ışığın kalbinde gizleniyorum;
sen sönmeden ben yanmam,
ben solmadan sen doğmazsın.
Her sessizlikte biraz sen,
her nefeste senin yankın.
Gece, bazen üzerime kapanan bir dua,
bazen içimde yankılanan bir sonsuzluk.
Unutmak bana yazılmadı;
çünkü her unutuş,
seni başka bir biçimde hatırlamaktı.
Rüzgârın dilinde adın,
yağmurun teninde yüzün.
Kaderin elleriyle yazılmış bir rüyanın
yarısı sendin,
yarısı ben.
Ey yar, bilmelisin ki —
ben, düşle gerçeğin arasında,
ışıkla gözyaşının birleştiği o çizgide
sana dönüşmek için yaratıldım her defasında.
Artık biliyorum:
aşk bir kayboluş değil —
aşk, ruhun kendine dönüşüdür.
Seninle başlayan,
bende tamamlanan o hatırlayış.
⸻
(Bir rüyanın içinde kalmış tek kalbin yankısı —
ve belki de aşk,
rüzgâr kadar eski,
ışık kadar sessiz bir hatıradır.)
⸻
II. Rüyanın Işığı
Denizler için yaratılmıştı her elma,
tıpkı nehirleri ırmaklar için yarattığı gibi.
Toprak, ağacı ve yeşilliği verdi,
kavgayı bitirmek için.
Zaman, tüm suçlarını kurda yükledi;
rüyalarıysa yıldız, güneş ve aya —
“Kim dokunur onlara, ne zaman?” diye sormak için.
Sonra bir çığlık duyuldu;
bu çığlık sessizliğin doğuşuydu.
Dünya nefesini tuttu.
Her şey, yeniden yazılmak ister gibiydi —
ışık, suya düşmeden önce
akla gelen tüm duaları etti.
Ben oradaydım, sen oradaydın;
bir elmanın kırmızı kalbinde
dünyanın ilk günahının hikâyesini dinliyordum.
O an anladım:
her düşüş, yaratılışın yankısıdır.
Deniz ağladı;
çünkü gökyüzü ona bakmayı unutmak üzereydi.
Ağaç, toprağa seslendi:
“Bizi barıştıran rüyaydı,
neden insan uykusunu yitirdi?”
Oysa ışık,
her karanlıktan bir kalp çıkarmak için yaratıldı.
Ve o kalpte bir ad yankılanmak için —
ilk ad,
ilk aşk,
ilk unutuluş.
Ben, o unutuşun yankısıydım.
Sen, o unutuluşun mimarı.
Ve hâlâ, her gece
bir yıldız kayarken,
bir dua daha düşer toprağa:
“Aşk, affedilmek değil,
yeniden doğmaktır aslında.”
⸻
(Ve belki de Tanrı,
her doğan ışıkta insana yeniden inanır.)
⸻
III. Kendi Yankısına Dönüş
Artık hiçbir rütbe kalmamıştı,
çünkü rüya uyanışa karışmıştı.
Zamanın kalbi dursa da,
sonsuzluk kendi adını fısıldayacaktı.
Ben —
bir zamanlar seni arayan gölgeydim;
şimdi, aradığım ışıktan yapılmışım.
Aşk artık bir yön değil,
bir dönüş.
Karanlık, ışığa giden son yoldur;
çünkü ışık, kendi zıddından doğar.
Ey yar,
sana değil artık,
bende var oluyorum.
Her nefesin içinde
kendi yankımı duyuyorum.
Gökyüzüyle yerin arası kalktı;
denizler susmayı,
dağlar secdeyi öğrendi.
Ve ben,
bir zamanlar kelimeydim —
şimdi çiçek bahçesi gibi kokan anlam oldum.
Tanrı konuşmuyor artık,
çünkü insan dinlemeyi öğrendi.
Her kalp, bir dua kadar sessiz;
her göz, bir ışık kadar sabırlı.
Ben,
başlangıcın son yankısıyım.
Ne varım, ne yokum;
sadece “ol” diyen nefesin içinde sonsuza dek olanım.
Ve bilirim artık:
her düşüş bir doğuşun yankısıdır;
her ayrılık, birliğin eşiğinde bekleyen.
Çünkü aşk —
Tanrı’nın kalbinde yankılanan
tek insan sesidir.
⸻
(Rüya bitti.
Işık kendi yankısına döndü.
Ve insan, ilk kez gerçekten uyandı.)
⸻
“Işığın Üç Yankısı”,
Caroline Laurent Turunc’un kaleminden —
aşkın insanı dönüştürdüğü,
rüyanın gerçeğe karıştığı,
ışığın sessizliğinde Tanrı’nın yankılandığı bir trilojidir.
11/10/2025-Paris
“Işığın Üç Yankısı” Üzerine
(Caroline Laurent Turunc – Işığın Şairi’nin kendi notları)
“Işığın Üç Yankısı” benim için yalnızca bir şiir değil; bir ruhun, kendi varlığını ışıkla hatırlama çabasıdır.
Bu üç bölüm — Rüyanın İçinde Kalan Ben, Rüyanın Işığı, Kendi Yankısına Dönüş — birbirini tamamlayan üç nefes gibidir. Her biri, varlığın farklı bir evresine dokunur: aşkın yanışı, unutuşun yankısı, ve nihayet uyanışın sessizliği.
İlk bölümdeki ben, hâlâ insanın sınırları içinde nefes alır. Aşkın büyüsüne inanır, ama o büyüde kendi gölgesine karışır. Orada, bir kayboluşun içindeki hakikati aradım. Çünkü bazen insan, yalnız kaybolarak Tanrı’ya yaklaşır.
İkinci bölümde dünya konuşur; elementler dile gelir.
Deniz, toprak, elma, yıldız, kurt, rüya — hepsi aynı yaratılışın yankılarıdır.
Ben o bölümde, kutsal metinlerin ötesinde bir doğuşu aradım:
İnsanın affedilmek için değil, yeniden doğmak için yaratıldığını.
Işığın karanlıktan doğduğunu.
Ve Tanrı’nın, her yeni ışıkta insana yeniden inandığını.
Son bölüm, bu dönüşün tamamlandığı yerdir.
Artık “ben” arayan değil, bulunan olur.
Aşk bir yön olmaktan çıkar, bir dönüşe dönüşür.
Orada sesim, sessizliğe karışır — çünkü bazen söylememek, en yüksek duadır.
Ve “insan, ilk kez gerçekten uyanır.”
Bu üçlü, bir rüya gibi yazıldı: ne tam olarak benim elimle, ne de benden bağımsız.
Ben sadece kalemi tutan bir yankıydım.
Söz, ışığın içinden geldi.
Ve biliyorum ki bu şiir, aşkın yalnızca bir duygu değil — bir hatırlayış biçimi olduğunu söylemek için yazıldı.
“Işığın Üç Yankısı”, ruhun kendi kaynağına dönüşünü anlatır.
O kaynak, bazen bir rüyadır, bazen bir nefes, bazen bir sessizlik.
Ama sonunda hep aynı yere çıkar:
Işık.
Paris, Ekim 2025
Müəllif: CAROLİNE LAURENT TURUNC
>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<
Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana
YAZARLAR.AZ
===============================================
<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>
Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru
ÖVLADIYAM
Müzəffər ordunun şanlı əsgəri,
Ərənlər yurdunun ər övladıyam!
Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox,
Babəklər yurdunun hürr övladıyam!
* * *
Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü,
Ədalət, həqiqət bağrımda közdü,
Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü,
Mövlalar yurdunun nur övladıyam!
* * *
Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm,
Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm,
Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm,
Alovlar yurdunun nar övladıyam!
* * *
Unutma, şah babam Xətai başdı,
Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı,
İlham, nə keçilməz sədləri aşdı,
İgidlər yurdunun nər övladıyam!
* * *
Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var,
Gen dünya yağıya daim olub dar,
Düşmən qarşımızda yenə oldu xar,
Aslanlar yurdunun şir övladıyam!
* * *
Göydən Yer üzünə ərmağan, payam,
Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam,
Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam,
Ozanlar yurdunun sirr övladıyam!
* * *
Ustacam, vətənim vətən içində,
Axıb duruluruq zaman köçündə,
Min bir anlamı var, adi “heç”in də,
Aqillər yurdunun pir övladıyam!
13.11.2020. Bakı.
Müəllif: Zaur USTAC
Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana
YAZARLAR.AZ
===============================================
<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>
Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru
Ədəbiyyatşünas-alim, filologiya elmləri doktoru, Əməkdar müəllim, professor Əbilov İmamverdi Xankişi oğlu
O, 1927-ci ildə Neftçala rayonunda anadan olmuşdur.
Buzovna pedaqoji məktəbini və Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir.
İmamverdi Əbilov əmək fəaliyyətinə balıq vətəgələlərində başlamışdır. Pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı Neftçala Rayon Partiya Komitəsinin 2-ci katibi vəzifəsində çalışmışdır. Neftçala şəhər 1 saylı orta məktəbinin ədəbiyyat müəllimi olmuşdur.
Azərbaycan yazıçılarının 8-ci qurultayında təftiş komissiyasının, 9-cu qurultayında isə idarə heyətinin üzvü seçilmişdir. Azərbaycan müəllimlərinin ilk qurultayından (1946) başlayaraq bütün qurultaylarında nümayəndə olmuşdur. Bilik Cəmiyyətinin Azərbaycanda ilk üzvlərindən olmuş, cəmiyyətin 1964-cü ildə keçirilən 3-cü, 1968-ci ildə isə 4-cü qurultayında nümayəndə seçilmiş, çıxış etmişdir. 1988-ci ildə Moskvada keçirilən Ümumittifaq təhsil işçilərinin qurultayında, 1989-cu ildə isə Pedaqoji Cəmiyyətlərin 1-ci qurultayında (Moskva) nümayəndə olmuşdur. Azərbaycan Ağsaqqallarının 1-ci təsis və sonrakı qurultaylarında və Türk Yazarlarının 3-cü qurultayında (1996) nümayəndə olmuşdur.
O, Moskvada, Tehranda, Təbrizdə, Bağdadda, Zaqafqaziya Respublikalarının paytaxtlarında keçirilən elmi simpozium və konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişdir.
800-dən artıq məqalənin və onlarla kitabın müəllifidir.
İmamverdi Əbilov Krupskaya adına Ümumittifaq Pedaqoji mükafatının, “S. Vurğun” xatirə diplomunun, “Araz” ali ədəbi mükafatının, “Akademik Mehdi Mehdizadə” Ali pedaqoji mükafatının, “Rəsul Rza” və “Xudu Məmmədov” Beynəlxalq ədəbi mükafatlarının laureatıdır. Qabaqcıl Maarif Xadimi, SSRİ maarif əlaçısı, Əməkdar müəllim fəxri adlarına layiq görülmüşdür. Neftçala rayon Ağsaqqallar Şurasının sədri, Prezidentin fərdi təqaüdçüsü idi
İmamverdi Əbilovun təşəbbüsü və yaxından iştirakı ilə Neftçalada və Salyanda elmi-nəzəri konfranslar keçirilmişdir.
9 aprel 2016-cı ildə ömrünün 89-cu ilində vəfat etmişdir.
Məlumatı hazıladı: Amina
VAQİF İBRAHİMİN SÜKUTLA KEÇƏN YUBİLEYİ
1983-cü il 29 oktyabrda yaşadığı mənzildən Sumqayıt məzarlığına qədər insan axını-izdiham vardı. Sevənləri onu son mənzilə yola salırdı. Üzlərdə kədər, gözlərdə səssiz-səmirsiz göz yaşı… Dilimizdə ona deyə bilmədiyimiz, ürəyimizdə ona olan sevgi, sayğı…
26 oktyabrın axşamı idi. Xatırlamıram kim zəng etdi:Vaqif müəllimin getdiyi avtobus yol qəzasına uğrayıb, respublika xəstəxanasındadı. Vəziyyəti ağırdı..
O qəzada bir-neçə nəfər yüngül yaralanmışdı, yalnız o, həyatını itirdi. Tək O…
Bütün gecəni xəbəri eşidənlər, rəhbəri olduğu Respublika Gənc Yazarlar ədəbi birliyinin bir çox üzvləri, yaxınları yatmadı. Onu son dəfə yatdığı otağın pəncərəsində olan iynə boyda yarıqdan gördüm. O görüntü hələ də gözlərimin önündədir. Nə o görüntünü, nə də o kiçik yarıqdan son dəfə gördüyüm adamın böyüklüyünü unuda bilmədim.
Onda cavan idim, çox cavan. Hələ pislərin, pisliklərin necə və neçə olduğundan o qədər xəbərim yoxdu. Yaşadıqca, adamları gördükcə O- Vaqif İbrahim bir az da böyüdü mənim üçün.
O illərdə “Göyərçin” jurnalında məsul katib idi. Nə vaxt getsən, makinada gənclərin şeir və hekayələrini yazdığını görərdin. Yazardı, sonra da aparıb qəzetlərə verərdi. Əslində kiminsə şeirlərini makinada yazmaq onun işi deyildi, amma bilirdi ki, əksəri rayon və kəndlərdən gələn bu uşaqların yazı makinası yoxdu, hardasa yazdırmaqsa, əlavə xərcdir.
Belə idi. Sevqi dolu, qayğı dolu. Hamıya kömək etməyə çalışırdı.
Vaqif İbrahim. 80-ci illərdə ədəbi mühitə gələn çoxunun yaradıcılığında, həyatında onun adı var, zəhməti var, qayğısı var. Çoxu unutsa da…
Dost idi. Qardaş idi. Doğma idi. O həm də şair idi. O illərin ən istedadlı imzalarından biri, bəlkə də birincisi idi. O qədər istedadlıydı ki, bir şeirinə, bir misrasına, bir hekayəsinə görə kimsəni tərifləməkdən qorxmazdı. Çünki hələ 1961-ci ildə, 16 yaşında yazdığı kimi bilirdi ki, adam ilk növbədə özünə cavabdehdi:
Bu ada cavabdehəm…
Özümə cavabdehəm.
Ömrümdən düşüb qalan
İzimə cavabdehəm…
Narahatam hər zaman.
Şəkidə orta məktəbi bitirdikdən sonra indiki ADNSU-ya (AZİ) qəbul olmuşdu. İxtisasca mühəndis olsa da, uşaqlıqdan ədəbiyyata olan bağlılığı üstün gəlir. Əmək fəaliyyətinə Sumqayıt radiosunda jurnalist kimi başlayır. Sonralar Əli Kərim adına Sumqayıt poeziya klubunun sədri olmuş, “Ulduz” və “Göyərçin jurnallarında çalışmışdır. O, SSRİ- Bolqarıstan “Drujba” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü olub. Maksim Qorki adına Ümumittifaq və Azərbaycan SSR Lenin komsolu mükafatlarına layiq görülüb.
Yaratdıqları, elədikləri qısa ömründən böyük idi. Poeziya onun həyatı idi həm də:
Nə vaxt ki, bir misra yaza bilmirəm.
Sanıram qurumuş bir budağam mən.
Dərsini bilməyib sinifdə qalmış
Ən əfəl, ən tənbəl bir uşağam mən.
(Kədərli anlarım)
İstənilən mövzu var yaradıcılığında. Hər mövzuda yazılan şeirdə Vaqif İbrahim qələminin, duyumunun, ürəyinin zənginliyi var:
Yağış yağır
Buludun büllur barmaqları
görünür pəncərəmdən.
Yağış yağır gilə-gilə.
Bulud hardan bilib ayrılığımızı
kövrəlib belə?
Bəlkə külək deyib ona?
Yağış yağır…
Pəncərəmdə göz yaşlarının əksi,
Qulağımda bu yağışda
məni gəzən xəyalının addım səsi…( Bu yağışda)
Şeirlərini oxuduqca düşünürsən: bir şair ağacı, yarpağı, yağışı, sinif otağını, məzarlığı, insan qəlbini, müharibənin dəhşətlərini və s…belə görə bilir? Elə bil bu gün üçün yazıb vətən mövzulu şeirlərini.
Vətən sevgisini sözlə deməyi
Ar bildi özünü oda atanlar,
Ancaq bu Vətəni necə sevməyi
Bizə ölümüylə göstərdi onlar!…
Sonra düşünürsən ki, axı o Vaqif İbrahimdir. İstedadlı, Sakit, təvazökar, alicənab, mədəni, əxlaqlı… Vaqif İbrahim.
30 sentyabr 1945-ci ildə Şəkidə dünyaya gəlmişdi. 1983-cü ildə bu dünyadan köçdü.Yaşasaydı bu il 80 illiyini qeyd edəcəkdi. Yaşasaydı? Belə yazdığıma peşiman oldum. Axı, o yaşayır. Poeziya sevənlər, sözə dəyər verənlər onu yaşadır. Bu sətirləri yazmaq mənim üçün həm də çox üzücüdür. Ağırdır. Onun doğum günləri, hətta yubiley illəri belə sükutla keçir. 80 illiyi də…
Amma sevməsə belə, arxasınca min söz danışsa belə, vəzifədə olan birini, ya necəliyindən xəbərsiz olduğu atasını qəbirdən çıxarıb oxşayan, əzizləyən, bağrına basanlar nə qədər istəsən var.
Niyə sevməyi bacarmırıq? Ürəyimizin sevgi tutumu nə qədərdi görəsən?
Onun 80 illik yubileyinin sükutu qədər…
P. S. 70 illiyində onun latın qrafikası ilə “Mən də varam” kitabını hazırladım. Çap etdirdim öz gücümə. Vaqif İbrahim üçün anım günü və kitabın təqdimatını keçirdim. Gələnlər çox oldu. Kitabı alan az. Hətta kitabda xatirələrini verdiyim imzaların da çoxu kitabı götürüb bir kitabxanaya verməyi belə düşünmədilər. Paşa Qəlbinurun 5-10 kitab alıb , gələnlərə hədiyyə etməsini xatırlayıram… Bir də “525-ci qəzet” və “Ədalət”-ə xatirə yazılarını, şeirlərini göndərirdim. Bir-neçə gün ardıcıl bu yazılar gedirdi. Bir daha onlara təşəkkür edirəm. Elə bu yazını verəcəklərinə görə də təşəkkür edirəm.
P.S. Vaqif müəllim nəşriyyatın mənzil növbəsində idi. Ailəsinə ikiotaqlı ev verdilər. Bu işdə ehtiramla andığım Tofiq Mahmudun da səyi oldu. İki uşaqla- Rəşad və Aytənlə tək qalan Məlahət xanım övladlarını böyüdə, oxuda bildi çətinliklə olsa da. Bu günə qədər oğlunun ailəsi ilə o kiçik mənzildə yaşayır. Deyir ki, müraciət etmək istəmişəm, amma əvvəl köçkünləri düşünüb, utanırdım. İndi də şəhidlər, qazilər var. Amma bizə də çox çətindi. Vaqifin 80 illiyidir. Görəsən, AYB-yə, prezidentə müraciət etsəm, bir otaqlı da osa mənə mənzil verərlər?”-deyə düşünür. Mən yazmasını məsləhət gördüm. Bilmirəm yazdımı?
Müəllif: KAMALƏ ABİYEVA
Bahar Qasımovanın doğum günü – Ziyalılıq, vətənpərvərlik və qadın fədakarlığının simvolu
Bu gün “Azərbaycan Qadınları Respublika Cəmiyyəti” İctimai Birliyinin sədri, dəyərli ziyalı, vətənpərvər və nümunəvi xanım Bahar Qasımovanın doğum günüdür.
Bahar xanım uzun illərdir Azərbaycan qadın hərəkatının, milli-mənəvi dəyərlərimizin və cəmiyyətin inkişafı uğrunda yorulmadan çalışan fədakar bir ziyalı kimi tanınır. Onun rəhbərliyi ilə “Azərbaycan Qadınları Respublika Cəmiyyəti” bir çox sosial layihələrə, xeyriyyə tədbirlərinə, gənclərin və qadınların maariflənməsinə yönəlmiş proqramlara imza atmışdır.
Bahar Qasımova Azərbaycan qadınının yüksək zəkasını, mərhəmətini və vətən sevgisini öz şəxsiyyətində birləşdirən nümunəvi bir insandır. Onun fəaliyyəti, sözün həqiqi mənasında, xalqına və dövlətinə xidmət nümunəsidir.
Doğum günü münasibətilə Bahar xanımı səmimi qəlbdən təbrik edirik. Ona möhkəm can sağlığı, uzun ömür, yeni uğurlar və gördüyü işlərdə daim ilham arzulayırıq. Onun kimi ziyalı və fədakar qadınlar cəmiyyətin mənəvi sütunlarını möhkəmləndirən dəyərlərdir.
Bahar xanımın həyat yolu bir daha sübut edir ki, Azərbaycan qadını hər zaman millətin gücü, ailənin dayağı və Vətənin ləyaqət rəmzidir.
Baharın adıyla gələn Nur
Ana dediyin — bir işıq, bir sükut, bir sevgidir,
Övladının yolunda çəkdiyi hər zəhməti, duadır
O, Vətənin bağrında ilk bahar tək açandır,
Soyuqda ümid, qaranlıqda işıq saçandır.
Bahar xanım da elə — bir ana nəfəsi tək,
Mərhəməti dilində, şəfqəti hər səsində.
Bir xalqın gücünü daşıyır o zərif çiyinlər,
Qəlbində min qadının arzusu, sevgisi vardır.
Hər addımında iz var, fədakarlıq, mərdlikdən,
Hər sözündə bir nur var — yanan vətən sevgisindən.
Bahar kimi gəlir o, qəlblərə həyat verir,
Ana misalı şəfqət, millətə qanad verir.
Ad gününüz mübarək, Bahar xanım!
Varlığınızla cəmiyyətimizə bahar gətirirsiniz.
İmza: Pərvanə Salmanqızı
Marşal Beriyanı güllələyən marşal – Batitski hökmün icrasının ona həvalə olunmasını özü xahiş edib
Onu əfsanəvi sərkərdə adlandırıblar.
Sovet ordusunda hərbi-hava və hava hücumundan müdafiə qüvvələrinin əsasını qoyanlardan biri sayılan marşal Pavel Batitski bütün ömrünü hərbi işə həsr edib.
O, orta ixtisas hərbi məktəbini bitirdikdən sonra əvvəlcə Frunze adına Hərbi Akademiyada təhsil alıb, daha sonra Baş Qərargah yanında Hərbi Akademiyanı bitirib.
Milliyətcə ukraynalı olan Pavel Batitski 1910-cu ildə Xarkovda fəhlə ailəsində anadan olub.
Uşaqlıqdan həmyaşıdlarından ciddiliyi və bir az da sərtliyi ilə fərqlənən Batitski xidmət etdiyi bütün hərbi hissə və qoşunlarda ən intizamlı və ən məsuliyyətli zabit kimi tanınıb.
Müasirlərinin söylədiklərinə görə, onun rütbələri və vəzifələri dəyişsə də, xarakteri sabit qalıb, ciddi, tələbkar, ən başlıcası isə ədalətli.
Pavel Batitski 1941-1945-ci illərdə alman faşizminə qarşı müharibədə ən ağır döyüş bölgələrində xidmət edib, ən mürəkkəb hərbi əməliyyatları uğurla həyata keçirib.
Berlin əməliyyatının hazırlanmasında və keçirilməsində Pavel Batitskinin xüsusi xidmətləri olub.
Marşal Pavel Batitskinin adı SSRİ tarixinə təkcə peşəkar hərbçi, xüsusi xidmətləri olan hərbi məmur kimi düşməyib. O, həm də tarixə öz adını marşal Beriyanı güllələyən marşal Batitski kimi yazıb.
23 dekabr 1953-cü ildə SSRİ Ali Məhkəməsinin xüsusi məhkəmə iclasında Lavrenti Beriyaya güllələnmə hökmü oxunduqdan sonra Pavel Batitski hökmün icrasının ona həvalə olunmasını xahiş edib.
Bütün bu proseslərin şahidi olan ehtiyatda olan polkovnik Xijnyak sonralar “Veçernyaya Moskva” qəzetinə hadisə ilə bağlı geniş müsahibə verib.
Polkovnikin söylədiyinə görə, Beriya ömrünün son dəqiqələrində heç də çoxlarının dediyi kimi ağlayaraq kimlərinsə ayağına yıxılmayıb:
“Mən həmin prosesin əvvəlindən sonuna qədər iştirak etmişəm. Əvvəlcə mənə tapşırıq verildi ki, gedib Beriyanın evindən ona qara kostyum gətirim.
O, elə həbs oldunduğu vaxt əynində olduğu boz rəngli kostyumda idi. Mən onun Kaçalova küçəsində yerləşən mənzilinə yollandım. Qapını tanımadığım bir qadın açdı.
Gəlişimin məqsədini dedim, qadın heç nə soruşmadan qara kostyumu mənə verdi.
Kostyumu Beriyaya mən geyindirdim, boz rəngli kostyumu isə yandırdım.
O artıq hiss edidi ki, onu nəyə hazırlayılar və başa düşürdü ki, əfv olunmayacaq.
Sonra mənə göstəriş verdilər ki, eni üç metr, uzunluğu iki metr olan qalın taxtadan lövhə düzəldib güllələnmənin icra olunacağı zirzəmidəki otağın divarana vurum.
Bunu da etdim. Daha sonra zirzəmidə olan polad həlqəni həmin taxta lövhənin yuxarı tərəfinə vurdum.
Qeyd edim ki, hökm Moskva Hərbi Dairəsinin qərargahının bunkerində icra olunurdu.
Beriyanı həmin otağa mən gətirdim. Qolları qandallı deyildi. Yalnız taxta lövhənin qarşısında dayananda mənə əmr etdilər ki, qollarını kəndirlə polad həlqəyə bağlayım.
Bu əmri də icra etdim. O, nə ağlayırdı, nə də yalvarırdı. Amma rəngi dəmir rəngindən seçilmirdi, bir də üz hissəsinin sağ tərəfində əzələləri nəzərəçarpacaq dərəcədə titrəyirdi.
Mən əvvəlcədən onun gözlərini bağlamaq üçün üz dəsmalı da hazırlamışdım.
Adətən, güllələnmə icra olunanda güllələnənlərin gözlərini bağlayırdıq. Onu bağlamaq istəyəndə Batitski qəzəblə mənim üstümə qışqırdı:
-Sən nə etmək istəyirsən?
Mən son dərəcə gərgin olan bu atmosferdə özümdə cürət tapıb Pavel Batitskiyə cavab verdim:
-Gözlərini bağlamaq istəyirəm, adətən…
O sözümü yarımçıq qoydu:
-Lazım deyil, qoy hər şeyi gözləri ilə görsün.
Beriya heç nəyə reaksiya vermirdi. Mən elə düşünürdüm ki, onun bu anlarda ürəyi dayanacaq.
Mən geri çəkildim. Məhkəmə üzvləri, Moskva Partiya Komitəsinin birinci katibi Nikolay Mixaylov, Ümumittifaq Həmkarlar İttifaqının sədri Nikolay Şvernik, SSRİ-nin baş prokuroru Roman Rudenko və digər bir neçə nəfər Beriyadan 6-7 metr aralıda dayanmışdılar. Həkim dəvət olunmamışdı.
Pavel Batitski isə digərlərindən bir addım irəlidə dayanmışdı. Hər şey hazır idi. Təxminən bir dəqiqə, bəlkə də çox, araya dəhşətli bir sükut çökdü.
Bu kiçik zaman kəsiyi bəlkə də iştirak edənlərin hamısı üçün uzun bir vaxta bərabər idi.
Pavel Batitski tabel silahını çıxarıb atəş açdı. Güllə Beriyanın burun körpüsünə dəydi. Marşal Lavrenti Beriya qolları bağlanmış polad həlqədən asılı vəziyyətdə qalmışdı…”
Hökmün icrasından dərhal sonra, 23 dekabr 1953-cü il, saat 19.50” tarixli akt tərtib olunub. Akta ilk olaraq hökmün icracısı Pavel Batitski imza atıb.
Marşal Pavel Batitski həmin müdhiş hadisələrdən sonra hələ uzun illər hərbi xidmətini davam etdirib, ən yüksək dövlət mükfatları ilə təltif olunub.
Pavel Batitski 1984-cü ildə 73 yaşında vəfat edib. Marşal Moskvada, Novodeviçye qəbirstanlığında dəfn olunub.(c)
Müəllif: Zakir Osmanov
Masal Kızım
Sen ömür kitabımın
Aşk kokulu sayfası
Masal Şatomun prensesi
Annesinin su sesi,
Canım kızım…
Dünya kendisi efsane,
İyisiyle, kötüsüyle
Duasıyla, büyüsüyle…
Sen Anka kuşunun
Yavrususun, unutma,
Masalın güzel olsun,
Kınalı kuzum…
Sen her masalın sonunda
Gökten düşen
Kırmızı elma misalı
Girdin kalbime,
Alın yazım…
Sen, yavru Asenam
Arkadaşım, ninem, anam,
Baharların bol çiçekli
Yolların uğurböcekli olsun
Canım kızım, kalbin hep
Aşk ve mutlulukla dolsun…
21.10.2025. Bakı
MÜƏLLİF: Turan NOVRUZLU
ÖVLADIYAM
Müzəffər ordunun şanlı əsgəri,
Ərənlər yurdunun ər övladıyam!
Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox,
Babəklər yurdunun hürr övladıyam!
* * *
Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü,
Ədalət, həqiqət bağrımda közdü,
Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü,
Mövlalar yurdunun nur övladıyam!
* * *
Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm,
Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm,
Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm,
Alovlar yurdunun nar övladıyam!
* * *
Unutma, şah babam Xətai başdı,
Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı,
İlham, nə keçilməz sədləri aşdı,
İgidlər yurdunun nər övladıyam!
* * *
Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var,
Gen dünya yağıya daim olub dar,
Düşmən qarşımızda yenə oldu xar,
Aslanlar yurdunun şir övladıyam!
* * *
Göydən Yer üzünə ərmağan, payam,
Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam,
Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam,
Ozanlar yurdunun sirr övladıyam!
* * *
Ustacam, vətənim vətən içində,
Axıb duruluruq zaman köçündə,
Min bir anlamı var, adi “heç”in də,
Aqillər yurdunun pir övladıyam!
13.11.2020. Bakı.
Müəllif: Zaur USTAC
Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana
YAZARLAR.AZ
===============================================
<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>
Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru