Aşıb keçdim nə qədər sədd çıxsa da önümə, Ulu Yaradan yazıb mənim alın yazımı. Min şükür, ağrılardan sıyrılan bu günümə! – Bənövşəsi açılıb yetmişinci yazımın… Həmdəmim, dostum oldu bütün qəlbi sınıqlar, Öz yolumdan azmadım, – sevgi idi sarvanım! Min şükür, sındırmadı məni ağır sınaqlar, Min şükür, haqqa doğru gedir ömür karvanım… 07.03.2020.
Müəllif: Rafiq YUSİFOĞLU, şair, Əməkdar mədəniyyət işçisi, filologiya elmləri doktoru, professor.
Otuz üç yaş- Ömrün qərinəsi, Tale Günəşinin eyni nöqtəyə gəlməsidir… Şeytanın üsyan etməsi, Günah ağaclarının əkilməsidir. Otuz üç yaş- Ümid İsasının çarmıxa çəkilməsidir…
Otuz üç yaş- Bir az da düşünmək üçün, nəfəs dərmək vaxtıdır… Arzular süfrəsini Göydə sərmək vaxtıdır…
Yağsa da ömrümə illərin qarı, Həyatım ağaca, gülə oxşayır. – Hələ ürəyimdə neçə baharın Yolunu gözləyən qönçə yaşayır.
Dinclik tapa bilmir ürək bir hovur, Özünə sevgidən çələng toxuyur. Saçıma düşsə də ömrün qırovu, Qəlbimdə yaz qışa meydan oxuyur.
Üşüyə-üşüyə çiçək dərəndə, ”Sənə soyuq olar, yağışdır”, – demə. Gözlərim sevinir gözəl görəndə, ”Qocasan, özünü yığışdır”,– demə.
Günəş məhəbbətlə üzə güləndə, Dirçəlir, gül açır quru yamaclar. Cavanlar var deyə, bahar gələndə Çiçək açmasınmı qoca ağaclar?
ТЫ МЕНЯ НЕ СУДИ
Даже если на жизнь мою опали снега лет, Жизнь моя похожа на дерево, цветок. Еше в сердце, скольких весен Ожидая, бутоны живут.
Ни капли покоя не может наити сердце, Из любви себе венок плетет. Даже если волосы покрылись инеем, В душе весна бои ведет с зимои.
Когда, замерзая, рву цветы, «Ты простудишься, довольно», – не говори. Когда глаза мои радуются, красавицу видя, «Ты старик, довольно», – не говори.
Когда солнце с любовью улыбается в лицо, Оживают, расцветают голые склоны. Когда весна приходит, потому как молодые есть, Не должны цвести старые деревья?!
Перевела с азербайджанского Надежда Паина
Müəllif: Rafiq YUSİFOĞLU, şair, Əməkdar mədəniyyət işçisi, filologiya elmləri doktoru, professor.
6 mart 2024-cü il tarixində “Ədibin Evi”nin Azərbaycan Dəmir Yolları – ADY ilə birgə “Qatarda oxu” layihəsi üçün hazırladığı “Yağışlı bir gün idi…” adlı kitabın təqdimatı keçirildi.
Mir Cəlal adına III Hekayə Müsabiqəsinin qalibləri və münsiflər tərəfindən seçilən digər müəlliflərin hekayələr toplusu kitab şəklində nəşr edilərək oxucuların mühakiməsinə verilib. Kitab müsabiqənin münsiflər heyətinin sədri, xalq yazıçısı Elçinin ön sözü ilə 50-yə yaxın müəllifin hekayəsini daxil edir. “Ədibin Evi”nin təşəbbüsü ilə TEAS Press tərəfindən hazırlanan “Yağışlı Bir Gün idi…” adlı kitab “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-nin sifarişidir – “Qatarda oxu” layihəsi çərçivəsində səyahət zamanı ADY sərnişinlərinin qiraəti üçün qatarlarda təqdim ediləcək.
Yeni nəşrin təqdimatı tanınmış yazıçı, ədəbiyyatşünas və tənqidçilərin iştirakı ilə Azərbaycan Dəmiryol Muzeyində baş tutub.
“Ədibin Evi” Ədəbiyyata Dəstək Fondunun icraçı direktoru Şəfəq Mehrəliyeva iştirakçıları İçərişəhərdəki Mir Cəlal ocağının həmtəsisçiləri adından salamlayıb. Bildirib ki, Fondun məqsədi Azərbaycan ədəbiyyatının tədqiq və təbliği ilə bağlı fəaliyyət qurmaqdır. Burada 2017-ci ildən bəri keçirilən və Azərbaycan ədəbiyyatında qısa hekayəçilik irsini qoruyan Mir Cəlal adına Hekayə Müsabiqəsi ənənəvi hal alıb. BDU-nun professoru Ədibə Paşayevanın ötənilki təklifi ilə münsiflər bu dəfə yalnız qaliblərin elan edilməsi ilə kifayətlənməyib, seçilmiş əsərləri müasir Azərbaycan ədəbiyyatına bir töhfə kimi kitab şəklində hazırlmağa qərar veriblər.
Daha sonra tədbirdə çıxış edən Azərbaycan Dillər Universitetinin müəllimi Qismət Rüstəmov dəmir yolu sənayesinin inkişafının ədəbi janra gətirdiyi yeniliklər barədə bəhs edib.
Əməkdar memar Akif Abdullayev isə təqdimatın keçirildiyi Sabunçu Vağzalının tarixi binası və onun təyinatı barədə xatirələrini auditoriya ilə bölüşüb.
Müsiflər heyətinin üzvləri xalq şairi Nəriman Həsənzadə, tanınmış sənətşünas İlham Rəhimli və Mir Cəlal adına III Hekayə Müsabiqəsinin qalibi Seymur Oruc yazıçıları hekayələrinin işıq üzü görməsi münasibətilə təbrik edib, Azərbaycan dilinin paklığının qorunması istiqamətində onlara nailiyyətlər arzulayıblar.
Təqdimat mərasimini yekunlaşdıran ADY sədrinin müşaviri Aysel Soltanova qeyd edib ki, 2019-cu ildə Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə açılan Azərbaycan Dəmiryol Muzeyi pandemiya səbəbindən uzun müddət bağlı qalsa da, ötən ilin dekabr ayında ziyarətçilərin üzünə açılıb, bundan sonra həm də belə mədəni tədbirlərə ev sahibliyi edəcək. “Ədibin Evi”nin kitab ideyasına həvəslə qoşulan ADY bu nəşri eksklüziv olaraq qatarlarda sərnişinlərin səyahət vaxtının daha mənalı və xoş keçməsi üçün təqdim edəcək.
Təqdimat mərasimində gənc istedad, Sumqayıt şəhər Bülbül adına 2 saylı Uşaq İncəsənət məktəbinin şagirdi Nuray Şahsuvarlı Beynəlxalq Muğam Mərkəzinin ifaçılarının müşaiyəti ilə musiqi nömrələri ifa edib. Tədbirdən fotolar:
Qeyd:
Tədbirin gedişində bütün iştirakçılara əvvəlcədən nəzərdə tutulmuş qaydada “Yağışlı bir gün idi…” kitabı xüsusi hazırlanmış heybələrdə hədiyyə olunub. Eyni zamanda təşkilatçılara “Ziyadar” mükafatı təqdim edilib.
Ah göğsümü titreten özlem Bak, kar parmaklarımın arasına sürüler halinde yağıyor.”
Neden ayaklarını kapımdan uzak tutuyorsun? Bilmiyor musun, gelmezsen ah çekerim, kanatlarım kırılır, karanlık geceler ciğerlerimin duvarlarına yerleşir, kalbimin tarlaları sarı ve ısırgan otlarıyla dolar.
Bu mesafe nedir? Bu zamansız ayrılışın sebebi nedir? Seni şüpheye düşüren ne?
Sensizliğin avuçlarımda aralıklı yaralar açtığını, elimi her uzatışımda irin nehirlerine kan döktüğümü bilmiyor musun? Irak’ın sıcağı bedenimi yanan bir dağ alevi gibi yakıyor
Yer altı karıncalarının sofrasına meze ve şarap oldum Damarlarımdan sürekli soğuk nehirler akıyor
Ey sevinç ve mutluluğun çınlayan sesi, yeni doğmuş güneş ışığı ve Melih gezegeninin derinliklerine gömülü sedef taşları Vahşi dağ çığlıklarıyla aklımı bulandırma
Bu kulak delici çığlıkları gerçekte kim yapıyor?
Ve her sabah kim ve neden diye bana isyan ediyor
Şaşırtıcı bir şekilde her asrın her sabahı beni aradıklarını görüyorum
Doğudaki tüm uyuşukluktan Yükü aklıma koymak istiyorlar
Kime itaatsizlik ettim? Hangi dalı soydum? Hangi karanfilin üzerinden geçtim? Baltayla hangi ağacın köküne vurdum? Hangi asrın anılarına meydan okudum? Hüzün ağaçlarını hangi bulutlara diktim?
Doğanın aslanına her zaman saygılı oldum, çimlerin kurumasıyla hiçbir ilgim olmadı, bir toz zerresini bile ihanet etmeyi asla düşünmedim. Okyanusun derinliklerinde kum taneleri gibi dizilmiş askerleri hiç korkutmadım Çocukluğum hala benimle yaşıyor Denizin sakinliğine hiç aldanmadım Raaş Dağı’nın kayalarının beni ısıtmasını istemedim Rüzgârın savurduğu her sarı yaprağı sırtımda taşıdım
Ey kokusuz gecelerin çiğ saati
Çeşitli hilelerle göğsümdeki ağrıyla Beni sorgulamadan sorgulamayı bırak. Güneş ışığının karanlığın bağırsaklarını sarsmasına izin ver Ve benimle savaş ki hayat beni geride bırakmasın Tüm hayatımı ortasında kara delik olan bir kayanın üzerinde geçirmeye hazırım
Başkaları gibi olmaya asla cesaret edemedim Atalarımdan on dokuz güneşi, kara bulutları ve sevgiyi kucaklamayı öğrendim Ve kalbimi bir yaz esintisi gibi serin tutmayı öğrendim Yağmurun ağırlığı omuzlarıma düşse de Ve nefesim her mesafeden bana ihanet etse de, nefes aldığım her anın kıymetini biliyorum
Bu dünyada hiç kimse ya da hiçbir şey için ağlamadım. Bir damla yağmurla bütün dertlerimi yüreğime döktüm
Ey kırmızı nehrin doğusundan akan nehrin sularında sürüklenen yeşil gülün yaprağı Cennetteki ve dünyadaki tüm çobanların rüyasıydım Ve ruhum sadece seni seçti sana bağlılık yemini ettim Her seni sorduklarında kendimi karanlığın ötesinde denizin dalgalı sularına attım.
Şimdi izin verdiğin dalların saldırısına uğradım Bela Dağları ve Nemrut Dağı sırtımda yük Hüzün ağaçlarından korktuğumu ne çabuk unuttun, ne çabuk unuttun.
Qəşəm şeir dəlisidir.Bu, həm də o deməkdir ki, o yaşamaq dəlisidir. Onun ayıq vaxtını görmədim, həmişə şeirdən sərxoşdur, ilham ayığındadır. Tək-tək şair onun qədər şeirin gücünə inanar, şeiri arxası, söykənəcəyi sayar.
Qəşəm Nəcəfzadə ilə köhnənin dostuyuq. İnstitutda məndən iki kurs aşağı oxuyan Qəşəmin şeir yazdığını eşidəndə özüm gedib onunla tanış olmuşdum. Onda gur saçı dağınıq, yellənə-yellənə gəzən bir oğlanıydı. Qəşəmlə Gəncənin, Bakının küçələrində çox var-gəl eləmişik, kitab mağazalarını gəzmişik, çay içmişik, ədəbiyyat haqqında danışmışıq. O, öz havası olan şairdir.
Şeirləri sadə və səmimidir. Şeirdə həmişə konkret bədii faktları olur. Bəlkə heç bircəcik də mücərrəd şeiri yoxdur. Bu tələskən adamın, demək olar ki, bütün şeirləri tələm-tələsik, bir nəfəsə yazılıb. İnanmıram ki, o, yazdığı şeirin üstünə təzədən qələm silkələyə. Yazdısa, qurtardı getdi. Necə deyərlər, “Yazıya pozu yoxdur!”
Qəşəmin şeirlərinin canı olduğu üçün bəzən misralarının köntöylüyü, qafiyələrinin uyuşmazlığı onun eyninə deyil.
Onun hərdən adamdan küsməyi də var. Xoşuna gəlməyən adi bir söz, hərəkət onu alt-üst eləyir. Ancaq küsülü qalmağa da dözümü yodur, bir də gördün, gəldi barışdı. Qəşəmi kim tərifləyirsə, deməli, onu duymayıb, düzgün başa düşməyib. Tərif siyasətdir, bu şair dostumsa siyasətdən min ağac uzaqdır.Onun şeirini dinləyirsənsə, bu, ona bəsdir.
Qəşəmin sözüdür, deyir: “Dünyanın dərdləri çoxalıb, nədir, dünyaya bu qədər şairlər gəlir?!”
Bəli, dünyaya gələn çox şairlərdən biri olan Qəşəm Nəcəfzadə nazik, yuxa şeirlər yazır:
A kişi, döymə arvadını,
Heç bilirsən onu kim sevirdi?
…O sənin üstünə yüz yol hirslənər,
Mən sənə yüz sevgi şeiri yazardım.
…Vaxt axır… şagirdlər duymurlar səni,
Gör necə qıyırlar kövrək səsinə.
Hardan bilsinlər ki, həsrət qalmışam
Qırx beş dəqiqənin bir dəqiqəsinə.
O, sevgi şairidir, özü də saf, dupduru, halal sevgi şairi. Onun könül oyunları ilə işi yoxdur.
Bütün bəlalara qarşı ən yaxşı immunitet diri sözdür. Biz şeirsiz yaşaya bilmədiyimiz kimi, cəmiyyət də bizsiz yaşaya bilməz.
Böyük, basabas, tünlük şəhərlərin şeir oxuyan sakit hücrələri də var. Milyonları olanlar var ki, rahat yuxusu yoxdur, təsəlliyə möhtacdır. Bax, şeir (ədəbiyyat) o təsəllidir.
Mən birnəfəsə elədiyim bu qeydlərimi gecə vaxtı yazıram. Bu gecə vaxtı, Qəşəm, səni düşünə-düşünə deyirəm:
Sevda Seferli xanımın bu şeirinin mənası o qədər yaxın gəldi ki mənə, onu tərcümə etməyə qərar verdim!
Мне настолько близким оказался смысл и дух этого стихотворения Севды ханум Сафарли, что решила перевести его!
Sevda SƏFƏRLİ
ÖMÜR, KİM QOVUR SƏNİ
Ömür günlərimi bir-bir aparır, Ömür illərimi səssiz qoparır, Ömür baltalayır, ömür hey yarır. Soldurub bağçamda sünbül-süsəni, Tələsmə, ay ömür, kim qovur səni?
Bu gün uçub gedir, dünən heç dinmir, Dünən nə desin ki, sabah bilinmir. Ömür, üşüyürsən, qəlbin isinmir, Sabah bilinmirsə, qovma sən məni, Tələsmə, ay ömür, kim qovur səni?
Çapır köhlən atın, hey tələsirsən, Qəsdəmi durmusan, belə nə sirsən? Ömrümə günümə qənim kəsirsən. Apardın, boşaldı illərin çəni, Tələsmə, ay ömür, kim qovur səni?
Arxamızca qaçır, yüyürür zaman, Elə tələsirik özümüz yaman, Bürüdükcə ömrü tutqun çən-duman, Duman tək itirsən, sil duman-çəni, Tələsmə, ay ömür, kim qovur səni?
Ömür qatarımız ötüb keçdikcə, Silinib ömürdən dünən itdikcə, Ömür karvanının yolu bitdikcə, Çəkib aparırsan olub keçəni, Tələsmə, ay ömür, kim qovur səni?
Həsrətlə boylannıq dünənə sarı, Gəncliklə araya çəkirik barı, Ömür ne tez keçdi, qalmadı yarı. Tez cücərib böyüyən, olan səməni, Tələsmə, ay ömür, kim qovur səni?
İllərim zamanın ağır şələsi, Günlərim olmasın ömrün tələsi, Hələ xoş illərim ömrə gələsi. Mənmi səni qovdum, yoxsa sən məni? Tələsmə, ay ömür, kim qovur səni?
Sevda, yazılmamış dastanın qalıb, Hələ biçilməmiş bostanın qalıb, Vətəndə gözləyən gülstanın qalıb. Qovsun badi-səba ömrə əsəni, Tələsmə, ay ömür, kim qovur səni.
Севда САФАРЛИ
Жизнь моя, ты не спеши, кто торопит тебя?
Жизнь дни мои, как ветром срывая, уносит, Жизнь годы мои раз за разом тихо косит, Жизнь день ото дня свои удары наносит, Прикрылась листопадом в моём саду земля, Жизнь моя, ты не спеши, кто торопит тебя?
День сегодняшний прошёл, вчерашний всё молчит, Он ведь знать не может, что день завтрашний сулит, Жизнь, ты мерзнешь, согреться твоя душа спешит, Если завтра неизвестно, не гони меня, Жизнь моя, ты не спеши, кто торопит тебя?
Словно резвые кони, вы, годы, спешите, Почему жизнь мою вы покинуть хотите, В чём тайна этой спешки, вы хоть подскажите. Уже достаточно ушло годов у меня, Жизнь моя, не спеши так, кто торопит тебя?
Жизнь наша словно бежит и нас подгоняет, Почему-то нас торопиться заставляет, Густой туман в всё время на нас насылает, В этом жизни тумане мы теряем себя, Жизнь моя, не спеши так, кто торопит тебя?
Поезд жизни нашей остановок не знает, Прошлые дни из памяти стереть желает, И пройденной дороги конец приближает, Всё с собою уносит, ничего не щадя, Жизнь моя, не спеши так, кто торопит тебя?
Оглянуться на прошлые дни мы желаем, Словно этим молодость себе возвращаем, Как быстро жизнь прошла, с тоской восклицаем, Не для того мы родились, чтоб уйти спеша, Жизнь моя, не спеши так, кто торопит тебя?
Мои годы – тяжкая ноша прожитых лет, И перед жизнью придется держать им ответ, Ждут ли меня ещё светлые дни или нет? Я ли тебя всё тороплю, или ты меня, Жизнь моя, не спеши так, кто торопит тебя?
Севда, ты дастан свой ещё не написала, Ты с посевов своих урожай не собрала, И родины своей расцвет не увидала, Ветры, что уносят, насылать пока нельзя, Жизнь моя, не спеши так, кто торопит тебя?
TOLSTOYUN “İLYAS”I Bu hekayə hələ 1890-cı ildı “Gülnar Xanım” tərəfindən osmanlı türkcəsinə çevrilib. Yazını və hekayəni oxumaq məsləhətdir, ən azı Tolstoyun xətrinə…
…Dahi Lev Tolstoyun “İlyas” adlı bir hekayəsi var. Yazıçı çox ibrətamiz, həyati bir hadisəni qələmə alıb. 1885-ci ilin 17-18 mart tarixində Krımda yazılmış bu müxtəsər hekayə böyük yazıçının sağlığındaykən bir sıra dillərə tərcümə edilib. Hələ 1890-cı ildə həmin hekayə tərcüməçi Olqa Lebedeva tərəfindən türkcəyə tərcümə olunub. Maraqlı burasıdır ki, Olqa Sergeyevna Lebedeva “Gülnar Xanım” təxəllüsü ilə bir sıra rus müəlliflərinin əsərlərini osmanlı türkcəsinə çevirmişdi. Yeri gəlmişkən, ərəb, fars və türk dillərini bilən Olqa xanım Kazanda doğulmuş, bir müddət Türkiyədə yaşamış, İslamı qəbul etmişdir… … İndiki halda söhbət Lev Tolstoyun hekayəsindən gedir. Bəli, hekayənin qəhrəmanı başqırd kəndlisi İlyas, öz zəhməti hesabına kasıblığın daşını atır, var-dövlət, sərvət qazanır. İndi onun ilxısı, sürüsü, naxırı var. Övladları da valideynlərinin sayəsində yaxşı dolanır… Amma, necə deyərlər, sən saydığını say… Xəsəliklər, oğrular, habelə gözlənilməz qəzalar nəticəsində İlyasın zəhmət hesabına yığdığı var-dövlət tədricən əldən çıxmağa başlayır. Elə bir zaman gəlib yetişir ki, ailə kasıblığın caynağında çabalayır. Qonşu Mühəmmədşah əlicənablıq göstərir, müflis olmuş ailəni öz evinə dəvət edir. Bundan sonra İlyas və arvadı Şam-şemağı Məmmədşahın evində yaşamalı olur. Bəs vaxtilə fələyə kələk deməyən, imkanlı olmuş ailə bu həyatla necə barışır?.. Qəribə də olsa ər-arvad düçar olduğu həyatdan nəinki narazılıq etmir, hətta özlərini xoşbəxt hiss edir… Bir dəfə Məmmədşahın evinə elçilər gəlir. Qonaqlar İlyasın keçmişi ilə maraqlanıb öyrənirlər ki, o, vaxtilə çox zəngin adam olub. İlyasa verilən suala onun müdrik xanımı cavab verərək deyir ki, indi biz çox xoşbəxtik, çünki vaxtilə başımız var-dövlət yığmağa qarışmışdı, axirətimiz haqda düşünməyə vaxtımız olmurdu, sərvət yığmaq ehtirası gözümüzü qapamışdı, nə düz-əməlli yatır, nə də dincələ bilirdik. Amma indi çox sakit, qulağıdinc, mənalı bir ömür yaşayırıq… Söhbətə qarışan İlyas deyir ki, bəli, doğrudan da indi biz xoşbəxtik. Tanrı gözlərimizi həqiqətə açıb… Bir sözlə, vaxtilə bəndənizin dediyi kimi, “Dünyada qalacaq dünyanın malı, Heç kəsə qalmayıb, Firuz Mustafa…”
P.S. Dahi Tolstoyun qısa hekayəsində başqırd kəndlisinin timsalında müsəlman əxlaqına, dininə və Kitabına böyük ehtiram aydın hiss edilməkdədir.
p.p.s. Müxtəsər bir hekayə haqda bu çaparaq qeydləri qələmə alarkən araşdırma apardım ki, görüm “İlyas” dilimizə çevrilib, ya yox. Araşdırmanın nəticəsi müsbət oldu: istedadlı tərcüməçi Azad Yaşar hekayəni dilimizə çevirib. Oxumağınız məsləhətdir. Heç olmasa, Tolstoyun xətrinə…
