“Yazarlar” 50 illik yubileyi münasibətilə Kamal CAMALOVu təbrik edir, bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayır. Uğurlarınız bol olsun, Kamal müəllim!
Neftçala Rayon İcra Hakimiyyətinin təşkilatçılığı ilə Neftçala rayonunda tənqidçi, publisist, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Respublikası Əməkdar Mədəniyyət İşçisi, “Ədəbiyyat qəzeti”nin baş redaktoru Azər Turanın anadan olmasının 60 illik yubileyi qeyd olunub.
“Yazarlar” 60 illik yubileyi münasibətilə Azər TURANı təbrik edir, bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayır. Uğurlarınız bol olsun, Azər müəllim!
Bu gün “Difai” təşkilatının Şuşa bölməsinin başqanı, tanınmış həkim Əbdül Kərim bəy Mirzə Mustafa bəy oğlu Mehmandarovun doğum günüdür (02.12.1854, Şuşa – 20.12.1929, Şuşa). Ruhuna alqış!
Ana babam, “Molla Nəsrəddin” jurnalında “İstot” təxəllüsü ilə şeirləri çap olunan Nuşirəvan Kərimovun məndə xeyli əlyazması var. Əski əlifba ilə yazıldığından, onları oxuya bilmirdim. AMEA Folklor İnstitutunda Dissertasiya Şurasının iclasından sonra bu haqda dostum, filologiya elmləri doktoru, professor Raqub Kərimova danışdım. Dedi ki, o yazıların fotosunu çəkib mənə göndər. Mən bir şeirin fotosunu çəkib Raqub müəllimə göndərdim. Onun bizim əlifbaya çevirib göndərdiyi bu şeiri oxuyanda qəribə hisslər keçirdim. Mənə elə gəldi ki, ermənlərin vəhşiliyini hələ uşaq vaxtı öz gözləri ilə görən babam elə öz taleyinin ən ağrılı anlarını nəzmə çəkibmiş… Ruhu şad olsun babamın. Raqub müəllimdən Allah razı olsun!
Açıldı iki meydan Axıdıldı qızıl qan. Yatmayıb gecə-gündüz Vuruşdular üzbəüz. Düşmən azğınlaşdıqca, Öz həddini aşdıqca, Quduz canavar kimi Zəhərli şahmar kimi Vurdu, sancdı, dağıtdı, Qanı sel tək axıtdı. Biinsaf azğın yağı Qırıb arvad uşağı Sivirib baş qulağı Nizələrə taxdılar Atəşlərə yaxdılar. O vaxt anam, bir də mən Oturub dincəlmədən Süründük bir talaya Sanki girdik qalaya. Titrəyirdik quş kimi, Susurduq bayquş kimi. Səs uzağa getməsin, Ağlardıq həzin-həzin… Döşəyimiz torpaqdan, Yorğanımız yarpaqdan, Yastığımız oldu daş, Nə bacı var, nə qardaş. Ərşə çıxdı ahımız, Yox bir ümidgahımız. Anam açıb qolların, Arasında onların Məni çəkdi yanına, İsti doldu canına. Gəlir quşların səsi Həzin-həzin nəğməsi. Sipər edib axşamı Uçub gedirdi hamı Elinə, obasına, Yurduna, yuvasına. Yalnız yurdsuz yuvasız Qalanlardan idik biz. Uğuldayanda meşə Biz düşürdük təşvişə. Bəlkə də vəhşi heyvan Hücum edər arxadan. Gəlib dağıdar bizi, Bilən yox yerimizi. O gecəni müxtəsər Yola verincə, səhər Qalmadı tabü-tavan, Hər ikimiz yarımcan. Gecəni başa vurduq, Hesab etdik qurtardıq. Günəşin şüaları Bürüyərkən dağları Ərvağan gəldi bu səs, Qorxudan çəkdik nəfəs. Bu əsnada bir nəfər Əlində iti xəncər Yeridi bizə sari, Rəngim oldu sapsarı. Anam qalxdı ayağa, Yalvardı ki, ay ağa Insaf eylə, rəhmə gəl, Biz yazıqdan götür əl. Gəl məni eylə ağah, Eyləmişik nə günah? Bir bu qədər əziyyət, Verilməsin nəhayət. Insanlığa yararmı? Qisas yerdə qalarmı? Deyincə məzlum arvad, Xəncəri çəkdi cəllad. Kəsdi əmcəklərini, Tulladı hər birini. Axdı, hər yan qızıl qan, Yarpaqlar oldu əlvan. Cırıb köhnə köynəyini, Yamaqlanmış ətəyini Basdım qan axan yerə, Dəsmalımla bir kərə Sarıqladıb birtəhər. Məni boğurdu qəhər. Hıçqırıqla ağladım, Anamı qucaqladım. Əllərim batdı qana, Dedim: -Can, yazıq ana, Sən ölürsən biəcəl, Ölüm mənimdir əvvəl. Anamın dodaqları Baxdım, olub sapsarı. Ağzımı qulağına Tutub dedim: -Can ana! Məni qoyub bu gündə, Bu talanın içində Bəs sən gedirsən hara? Nə edim mən biçara? Qolu qurumuş cəllad Heç zaman olmasın şad. – Deyib nifrin eylədim, Qorxub gizlin eylədim. Hərdən çəkib soyuq ah, Dedim, kömək ol, Allah! Gözüm axtarırdı su, Dildə qaldı bu arzu. Su olmadı bir damla Içməyə ana-bala. Dodaq yandı, dil yandı, Ciyərimiz odlandı. Bu arada arxadan Bir səs gəldi ucadan: Oba azad, el azad, Qələm azad, dil azad. Bu sədaya yuxudan Ayıldı bütün insan. Dağdan, daşdan, meşədən Hər bir güzli guşədən “Ura” səsi ucaldı, Düşməni dərdə saldı. Dalınca bizim ordu Cəbhədə möhkəm durdu. Hər yanda top gurladı, Göydə şimşək parladı. Atəş açıldı hər an Qaçdı ağlar durmadan. Azğın düşmən hər nə var Oldu bütün tari-mar. Hakimiyyət çevrildi, Sovetlərə verildi…
Bahar ağaçları soyunmaya başladığında Karanfiller ağaçlardan birer birer düşmeye başladı
Parlak güneşin acı soğuğu, şeffaf ve narin ateşin uçuşan kıvılcımlarını zifiri kara bir sise dönüştürür.
Bütün kristalleşmiş bulutlar bilinçsizce yere düşer.”
Gerçek anlamını bastıran her söz, bir miktar hüzünle yere akar. Yapraksız dallara konan her serçe, yemyeşil çimenlerin sarıya dönüşünü iç çekerek seyreder.
“Kara nehrin suyu yakut ve kafuru ayrıştırır, akan berrak su kristal parçacıklarına dönüşür.”
Kapalı bir kubbenin altında, göğün altında kızıl, soğuk bir alevin içinde Güneş bir buz parçası gibi yayılırken, “Aralık ayı artık sabahın ilk ışıklarıyla kendine yer açmıştır.”
Kırmızı şarap, horozun kanı gibi doğanın her yetisinden fışkırır.
Üstündən yüz Araz axsın, Torpaq, bizim torpağımız!!! Güney, Quzey fərq eləməz, Oylaq, bizim oylağımız!!! * * * Axışı lal, susur Araz, Mil, Muğanı yorur ayaz, Kərkükdən ucalır avaz, Oymaq, bizim oymağımız!!! * * * Göyçə dustaq, Urmu ağlar, Yaşmaq düşər, börü ağlar, Qaşqayda bir hürü ağlar, Papaq, bizim papağımız!!! * * * Dörd bir yanın qarabağlı, Dəmir qapı çoxdan bağlı, Bir ağacıq qol, budaqlı, Yarpaq, bizim yarpağımız!!! * * * Ustac boşa deməz əlbət; -“Sərhədinə elə diqqət”, Bu kəlamda var bir hikmət, Sancaq bizim sancağımız!!!
26 noyabrda toyum olacaqdı, il də 1985- ci il. Atam dedi payız ayında toylar çox olur, gərək gedib aşıqla indidən danışasan, beh verəsən.
Anam atam sözünü bitirməmiş inəyimizi eydirə-eydirə dedi: Get Vahidnən danış, əhd eləmişəm, özümüzünkidi, gərək sənin toyunda Vahid oxusun. Atam əvvəlcə dinmədi, yəhəri atın belinə atdı, quşqununu keçirdi, çəkib tapqırını bağladı, ayağının birin üzəngiyə qoyub:- Qəşəmin toyunda Vahid yox, hökmən Mövsün oxumalıdı- dedi.
Anam dedi, yox, Vahid oxuyacaq,
Atam: o toyda Mövsüm oxumasa, çıxıb gedəcəm Urisetə.
Anam dedi Vahid oxumasa, mən gedəcəm dədəmin öyünə
Atam dedi:-Mövsüm,
Anam dedi:-Vahid,
-Mövsüm,
-Vahid Sonra atam ayağını saxladı, bildi ki, söznən iş keçməyəcək, göz eləyib məni çağırdı pəyənin arxasına:- ala bu əlli manatı bas Mövsümün cibinə, deynən atam dedi ki, noyabrın 26-da toy var, səhər tezdən ol Əliqulularda, sən oxuyacaqsan.
Anam uzaqdan- uzağa var səsilə: Qəşəmin toyunda Mövsün yox, Vahid oxuyacaq.
Atam: – Sağlıq olsun, görərik-deyib mindi ata, nətər dəhmərlidisə, at quş olub uçdu.
Bilmədim neyləyim, bu tərəfə baxıram ana, o biri tərəfə baxıram ata. Hər halda bilirdim ki, anamın söhbəti nisyə söhbətdi, yəni mənə beh-zad verməyib, atam heç olmasa 50-lik verib, ona görə üz qoydum rayona, pulu verdim, Mövsümə, atamın ismarıcını çatdırdım, dedim noyabrın 26- da saat 8- də olsun bizim qapıda. Gəldim kəndə, qarşıma ilk çıxan elə anam oldu, Vahidə dedinmi, sən oxuyacasan?
-Get bu saat, sənə deyirəm, behi Mövsümdən al, ver Vahidə. Toyda Vahid oxumalıdı, əhdim var, öz əmioğlumuzdu, qonşumuz arvadlara söz vermişəm. Indi onlara nə cavab verəcəyəm? Mən əlacsız idim, boynumu büküb anama baxırdım Anam daha real ve kövrəldici notlara keçdi.
-Səni qışın qış günündə dalıma şəlləmişəm, kiçik çillədə əlim un cuvalında donub, toylara getməmişəm, gəlinlərlə bəhs eləməmişəm. Anam gördü ki, başımı aşağı salıb peşimançılıq hissləri keçirirəm, ona görə daha ağlamalı notlara keçdi.
Sənin süd şüşəni qoynumda qızdırırdım, səhərəcən yatmırdım. İki dəfə sənə qurban dedim, atan kəsmədi, gedib öz qardaşımdan qurbanlıq alıb gətirdim.
Anam bu işdə onun tərəfində dayanmağımı istəyirdi. Nənəm də Vahidin tərəfində idi. O da Vahidin oxumağını qonşumuz Bəybalanın toyunda görmüşdü, onda mən nənəmin kürəyində şəlləkdə imişəm. Nənəm and içirdi ki, Vahid oxuyanda mən ağlamağımı kəsib ona qulaq asmışam. Toyxanadan aralanan kimi ağlamaq məni tuturmuş. Hətta Vahid özü deyib ki, bu oğlanın toyunda özüm oxuyacam.
Nənəm daha dəqiq faktlarla fikrini əsaslandırdı.
-Vahid, “Sən, sən” mahnısın oxuyanda sən başladın kürəyimdə oynamağa. Oynadın, sonra kürəyimdə yatdın. Xanpəri nənəmin süfrəsi haqqı səni elə ordaca yuxu apardı.
Düzü çox təsirləndim. Gedib “behi” Mövsümdən alıb verdim Vahidə. Yenə evimizdə atam, anam arasında mübahisə başladı. Atam hazırlaşdı ki, getsin Moskvaya. Bu dəfə gedib “beh”i alıb verdim Mövsümə. Indi də anam hazırlaşdı ki, çıxıb getsin dədəsi evinə, yəni babamgilə. Yenidən behi Mövsümdən alıb verdim Vahidə. Bu dəfə Vahid haqlı olaraq mənə bir sual verdi:
-Qardaşoğlu, hələ sənin toyun olmayıb?
Məsələni kökündən həll eləmək üçün Vahidlə Mövsüm qərara gəldilər ki, toyumda ikisi də oxusun.
İndi 26 noyabr 1985- ci il. Saat 23.00. Bəyi tərifləyirlər, yəni məni. Mövsümün səsi Çinarların üstü ilə qanadlanırdı.
Göydə bir ulduz var, adı Talıbdı, Bəyin anasında xələtimiz qalıbdı.
Arxasında Vahid deyir: Bəyin atasında xələtimiz qalıbdı.
Axırda ikisi sə xorla deyir: Bəyin nənəsində xələtimiz qalıbdı.
Çox kövrəldim. İndi nənəm, atam, anam həyatda yox. İl də 2017, ay və gün də 9 oktyabr.