12 yanvar 1888-ci ildə Nebraskada hava çox isti idi. Ona görə analar uşaqlarını məktəbə nazik paltarda göndərirlər. Uşaqlar məktəbə çatanda tempatur -20…-30 dərəcəyə düşür.
Qar yağır. Çovğun başlayır. 19 yaşlı müəllim Minni Friman 13 uşağı iplə bir-birinə bağlayır. Onlar yola çıxırlar. Müəllim çətinliklə uşaqları sağ-salamat evlərinə çatdırır.
Minni Friman Amerikada milli qəhrəmana çevrilir. Həmin gün təəssüf ki, 235 uşaq çovğunda həyatını itirir.
Bizim təmsil olunduğumuz səcərə kəndimizdə, (Bərdə.Yeni Daşkənd) el arasında RƏSULLU adı ilə tanınıb, çağrılır. Səcərəmizin hər zamanda xalq üçün, dövlət üçün, el üçün gərəkli, layiqli çox nümayəndələri olub. Bu təmsilçilik bir çox sahələri əhatə edir ki, buraya ötən əsrin əvvəllərində Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalında (Daşkənd kəndi) ermənilərə qarşı mübarizə aparmış, adları tarixə düşmüş igidlər, elin, xalqın yaddaşında yaşayan saz-söz adamları, müharibə iştirakçıları, qəhrəman şəhidlər, alimlər, dövlət adamları, general və qazilər, hörmətli ağsaqqallar, ziyalılar, müxtəlif peşə sahibləri və s. aiddir. Və səcərə üzvü olaraq biz hər zaman öz səcərəmizlə fəxr edib, səcərəmizin tanınması üçün təbliğatlar aparmışıq. Bu təbliğatın daha yüksək səviyyədə bariz nümunəsi isə səcərəmizin çox layiqli nümayəndəsi, təkcə elimizdə, kəndimizdə deyil, elmi və bədii araşdırmaları, publisistik məqalələri, folklorumuza töhfə verən bir çox kitabları ilə, eyni zamanda efir və radio çıxışları ilə tanınan, çox böyük auditoriya tərəfindən sevilən, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin və Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvü Araz Yaquboğlunun bu günlərdə Elm və Təhsil nəşriyyatında çapdan çıxmış “Soyumuz, kökümüz, özümüz” adlı iri həcmli kitabıdır. Qeyd edim ki, müəllif təxminən 1750–ci ildən 2025–ci ilin sonlarına qədər yaşamış bütün səcərə üzvlərini doğum və ölüm tarixləri, ailə üzvləri ilə dəqiqliklə qeydə almışdır. Əlbətdə bu müəllifdən çox böyük diqqət və bacarıq tələb edir ki, Araz müəllim bü işin öhdəsindən layiqincə gəlmişdir. Ondan irəli gələrək, kitab çapdan çıxan elə ilk gündən nəinki səcərə üzvlərinin, hətda başqa səcərə təmsilçilərinin də böyük marağna səbəb olmişdur. Bu mənada 08 fevral 2026-cı il tarixdə başda müəllif özü olmaqla səcərinin onlarla üzvünün iştirakı ilə çay masası ətrafında kitabın təqdimatı qeyd olunmuşdur. Tədbirdə iştirak edən səcərə üzvləri kitabın müəllifi Araz Yaquboğluna və kitabın nəşri üçün maddi dəstək göstərmiş, müəllifin qardaşı Eldəniz Hacıyevə öz minnətdarlıqlarını çatdırmışlar. Təqdimat tədbirinin vidio-yazısı burada: >>>>>> Bax
Öncə özümüzdən başlayım.Biz, həmşərilər bu bayrama Xızır Nəbi xitabında bulunduğumzudan elə bu cür də yazacam.Təbrizdə və Təbriz civarında Xızır Nəbi adı ilə tanınan bayramın isminə hər eldə, hər elatda fərqli şəkillərdə rast gəlinir.Təbii ki, Xızır Nəbi, Xıdır Nəbi, Xıdır İlyas, Xan İlyas, Xıdır Əlləz adları ilə cüzi fərqlərlə bütün Türküstanda, yaxın şərqdə, Anadoluda və Azərbaycanda tanınan bayram bir sıra mədəniyyətlərin vəhdətindən mütəvəlliddir.Əlbəttə, kökü Şamanizmdən tutmuş İslama, Zərdüştlüyə qədər uzanan bu bayramdan hamı özü üçün nəisə tapa bilir. Əvvəlcə onu deyim ki, atamın əmisi oğlu Mahmud Paydarla indicə danışdım və təəssüf hissi mənim qəlbimi büsbütün çulğaladı.Əmioğlu Mahmudun səsi olduqca qüssəli gəlirdi, Təbrizdə bayramdan heç əsər-əlamət yox idi.Bu gün doğma Təbrizdə Xızır Nəbinin sönük qeyd olunmasının tək səbəbi Güney Azərbaycanında, ümumən İranda baş verən iğtişaşlardır. Küçə iğtişaşlarında minlərlə insanın həlak olduğunu, vəziyyətin çox gərgin xarakter aldığını qeyd edən əmioğlu Təbrizin bayram ovqatında olmadığını bildirdi. Onu tam anlayır və sözlərinə haqq qazandırıram, fəqət elə bayramların məhz bugünlərdə bizə lazım olduğunu, ekstremal vəziyyətlərdə tək sarılacaq nöqtənin folklorumuzun, mifologiyamızın, Novruzumuzun olduğunu ona dübarə aşılamaq istədim.Deyəsən, azacıq buna nail oldum da… Xızır Nəbi bayramının rişlələri ən qədim çağların dərinliyinə qədər işləyir.O qədər qədim ki, canına hopmadığı ayin, ritual, mərasim qalmamış. Qışın “oğlan çağı” nda Kiçik çillənin tən ortasında – 9-10 fevralda keçirdiyimiz bayramı bəzi bölgələrin qışın tən ortasında qeyd etdiyini görürük.Bildiyimə görə Naxçıvanda-Şərur rayonunun bəzi kəndlərində – Aşağı Yaycıda fevralın 5-i, bəzilərində isə – Təzəkənddə, Çalxanqalada fevralın 14-ü, 15-də keçirilir.Hətta mərhum yazıçımız Əzizə xanım Cəfərzadənin Xızır Nəbi bayramının fevralın son 10 günündə – yəni Boz ayda keçirilməsi haqqında söhbətlərini uşaq yaddaşımın ən isti bir hücrəsində indi də mühafizə edirəm.Yadımdadır ki, Əzizə xanım ovaxtlar radioda Çərşənbələr, Xıdır Nəbi və s.Novruzqabağı mərasimlər haqqında şövqlə danışar, biz də ləzzətlə ona qulaq asardıq. Əzizə xanım Xızır Nəbi bayramının bətnində bir çox dinlərdən elementlər olduğunu vurğulasa da, bu bayramı sırf türk düşüncəsinin təzahürü kimi qiymətləndirərdi.Türk coğrafiyasında bu bayramın daha təmtəraqlı keçirilmə gələnəyi yazıçımızın təsbitlərinə ən dolğun dəlildir. Bəs ulus olaraq Xızır Nəbi günlərində neylərik? Evdə mütləq fevralın 9-u axşamçağında plov dəmləyərik. Çillə gecəsi və Səddə bayramında boranı plova üstünlük veririksə, Xızır Nəbidə daha sanballı, xuruşu, aş-qarası daha bol olan plovu bayram süfrəmizə yaraşdırırıq: ya səbzi plov, ya döşəmə plov, ya müsəmma plov canımıza sinər olar. Ümumiyyətlə, bu bayramda daha çox eşitdiyim sözlər bərəkət, halallıq, ruzi və.s məfhumlarla assosiasiya olunur.Yəqin ki, nənəmdən qulağımın çaldığı həmin sözlər bizi bu günə qədər addım-addım izləyir.Hə, bir də istilik sözü.Günəş, istilik, sıcaqlıq bu bayramın “olmazsa, olmaz” larındandır. Evdə mütləq şəkərçörəyi hazırlayarıq, bəzən bayramı bəhanə edibən 3-4 gün əvvəldən daraşırıq müxtəlif növ şirniyyata, bişintilərə.Xızır Nəbiyə uyğun oldu-olmadı dürlü-dürlü təamlardan nəsibimizi alarıq. “Xıdıra Xıdır deyərlər, Xıdırın payın verərlər” söyləyib döşənərik təamlara. Xıdır yalan olar, biz gerçək, gecənin ənginliyinə kimi yeyib nuşicanlıq edər, toqqamızın altını düpbədüz etməmiş süfrədən əl çəkmərik. “Pay” dedim və həmən türk mifologiyasındakı Xızırın rolunu düşündüm.Əski türk düşüncəsində dirilik rəmzini özündə ehtiva edən bu qutsal obraz həm də bərəkəti, firavanlığı, yaşıllığı simvolizə edir.Anadoluda – bahar çağında Xızır Əlləz adı ilə bu bayramın keçirilməsi qəanətlərimi bir qədər də gücləndirir.Anadolunun bəzi yörələrində may ayının 5-i başlayıb, 6 –ısı gecəsinə kimi qutlanan Xızır Əlləz bütövlükdə yaşıllığın, suyun, təbiətin simgəsi sayılır.Görünür, məhz buna görə bayramı qutlayanlar daha çox yaşıllıq olan yerlərə, təbiət qoynuna üz tuturlar.Anadoluda Xızır Əlləz günlərində sədəqə vermək, dua eləmək, hətta “qurban kəsmə” kimi adətlərə də rast gəlinir.”Xızır sopası” deyilən ayin də var ki, Xızırın müqəddəs çubuğunun sayəsində insanın ağrı-acısına məlhəm olmasına hesablanır. Qaqauz türklərində – böyüklər demiş Haqq oğuz türklərində də Xızır Əlləz mayın 6-da qeyd olunur və bayram 3 gün müddətində davam edir.Qohum-əqraba, qonşular, simsarlar, müsafirlər bir evə yığışar, yeyib-içə,. bəzən gecədən sabaha qədər küçələrdə qutlamalar yaparlar.Alban, qaqauz və bolqarların müştərək yaşadığı Qaraqurd kəndində (Ukraynada, Odessa şəhərinin ətrafında) festivallar da təşkil olunarmış.Küçələrdə uzun masalar düzənlənər, süfrələr açılar, hər kəs evindən azuqə gətirər, törənlər keçirərlər.Ertəsi gün uşaq və yeniyetmələrin at yarışları, güləş göstəriləri müxtəlif idman oyunlarını qapsayar.Yəqin ki, Ukrayna-Rusiya savaşı bu adətlərə də böyük ölçüdə təsirsiz ötüşmür.Görünür, dünyadakı savaşlar təkcə məzlum insanlara deyil, həm də gələnəklərimizə, adətlərimizə, bayramlarımıza qarşı elan edilib.Harda türk varsa, onun sağlamlığı, salamatlığı yönündəki çabalarımız boynumuzun borcu olmalıdır.Güneydəki yurdlarımız – Təbrizimiz, Ərdəbilimiz, Urmiyamız, Zəncanımız, Xoyumuz, Miyanəmiz, Sərabımız, Qəzvinimiz, Marağamız, Mərəndimiz, Əhərimiz və başqa şəhərlərimiz yağıların 200 illik kələk torundan qurtulmalı, Azərbaycanın mübarək başı azman bədəninə qovuşmalıdır. Baş Təbrizdirsə, demək İsmayıl babamın ocağı da başa layiq şəkildə bayramları qutlamaq şansına mütləq yetişəcək. Bu yazımın adını “Xızırlı günlərin sorağında” qoyarkən, həm də cahanda əmin-amanlığın xiffətini çəkmiş oluram.Atamız, Böyük Öndərimiz Atatürkün təbiri ilə desək ,“Yurdda sülh, cahanda sülh” çağırışı ilk növbədə istiqbalımız üçün yol xəritəsini çəkmiş olur. Türk millətinin hər savaşı əslində, barış naminə, hüzur naminədir.Barış içində, hüzur içində olmağımız həm də bayramlarımıza, folklorumuza, mifologiyamıza sahiblənməyi şərtləndirir.Ən azı ona görə ki, daha Xızırlı günlərin sorağında qalıb, “heyif o bayramlardan…” deməyək!
Turan Uğur,AYB-nin üzvü, yazıçıTURAN UĞURUN DİGƏR YAZILARIDAHA ÇOX MƏLUMAT BURADAOxuyun >> Gözündə tük varZaur Ustacın şeirləri haqqındaYAZARLAR.AZI>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<II>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I
SƏKSƏN DOQQUZUNCU YAZI Məmməd Araz dərdi – millətin vicdan səsi kimi (Əbülfəz Əhmədin şeirləri əsasında) Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Səksən səkkizinci yazıda söz verdiyim kimi bu yazımı tanınmış şair Əbülfəz Əhmədin “Gəldim” kitabından seçdiyim, Azərbaycan Xalq şairi Məmməd Araz şəxsiyyətinə, poeziyasına və taleyinə poetik münasibətini ifadə edən “Araz dərdi” və “Bizə oğul demə” şeirləri əsasında qələmə alıram. Azərbaycan poeziyasında elə şairlər var ki, onların adı təkcə ədəbi fakt deyil, həm də milli yaddaşdır. Məmməd Araz məhz bu qəbildən olan sənətkarlardandır. Onun şeirləri bir dövrün, bir xalqın taleyini özündə daşıyır. Əbülfəz Əhmədin Məmməd Araza həsr etdiyi “Araz dərdi” və “Bizə oğul demə” şeirləri isə sadəcə bir ustada ehtiram deyil, bütövlükdə xalqın öz vicdanı ilə üz-üzə qalmasıdır. “Araz dərdi” (səh. 80) – əslində elə “Azərbaycan dərdi” kimi qəbul olunmalıdır. Bu şeirdə Əbülfəz Əhməd Məmməd Arazın yaradıcılığında əsas xətt olan dərd anlayışını ümumiləşdirir. Burada dərd fərdi ağrı deyil, ictimai-milli faciə kimi təqdim olunur və nəticədə sözün əsl mənasında “Araz dərdi” düşüncədə “Azərbaycan dərdi” kimi assosiasiya edir, xalq, millət dərdi kimi başa düşülür: “Nə dərd varsa bəxtimədi Bu nə dərddi, Məmməd Araz?!” Bu misralarda müəllif həm öz taleyini, həm də bütöv bir xalqın bəxtini Məmməd Arazın adı ilə bağlayır. Sanki Arazla ikiyə bölünmüş, parçalanmış Azərbaycanın – yaralı bir taleyin rəmzidir bu dərd. Şair sual verir, amma cavab gözləmir – çünki cavab hamıya məlumdur: bu dərd ədalətsizlikdən, susqunluqdan, satqınlıqdan doğur. Əbülfəz Əhməd burada Məmməd Arazı dərdi deyən yox, dərdi daşıyan şair kimi təqdim edir. Onun poeziyasında “goru çatlar ölənlərin”, “günahlarıq ölənləri” misraları ilə cəmiyyətin mənəvi çöküşü açıq şəkildə ittiham olunur. İkinci şeir – “Bizə oğul demə” (səh. 80-81) – Məmməd Arazın məşhur vətəndaşlıq mövqeyinə açıq bir poetik müraciətdir. Bu şeirdə Vətənlə şair arasında acı, ittiham dolu dialoq qurulur. Əbülfəz Əhməd burada Məmməd Arazın ruhunu çağıraraq deyir: “Vətən, bizə oğul demə, amandı!” Bu çağırış təkcə poetik nida deyil, mənəvi etirafdır. Şair etiraf edir ki, bu torpaq öz oğullarını itirib, ya da oğullar öz Vətənlərinə xəyanət ediblər. Şuşanın adı çəkilir, namusun tapdanması, dəyərlərin alınıb-satılması vurğulanır. Bu artıq poeziya yox, ictimai ittiham aktıdır. Əbülfəz Əhməd burada Məmməd Araz poeziyasının əsas ruhunu – qorxmadan həqiqəti demək cəsarətini davam etdirir. Məmməd Araz necə ki, zamanında susmadı, Əbülfəz Əhməd də susmur. Hər iki şeiri birləşdirən əsas xətt məsuliyyət hissidir. Bu məsuliyyət şairin özünə, xalqına və Vətəninə qarşıdır. Əbülfəz Əhməd Məmməd Arazı təkcə ustad kimi deyil, mənəvi ölçü vahidi kimi təqdim edir. Onun adı çəkiləndə dərd də çəkilir, xəcalət də, ümid də. Bu şeirlərdə Məmməd Araz artıq fiziki yoxluğu ilə deyil, ruhən yaşayan, sorğu-sual edən, hesabat istəyən bir obrazdır. Şair sanki deyir: “Məmməd Araz sağ olsaydı, bu gün bizə nə deyərdi?” Əbülfəz Əhmədin Məmməd Araza həsr etdiyi bu iki şeir müasir Azərbaycan poeziyasında ədəbi varisliyin, mənəvi davamlılığın parlaq nümunəsidir. Bu şeirlər həm ehtiramdır, həm etiraz, həm də özümüzə ünvanlanan sualdır. Məmməd Araz poeziyası dərd deyirdisə, Əbülfəz Əhməd poeziyası o dərdin hələ də bitmədiyini göstərir. Və bu dərd bitmədikcə, Vətənə “oğul” demək də çətinləşir… Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Azərbaycanın Xalq şairi Məmməd Arazı rəhmətlə anır, qələm dostumuz, silahdaşımız, tanınmış şair Əbülfəz Əhmədə can sağlığı, bolluca uğur arzu edirəm! Sağ olun, Dostlar!
Odilov Khusankhon Hayotillakhon ogli was born on April 28, 2005, in Katta Qashqar Mahalla, Quva District, Fergana Region. From 2012 to 2023, he studied at Secondary School No. 27 in Katta Qashqar, Quva District, and successfully graduated. He began writing poetry at the age of 15–16. He learned the art and techniques of poetry at the Nadimiy literary circle, founded by mentor poet Zukhra Alieva, a member of the Writers’ Union of Uzbekistan. At present, he continues his creative work and actively writes poetry. A selection of his poems has been published on internet platforms.
The city of love Let me take you to the city of love, Where sorrow does not exist, nor pain. You will be queen in the palace of my love, Where grief is unknown, and heartache has no reign. The city of love is wondrous and fair, You will reach the gate that is called true bliss. To live in the city of love is happiness itself, Step by step you’ll cross the golden threshold of this. The scenery of that city is beautiful to behold, There is love within it, there is deep affection there. The words of that city are sweet like honey, There is care within it, and happiness everywhere. There you will never know betrayal at all, There is joy within it, there is delight so bright. You will never witness corruption or evil there, There is kindness within it, and trust in full light. The city of love is such a lovely place, There is no deceit there, no lies to be found. In the palace of bliss, many find their true pair, There is no torment there, no regret to be crowned.
Bu gün Azərbaycan diasporunun tanınmış nümayəndəsi, iş adamı, mesenant, xeyriyyəçi, Dünya Azərbaycanlıları Mədəniyyət Fondunun (DAMF) və Rusiya Azərbaycanlıları İttifaqının (RAİ) sədri Fizuli Məmmədovun doğum günüdür. Fizuli Məmmədovun həyatının əsasını xalqına xidmət və xeyriyyəçilik missiyası təşkil edir. O, tanınmış diaspor xadimi və iş adamı kimi dünyanın harasında yaşamasından asılı olmayaraq azərbaycanlıların təşkilatlanması, yaşadıqları ölkələrdə Azərbaycan naminə bir yumuruq kimi birləşərək güc mərkəzinə çevrilməsi, düşmənə qarşı vahid mövqedən çıxış etməklə yanaşı, sosial problemlərlə qarşılaşan soydaşlarımızın ehtiyaclarının zamanında həll olunması və.s. kimi milli və vətənpərvər dəyərləri daşımaqla yanaşı, daima ölkəsinin və xalqının rifahı və çiçəklənməsi naminə əlindən gələni əsirgəməmişdir. Fizuli Məmmədov 30 ilə yaxındır ki, təsisçisi və rəhbəri olduğu DAMF xeyriyyə xondu vasitəsi ilə xaricdə və doğma vətənində sosial problemlərlə qarşılaşan insanlara, həmçinin şəhid və qazi ailələrimizin problemlərinin həll olunmasında yaxından iştirak etməklə, vətənpərvərlik və xeyriyyəçilik fəaliyyəti ilə iş adamlarına örnək olmaqdadır. Fizuli Məmmədov Azərbaycan diaspor hərəkatının ən layiqli nümayəndələrindən biri kimi uzun illərdən bəri ölkəmizin haqq səsinin dünyaya çatdırılmasında böyük əmək sərf etməkdədir. Fizuli Məmmədovun təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə 15 dekabr 1988-ci ildə Azərbaycan Birliyi, 1994-cü ildə Dünya Azərbaycanlıları Mədəniyyət Fondu, 25 aprel 1999-cu ildə Moskva şəhərində Prezident oteldə Dünya Azərbaycanlıları İttifaqı, düz iyirmi il sonra eyni ünvanda və eyni məkanda 26, 27 aprel 2019-cu ildə ilk dəfə olaraq Rusiyanın bütün bölgələrinin təmsilçiliklərinin iştirakı ilə Rusiya Azərbaycanlıları İttifaqı yaranmışdır. Hazırda qeyd olunan nüfuzlu diaspor təşkilatlarının Rusiya və bir çox Avropa ölkələrində nümayəndəlikləri uğurla fəaliyyət göstərməkdədir. Azərbayacn xalqının fəxri, dəyərli Fizuli Məmməd oğlu Məmmədovu doğum günü münasibəti ilə ürəkdən təbrik edir, ona can sağlığı, sağlam ömür və bütün işlərində daima uğurlar arzu edirik! Ad gününüz mübarək Fizuli, müəllim!
