Mən hal-hazırda təqaüdçüyəm, 66 yaşın içindəyəm. 1981-ci ildən 2006-cı ilədək olan iş stajım barədə danışmaq istəyirəm. Həyatımın ən enerjili, ən işgüzar, ən çətin və eyni zamanda ən yüksək maaş aldığım dövr məhz bu illərə təsadüf edir. Lakin pensiya hesablanarkən həmin illər faktiki olaraq nəzərə alınmadı — sanki həyatımın o dövrünün üzərindən xətt çəkildi, dəyərsizləşdirildi.
Elə bil ömrümüzün 300 il olduğunu düşünüblər və 25 ili rahatlıqla “heç” ediblər. Nəticədə pensiya yalnız 2006-cı ildən sonrakı sığorta yığımına əsasən hesablandı. Halbuki həmin dövrdə də işləyirdim, amma işəgötürənlərin bir qismi hər vəchlə vergidən yayınmaq üçün əməkhaqqının rəsmi hissəsini bilərəkdən minimuma endirirdi. Bu isə sığorta yığımının az olmasına, dolayısı ilə bu gün aldığım pensiyanın ürəkaçan olmamasına səbəb oldu.
Rəsmi mövqedə isə belə deyilir: “2006-cı ilə qədər olan dövr üçün 25 il staj bağışlanıb.” Amma sual yaranır: əgər bu “bağışlanan” 25 ilin arxasında real maliyyə dayanmayıbsa, həmin stajın hər ili 2006-cı ildən bəri olan hər bir il ilə eyni statusa malik deyilsə, hər il üçün cəmi 3–4 manatlıq formal hesablamadan ibarətdirsə, bunun vətəndaş üçün nə real əhəmiyyəti var? Kağız üzərində stajın tanınması, amma pensiya məbləğinə təsir etməməsi — bu, bağışlama yox, sadəcə statistik illüziyadır. İnsan ömrü rəqəmlə yox, dəyəri ilə ölçülməlidir.
1981–2006-cı illər arasındakı əmək dövrüm həyatımın “əsas yükünü” daşıyan illərdir. İnsanın gücü, məsuliyyəti, məhsuldarlığı və cəmiyyətə real töhfəsi məhz həmin yaşlarda olur. Bu illərin pensiya hesablamasında faktiki olaraq “yox sayılması” təkcə texniki məsələ deyil — bu, ömürlə hesablaşmamaqdır. İnsan işləyir, vergi verir, ailə saxlayır, dövlətin yükünü daşıyır, sonra isə deyilir ki, “o illər pensiya üçün demək olar ki, əhəmiyyətsizdir”.
Bu yanaşma sosial ədalətin ruhuna tamamilə ziddir. Çünki pensiya sadəcə riyazi formul deyil — bu, ömür boyu çəkilən zəhmətin tanınmasıdır. Qanun real tarixi və iqtisadi şəraiti nəzərə almadan tətbiq ediləndə, bütün risk və məsuliyyət vətəndaşın üzərinə atılmış olur. İşəgötürənin rəsmi maaşı bilərəkdən aşağı göstərməsi işçinin seçimi deyildi, amma nəticədə cəzanı məhz işçi çəkdi.
Ən ağrılı məqam isə budur: insanın heç bir təsir imkanının olmadığı bir sistemin nəticəsi sonradan yenə onun öz əleyhinə çevrilir. “Rəsmi maaş az idi” deyilir, amma niyə az idi, kim buna şərait yaratmışdı — bu suallar cavabsız qalır. Elə bil dövlət deyir: “Sistem belə idi, amma məsuliyyəti sən daşı.”
Bəli, bu zaman “ömrümüz 300 ildir” ifadəsi acı bir istehza kimi səslənir. Dövlətin sosial siyasəti insan həyatının təbii mərhələlərinə uyğun qurulmalıdır. Əks halda qanun formal olaraq “qanuni”, mahiyyətcə isə ədalətsiz olur. Bu isə artıq hüquq yox, sadəcə kağız üzərində işləyən mexanizmdir.
Bu məsələ təkcə mənim şəxsi narahatlığım deyil. Bu, bütöv bir nəslin problemidir — minlərlə insanın illərlə susaraq dözdüyü, amma içində daşıdığı haqsızlıqdır.
Məzarının yeri soydaşlarına, hətta ailəsinə belə bəlli olmayan, naməlum taleyin burulğanlarında sovrulan Zərdabi yadigarı – Səfvət bəy Məlikov. Həsən bəy Zərdabinin oğlu Səfvət Məlikov haqqında Azərbaycan xalqı – alimlərimiz, ziyalılarımız, tədqiqatçılarımız uzun illər məlumatsız idi. Bir çoxları elə bu gün də məlumatsızdır… O, böyük maarifçi Həsən bəyin dörd övladının üçüncüsü idi. 1898-ci ildə doğulan Səfvət Zərdabi 1917-ci ildə Latviyada Riqa Politexnik Universitetinə daxil olub, daha sonra təhsilini Almaniyada davam etdirərək mühəndis ixtisasına yiyələnib. Onun adı Paris Sülh Konfransında iştirak edəcək Azərbaycan nümayəndə heyətinin tərkibində olsa da, naməlum səbəblərdən konfransa qatıla bilməyib. Səfvət Zərdabi 1921-ci ildə ölkəmizi tərk edib və bir daha geri qayıtmayıb. Türkiyədə yaşayan Səfvət Zərdabi mühacirət mətbuatının formalaşmasında yaxından iştirak edib, “Türk izi” və “Mücahid” dərgilərində siyasi-publisistik yazıları dərc edilib. 1952-ci ildə Ankarada yaradılmış Azərbaycan Milliyyətçilər Dərnəyinin qurucularından olub. Ankaranın memarlıq-quruculuq işlərində böyük rolu olan Səfvət Zərdabinin şəkli Türkiyə memarlıq muzeyində qorunur. 1976-cı ildə vəfat edən Səfvət Zərdabinin məzarı uzun illər, təxminən, 50 il naməlum qalmışdır. 2016-cı ildə görkəmli tədqiqatçı Akif Aşırlının zəhməti ilə məzarın yeri müəyyən edilmiş və Səfvət bəy haqqında bir çox faktlar ictimaiyyətə təqdim edilmişdir. Belə ki, onun məzarı Ankaranın Karşıyaka məzarlığında həyat yoldaşı Nəzihə xanımın məzarının yanında tapılmışdır. Bəzi dərgilərdə Səfvət Zərdabinin ömrünün sonlarına yaxın yazdığı tərcümeyi-hal, fotoları və məqalələri dərc olunub. Onun mühacirətdə yazdığı məqalələrin bir qismi Akif Aşırlının “Həsən bəy Zərdabinin varisi” kitabında yer alıb. Bütün bunlara rəğmən Səfvət Zərdabinin vəfatı və dəfni ilə bağlı təfsilatlı məlumatlar əldə etmək mümkün olmayıb. Lakin Akif Aşırlı ümidlərini itirməyərək araşdırmalarını davam etdirib. Mücahid soydaşımızın məzarını tapmaq üçün hər dəfə Türkiyəyə gedəndə məzarlıq müdirlikləri ilə maraqlanıb. Məzarı əvvəl İstanbulda axtarsa da, sonra buna Ankarada qərar verib. Onun sözlərinə görə, Ankarada Əsri məzarlığında aldığı məlumatdan sonra məzarı tapa bilib: “Ankaraya səfərlərimin birində Əsri məzarlığına – Məmməd Əmin Rəsulzadənin də məzarı olan yerə getdim. Maraqlandım, arxivi araşdırdılar, 1976-cı ildə həmin məzarlıqda Səfvət Məlik Zərdabi adlı şəxsin dəfn olunmadığını bildirdilər. Lakin mənə məlumat verdilər ki, elə Ankarada yerləşən Karşıyaka məzarlığında Nəzihə Məlik Zərdabi adlı bir nəfərin qəbri var. Elə bunu eşidər-eşitməz, ora yola düzəldim…” Beləliklə, bir neçə illik araşdırmadan sonra Səfvət Zərdabinin Ankaranın Karşıyaka məzarlığında dəfn edildiyi aşkarlandı. Onun məzar daşının üzərində “Azerbaycan eşrafından Hasan beyin ve Hanife hanımın oğulları Safvet Melik Zerdabi. Ruhuna fatiha. 1898 – 1976” sözləri yazılıb.
“Mən Arazam, səsim tutqun Arazdı” (Azərbaycan Məmməd Arazın simasında) Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Budəfəki söhbətimizin mövzusu Azərbaycan olacaq! Bəli məhz Azərbaycan! Azərbaycanı son nəfəsinə qədər (Babək kimi, Nəsimi kimi, Cavadxan kimi, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə kimi, Üzeyir Hacıbəyov kimi, Heydər Əliyev kimi) “Azərbaycan”, “Azərbaycan” deyə hayqıraraq tanıdan, yaşadan, yaradan hər bir işi ilə bir Azərbaycan olmağı bacaran bu Yurdun övladlarının sözündə, əməlində, simasındakı cizgilərdə axtaracağıq. Sözün əsl mənasında söz böyük qüvvədir. Və bizim artıq neçə illərdir yaradıcılıq şüarımıza (əməli iş devizimizə) çevrilmiş “tərəfsiz ədəbiyyat tarixdir” deyimi reallıqdır. Ədəbiyyat (xalqın yurdsevər övladlarının yaratdığı tərəfsiz bədii nümunələr) eyni zamanda yarandığı coğrafiyanın, dilin, xalqın tarixidir, mədəniyyətidir. Bu baxımdan mədəniyyət tariximizdə elə insanlar olub ki, onlar nəinki əməlləri, sözləri ilə, hətta heç nə demədən – susqunluğu ilə, simasındakı cizgilərilə Azərbaycanı bizə anladıb və anladır… Məsələn, əgər, Səməd Vurğunun “Azərbaycan”ı, Süleyman Rüstəmin “Təbrizim”i bizə Azərbaycanı anladırsa, Məmməd Arazın heç nə demədən, sadəcə bax beləcə məsum, məsum baxması özü bir Azərbaycandır. O, hətta “mamır olub qayalarında bitmək” istədiyi doğuma Yurdu üçün: ““Azərbaycan!” – deyiləndə ayağa dur ki, …” kimi şedevr yatmamış olsaydı belə, onun tək bircə susqun fotosuna baxmaqla təmsil etdiyi Azərbaycanı tanımaq olardı… Məsələn, bax bu yazım üçün seçdiyim foto olsun. Bu şəkil susmur. O, sükutun içindən danışır, baxışların dərinliyindən söz alıb gəlir. Küləkli bir payız gününü xatırladan fon, arxada qalan ömrün təpələrinə bənzəyir: bir az saralmış, bir az yorğun, amma yenə də ucalığını itirməmiş. Ön planda isə düşüncəyə çəkilmiş bir insan var — üzündə zamanın izi, baxışlarında xalqın taleyi. Əli dodaqlarına yaxın, sanki bir misranı içində deyir, amma ucadan səsləndirmir. Bu jest adi bir poza deyil; bu, ömür boyu sözlə yaşayan, sözlə ağrıyıb sözlə ovunan bir şairin vərdişidir. Barmaqlar düşüncəni saxlayır, dilə gəlməsin deyə… Çünki bəzi fikirlər var ki, yalnız şeirə çevriləndə rahatlıq tapır. Bu baxışlarda təkcə şəxsi talenin izi yoxdur. Burada bir xalqın sevinci, ağrısı, üsyanı və səbrinin kölgəsi dolaşır. Elə bil gözlər uzaqlara yox, zamanın içinə baxır. Keçmişin izlərini, bu günün suallarını və gələcəyin nigaran cavablarını eyni anda görür. Bu baxışlar oxucuya yaxşı tanışdır — çünki biz onu hələ deyilməmiş misralarından tanıyırıq. Geyimin sadəliyi də təsadüfi deyil. Bu sadəlikdə təmtəraq yox, ləyaqət var. Şairin böyüklüyü libasında deyil, duruşundadır. Təbiətlə üz-üzə dayanması isə təsadüf yox, seçimdir: o, həmişə torpağın, dağın, küləyin dilini bilib. Bu şəkil də sanki deyir: “Mən bu xalqın sözünü təbiətin səsi ilə demişəm”. Şəkil danışdıqca anlayırsan ki, burada bir insan yox, bir yaddaş dayanıb. Bu yaddaş susanda da danışır, kədərlənəndə də ümid verir. Bu yaddaşın adı Azərbaycan poeziyasında çoxdan bir zirvəyə çevrilib. Amma şəkil bunu ucadan demir — ehtiyac da yoxdur. Çünki əsl söz, əsl şair kimi, səssizcə təsir edir. Bu “danışan şəkil” bizə baxmır, bizi dinləyir. Sanki soruşur: Sözə nə etdin? Vətənə necə baxdın? Həqiqəti deməyə cəsarətin çatdımı? Cavabı isə yenə onun şeirləri verir. Şəkil susur, amma səs uzun müddət içimizdə qalır. Bu fotoya baxanda ilk olaraq sükut danışır. Sözsüz, səs-küysüz, amma ağır və dərin bir sükut… Sanki kadrın içində zaman dayanıb, külək belə ehtiyatla əsir. Qarşımızda oturan insan sadəcə bir şair deyil — o, bir xalqın dərdi, yaddaşı, vicdanıdır. Bu baxışlarda təkcə yaşanmış ömür yox, yaşadılmış talelər var. Bu baxışlarda Arazın axını var — bəzən coşqun, bəzən tutqun, amma həmişə sərhəd tanımayan. Məmməd Araz bu fotoda düşünən bir insan kimi görünmür, düşüncənin özünə çevrilmiş bir varlıq kimidir. Əli üzünə söykənib — bu, adi bir poza deyil. Bu əl sanki minlərlə misranın ağırlığını, minlərlə sualın cavabsızlığını saxlayır. Üz cizgilərindəki dərin xətlər zamanın izi yox, xalqın taleyinin cızdığı yollardır. Bu yollar Qarabağdan keçir, Arazdan keçir, sürgünlərdən, ayrılıqlardan, bölünmüş Yurddan keçir. Əgər, onun bu susqunluğundan doğulmuş və eyni zamanda bu susqunluğun özlüyündə nələri hayqırdığını əks etdirən hər hansı bir nümunəni — əli dodaqlarına yaxın, sanki içində dediyi misranı — eşidərək söhbətimizə davam etsək (gəlin, onu Salvartı yaylağında Gəlin qayası ilə üzbəüz susqun dialoqunu təsəvvür edək): — “Mən Arazam, səsim tutqun Arazdı” — bu misra Məmməd Arazın öz-özünə dediyi söz, onun yaratdığı poeziyanın açarıdır. O, üzünü qayaya tutub, özünü çaya bənzədən, çayla eyniləşdirən şairdir, çünki Araz da onun kimi parçalanmış, yaralı, amma diridir. Araz necə ki, iki sahili bir-birindən ayırsa da, ruhən birləşdirirsə, Məmməd Araz da sözlə ayrılıqları göstərir, amma ümid körpüləri salır. Onun səsi tutqundur, çünki bu səs yalan danışmır. Bu səs bəzən qışqırmır, amma hər zaman oyadır. Fotodakı təbiət fonu da təsadüfi deyil. Arxa planda görünən təpələr, səssiz məkan, açıq səma — bunlar şairin daxili aləminin davamıdır. Məmməd Araz şəhərin səs-küyündə yox, təbiətin sükutunda daha aydın görünür. Çünki o, torpaqdan danışan şairdir. Onun poeziyası masada yox, dağlarda, çay qırağında, kənd yollarında yazılıb. Bu fotoda o, sanki Arazın sahilində dayanıb və axan suya baxaraq yox, axının özü olaraq düşünür. Məmməd Araz üçün vətən anlayışı pafos deyil, ağrıdır. Onun vətən sevgisi bayraq yelləməkdən çox, yaraya əl basmaqdır. Bu fotodakı baxışlarda da həmin ağrı var — səssiz, amma inadkar. Bu baxışlar soruşur: “Bu torpaq niyə bu qədər sınağa çəkildi?” Və eyni zamanda cavab verir: “Çünki bu torpaq müqavimət torpağıdır.” Şairin geyimi belə onun poetik dünyasına uyğundur: sadə, iddiasız, köklü. Nə dəbdəbə var, nə nümayiş. Çünki Məmməd Araz üçün əsas olan görünmək yox, görünməz olanı göstərmək idi. O, sözlə xalqın içindəki susqun fəryadı danışdırdı. Bu fotoda da sanki danışmır, amma hər şeyi deyir. Məmməd Araz poeziyası kimi bu foto da oxunmalıdır. Səthi baxışla yox, diqqətlə, düşünə-düşünə. Bu, bir insan portreti deyil, bir epoxanın portretidir. Sovet dövrünün ideoloji basqıları, milli kimliyin sıxışdırılması, amma ruhun təslim olmaması bu simada cəmlənib. Bu baxışlar çox şey görüb, çox şey susub, amma heç vaxt yalan deməyib. “Mən Arazam, səsim tutqun Arazdı” — bu, təkcə şairin özünü ifadəsi deyil, bütöv bir xalqın etirafıdır. Çünki bu xalq da çox vaxt qışqırmadı, amma axdı. Susdu, amma yaşadı. Bölündü, amma itmədi. Bu foto qarşısında dayananda anlayırsan ki, Məmməd Araz ölmür. Çünki Araz qurumur. Səsi tutqun olsa da, axını davam edir. Və bu axın nə qədər davam edirsə, bu xalqın yaddaşı, sözü, ruhu da o qədər yaşayacaq. O, bu gün də bizim aramızdadır… O da həsrətlə Laçından, Səkidən, Biçənək aşırımından keçməklə Batabata, oradan Səbətkeçməzə getmək istəyir… Uşaq vaxtı olduğu kimi dik yamaclardakı dağ cığırları ilə Dağdağandan aşıb Salvartı yaylaqlarında dolaşmaq, ürəyini Gəlin qayasına boşaltmaq istəyir…. Gömürdən keçib özünün aydan arı, sudan duru Nursusuna yetişmək istəyir… Çox dəyərli oxucum sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Sağ olun! Unutmayın ki, biz çox böyük bir xalqın, Yurdun övladlarıyıq! 09.02.2026.Bakı.
Alla — the quietest yet most powerful voice of uzbek children’s folklore
In Uzbek oral folklore, there are many loud voices: epics, battle tales, proverbs. Yet among them exists a genre that never speaks loudly. It does not shout, does not make claims, does not step onto a stage. And still, it enters human life as the very first cultural experience. This is alla. Alla is sung for children, but it does not belong only to them. It is the first spiritual bridge between mother and child, the first affection given through words, the first education set to melody. Perhaps this is why alla has rarely been studied as a separate genre: it seems too natural, too simple. Yet it is precisely this “simplicity” that is its greatest strength. No one teaches alla. It is not taught at school, not memorized from books. A mother knows it without ever having learned it. This genre has no author, but it has a performer. She is the mother. That is why alla is not written — it is lived. When we speak of children’s genres, we usually imagine playfulness, joy, and simple verses. Alla does not fit into this image. Though it is a children’s genre, it carries the full weight of the adult world: dreams, anxieties, hopes, prayers, and sometimes silently sung pain. The phrase “Sleep, my child” often hides an inner plea: “May you be at peace,” “May your life be light.” Another unique quality of alla is that it addresses not the child’s mind, but the soul. The child does not understand the meaning of the words, but feels the melody. Through that melody, the child senses whether the world is safe or not, whether there is love or not. In this sense, alla is the child’s first psychological school. Today, many products created for children — cartoons, songs, applications — are colorful and noisy. Alla, however, is slow. It moves against time. Perhaps that is why it seems to be gradually retreating in modern life. But in truth, it is not disappearing — it is simply remaining silent. Because alla cannot live in noise. To preserve alla does not mean to bring it onto the stage or formalize it. To preserve it means to preserve the mother’s voice, to find time to be alone with the child, to put the phone aside and allow space for silence. Alla is the oldest, purest, and most neglected form of Uzbek children’s folklore. It does not demand articles from us, nor does it wait for research. It asks for only one thing: to be sung. Softly. With love. Every night.
Tanınmış şair, yazıçı, jurnalist, araşdırmaçı, tədqiqatçı Araz Yaquboğlunun yenicə işıq üzü görmüş “Soyumuz, kökümüz, özümüz” adlı kitabının təqdimatı keçirilib. Araz Yaquboğlu bu barədə təəssüratlarını bölüşüb:
“Dünən doğulduğum kənddə, “Cənnət bağı” restoranında yenicə nəşr olunan “Soyumuz, kökümüz, özümüz” adlı kitabımın təqdimat mərasimi keçirildi. Zəhmət çəkib iştirak edən, dəstək olan, təşkilatçılıq edən hər kəsə dərin təşəkkürümü bildirir, çox sağ olun deyirəm. Tanrı sizləri qorusun.”
Biz də yazarlar cameəsi adından həmkarımızı təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətlərində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq!
Kitabçılar Birliyi artıq üç ildir ki, fəaliyyət göstərir və bu müddət ərzində əsas məqsədi gənc istedadları üzə çıxarmaq, onlara motivasiya vermək və ədəbi inkişaf üçün bir məktəb yolu açmaq olub. Bu məqsədlə Birlik tərəfindən şeir müsabiqəsi elan edilir. Münsiflər heyətində görkəmli şairimiz Baba Vəzir oğlu, tanınmış qələm sahibi İlqar Fəhmi və gənc şair Samir Əfsəroğlu yer alacaq. Onların nəzarəti altında qəbul edilən bütün şeirlər oxunacaq, təhlil olunacaq və sonda üç qalib müəyyənləşdiriləcək. Qaliblər mart ayında keçiriləcək möhtəşəm qala gecəsində mükafatlandırılacaq.Birinci yerin qalibinə təqdim olunacaq: İmzalı sertifikat Münsif müəlliflərin imzalı kitabları Jurnal və qəzetlərdə şeirlərin dərc olunması Sosial xəbər portallarında paylaşım Antologiyalarda yer alma imkanı Qiraətçi tərəfindən şeirin səsləndirilməsi və sosial şəbəkələrdə yayımı Kitabçılar Birliyi ilə birlikdə bir yazarın əsərinin təhlil günündə iştirak hüququ Şeirlərin qəbulu 28 fevral tarixinədək davam edir. Qaliblər mart ayında elan olunacaq və onlar üçün xüsusi təqdimat gecəsi təşkil ediləcək.
Ətraflı məlumat üçün göstərilən əlaqə nömrəsi ilə əlaqə saxlaya bilərsiniz:099-862-14-24
