ÇAYDAÇAPAN (hekayə) Bakıya köçəndən sonra anam sağlığı kəndimizə qonaq kimi gedib gələrdim. Nə qoysaydı qabağıma, onu da yeyərdim, harda yerimi salsaydı, orda da yatardım. Day şıltaqlıq eləyib, “bunu yemirəm, orda yatmıram!” deməzdim. Amma yuxudan oyanmaq öz ixtiyarımda idi. Allah xatirinə deyim ki, həmişə anamın əziz qonağı olardım. Eşidəndə ki, kəndə gəlirəm, Hacı əmioğluna çolpa kəsdirər, plov bişirərdi, yanında da yağlıtərə dovğası. Plovun da qarası mütləq turşməzə olmalıydı. Ləziz yeməklər yeməyə vərdiş eləmiş anamın bişmişi yağ içində üzməsəydi, nə özü dilinə vurardı, nə də qonağın qabağına qoyardı onu. Rəhmətliyin təzyiqi yüksək olsa da, mal ətinə gözünün ucuyla da baxmazdı. Bir dəfə şəhərə gəlmişdi – bacım gildəydi. Dana əti alıb aparmışdım, məndən sonra göndərib qəssaba, qoyun ətiylə dəyişmişdi. Artıq mən də baba olmuşdum. Anama dəyməyə nəvəmlə gedərdim. O da anamın plovundan yeyib, dovğasından içəndən sonra əlini qoyardı qarnına: –Doydum, ana, dadlıydı! – adaş olduğumuzdan nəvəm “ana” deyərdi anama. –Nuş canınız olsun babanla sənin, ay bala! – anam qucaqlayıb hər ikimizin üzündən öpərdi. Anamın ölümündən bir neçə il əvvəl də getmişdik kəndə. Oturmuşduq eyvanda, o, danışırdı, mən də qulaq asırdım. Deyim ki, qardaşlarım anamla şirin-şirin söhbət eləsələr də, mən sadəcə qulaq asmağı bilirdim. Birdən anam əlini stola dirəyib, ayağa durmaq istədi. Baxdım ki, stola dayanıqlı əli tir-tir titrəyir. Fikirləşdim ki, anam qocaldığını demək istəyir mənə: “rəhmin gəlsin qocana, tez-tez gəl ona dəy, bala!”. Gülümsədim… Bu hadisədən illər keçdi. Artıq mən də, rəhmətlik bibim oğlu Yengibar demişkən, Kürdəmirin turacyemişi kimi qoonumuşam, yetişmişəm. Əlimi stola verməsəm çətin ayağa qalxıram. Baxıram ki, lap elə anamın əli kimi də titrəyir əlim. İndi anlayıramki, anam mənim ürəyimdə özünə rəhm oyatmaq üçün qəsdən titrədib əsdirmirmiş əlini. O günü kitabxanamda nəvəmlə oturub danışırdıq. Birdən ayağa duranda stola dayanıqlı əlim biləkdən əsib titrəməyə başladı. –Ay baba, – nəvəm güldü, – çaydaçapandı ki… əlin. –G.. atan demək istəyirsən, bala?! –Ha… ha… ha… nə ayıb adı var bu quşun?! –Bizim Şirvan bölgəsində, Şamaxıda bu adla çağırırlar onu. Nəvəm yenidən bir xeyli güldü. Mənim isə anam yadıma düşdü, uzaq xəyallara dikildi gözüm. Vaxtilə anama təbəssümlə dediyimi nəvəm sözlə qaytardı mənə. Ürəyim ağrıdı. 27.08.2026
DAĞLAR QOYNUNDA (Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı Vüqar Ağayevin xatirəsinə) Əzəl beşiyim dağlar, Evim, eşiyim dağlar, Yuvalaşdıq, çuğlaşdıq Çəkir keşiyim dağlar. (oçerk) Dağların yaddaşı başqa olur. Dağ insanı sadəcə əhatə etmir, onu böyüdür, xarakterini formalaşdırır, baxışlarına dərinlik, ürəyinə dözüm verir. Dağlarda doğulan və böyüyən insan üçün torpaq da başqa cür müqəddəsdir. O, torpağı yalnız ayağının altında hiss etmir; onu uşaqlığının səsi, bulağının suyu, küləyinin nəfəsi, qayalarının sərtliyi, yollarının xatirəsi kimi yaşadır. Vüqar Ağayevin ömrü də belə bir coğrafiyada başlamışdı. Qubadlı rayonunun Xanlıq kəndində dünyaya göz açan bu Vətən oğlu sonralar ömrünün ən ağır sınaqlarını yenə dağlar arasında yaşayacaq, doğma yurdunun azadlığı uğrunda canından keçəcəkdi. 1973-cü il martın 4-də Xanlıq kəndində doğulan Vüqar uşaqlığının ən gözəl çağlarını Qubadlının səfalı təbiəti qoynunda keçirmişdi. Atası Əhməd Ağayev hərbçi olduğundan ailənin yaşayış yeri müxtəlif vaxtlarda dəyişsə də, Vüqarın qəlbində Xanlığın və Qubadlının yeri heç vaxt dəyişmədi. Çünki insanın ilk gördüyü mənzərə, ilk addım atdığı torpaq, ilk dəfə adını çağırdığı doğma yurd onun taleyinin görünməz xəritəsini yaradır. Vüqarın xəritəsində Qubadlı vardı. Amma zaman onun qarşısına başqa bir xəritə çıxardı — müharibə xəritəsi. ÖMRÜN İLK DAĞI — MÜHARİBƏ Vüqar Ağayevin gəncliyi Azərbaycanın tarixinin ən ağır səhifələrindən birinin yazıldığı illərə təsadüf etdi. Qarabağ müharibəsi başlananda o, müddətli həqiqi hərbi xidmətdə idi. Ölkədə daxili çəkişmələr, xaos və böhran hökm sürür, vahid komandanlığın olmaması ordunun imkanlarını məhdudlaşdırırdı. Düşmən isə bu vəziyyətdən istifadə edərək torpaqlarımızı işğal edir, şəhər və kəndlərimizi ələ keçirir, dinc əhalini ata-baba yurdlarından didərgin salırdı. Gənc əsgər Vüqar Ağayev həmin ağır günlərdə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Əliyar Əliyevin komandiri olduğu taborda döyüşürdü. O illərin acısı onun yaddaşında silinməz iz buraxdı. Döyüşlərin məğlubiyyətlə nəticələnməsi onun Vətən sevgisini azaltmadı, əksinə, daha da möhkəmləndirdi. Vüqar başa düşdü ki, torpağı qorumaq üçün yalnız ürəkdə Vətən sevgisinin olması kifayət deyil. Bunun üçün güclü ordu, peşəkar zabit, yüksək hazırlıq və dəmir intizam lazımdır. Bəlkə də onun ömür yolunun zabitlik mərhələsi məhz həmin günlərdə başladı. 1993-cü ildə Bakı Ali Birləşmiş Komandirlər Məktəbinə daxil oldu. Döyüşən ordunun Topçu bölməsindən gəldiyinə görə onu məktəbin Tank Artilleriya Fakültəsinə qəbul etmişdilər. Vüqarı bu məqsədlə oxumağa göndərmişdilər ki, artilleriyanın sirlərini öyrənib, öz döyüş yoldaşlarının yanına topçu komandir kimi qayıtsın… Ancaq, deyir, “sən saydığını say, gör fələk nə sayır”… Qısa müddət ərzində torpaqlarımızın işğal altına düşməsi, məktəbdə təhsilin rus dilində olması Vüqarı çox narahat edirdi. Bir yerdə qərar tuta bilmir, elə hey düşünür, vəziyyətdən çıxış yolu axtarırdı… Bütün Azərbaycan gənc Respublika olaraq çox ağır dönəmdən keçirdi. Belə çətin günlərdə Vüqar artıq ikinci kursda oxuyarkən məktəbdə könüllü şəkildə təhsil proqramı sürətləndirilmiş kurslarda zabit rütbəsi alıb hərbi hissələrə komandir kimi yollanmaq imkanı yarandı. Səbri tamam tükənmiş Vüqar da cidd-cəhdlə hazırlaşaraq ard-arda bir neçə imtahan verib, bu kurslara qoşuldu. 1995-ci ildə hərbi təhsilini müvəffəqiyyətlə başa vuraraq kiçik leytenant hərbi rütbəsi alıb, gözü Qubadlı dağlarında Naxçıvana yollandı. Beləcə, Qubadlıdan Naxçıvana uzanan uzun hərbi yol başladı. Bu yolun da öz dağları vardı. NAXÇIVAN DAĞLARINDA Naxçıvan onun həyatında ayrıca bir səhifədir. Qubadlı ilə başlayan dağlıq coğrafiya Naxçıvanda davam edirdi. Vüqar burada həm hərbçi kimi yetişdi, həm ailə qurdu, həm də ömrünün mühüm illərini yaşadı. Qubadlı dağlarına uzun illər Soyuqdan boylandı. Saatlarla Kotamda kilidlənmiş yollara baxdı… Azərbaycan ordusunda 1995-ci ildən zabit kimi xidmət edən Vüqar Ağayev iyirmi ildən artıq müddət ərzində qüsursuz hərbi xidmət keçərək kiçik leytenant rütbəsində tağım komandiri vəzifəsilə çıxdığı yolda polkovnik-leytenant rütbəsinədə briqada komandiri vəzifəsinə qədər yüksəldi… Xidmət illərində müxtəlif təltiflərə layiq görüldü. “Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 10, 90, 95 və 100 illiyi” yubiley medalları, “Qüsursuz xidmətə görə” I, II və III dərəcəli medallar, “Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə” III dərəcəli medal və “Hərbi xidmətlərə görə” medalı onun uzun və səmərəli xidmət yolunun göstəriciləricisidir. O, gənc zabitlərin yetişməsinə, əsgərlərdə hərbi-vətənpərvərlik ruhunun yüksəldilməsinə töhfə verirdi. Hərbi peşəni sadəcə bir iş kimi deyil, Vətən qarşısında borc kimi qəbul edirdi. Onun üçün çiyindəki paqon rütbə nişanı olmaqdan daha böyük məna daşıyırdı: o, Vətən etimadının məsuliyyətini ifadə edirdi. 2016-cı ildə hərbi xidmətdən təqaüdə çıxanda qarşısında sakit həyat mərhələsi açılmışdı. Fəqət, Vüqar öz-özlüyündə bu həyatla barışa bilmirdi. Gənclik illərindən başladığı, bütün həyatını, ömrünün ən gözəl çağlarını həsr etdiyi işini sanki yarımçıq, özü də dərənin dibinədə – enişdə qoyub getməyi heç cürə həzm edə bilmirdi… Ömrü dağlarda keçmiş dağlar oğlu dağ yollarının enişli-yoxuşlu olduğunu yaxşı bilirdi. Üzü yoxuşa getməyə adət etmiş Vüqar təqaüdə çıxsa da gözü daim dağlarda – zirvələrdə idi. Bir gün yenə o zirvələri fəth edəcəyini yaxşı bilirdi. Həmin günü gözləyirdi.
HƏSRƏT DAĞI Qubadlı işğal olunandan sonra Vüqarın həyatında görünməz bir dağ yaranmışdı. Bu, həsrət dağı idi. O dağ nə qədər uzaqda olsa da, hər gün onunla idi. Naxçıvanda xidmət etdiyi bütün dövrlərdə də qəlbinin bir tərəfi Xanlıqda qalmışdı. Xidmət zamanı uzaqdan görünən öz dağlarına yaxından baxma bilmək üçün Soyuğa qalxmağı həmişə könüllü seçirdi. Uşaqlığının keçdiyi küçələr, ata ocağı, doğma kəndin torpağı yaddaşında yaşayırdı. Otuz ilə yaxın müddətdə Qubadlı həsrətilə yaşadı… Bəzən insanın qarşısındakı ən böyük məsafə kilometrlərlə ölçülmür. Həsrətlə ölçülür. Vüqar üçün Qubadlıya gedən yol da belə idi. Bu yol xəritədə qısa görünə bilərdi, amma onun ürəyində otuz illik bir məsafə vardı. Və sonra tarix dəyişdi. 2020-ci il sentyabrın 27-də Vətən müharibəsi başladı. Bu müharibə Azərbaycan xalqının yaddaşında yalnız hərbi əməliyyatlar silsiləsi kimi deyil, illərlə gözlənilən qayıdışın başlanğıcı kimi qaldı. Vüqar üçün isə bu, daha böyük məna daşıyırdı. Çünki onun gözlədiyi gün gəlmişdi. “QUBADLINI OVCUMUN İÇİ KİMİ BİLİRƏM…” Vüqar Ağayev Azərbaycan ordusunun gücünü və inkişafını yaxşı bilirdi. İllərlə xidmət etdiyi ordunun necə dəyişdiyinin canlı şahidi olmuşdu. 1990-cı illərin ordusu ilə 2020-ci ilin ordusu arasında böyük fərq vardı. O, artıq qarşıda dayanan mübarizənin qalibiyyətlə nəticələnəcəyinə inanırdı. Lakin inanmaq başqa, döyüşə getmək başqa idi. “Qubadlını ovcumun içi kimi bilirəm, mən orada olmalıyam”, — deyən Vüqar Ağayev anası və övladları ilə sağollaşaraq yola düşdü. 2020-ci ilin oktyabrında könüllü olaraq Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Qubadlı Rayon Bölməsinə müraciət etdi və Vətən müharibəsinə qatıldı. Bu, adi bir könüllülük deyildi. Bu, otuz illik həsrətin döyüşə çevrilməsi idi. Bu enişdə – dərədə qalmış yolu – səfəri dağda – zirvədə tamamlamaq istəyi idi…. QUBADLIYA QAYIDIŞ Qubadlı uğrunda döyüşlər ağır gedirdi. Düşmən yüksəkliklərdə möhkəmlənmiş, Xanlıq qəsəbəsində güclü istehkamlar yaratmışdı. Şəhəri azad etmək üçün əvvəlcə yüksəkliklərə nəzarəti ələ keçirmək lazım idi. Yenə dağlar… Yenə yüksəkliklər… Yenə ağır yollar… Amma bu dəfə həmin dağların o tayında Vüqarın doğma yurdu vardı. Uzun illər Soyuqdan, Qapıcıqdan, Ərəfsədən, Camışöləndən, Üçqardaşdan, Salvartıdan, Dağdağandan, Əyriqardan, Sisqatardan həsrətlə boylandığı dağlar, yurd yerləri indi onu gözləyirdi… Azərbaycan əsgəri və zabitləri yüksəklikləri bir-birinin ardınca nəzarətə götürdülər. Ətraf kəndlər, o cümlədən Xanlıq qəsəbəsi, Padar, Sarıyataq və Mahmudlu azad edildi. Xanlıq azad edildi. Vüqarın doğulduğu kənd… Uşaqlığının keçdiyi kənd… Ata-baba ocağının olduğu kənd… SONUNCU DAĞ 1 noyabr 2020-ci il. Qubadlı rayonunun Çardaqlı kəndində gedən döyüşlər… Vüqar Ağayev həmin döyüşlərdə şəhadətə qovuşdu. Onun ömrünün son dağı da bu oldu. Amma bu dağın zirvəsində ölüm yox, Vətən vardı. Vüqar Birinci Qarabağ müharibəsində əsgər kimi başladığı mübarizəni İkinci Qarabağ müharibəsində zabit kimi başa çatdırdı. Birinci müharibənin yarımçıq qalmış ağrısı onun ömrü boyu içində yaşadı. İkinci müharibədə isə doğma Qubadlının azadlığı uğrunda döyüşərək həmin ağrını Zəfər tarixinin bir hissəsinə çevirdi.
O, II Fəxri xiyabanda dəfn edildi. Şəhid polkovnik-leytenant Vüqar Ağayev ölümündən sonra “Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı” adına layiq görüldü. O, “Vətən uğrunda” və “Qubadlının azad olunmasına görə” medalları ilə təltif edildi. DAĞLAR YADDA SAXLAYIR Bu gün Qubadlı azaddır. Bu azadlığın hər qarışında şəhidlərin qanı, əsgərlərin izi, anaların duası və illərlə çəkilən həsrətin ağrısı var. Vüqar Ağayev də həmin böyük Zəfərin qəhrəmanlarından biridir. 2021-ci ildə Qubadlı rayonunun Xanlıq kənd ümumi orta məktəbinə onun adı verildi. Bakı şəhərində müvəqqəti fəaliyyət göstərən məktəbin onun adını daşıması Vüqarın adının yeni nəslə ötürülməsinin ən mənalı yollarından biridir. Bir vaxtlar Xanlıqda məktəbə gedən uşaq Vüqarın adı indi həmin məktəbin divarlarında yaşayır. Bu, həyatın davam etməsidir. Bu, qəhrəmanlığın davamıdır. Bu, Vətənin yaddaşıdır. Və yaddaş olan yerdə ölüm son deyil. Vüqar Ağayev dağlar qoynunda doğuldu. Dağlar qədər ağır sınaqlardan keçdi. Dağlar qədər uca bir məhəbbətlə Vətənini sevdi. Dağlar qədər möhkəm dayandı. Dağlar qədər vüqarlı yaşadı… Əzizim dağlar ağlar, Daş ağlar, dağlar ağlar, Bircə anamın səsi Sinəmi dağlar, ağlar… Və nəhayət, Vətən – Şəhidlik zirvəsində əbədiyyət. Vüqar öz missiyasını böyük və şanlı Zəfərlə zirvədə başa vurmağı bacardı. Bu gün o özü əlçatmaz bir zirvədir!
ELÇİN İSGƏNDƏRZADƏNİN “ŞUŞAM”I – YARALI XATİRƏDƏN ZƏFƏR SEVİNCİNƏ GEDƏN YOL
(Elçin İSGƏNDƏRZADƏ: – Şuşam!) Salam olsun çox dəyərli oxucum! Ədəbiyyatmızda elə mövzular var ki, sözün əsl mənasında müqəddəs hesab olunur. Elə kəlmələr var ki, ehtiva etdiyi məna kitablara sığmır. Min bir məna yükülü belə sözlərdən biri də “Şuşa”dır. Şuşa – Azərbaycan poeziyasının yaddaşında yalnız bir şəhərin adı deyil. O, Vətən anlayışının, milli ruhun, tarixi yaddaşın, Qarabağ nisgilinin və Zəfər duyğusunun poetik simvoludur. Bu müqəddəs şəhərin hər daşı, hər qayası, hər küləyi və yağışı Azərbaycan insanının yaddaşında ayrıca bir hekayə yaşadır. Tanınmış şair, alim və ziyalı Elçin İsgəndərzadənin “Şuşam” silsiləsində də Şuşa məhz belə – yaddaşın, itkinin, həsrətin, doğmalığın və nəhayət, qürurun ünvanı kimi təqdim olunur. Təfərrüatlara keçməzdən əvvəl müəllifi yaxından tanıyaq. Qısa arayış: Elçin İsgəndərzadə 16 sentyabr 1964 – cü il Şuşa şəhərində anadan olub (bu əsəri yaratmaq vəzifəsilə). Azərbaycan Milli Aerokosmik Agentliyi, Elmi-Tədqiqat Aerokosmik İnformatika İnstitutunun direktoru, texnika və filologiya elmləri doktoru, Azərbaycan Texniki Universitetinin professoru, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Fəxri Mədəniyyət İşçisidir. Elçin İsgəndərzadənin Şuşa haqqında yazdıqları sadəcə şəhərə həsr olunmuş şeirlər toplusu təsiri bağışlamır. Burada bir insanın şəxsi yaddaşı ilə xalqın ümummilli yaddaşı bir-birinə qovuşur. Şair üçün Şuşa həm uşaqlığın, həm ailənin, həm evin, həm nənənin, həm də itirilmiş və yenidən qazanılmış Vətənin adıdır. Bu baxımdan “Şuşam” əsəri və onunla səsləşən “Şuşadakı evimizin uçuqları önündə”, “Şuşadakı evimizin uçuqlarına noktürn”, “Şuşa küləyi, Şuşa yağışı”, “Şəhid evimizə elegiya” və digər poetik parçalar bir-birindən ayrı deyil. Onlar birlikdə Şuşanın poetik salnaməsini yaradır. Şuşanı tanımağın ən səmimi yolu elə “Şuşam”dan keçir desək yanılmarıq. “Şuşam” şeirinin başlanğıcı son dərəcə sadə, lakin emosional baxımdan güclüdür: “O bizim ağaclarıydı, o bizim küləkləriydi, o bizim yağışlarıydı…” Buradakı “bizim” sözü xüsusi poetik yük daşıyır. Şuşa şair üçün coğrafi məkan deyil, mənsubiyyət hissidir. Ağac da “bizimdir”, külək də “bizimdir”, yağış da. Şair Şuşanı xəritədə axtarmır; onu yaddaşında, duyğularında, uşaqlığında və doğmalıq hissində tapır. Daha sonra bu tanışlıq hissi belə ifadə olunur: “Duruşundan tanıyırdım, qoxusundan tanıyırdım, yağmasından tanıyırdım.” Bu misralar Şuşanın şair yaddaşında necə canlı olduğunu göstərir. Tanımaq burada görməklə məhdudlaşmır. Şuşa qoxusu, küləyi, yağışı, ağacı ilə bütöv bir duyğu sistemidir. Lakin bu doğma mənzərə şairin yaddaşında artıq yaralıdır: “Ağac da boynubüküydü külək də qırıq-qırığıydı bulud da çilik-çiliyiydi…” Burada təbiətin özü insan faciəsinin şahidinə çevrilir. Ağacın “boynubükülməsi”, küləyin “qırıq-qırıq” olması, buludun “çilik-çilik” görünməsi əslində dağıdılmış Vətənin poetik mənzərəsidir. Şair təbiəti insanlaşdırır və onun ağrısını insan ağrısı kimi təqdim edir. “O qədər qurban oldum ki…” – şeirin ən təsirli məqamlarından biri qurbanlıq motividir: “Ağacına qurban olum, dedim buluduna qurban olum, dedim, daş yoluna qurban olum dedim…” Burada Azərbaycan dilinin ən doğma ifadələrindən biri – “qurban olum” – poetik mətnin əsas emosional dayağına çevrilir. Ancaq şairin qurbanlığı burada bitmir: “O qədər qurban oldum ki, –gördüm anam da qurbandı,gördüm balam da qurbandı…” Bu üç misra fərdi ağrını milli faciə səviyyəsinə qaldırır. Ana və bala obrazları vasitəsilə şair bir ailənin deyil, bütöv bir xalqın yaşadığı ağrını ifadə edir. Və sonda Şuşaya müraciət edir: “Qurbanlarını qəbul elə, Şuşam!” Bu, həm fəryad, həm dua, həm də etirafdır. Şuşa – “şəhərlərin şəhəri” “Şuşam” əsərinin ikinci hissəsində poetik ovqat dəyişir. Ağrı və nisgilin yerini tədricən qürur və Zəfər duyğusu tutur: “Şəhərlərin şəhərisən, şəhərisən ay Şuşam zəfərlərin şəhərisən, şəhərisən ay Şuşam!” “Şəhərlərin şəhəri” ifadəsi Şuşanın Azərbaycan mədəniyyətindəki xüsusi yerini ümumiləşdirir. Şair bununla Şuşanı digər şəhərlərlə sadəcə müqayisə etmir, onu milli-mənəvi zirvə kimi təqdim edir. Ardınca Şuşanın tarixi dərinliyi vurğulanır: “Qədimliyin, ululuğun əsrlərə söykənir, igidliyin, ağalığın nəsillərə söykənir…” Şuşanın tarixi burada keçmişdə donub qalmış bir hadisə kimi deyil, nəsillərdən-nəsillərə ötürülən mənəvi miras kimi təqdim edilir. Şairin “Gövhərlərin şəhərisən” ifadəsi də təsadüfi deyil. Şuşanın qiyməti onun daşında, qalasında, küçəsində olduğu qədər, yaratdığı mədəniyyətdə, yetişdirdiyi sənətkarlarda və Azərbaycan milli ruhundakı yerindədir. Şuşanın yolu – yaddaşın yoludur! Yaddaşdır! Şeirdə diqqət çəkən başqa bir fikir budur: “Bütün yollar səndən keçir, sən yolların yolusan…” Bu misra əsərin fəlsəfi məğzini açan ifadələrdəndir. Şuşaya gedən yol yalnız fiziki yol deyil. Şuşaya aparan yollar tarixdən, yaddaşdan, sənətdən, sevgidən, mübarizədən və Zəfərdən keçir. Şair daha sonra deyir: “Gözümüzün işığısan, ömrümüzün nurusan…” Şuşa artıq yalnız keçmişin xatirəsi deyil. O, bu günün də işığı, gələcəyin də ümididir. Uçmuş ev – uçmuş dünya, bir tarixdir. Elçin İsgəndərzadənin Şuşa poeziyasında ən güclü obrazlardan biri evdir. “Şuşadakı evimizin uçuqları önündə” şeirində şair dağıdılmış evlə öz mənəvi vəziyyətini eyniləşdirir (bu ilin mart ayında Ağdam rayonunun Yusifcanlı kəndində yerləşən öz uçuq evimizin eyvanında dayananda yadıma ilk olaraq bu misralar düşdü, sonra hardansa ağlıma”dambaca” kəlməsi gəldi) : “O evin uçqunuyam, hər gün kərpiclərim ovulur, uçunuram, uçuluram…” Burada ev sadəcə daş-divar deyil. Ev insanın yaddaşıdır, ailəsidir, uşaqlığıdır, köküdür. Evin uçması insanın daxili aləminin də dağılması deməkdir. Şairin: “Evim yox, nə ovcumun taleyində, nə taleyin ovcunda…” deməsi isə taleyin sərtliyi qarşısında insanın köməksizliyini ifadə edir (nə vaxtsa köçkünlük haqqında yazdığım yazını xatırlayıram). Bu hissənin ən sarsıdıcı ümumiləşdirməsi belədir: “Dünya da uçulur evim kimi dünya da uçur toz kimi…” Şairin fərdi faciəsi burada bəşəri məna qazanır. Bir evin dağılması ilə dünyanın dağılması arasında paralellik yaradılır. “Şuşadakı evimizin uçuqlarına noktürn” isə sanki həmin ağrının daha sakit, daha daxili ifadəsidir. “Əllərim qapımızın tutacağında qaldı…” Bu misra ayrılığın fiziki sərhədini qeyri-adi poetik şəkildə göstərir. İnsan gedib, amma əlləri, səsi, baxışları həmin evdə qalıb: “Səsim qapımızın cırıltısına qarışdı, gözlərim pəncərəmizdən asıldı…” Burada qapı və pəncərə sadəcə əşyalar deyil. Onlar keçmişlə bu gün arasında qalan son bağlardır. Bu hissənin sonundakı: “ürəyim yeriyir uçulmuş yurd yerlərində…” ifadəsi isə bütün silsilənin poetik açarlarından biri sayıla bilər. Çünki insan Şuşadan uzaqda olsa belə, onun ürəyi həmin yurd yerlərində yaşayır. “Şuşa küləyi, Şuşa yağışı” şeirində məkan dəyişir. Şair artıq Şuşada deyil, Bakıda Şuşanı axtarır: “Bakıda Şuşa küləkləri əsir hərdən, Şuşa yağışları yağır…” Bu, fiziki məsafənin mənəvi məsafəyə çevrilmədiyini göstərir. Şuşa küləyi Bakıya gəlir, Şuşa yağışı Bakıda yağır. Lakin bu küləklərdən keçən insan “qərib oğlan”dır: “Bir qərib oğlan keçir o küləklərdən, islanır o yağışlarda.” Buradakı “qərib” sözü əsərin emosional ağırlığını daha da artırır. İnsan öz Vətəninin küləyində belə qərib ola bilərmi? Şairin poetik cavabı məhz bu ağrılı paradoks üzərində qurulur. Sonra: “Duman nə gözəldi, İlahi, külək nə gözəldi, İlahi, yağış nə gözəldi – oğlan nə qəribdi, İlahi!..” misraları ilə gözəllik və qəriblik bir-birinə qarşı qoyulur. Təbiət gözəldir, amma həmin təbiətin içində qərib qalan insanın taleyi ağrılıdır. Qəmər nənə Şuşanın canlı yaddaşı, tarixin bir parçasıdır. Elçin İsgəndərzadənin Şuşa dünyasında Qəmər nənə obrazının xüsusi yeri var. “Şuşalı xatirələrimin baş qəhrəmanı, Qəmər nənəmin əziz ruhuna” ithaf olunan şeir əslində bir nənənin portreti olmaqdan daha böyük məna daşıyır. Şair əvvəlcə gündəlik həyatın ən sadə detallarını sadalayır: “Eh… nənəm o günü xamır qatmadı, təndir qalamadı, çörək yapmadı.” Ardınca: “Süd daşdı ocaqda, baxan olmadı, keçilər çəpəri yarıb keçdilər.” Bütün bunlar həyatın adi mənzərələridir. Lakin nənə olmayanda həmin adi mənzərələrin hamısı mənasını itirir. Ən təsirli cümlə isə budur: “hamı yerindəydi, nənəm yoxuydu.” Bu sadə ifadənin arxasında böyük bir boşluq dayanır. Şair nənənin ölümünü yalnız ölüm kimi qəbul etmir. O, nənəni nağılların, uşaqlığın, evin, ocağın və keçmişin simvoluna çevirir: “Eh… nənəm, nağıllı, noğullu nənəm, payız dumanına qarışıb getdi.” Və sonda: “Bizi uydurduğu o nağıllara, bir də payızlara tapşırıb getdi…” Bu misralarda nənə obrazı bütöv bir nəslin yaddaşını təmsil edir. Qala divarlarından baxan şair özü də qala kimi görünür. Qala adam təsiri bağışlayır. “Şuşanın qala divarlarından – Malıbəyli səmtə baxarkən” şeirində Şuşanın coğrafiyası ilə insan taleyi yenidən birləşir. “Könül ki, var bir sevdanın yarasıdır…” Şairin könlü Şuşanın yarasına bənzəyir. Qala divarı isə həm sığınacaq, həm müşahidə nöqtəsi, həm də keçmişlə bu gün arasında sərhəddir. “Ömrün payız arasıdır” ifadəsi də zamanın keçiciliyini və itirilmiş illərin ağırlığını hiss etdirir. Burada “xəzan”, “yarpaq”, “təqvim günləri” kimi obrazlar zamanın əldən çıxmasını simvollaşdırır: “yarpaq kimi tökülənbu təqvim günlərinin.” Beləliklə, Şuşanın yaraları insan ömrünün yaraları ilə eyniləşir. “”Xarıbülbül” otelinin pəncərəsindən baxarkən” adlı hissə isə daha çox ümid və ayrılıq motivləri üzərində qurulub. Şair pəncərəni “umud” adlandırır: “Pəncərələr bir umuduydu, onda…” Pəncərə insanı xarici aləmlə birləşdirən vasitədir. Burada isə o, sevginin və həyatın simvoluna çevrilir. Şairin yaratdığı ürək obrazı xüsusilə poetikdir: “Bir ürək şəkli cizilərdi, cızıqlarından şeh daman…” Amma həmin ürək də zamanla yox olur: “sonra o ürək də süzülüb gedərdi, yerində ağlayan şüşələr qalardı…” Şüşələrin “ağlaması” insanın ağlamasıdır. Pəncərə isə ayrılığın gözlərinə çevrilir: “İndi ayrılığın gözləri kimi baxır pəncərələr –içindən bütün ayrılıqlar keçir.” Bu misralarda Şuşanın bir pəncərəsi bütün ayrılıqların simvoluna çevrilir. “Xarıbülbül” otelində bir gecə” şeirində şair artıq konkret hadisədən daha çox insanın daxili vəziyyətini araşdırır. “Bilirsən, bu yol da çıxıb gedəcək,harasa gedəcək, qayıtmayacaq.” Yol burada zamanın və taleyin simvoludur. Gedən yol geri qayıtmır. İnsan isə geridə qalan xatirələri ilə baş-başa qalır. Şeirin ən təsirli obrazlarından biri “yaralı quş”dur: “Ürəyin içində yaralı quş tək – nə gəliş, nə gediş ovutmayacaq…” Yaralı quş həm insanın daxili azadlığının itirilməsini, həm də həsrətin yaratdığı kövrəkliyi ifadə edir. Şairin: “Beləcə qazancın bir sürü həsrət, beləcə gedişin səssiz olacaq.” deməsi isə ayrılığın insan həyatında qoyduğu yeganə “qazancın” həsrət olduğunu bildirir. “Şəhid evimizə elegiya” hissəsi Şuşa silsiləsində ağrının ən yüksək nöqtələrindən biridir. Şair dağıdılmış evi bir dəftərə bənzədir: “Tavanının dirəkləri təkcızıq dəftər kimi üzü göylərə açılmış,sanki dua edir.” Bu bənzətmə son dərəcə təsirlidir. Dağılmış ev susmur; o, sanki göylərə dua edir. Şair isə həmin dəftərə nə yazacağını bilmir: “Bilmirəm nə yazım bu təkcızıq dəftərə.” Çünki dağıntı qarşısında söz də aciz qalır. Daha sonra: “İndi həsrət bizim evin şeiridir, yazıram, yazıram, hərflər evimiz kimi uçur.” Bu misralarda poeziyanın özü dağıntıya çevrilir. Şair yazdıqca hərflər uçur, çünki xatirənin özü də yaralıdır. Elegiyanın ikinci bölümündə isə uşaqlıq səsləri eşidilir: “– topu tut – ipi çək – daşı at” Bu sadə uşaq oyunları bir anda böyük bir tarixi boşluğun ifadəsinə çevrilir. Çünki artıq həmin səslərin sahibləri yoxdur. Şair deyir: “Sevinə bilmirəm heç nəyə…” Və səbəbini belə açıqlayır: “Sevincim dağıntılar altında çoxdan toza dönmüş…” Bu, işğalın və müharibənin insanın psixoloji dünyasında yaratdığı dağıntının poetik ifadəsidir. Elçin İsgəndərzadənin “Şuşam” əsərində ( silsilə şeirlərində) diqqət çəkən əsas cəhətlərdən biri odur ki, şair yalnız ağrını danışmır. O, ağrıdan Zəfər düşüncəsinə yüksəlir. Əsərin (silsilənin) əvvəlində Şuşa yaralıdır: ağacları boynubüküdür, küləyi qırıq-qırıqdır, buludları çilik-çilikdir. Sonrakı hissələrdə isə Şuşa “şəhərlərin şəhəri”, “zəfərlərin şəhəri” kimi səslənir. Bu keçid təsadüfi deyil. Çünki milli yaddaşın əsas xüsusiyyətlərindən biri ağrını unutmayaraq ondan güc yaratmaqdır. Şairin Şuşaya müraciətində bu güc açıq şəkildə hiss olunur: “Şəhərlərin şəhərisən, şəhərisən ay Şuşam, Zəfərlərin şəhərisən, şəhərisən ay Şuşam!” Burada artıq “Şuşam” sözü yalnız nisgilin deyil, qürurun da ifadəsidir. Şuşanı yazmaq, Şuşadan yazmaq, Şuşada yazmaq tarixidir, yaddaşı qorumaqdır Elçin İsgəndərzadənin Şuşa haqqında poetik nümunələri həm də yaddaşın qorunmasına xidmət edir. Şair dağıdılmış evin daşlarını, nənənin ocağını, pəncərənin şüşəsini, qala divarını, küləyi, yağışı və uşaqlıq səslərini sözə çevirir. Çünki yaddaş itəndə yalnız hadisələr deyil, insanın özü də itir. Bu mənada “Şuşam” əsərinin əhəmiyyəti onun yalnız Şuşaya həsr edilməsində deyil. Əsər bir insanın timsalında Vətənini itirmiş, onun həsrətini yaşamış və nəhayət, Zəfər sevincinə qovuşmuş bütöv bir nəslin mənəvi tarixini danışır. Elçin İsgəndərzadənin poetik dili burada xüsusilə seçilir. O, böyük tarixi hadisələri pafoslu ifadələrlə deyil, çox vaxt kiçik və konkret detallar vasitəsilə təqdim edir: qapının tutacağı, pəncərə şüşəsi, təndir, süd, palaz, uşaq oyunu, kərpic, yağış, külək… Məhz bu detallar əsərin səmimiyyətini artırır. Şuşa yaddaşda, yaddaşlarda yaşayır. Elçin İsgəndərzadənin “Şuşam” əsəri bir şəhərə yazılmış şeir olmaqdan çox, Vətənə yazılmış poetik etirafdır. Bu əsərdə Şuşa bəzən ana, bəzən ev, bəzən uşaqlıq, bəzən nənə, bəzən yaralı quş, bəzən pəncərə, bəzən külək və yağış, bəzən də Zəfər simvoludur. Şairin “Şuşam”ı yaddaşla bu gün arasında körpü salır. Şuşanın dağıdılmış evləri ilə insanın dağılmış dünyasını birləşdirir, sonra həmin ağrının içindən yeni bir qürur doğurur. Bu poeziyanın əsas qənaəti belədir: Şuşanı itirmək yalnız bir şəhəri itirmək deyil, öz yaddaşının bir parçasını itirməkdir. Şuşanı xatırlamaq isə özünü, kökünü və Vətənini xatırlamaqdır. Elçin İsgəndərzadə öz poetik dünyasında Şuşanı həm ağrısı, həm sevgisi, həm də Zəfəri ilə yaşadır. Onun misralarında Şuşanın küləyi Bakıya qədər gəlir, yağışı yaddaşın üzərinə yağır, dağıntıları ürəyin içində qalır, qala divarları keçmişə boylanır, nənənin səsi nağıllardan eşidilir, uşaqların itmiş səsləri isə dağıntıların altından gəlir. Amma bütün bu ağrıların fövqündə bir həqiqət dayanır: “Gözümüzün işığısan, ömrümüzün nurusan…” Və bu nurun adı Şuşadır. Elçin İsgəndərzadənin “Şuşam” əsərinin poetik gücü də məhz bundadır: o, Şuşanı sadəcə təsvir etmir – onu yaşadır. Yaşadır ki, yaddaş yaşasın, yaddaş yaşasın ki, Vətən duyğusu nəsildən-nəslə ötürülsün. Şuşa isə bu poeziyada artıq yalnız keçmişin şəhəri deyil! O, Zəfərin şəhəridir.O, yaddaşın şəhəridir.O, ruhun şəhəridir. O, Azərbaycanın Şuşasıdır. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik!
Gündüzkü istinin rütubəti vururdu adamı gecənin səssizliyində, Səhər o qədər çırpınmışdı ki,külək də deyəsən yorğunluğunu çıxarırdı gecə-gecə, Mürgü döyürdü göy üzündə səssizcə. Pərdələr pəncərələri yelpikləmirdi, Nəfəsi tıncıxırdı şəhərin, Ağaclar utandığından yarpaq-yarpaq tər tökürdü. Yuxusu qaçmış qadın da bu səssiz,havasız iyun gecəsini acgözlüklə ciyərinə çəkirdi.
***
Bəzi sevgilər nöqtəylə başlayır, Əlindən tutub gedirsən cümlənin sonunacan. Bəzi sevgilərəsə nöqtə qoymaq olmur , Möhkəm -möhkəm yapışırsan bir əyri vergülün yaxasından Ömrünün son ucunacan!
***
Anamın saçlarına dən,əllərinə qırış düşməmişdi hələ. Evimiz də əvvəlkiydi, Üstünü,başını dəyişməmişdik hələ– Yeddi daş kürsülü,iki göz otaq,bir açıq eyvan, Eyvandan asılan qaranquş yuvaları, Yuvaların içində ətcə qaranquş balaları.. Hirslənəndə zəncir gəmirən ala itimiz də ölməmişdi hələ. Səhərdən axşamacan hürürdü- Uçan quşa,qaçan dovşana, Pişiyə,siçana.. Hər gün evdən qəpik-quruş oğurlayıb qaçardıq Gülağa dayının dükanına. Rəhmətliyin qəribə gülümsəməyi vardı, Satdığı şirinquşların üstündə bir şirin təbəssüm də hədiyyə edirdi adama, Biz də bu təbəssümə təbəssümlə cavab verırdik utana-utana. Naxırçı Əhəd dayını həmişə atın üstündə görmüşdüm deyə,elə bilirdim ki,o gecələr də at belində yatır. Qonşumuz Xanım xala.. haçan baxırdın,görürdün ki,siqaret damağında oturub evinin qabağında tum satır, Hərəmiz bir ovuc götürüb qaçırdıq, Arxamızca söylənə-söylənə qalırdı yazıq. Televizorlar da pult tanımırdı hələ, Hələ ağ-qara paltarındaydı içindəki quşlar,uşaqlar,adamlar,ağaclar, Buludlar,yağışlar,dağlar,yamaclar. Hələ öz gücümü sınamamışdım, Hələ atam çəkirdi yükümü… Sonra payız düşdü, Sonra yağışlar başladı , Sonra yarpaq tökümü.. Eh, bilirsiz bir də nə vaxt böyüdüm mən? Anamın saçlarına dən, mənim ürəyimə qorxu düşəndən..
***
Balaca arzularımız vardı, Əlçatan,ünyetən. Könlümüzün bir sığal təbəssümlə ovunan vaxrlarıydı, Göz yaşlarımız da yaz yağışı kimiydi, Bir anda şimşək çaxardı, Selə,suya qərq edərdi dünyanı, sonra gün çıxardı və biz də unudardıq hər şeyi, Və bizim həyat hekayəmiz təzədən başlayardı yanağımızın yağış yerindən. Yastı-yapalaq evlərdə,lampa işığında rəngli-rəngli xəyallar qurardıq, Bir dəst paltarımız olardı, Onunla yatıb durardıq. Qızlar gəlincik sevdasıyla, Oğlanlar velosiped həvəsiylə gecəni səhər edərdi. Səhər olunca qızlar suya, oğlanlar naxıra gedərdi. Azad idi o vaxtlar çöllər,çəmənlər,quşlar, yuvalar,ağaclar,dağlar,yamaclar, adamlar,yollar,çiçəklər,daşlar. İllər keçdi, Əvvəlcə dünya böyüdü,sonra biz,sonra qayğılar, Sonra ümid yordu adamı,sonra arzular, Sonra savaşlar,sonra qorxular, sonra məhrumiyyətlər,sonra uzaq şəhərlər,qaranlıq küçələr, heykəllər,afişalar,dəyişik ünvanlar, yad baxışlar, Bir də yanağının yağış yerindən asılan qırışlar. Sonra yasaq sevdalar, Sonra təyyarə biletləri,sonra ayrılıqlar, Divarlarından hörümçək toru asılan darısqal otel otaqları, başında həsrət havası, burnunda acı qəhvə qoxusu və qulaqlarında Şopenin”Yağış valsı”.
***
Hələ təzə hörülmüsən, Suvağın,daşın təzədi, Ayağın,başın təzədi. Hələ ki,tuş gəlməmisən Yerin,Göyün töhmətinə. Hələ ki,şükr eləyirsən Durub hasar qismətinə. Hələ ki,yormayıb səni Küləklər,yağışlar,hasar, Adamlar,baxışlar,hasar. Hər gələn bir sığal çəkir, Tumarlanırsan hələ ki. Qamətin dik,başın dikdi, Hasarlanırsan hələ ki. Hələ ki,qıran olmayıb Sənin bu daş inadını. Hasar-hasar çıxarırsan Hələ dünyanın dadını. Hələ ki,xumarlanırsan, Hələ ki,sığallanırsan, Sabahdan xəbərsiz, hasar. Hələ bunun irəlidə Hasar-hasar tökülməyi, Hasar-hasar əyilməyi, Hasar-hasar yıxılmağı, Hasar-hasar uçmağı var.
***
Qoyduğun qanunlar pozulub gedir, Hamı kölgəsinə qısılıb gedir, Əlimiz hər şeydən üzülüb gedir, İlahi!
Qınına çəkilib söz adamları, Əyib sındırırlar düz adamları, Qoymur yaşamağa hirs adamları, İlahi!
Yalına yalmanan itlərə yazıq, Namərdə əl açan mərdlərə yazıq, Bu bərli-bəzəkli bütlərə yazıq, İlahi!
Gedənlər qayıtmır yurd-yuvasına, Qalanlar çıxırlar taxt davasına, Biz də oynayırıq bəy havasına, İlahi!
***
Bürkülü avqust gecəsi, Yorğun şəhər, Yuxulu küçələr, Göyə dırmaşan binalar, Sabaha açılan pəncələr, Pəncərələrin arxasındakı tənhalıq, Tənhalığın başı üstündə dayanan nigaran qadın kölgəsi.. Dörd tərəfdən qaranlıq baxır ac canavar kimi, Ölüm qoxusu gəlir gecənin yaş köynəyindən, Tanış mənzərədi,deyilmi?
***
Qoşuldu yaz küləyinə, Dərə-təpə əsib getdi. Gözümüzün qabağında Bir bahar da küsüb getdi.
Çiçək-çiçək,naxış-naxış, Sevda-sevda,baxış-baxış, Bulud-bulud,yağış-yağış Bir bahar da küsüb getdi.
Payız tutdu yaxasından, Quşlar düşdü avazından, Bir qarışqa yuvasından Bir bahar da küsüb getdi.
***
Çarmıxa çəkilmiş “Adam” şəkliyəm, Ruhum göylərin əsarətində, Cismim “Mən”də zəncirlənib. Ətrafımda “mələk”lər dolaşır– Qanadlı,qanadsız. Üstümdə min ilin günahı Çırpınıram həyatla ölüm arasındakı dar çərçivədə. Boğuluram, Əl atıb tutmaq istəyirəm özümdən, Əllərim qana batır.. Məni bağışla,İlahi!
TƏRANƏ YUSUBOVA: Bəzi sevgilər yaşanmaq üçün yox, insanın içində iz buraxmaq üçün gəlir- müsahibə
Bəzi insanlar həyatımıza bir fəsil kimi gəlir. Payız ətirli qadın kimi… Onun həyat lövhəsi şagirdləri üçün bir işıq olsa da, mənim üçün o qadın küllərindən doğulmuşdur. Təranə xanımla yollarımız uşaqlıq illərimdən kəsişib və illər keçdikcə bu yol mənim üçün çox dəyərli bir xatirəyə çevrilib.
Doğma 190 nömrəli tam orta məktəb( indiki adı 189-190) bizi bir-birimizə tanıtdırıb. 190 nağılların dünyasıdır. Təranə xanım da bu nağılın baş qəhrəmanıdır. Bu məktəbin divarlarının rəngi, cingildəyən son zənglər, qaçaqaçla düşdüyümüz pilləkənlər dəyişsə də, mənim ona olan hörmət və sevgim heç vaxt dəyişməyib.
Mənim 5 yaşım olanda ilk məktəbə hazırlıq dərslərimdə Təranə xanımla tanış olmuşuq. Bizim münasibətimiz müəllim və şagird olaraq başlasa da, illər keçdikcə dərin dostluğa çevrilib. Sizə təqdim etdiyim bu müsahibə də sevgi dolu xanımın pıçıltılarının kiçik bir hissəsidir.
Təranə xanım, uşaqlığınızın hansı dönəminə qayıtmaq istəyərdiniz? Və ona nə söyləyərdiniz?
Acılı-şirinli 1990-cı ilin yayına.O zamanlar ən xoşbəxt çağlarım idi. O ki qaldı uşaqlığıma nə söylərdim? Söylərdim ki, tələsmə.Hər şeyi böyüdükcə anlayacaqsan.İndi bu günlərin qədrini bil.Səni sevən insanları qucaqla, ürəyində qalan sözləri söylə.Əziz insanların gedəcək, bəzi arzuların dəyişəcək, amma sən özünü itirmə.Və ən əsası özünü heç vaxt yetərsiz hiss etmə. Sən olduğun halınla da çox dəyərlisən.
Bir neçə il bundan öncə məktəbimizin akt zalında Röya obrazını canlandırdınız. Bu Röya kimdir?
Röya hər dəfə təyyarə səsinə başını səmaya qaldırıb Tanrısının yanında olan Şəhidini salamlayandır. Pıçıltı ilə:”Şahinim-Şəhidim” deyəndir
Çoxları deyirlər ki, Məcnunla Leyli qovuşsaydı,onların sevgisi adiləşərdi. Sizcə, bu doğru fikirdir?
Məncə, bu fikir qismən doğrudur,amma tam deyil.Məcnunla Leylinin sevgisini əfsanələşdirən əsas şey onların qovuşmaması,sevginin sınaqlardan keçməsi, Məcnunun sevgini adi bir münasibətdən daha uca bir məna kimi yaşamasıdır. Qovuşsaydılar, əlbəttə, gündəlik həyat başlayacaqdı. Qayğılar, məsuliyyətlər, fikir ayrılıqları, məişət… Və bu, onların sevgisini insaniləşdirərdi. Adi adiləşmək sevgini dəyərsizləşdirmək demək deyil. Əksinə,bəlkə də ən böyük sevgi elə sevdiyin insanla gündəlik həyatın içində də bir-birini seçməkdir. Məncə, Məcnunla Leylinin faciəsi ondadır ki, onların sevgisinin həqiqiliyini həyatın özü sınamağa imkan tapmadı. Onlar birlikdə qocalmadılar, dəyişmədilər, bir-birlərinin adi tərəflərini görmədilər. Buna görə də sevgiləri gerçək həyatdan çox, insan xəyalındakı əbədi sevgi obrazına çevrildi. Bəlkə də ən gözəl paradoks budur. Onlar qovuşsaydılar əfsanə bəlkə bitərdi, amma sevgi yenə başlayardı.
Niyə ən gözəl qadınlar gecənin səssizliyində öz tənha kölgələri ilə həmsöhbət olurlar?
Bəlkə ona görə ki, ən gözəl qadınların hamı tərəfindən görünən tərəfi çox vaxt heç kimin görmədiyi iç dünyalarını gizlədir. Gündüz hamı onların gözəlliyini görür, amma gecə sakitləşəndə üzlərdən, baxışlardan, təbəssümlərdən geriyə yalnız insanın özü qalır. O zaman insan öz gölgəsi ilə danışır. Demədiyi sözlərlə, yarımçıq qalan sevgilərlə,itirdiyi insanlarla, heç kimin bilmədiyi qorxularla…Və bəzən gözəllik tənhalığı azaltmır, əksinə, insanın ətrafına görünməz bir məsafə çəkir, çünki çoxları onun üzünə baxır, amma ruhuna toxunmağa cəsarət etmir, amma bir şeyi də düşünürəm: Tənha olmaq sevilməmək deyil. Bəzən insan çox sevilir,sadəcə onu həqiqətən anlayan bir nəfərin yoxluğu bütün sevgiləri susdurur.Ona görə gecələr öz kölgəsi ilə söhbət edən qadın bəlkə də bədbəxt deyil. Sadəcə ürəyindəki dərinliyə uyğun bir səs axtarır.
Sizcə, Ayla Günəş qovuşsaydı, kainat bu sevgiyə qarşı çıxardı, yoxsa üsyan edərdi?
Məncə, kainat bu sevgiyə qarşı çıxmazdı, çünki Ayla Günəş qovuşsaydı, bu, adi bir görüş olmazdı. Biri gecənin səssizliyini, digəri gündüzün işığını gətirən iki ayrı aləmin bir-birinə toxunması olardı. Bəlkə də kainat əvvəlcə susardı… Ulduzlar yolunu dəyişər, gecə ilə gündüz arasındakı sərhəd itər,zaman bir anlıq dayanardı. Sonra kainat anlayardı ki, bəzi sevgilər qaydaları pozmaq üçün deyil, yeni bir qayda yaratmaq üçün gəlir.Amma bir şərtlə:Ayla Günəş bir-birini dəyişdirməyə çalışmasın. Ay yenə Ay qalsın, Günəş yenə Günəş… Sadəcə bir-birinin işığında özlərini daha yaxşı görsünlər. Və məncə, kainatın üsyanı da elə bundan olardı: “Əgər iki ayrı dünya bir-birini bu qədər sevə bilirsə, mən niyə onları ayırım?” Bəlkə də o zaman kainatın ən gözəl möcüzəsi yaranardı: Günəşin işığında Ayın görünməsi…
Böyük dostluqların sonu sevgi ilə bitə bilərmi?
Bəli, böyük dostluqların sonu sevgi ilə bitə bilər. Amma hər böyük dostluğun sevgiyə çevrilməsi vacib deyil. Bəzən insan birinin yanında o qədər rahat, o qədər özü kimi olur ki, bir gün anlayır: “Mən bu insanı sadəcə sevmirəm… onu itirməkdən qorxuram.”
Dostluqdan doğan sevginin gözəlliyi ondadır ki, onun təməlində əvvəlcə tanımaq, güvənmək və qəbul etmək dayanır. Bu, çox dəyərli bir başlanğıcdır. Amma bir incə tərəfi də var. Əgər hisslər qarşılıqlı deyilsə, insanın ən böyük dostunu itirmək qorxusu yarana bilər. Ona görə belə bir sevgidə ən vacib şey tələsməmək və qarşı tərəfin hisslərinə hörmət etməkdir.
Mən hətta belə deyərdim: Bəzi sevgilər ilk baxışda başlamır.İllərlə bir dostluğun içində sakitcə böyüyür.Bir gün isə insan geriyə baxıb anlayır ki, mən səni çoxdan sevirmişəm… Sadəcə bu sevginin adını dostluq qoymuşam.” Və ən gözəli bilirsən nədir? Əgər iki insan bir-birini həqiqətən dəyərləndirirsə, sevgi dostluğun sonu olmaq məcburiyyətində deyil. Dostluğun daha dərin bir formasına çevrilə bilər
Gecələr ulduzlara baxıb arzu tutduğunuz anlar olub? Əgər gizli deyilsə,ondan sizə qalan xatirə nədir?
Əlbəttə ki, olub… Bəzi gecələr insan göyə baxıb arzu tutmur, sadəcə ürəyində deməyə cəsarət etmədiyi bir şeyi ulduzlara etibar edir. Məndən qalan xatirə isə arzunun özü deyil, o anın səssizliyidir, çünki illər keçəndən sonra insan bəzən nə arzuladığını unudur, amma hansı hisslə arzuladığını unutmur. Bəzi ulduzlar arzunu həyata keçirmir… Sadəcə onu yaddaşında qoruyur.” Ondan mənə qalan xatirə? Sevgi dolu baxışları…
Vüsala çatmadan sevmək necə bir hissdir?
Vüsala çatmadan sevmək bəlkə də sevginin ən səssiz, ən ağır tərəfidir, çünkiinsan sevdiyinə sahib deyil, amma onu ürəyindən də çıxara bilmir. Görüşmədən də darıxır, danışmadan da anlayır, yanında olmadan da onunla söhbət edir. Bu sevginin qəribə bir tərəfi var:ümid həm təsəllidir, həm də ağrı.
Bəzən insan bilir ki, yolları birləşməyəcək. Yenə də ürəyi “bəlkə…” deyir. Çünki ürək həmişə mümkün olanı deyil, inanmaq istədiyini seçir. Məncə, vüsala çatmadan sevən insanın içində belə bir cümlə yaşayır: “Sən mənim olmadın… amma mənim içimdə sənə aid bir yer həmişə qaldı.”
Və bəlkə də ən kədərli həqiqət budur: Bəzi sevgilər yaşanmaq üçün yox, insanın içində iz buraxmaq üçün gəlir.
Təranə xanım, Röya obrazı mənim üçün də çox doğmadır. Təsəvvür edin ki, həmin Röya sizin qarşınızda dayanıb. Ona nə söyləyərdiniz?
Sev, sevdiyindən də çox sev. Çünki sevdiyindən çox sevildin, ölənə qədər sevildin. Son nəfəsdə də adın dilə gətirildi. Sevgin qəlbdə torpağa basdırıldı.
Yalan danısmaq istəmirəm, onunla tanışlığımızın tarixi bir ildən artıq olmaz. FB səhifəsində bir şeirinə rast gəlmişdim. Oxudum, xoşuma gəldi və… və həm də onun təxəllüsü məndə maraq yaratdı. İnanırsınız, (inansanız yaxşı olar, çox şad olaram) məndə qəribə hisslər yarandı. Bir anlığa ulu türk dünyasının qədim tarixi (oxuyub, eşidib, bildiyim səviyyədə) xəyalımda vərəqlənməyə başladı. İlk olaraq bir neçə il öncə Türkiyənin, Azərbaycanın, eləcə də bir çox MDB ölkələrinin telekanallarında çox uğurla nümayiş etdirilən “Möhtəşəm Yüzil”, “Diriliş Ərtoğrul”, “Quruluş Osman” v s. tarixi filmlər gözlərim önündə canlandı. Anladım ki, bu cavan oğlan “Ərtürk” təxəllüsünü heç də təsadüfən seçməyib. Və… sonrakı daha yaxından tanışlığımız da düşündüklərimi bir daha təsdiq etdi; Nicat bütün varlığı ilə türk dünyasına bağlı, təpədən dırnağa kimi mübariz TURANÇI olan istedadlı bir yazardır.
“Ər” sözü (sözönü də deyə bilərik) öz-özlüyündə çox qaranlıq məqamlara aydınlıq gətirir. Ulu babalarımız bu sözü həmişə müqəddəs sayıb, məskunlaşdıqları yer adlarının, igid, döyüşkən oğullarının adlarının önündə bu sözdən qürurla istifadə ediblər. Hamımız gözəl bilirik ki, bu gün şərəfsiz qaraçı-hayların özlərinə “millət adı” kimi seçdikləri “erməni” sözünün kökü də məhz bizim qədim torpaqların- Ərməniyyə diyarının adı ilə bağlıdır. İzahı da çox sadədir: Ər mənəm, yəni, bu ərazi ər oğlu ərlərə məxsusdur. Onlar həyasızlıqla çığır-bağır salaraq “Arsak” deyə, dünya ictimaiyyətində çaşqınlıq yaratmağa səy göstərirlər və bəzən də buna nail olurlar. Heç kim onlardan bunun izahını tələb etmir (necə ki, “Qarabağ” sözünün də izahını tələb edən yoxdur). Hərçənd açılışı çox sadədir: “Ər-sak”. Yəni, qədim türk tayfası olan sakların məskunlaşdığı ərazi. Bu gün (və əsrlər boyu) bizim yaşadığımız torpaqlardan orta əsrlərdə Türkiyə ərazisinə miqrasiya etmiş qai tayfasının başçısı, tarixi şəxsiyyət, yenilməz sərkərdə Süleyman şah sevimli oğlu Ərtoğrula bu adı verəndə də məhz yuxarıda izah etməyə çalışdığım tarixi məqamlardan bəhrələnmişdir. Biz hər kişiyə “ər kişi” demirik. Bu adı qanı, canı, vicdanı, dəyanəti, ləyaqəti, mübarizliyi, müdrikliyi ilə qazananlara deyirik. Biz TÜRK xalqı olaraq çox qədim, çox böyük xalqıq. Biz sözün bütün mənalarında böyükük. Biz bütün dünyaya sülh, əmin-amanlıq, səadət diləyirik. Biz bunu tarix boyu sübut etmişik. Bizim bayrağımız altında yaşayan, bizə pənah gətirən, bizə sığınan bütün xalqlara xoşbətlik bəxş etmişik, onların sivil həyat tərzinin inkişafına təkan vermişik. Dünən də belə olub, bu gün də belədir, sabah da belə olacaq. Biz dünyanı ədalətlə idarə edə biləcək yeganə və möhtəşəm XALQIQ. Turançılıq ideyası da məhz bu səbəbdən yaranmışdır və günü-gündən vüsət almaqda, genişlənməkdə, möhkəmlənməkdə, varlığını sübut etməkdədir. Nicat Ərtürk də bu ideyanın daşıyıcılarından və fəal təbliğatçılarından biridir.
Yeri gəlmişkən, bəzən bizim ziyalılar arasında guya bizim altaylardan gəldiyimiz ideyasına inananların olduğuna rast gəlirəm. Əzizlərim, biz altaylardan gəlməmişik. Biz tarix boyu bu ərazilərdə yaşamışıq, altaylarda da varıq, Asiyanın, Avropanın bir çox ərazilərində də. Əhali sayına görə dünyanın ən nəhəng ölkələri sayılan Hindistanda da, Çində də varıq. Ərazicə dünyanın ən nəhəng ölkəsi olan Rusiya torpaqlarının da böyük hissəsi bizə məxsusdur. Bizim əsas dini inancımız İslama bağlı olsa da, xalqlarımız arasında xristian dininə də, digər dinlərə də sitayiş edənlər var və biz buna çox normal yanaşırıq. Dini inanc hər kəs üçün azaddır. Mənim Nicat Ərtürk şəxsiyyətinə hörmətimin mayasında, qayəsində yer tutan əsas səbəblərdən biri də məhz yuxarıda sadaladığım dərin köklü məsələlərdir.
Qeyd etməyi özümə borc bildiyim daha mühim bir məqam da var: Nicat Ərtürk yaradıcılığı genişdir, çoxşaxəlidir. Vətən sevgisi, türk dünyasına bağlılıq, turançılıq onun yaradıcılığının əsasını təşkil etsə də, ana sevgisi bu yaradıcılığın mayasıdır. Və bu sadəcə parallellik deyil, uğurlu bir vəhdətdir. Bu vəhdəti onun bu yaxınlarda işıq üzü görmüş “Ana həsrəti” adlı kitabı (Bakı: “Elm və təhsil”, 2026, 200 səh.) ilə tanış olarkən daha aydın şəkildə görürük. Bu mövzuda müxtəlif mətbuat və internet resurslarında çox deyilib, çox yazılıb, tanınmış elm adamlarının, filoloq və ədəbiyyatşünasların ədəbi-elmi-publisistik yazıları dərc olunub. Nicat Ərtürk yaradıcılığınin bir çox məqamları geniş təhlil olunub, Hüseyn Cavid, Məmməd Araz kimi dahilərin yaradıcılığı ilə parallellik təşkil edən məqamlar araşdırılıb. Çox gözəl! Sələflərimizdən öyrənmək, onların yolunu layiqincə davam etdirmək bizim mənəvi borcumuzdur və bu bizə yalnız şərəf gətirə bilər. Azərbaycanın xalq şairi, bütün türk dünyasının sevilən dahilərindən olan Bəxtiyar Vahabzadə bu barədə belə deyib: “Sələflərə dərin hörmət.- Bizim emblemimiz, rəmzimiz, şərəfimiz; Qoy olsun sələf,- dedik”.
Yaxın günlərin söhbətidir. Yaradıcı dostlarla bir araya gəlib çay süfrəsi arxasında müzakirə aparır, müasir ədəbi mühitdə gedən proseslərə fikir bildirirdik- həmişə olduğu kimi. Söhbət turançılıqdan düşəndə dostlardan biri bu ideyanın yanlış cəhətlərini qabartmağa səy göstərdi. Yəni, o, düşündüklərini söyləyirdi, səmimi idi və suallarını Nicata ünvanlamışdı. Çünki Nicat bu ideya ətrafında gələcək planlarından danışırdı. Cavabı da çox tutarlı, inandırıcı oldu (ən azından mən belə düşünürəm). Nicat bu ideyanı siyasi hakimiyyət davası səviyyəsinə endirməyin düzgün olmadığını izah elədi. “Bu ideyanın təbliği bir ölkə daxilində baş verən hadisə deyil, daha böyükdür, daha vacibdir. Bu, bütövlüdə bütün türk xalqlarının eyni amal uğrunda birgə mübarizəsi deməkdir, eyni düşüncə tərzinə malik olmaları deməkdir.”- dedi Nicat.
Yuxarıda yazdıqlarımı izah etmək məqsədilə Nicatın “Salam olsun” şeirinə müraciət etməklə, onun poeziya dünyasına qısa səyahətin vaxtı çatdığını düşünürəm:
Salam olsun, türk adıyla
Bu torpaqda gəzənlərə.
Salam olsun, yurdumdakı
O qəhrəman ərənlərə.
Salam olsun başqırdlara,
Yakutlara, çuvaşlara,
Vətənində zülüm görən
Aciz, məzlum uyğurlara.
Aydın, səlis, dürüst, hamımızın rahatlıqla anlaya biləcəyimiz sadə dillə yazılmış bu misralarda təkcə “bu torpaqlarda gəzən” türk xalqları tərənnüm olunmur, şair dərhal, fürsəti bada vermədən həm də əsrlər boyu öz vətənlərində əzilən, işgəncələrə məruz qalan, hələ də əsarət altında yaşayan uyğur qardaş və bacılarımıza da öz salamını yetirir. Və bununla o, “biz sizinləyik” deyir, “sizin taleyiniz elə bizim taleyimizdir” deyir, öz narahatlığını, həyəcanını və etirazını bildirərək hayqırır. O, bilərəkdən, məqsədli şəkildə bu misraları şeirin ikinci bəndində yerləşdirib. İlk bənddə (“türk adıyla bu torpaqda gəzənlərə”) ümumi bir salam göndərir, ikinci bənddə isə dərhal əsas mətləbə keçir. Sonrakı misralarda şair tatarlara, qumuqlara, “Turan üçün ümidini sabaha bağlayanlara”, “Vətən yolu, eşq yolunu gedənlərə”, “Zəngəzurun, İrəvanın həsrətini çəkənlərə” salam göndərir. Sonda isə:
Salam olsun Ərdəbilə,
Həmədana, Təbrizimə,
Zəncanıma, Urmiyama,
Mosuluma, Mərəndimə.
Salam olsun Borçalıma,
Dəmir qapı Dərbəndimə.
Qardaş türklər ölkəsinə,
Böyük Turan birliyinə,-
deyərək böyük türk dünyasının ümumi mənzərəsini yaradır və işıqlı “Turan Birlyli”nin yol xəritəsini çəkir.
Təbii ki, kiçik həcmli bir məqalədə Nicat Ərtürk kimi məhsuldar yaradıcılıqla diqqəti cəlb edən cavan bir şairin poeziya dünyasına dərindən baş vurmaq mümkünsüzdür. Həm də mən axı Nicatın təkcə poeziya dünyasına yox, bütövlükdə onun öz dünyasına qısaca səyahət etmək qərarında israrlıyam. Çünki onun iç dünyasına azdan-çoxdan bələdəm və onun şəxsində “Turançı- təfəkkür”ün formalaşdığına əminəm. Şəxsiyyət isə ana bətnindən formalaşmağa başlayır. İlk öncə ana sevgisi, sonra ailə, ətraf mühit, təbiət, yurd, el-oba sevgiləri yaranır. Və bütün bunlar daha geniş mənada duyulur: Vətən, millət, xalq sevgiləri yaranır, dünyavi hisslər şüura təzahür edir.
Nicat Ərtürkün ana mövzusunda yazdığı şeirlər çox səmimi və duyğusaldır.
Yenə yağış yağır, yenə bu yağış
Tanrının təbiət naxışlarımı?
Yoxsa ki, anamın gözlərindəki
Sonuncu, kədərli göz yaşlarımı?
Hər düşən yağışın damcılarını
ana duasına bənzədirəm mən.
Bütün arzuları qəlbində sönən
Ana duasının həsrətindəyəm,-
deyən gənc şair anasının vaxtsız itkisini heç cür həzm edə bilmir, zaman-zaman ürək sızıltısı, qəlb yanğısı ilə yazdığı misralar damla-damla göz yaşları tökür. Bu təbii haldır, çox təbii. Ana sevgisini qəlbində yaşadan hər bir övladın keçirdiyi hisslərin təbii təzahürü, şair təfəkkürünün ağ vərəq üzərində əksini tapan poetik ifadə tərzidir. “Yağış” şeirindən götürülmüş bu nümunələrdə şair yağış damlalarını ananın sonuncu göz yaşlarına bənzətməklə yanaşı, onları həm də Tanrının öz fırçası ilə cızdığı təbiət naxışları ilə eyniləşdirir, şeirin poetik dəyərini daha da samballı edir. Sonrakı misralarda şair bu damcıları anasının duasına bənzətməklə onlara harmonik bir bəstə də əlavə edir. Və nəhayət: “Bütün arzuları qəlbində sönən ana duasının həsrətindəyəm”- deyərək, o duanın nə qədər faydalı, nə qədər müqəddəs olduğunu önə çıxarır.
Dolunun vurduğu meyvələr kimi,
Qəlbimə qəm vurur, qəm izi salır.
Yaman darıxıram yenə bu axşam,
Yorğun xatirələr qoynuna alır…
“Dolunun vurduğu meyvələr kimi” ifadəsində sətiraltı məqamlara diqqət edək. Dolu təbiət hadisəsidir…Gəldisə, tumurcuq, çiçək, yetişməkdə olan və ya yetişmiş meyvələrə fərq qoymadan qarşısına çıxanı, gücü çatanı məhv edir və qəlblərə silinməz izlər salır. Ancaq, erməni qaniçənləri də zaman-zaman həmin vəhşilikləri törətməyiblərmi?!.. Yuxarıda qeyd etdiyim sətiraltı məqamlar məhz bunlardır. Yəni, müəllif əsrlər boyu xalqımızın xatirirində silinməz izlər buraxmış hadisələri təbiət hadisələrinin vurduğu ağrı şəklində təsvir edir. Və… şair yenə darıxır, artıq yorulmuş xatirələrin ağuşuna düşür.
Nicat Ərtürk ata dəyərini, ata böyüklüyünü, ata müqəddəsliyini də layiqincə dəyərləndirə bilən şairdir. O, “Ata” şeirində aşağıdakı misralarla bunu belə təcəssüm etdirir:
Ata! Sən gözlərimin
Nurusan, ziyasısan.
Mənim arxam, dayağım,
İlahi varlığımsan.
Şair ömrü ilin fəsillərinə bənzəyir. Bahar təravətli günləri də olur, qızmar yay günlərinə bənzər çağları da, qızıllı-xəzanlı payızı da, qarlı-şaxtalı qışı da. Çovğunu da olur, dumanlı-çiskinli yolları da, fəth ediləsi zirvələri də, təbiətin füsunkar bir guşəsində oturub yorğunluğunu çıxartdığı, yeni uğurlar üçün güc toplamağa ehtiyac duyduğu məqamlar da. Şairin nikbin ruhla coşub çuğladığı dövrlər də olur, bədbinliyə qapıldığı küskünlük anları da. Şair ömrü bu təzadların vəhdətindən yoğrulur. Gecə ilə gündüzün, acı ilə şirinin, ağ ilə qaranın vəhdəti kimi. Axı, həyat özü belədir- təzadların vəhdəti. Həmişə hamar yollarla addımlamaq şair xarakterinə yaddır. O, sevinənlə sevinir, gülənlə gülür, xiffət çəkənlə xiffət çəkir. Şair bütün vücudu ilə, şüuru, düşüncəsi, təfəkkürü ilə sevir və bunun qarşılığını görəndə yaşadığını hiss edir. Nicat Ərtük ömrü də belədir.
Qarlı qışda, çovğunda,
Yayın qızmar günündə,
Mən bir ömür yaşadım,
Həyat keşməkeşində.
Saçlarım bəyazlandı,
Zaman döndü, dolandı,
Mən bir ömür yaşadım,
Ömrüm odlara yandı.
“Mən bir ömür yaşadım” şeirindən.
Onun Vətən sevgisi də ana sevgisi kimi müqəddəsdir, möhtəşəmdir.
Ey vuran ürəyim, nəfəsim, canım,
Dünənim, bu günüm, ən son ünvanım.
Səni vəsf etdikcə cuşə gəlirəm,
Mənim qürur yerim, Azərbaycanım.
“Azərbaycanım” şeirindən.
Vətənimizin səmalarında qara buludlar tüğyan eləyəndə isə şair ürək ağrısı ilə bu misraları qəlbinin süzgəcindən keçirmişdi:
Göydən yerə dərd ələndi ,
Qəlbimizə od çiləndi,
Xalqım qüssəyə bələndi,
Başın sağ olsun, Vətən.
“Başın sağ olsun, Vətən” şeirindən.
Elə həmin şeirdə də etiraz səsini qaldırmaqdan çəkinmir:
Bu, qəza yox cinayətdir,
Bu ilk deyil, xəyanətdir,
Unudulmaz böyük dərddir,
Başın sağ olsun Vətən.
Və yaxud:
Rus,fars, bir də erməni,
Bunlar türkün düşmənləri.
Unutmarıq ötənləri,
Başın sağ olsun, Vətən.
Yenə “Başın sağ olsun, Vətən” şeirindən.
Nicat Ərtürk öz yaradıcılığında doğulub boya-başa çatdığı doğma yurdu Sədərək barədə, qədim oğuz yurdu Naxçıvan barədə də kövrək, səmimi məhəbbətlə dolu şeirlər qələmə alıb.
Qoynunda göz açdım mən bu dünyaya,
Mənim damarımda qanım Sədərək.
Dönmüsən alınmaz böyük qalaya,
Sən mənim şöhrətim, şanım Sədərək.
“Sədərək” şeirindən.
Yaxud:
Mərd igidlərin oylağı,
Düşmənlərə bir göz dağı.
Girə bilməz ora yağı,
Bu Naxçıvandır, Naxçıvan.
“Naxçıvan” şeirindən.
Nicat Ərtürkün böyük mənada Vətən sevgisini səciyyələndirən cəhətlərdən biri də onun qürbət ellərdə olarkən Vətən üçün darıxmasıdır. Bu hissləri poetik dillə misralara düzən şair “Bir xəbər verin” şeirini aşağıdakı ifadələrlə başlayır:
Gəldik, düşdük qürbət elin yoluna,
Həyat bizi yaman saldı oyuna.
Qayıdaydım, dolanaydım boynuna,
Mənə Vətənimdən bir xəbər verin.
Yaxud:
Yenə xəyallarım baş alıb gedir,
Yenə o dağların həsrətindəyəm.
Yenə darıxıram kəndimiz üçün,
Sədərək! Mən sənsiz təşnə, xəstəyəm.
Çox ölkə dolaşıb, çox yer gəzmişəm,
Bir çox ellər keçib, yurdlar görmüşəm.
Keçdiyim, gəzdiyim gözəl elləri
Kəndim Sədərəyə dəyişmərəm mən.
“Dəyişmərəm mən” şeirindən.
Nicatın məhəbbət mövzusunda qələmə aldığı şeirlər də dilinin sadəliyi, ifadələrinin səmimiliyi ilə səciyyələnir.
Sehrli dünyamın sirli nəğməsi,
Döyünən qəlbimin o gizli səsi,
Ruhumun qidası, yaşam həvəsi
Sən oldun ay gözəl, sən olacaqsan.
Göydəki ay kimi nura bənzəyən,
Axan Xan Araza, Kürə bənzəyən,
Qəlbimi sevgiylə, eşqlə bəzəyən
Sən oldun ay gözəl, sən olacaqsan.
“Sən olacaqsan” şeirindən.
Nicat Ərtürk həm də layiqli ailə başçısı, gözəl atadır. Elə bu yerdə qeyd etmək tam yerinə düşər ki, o, bacısının sevimli övladına məhz Türkan adını verib. Beləliklə, bu qısa səyahətimi buradaca başa vurmaq, nəticə olaraq aşağıdakıları söyləmək istəyirəm: O, əsl türkçüdür, turançıdır, vətəndaşdır: Türk oğlu Türk- Nicat Ərtürkdür!
Əziz həmkarım, yazıb-yaratmaq eşqi ilə coşub çağlayan fədakar dostum Nicat Ərtük! Zehnin işıqlı, yolun aydın olsun! Səbrsizliklə yeni-yeni uğurlarını gözləyirəm.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, “Yazarlar” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü və Aran bölgəsi üzrə təmsilçisi, “Kür-Araz” qəzetinin poeziya və nəsr bölməsinin rəhbəri, Azərbaycan Respublikasının əmək veteranı
14 fevral 2026-cı il, Azərbaycanın paytaxtı, Bakı şəhəri. Sübh tezdən “Alov Qüllələri”nin yanından Əyləşdim “10 nomrə”yə… Sağımda dünya carçısı; “Teleqüllə”, Solumda “Alov Qüllələri”… Aşağı düşdükcə, Sağımda; “Şəhidlər xiyabanı”, Məscid, funikulyor, Qəhrəman Ziya Bünyadovun evi, “Teleteatr”…. Sonra qnbərlik; Daşlı, kələ-kötür yol… “Yolki-palki” kafesi, Şeyx Şamil küçəsi, “Azneft meydanı”, Yenə sağımda Mavi Xəzər, Solumda “İlin dörd fəsli”… Yenə solumda qalır “Qız Qalası’… Qoynunda illərin yarası; Müqəddəs Həvari Varoflomey kilsəsi, Uzaqda; Pervimayski və Karqanov küçələrinin kəsişməsində yəhudilərin sinaqoqu, Düz yanında Kərbəlayi Abdullah məscidi, Bir az sonra Dağ Yəhudilərin sinaqoqu ayrıca… Bunlar düşüncəmdə avtobus burulur şəhərin mərkəzinə – ayrılıram “Neftyannik”dən, “Mavi gözlüm” qalır arxada… “Dinamo” və “APİ” qalır sağımda, “Dzerjiniski”, “26-lar”, Milli Kitabxana düşür soluma… Rəşid Behbudovun mahnı teatrı qalır sağımda… Solda Nizami küçəsinin ən qaynar yerində – Bakının düz mərkəzində – Müqəddəs Qriqori Kilsəsi…. sağımda – 28 may küçəsində (keçmiş Telefonnaya) yerləşən lüteran kilsəsi dayanıb əsl “Xilaskar” kimi… 28 may küçəsini sürətlə keçib, Mirzə Ağa Əliyevdən dönürük sağa, Konservatoriyanın qarşısında Üzeyir bəy, Milli Bankla üzbəüz Ulu Öndər qalırlar, Solda arxada… 28 may metrosunun qarşısında azca dayanır avtobus… Sağımda qalır “AZİ”, solumda “Vağzal”… Minən minir, düşən düşür… Davam edirik yolumuza… Puşkin küçəsindən dönürük sağa; Solumda qalır dahi Səməd Vurğun, Sağımda “Bakı mehmanxası”nın yeri.. Yeri, “10 nömrə”! Yeri! Sanki sürücü eşidib səsimi Artır sürəti… Yenidən çıxırıq “Neftyannik”ə… Puşkin qalır solumda, “Domsovet” sağımda… “Morvağzal”a çatıb dönürük sola, Mavi Xəzər qalır sağımda… Uzaqda, dənizin qoynunda yuyunur Günəş! Mavi Xəzərimin mavi gözü qan canağına dönüb! Zəfər parkına çatıb sola dönürük, Zəfər tağı qalır sağımda, arxada… Düz gedirik, düz… Qaqarin körpüsünün yerindən – Afiyəddin Cəlilov küçəsindən keçirik… “Raddom” qalır sağda, Neftçilər xəstəxanası solumda… Şah babam Xətai qalır solumda, Ədalət məhkəməsi sağımda… Xocalı xiyabanı ilə düz gedirik, düz… Solumda Xətai metrosu, Sağımda kimyaçılar məbədi; Mendeleyev, Məmmədəliyev – oxşarlıq var… Düz gedirik, düz… Solda arxada; Körpəsini Tanrıya pay verən, Fəryad edən qadın heykəli qalır… Yenə üzü Xəzərə gedirik… Al qırmızı Günəş üfüqdə qızarır… Gecənin bağrı sökülür… Al qırmızı şəfəqin qolları uzanıb gecənin qoynuna, Səma qəribə rəngə çalır -mavi ilə qırmızının qarışığı… Səmanı daha yaxından görmək istəyirəm: -Saxla, saxla – deyirəm sürücüyə… Dayanacağı bəhanə edib, saxlamaq istəmir… Qapıya yaxınlaşıb əlimi ağzıma aparıram, Öyümək imitasiya edirəm… Tez saxlayır sürücü avtobusu. Həmən minirəm “11 nömrə”yə… Üzü dənizə addımlayır ruhum… Səma tərtəmiz, hava azca ayaz… Sübhün mehi dənizdən vurur üzümə. Solda qarşımda, lap yaxında, Parlaq bir ulduz sataşır gözümə… Üzü dənizə gedib, çatıram düz yanına. Qəribə binadır; bir sütun millənib göyə… Lap ucda ulduz kimi parlayır “həyat simvolu”… Günəşin rəngindən rəng qatıb rənginə; Nə qırmızı, nə çəhrayı, nə narıncı… Çox qəribədir rəngi, Lap dünyanın özü kimi… Gedirəm üzü dənizə, Yolumun üstündə qoca qadın oturub, Olar, səksən yaşı, Nimdaşdır üst-başı… Qarşısında 3-4 sarı limon, 5-6 dəstə cəfəri… -bu nə binadır, ay xanım? – soruşuram qarıdan. Sübhün alaqaranlığında eyni açılır qadının… -xanım mən deyiləm, bax, odur! – ay saqqalı ağarmış – mənim də eynim açılır… -Müqəddəs Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi Kilsəsidir… – başına dönüm… 14 fevral 2026. Bakı. (06:41) Müəllif: Zaur USTAC
