Etiket arxivi: Mahir CAVADLI

www.USTAC.az

Hökumə: – “HƏR ŞEY YAXŞI OLACAQ!”

Fevral 11, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

DOXSAN BİRİNCİ YAZI

“HƏR ŞEY YAXŞI OLACAQ!”
(Cavadlının “Hökümə” poeması haqqında)
    Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu gün söhbətimizi tanınmış şair, publisist, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin yüksək rütbəli döyüş yolu keçmiş zabiti Mahir Cavadlnın “Hökümə” poeması əsasında qurmağa çalışacağam.
     Azərbaycan ədəbiyyatında faciə mövzusu həmişə xüsusi bir yer tutub. Tariximizin ağrılı səhifələri, xalqımızın üzləşdiyi sarsıntılar və qəhrəmanlıq nümunələri poeziyada öz bədii əksini taparaq həm yaddaşa çevrilib, həm də gələcək nəsillərə mənəvi dərs olub. Tanınmış şair və jurnalist, Qarabağ müharibəsi veteranı Mahir Cavadlının 2025-ci ildə “Füyuzat” nəşriyyatında çap olunan “Hökümə” poeması da məhz belə əsərlərdən biridir.
    Redaktoru şair-publisist, Əməkdar mədəniyyət işçisi Vaqif Bəhmənli olan, ön sözü yazıçı-publisist, Əməkdar jurnalist Zemfira Məhərrəmlinin qələmindən çıxan bu 86 səhifəlik poema təkcə bir ədəbi nümunə deyil – o, həm də milli yaddaşın poetik ifadəsidir.
    Zemfira Məhərrəmlinin ön sözündə qeyd olunduğu kimi, “Hökümə” poeması ötən ilin dekabrında Bakı–Qroznı reysi ilə uçan, Azərbaycan Hava Yollarına məxsus təyyarənin qəzaya uğraması və çoxsaylı insan itkisi ilə nəticələnən faciəvi hadisəyə həsr olunub. Rusiyanın hava məkanında silahlı müdaxiləyə məruz qaldığı bildirilən və Qazaxıstanın Aktau şəhəri yaxınlığında qəzaya uğrayan bu təyyarədə həyatını itirən ekipaj üzvlərinin və sərnişinlərin əziz xatirəsinə ithaf edilən poema, ağrının poetik memorialıdır.
    Faciə yalnız azərbaycanlılara deyil, müxtəlif millətlərdən olan insanlara da toxunmuşdu. Hər kəs öz arzusu, istəyi, ailəsi, doğması üçün səfərə çıxmışdı. Lakin taleyin acı hökmü bu arzuları yarımçıq qoydu. Məhz bu məqamda şairin qələmi tarixin və taleyin sərt hökmünü sənət hökmünə çevirir.
    Poemanın adı – “Hökümə” – çoxqatlı məna daşıyır. Bu söz həm hüquqi qərarı, həm taleyin qaçılmaz yazısını, həm də zamanın sərt hökmünü xatırladır. Mahir Cavadlı bu adı seçməklə sanki oxucunu düşünməyə vadar edir: bu hökmü kim verdi? Müharibələr, siyasi ambisiyalar, məsuliyyətsizlik, yoxsa taleyin özü?
      Şair hadisəyə yalnız informativ yanaşmır; o, faciəni insan taleləri prizmasından təqdim edir. Zemfira Məhərrəmlinin vurğuladığı kimi, əsərin bədii siqləti, təsir gücünü artıran təsvirlər, ağrılı gerçəyin emosional təqdimatı oxucunu hadisənin içinə aparır. Oxucu yalnız məlumat almır – o, yaşayır, hiss edir, sarsılır.
    Mahir Cavadlı Qarabağ müharibəsi veteranıdır. Onun yaradıcılığında vətənpərvərlik, ədalət, şəhidlik, milli ləyaqət mövzuları daim ön planda olub. “Hökümə” poemasında da bu xətt davam edir. Lakin burada pafoslu çağırışdan çox, dərin hüzn, sükut içində qopan fəryad var.
     Bu poema bir tərəfdən konkret bir hadisəyə reaksiya olsa da, digər tərəfdən müasir dünyanın təhlükəli reallıqlarına işarədir. İnsan həyatının siyasi oyunlar qarşısında necə kövrək və müdafiəsiz qalması, günahsız insanların faciə qurbanına çevrilməsi əsərin alt qatında açıq şəkildə hiss olunur.
      Şair bu hadisəni yalnız yas mətni kimi qələmə almır. O, qəhrəmanlıq məqamını da önə çəkir. Təyyarə heyətinin son ana qədər məsuliyyət və peşəkarlıq nümayiş etdirməsi, insanların həyatını xilas etmək üçün göstərilən fədakarlıq poetik dillə ucaldılır. Beləliklə, faciə yalnız itki deyil, həm də insanlıq dərsi kimi təqdim olunur.
     “Hökümə” poeması bir daha sübut edir ki, ədəbiyyat yalnız estetik zövq üçün deyil, həm də tarixi yaddaşın qorunması üçündür. Şair hadisəni sənədləşdirmir – onu mənalandırır. O, statistik rəqəmləri insan talelərinə çevirir, xəbəri duyğuya, faktı fəlsəfəyə yüksəldir.
    Zemfira Məhərrəmlinin ön sözü əsərin dəyərini və aktuallığını vurğulayaraq oxucunu mətni daha diqqətlə oxumağa istiqamətləndirir. Onun təqdimatında “Hökümə” yalnız bir poema deyil, zamanın sarsıdıcı çağırışına ədəbi cavabdır.
    Tanınmış şair və jurnalist Mahir Cavadlının “Hökümə” poeması təkcə bir taleyin poetik salnaməsi deyil, həm də mərdliyin, fədakarlığın və milli-mənəvi dəyərlərin bədii manifestidir (səh. 46):
“İyirmi sərnişin gəlsin qabağa!” –
Deyəndə bilirdin ölüm var öndə.
Bu misralar artıq ilk baxışdan oxucunu dramatik situasiyanın içinə salır. Burada adi bir çağırış yox, ölümün gözünə dik baxan iradə var. Şair qəhrəmanını tərəddüdsüz qərar verən, taleyin hökmünü öz üzərinə götürən bir obraz kimi təqdim edir. “Özün öndə olub hökmü verəndə” ifadəsi həm də əsərin adına – “Hökümə”yə semantik bağ yaradır. Höküm burada həm taleyin hökmü, həm də vicdanın, məsuliyyətin verdiyi qərardır.
     Poemada təsvir edilən situasiya – düşən təyyarə, alov, su, ölüm təhlükəsi – real hadisə fonunda qəhrəmanlıq aktını daha da ucaldır. “O iyirmi nəfərdən sədd, divar qurmaq, / Özünü alova… oda atmaqdır” misraları qəhrəmanın özünü başqalarına sipər etməsini simvolizə edir. Bu, fiziki fədakarlıqdan daha artıq – mənəvi böyüklüyün təcəssümüdür.
    Poemanın diqqətçəkən cəhətlərindən biri də vicdan amilinin ön plana çəkilməsidir (səh. 46):
“Kimin qınamağa haqqı var indi,
Bu vicdan yükünü çəkə bilməzdin.”
Burada müəllif oxucuya sual ünvanlayır, amma cavabı da misraların özündə gizlidir. Qəhrəmanın seçimi elə bir mənəvi ucalıqdır ki, onu qınamaq yox, anlamaq və dəyərləndirmək lazımdır. Mahir Cavadlı qəhrəmanını mifləşdirmir, onu real, hiss edən, anlayan bir insan kimi təqdim edir. Lakin bu insan öz daxili əxlaq kodeksinə sadiq qalaraq ölümün üzərinə gedir.
    Əgər “qabaqda sıralar alınmasaydı”, “bütün sərnişinlər məhv olacaqdı” – deyə (səh. 46) müəllif qeyd edir. Bu isə qəhrəmanlığın təsadüfi deyil, zəruri və xilasedici xarakter daşıdığını göstərir. Deməli, “Hökümə” poeması fərdi şücaətin kollektiv xilasa çevrilməsinin bədii salnaməsidir.
     Parçanın davamında – “Son səs… Son nəfəs …” sərlövhəli bölümün sonunda (səh. 47) müəllif ümumiləşdirici bir mövqeyə keçir:
“Bax, buna deyərlər mərdlik, dəyanət,
Hər zaman beləmi düşün bir anlıq.”
Bu misralar artıq konkret hadisədən çıxaraq ümumbəşəri və milli dəyər səviyyəsinə yüksəlir. Qəhrəmanlıq yalnız bir epizod deyil, millətin yaddaşında yaşamalı olan örnəkdir. “Var olsun qəhrəman yetirən millət” ifadəsi (səh. 47) ilə müəllif fərdi igidliyi xalqın mənəvi gücü ilə əlaqələndirir.
     Bu kontekstdə “Hökümə” poeması təkcə bir insanın taleyi deyil, həm də Azərbaycan insanının xarakter portretidir. Mərdlik, dözüm, iradə – bunlar müəllifin qəhrəmanında cəmlənmiş milli keyfiyyətlərdir.
     Poemanın “Yolumuz Turanadı” (səh. 47) başlıqlı hissəsi isə əsərin ideya coğrafiyasını genişləndirir. Burada artıq fərdi qəhrəmanlıqdan Türk dünyası miqyasına keçid edilir (səh. 47):
“Qazaxstan, Turan yurdu,
Ulu yurd, qədim diyar…”
Bu misralar göstərir ki, müəllif üçün qəhrəmanlıq anlayışı yalnız bir hadisə ilə məhdudlaşmır. O, bu ruhu Turan ideyası, qardaşlıq, ortaq tarix və mədəniyyət kontekstində təqdim edir. “İki dost, iki can bir” ifadəsi (səh. 47) Azərbaycan–Qazaxıstan qardaşlığının poetik rəmzinə çevrilir.
    Beləliklə, “Hökümə” poeması həm fərdi qəhrəmanlıq dastanı, həm də Türk birliyi ideyasının poetik tərənnümüdür. Bu ideoloji xətt əsərə publisistik çalar verir, onu sırf lirik mətn olmaqdan çıxarıb ictimai-mənəvi manifest səviyyəsinə qaldırır.
    Mahir Cavadlı jurnalist təfəkkürünə malik şairdir (ixtisaslı mütəxəssis – peşəkar jurnalist – BDU). Bu xüsusiyyət poemada aydın hiss olunur. Mətn həm emosional, həm də faktoloji dinamika daşıyır. Hadisə konkret, təsvirlər yığcam, mesaj isə aydındır. Şair pafosa qapılmadan yüksək emosional ton yarada bilir.
     Poemanın dili sadə, lakin təsirlidir (Bu keyfiyyət də məhz onun təhsili ilə bağlıdır – təəssüf ki, hazırda BDU jurnalistika fakültəsində Azərbaycan dili bir fənn kimi tədris olunmur. Bu hal gənc məzun-mütəxəsislərin bütün fəaliyyətndə hiss olunur). Bədii ifadə vasitələri şişirdilmədən, təbii axarda təqdim olunur. Bu isə oxucunun hadisəni göz önündə canlandırmasına, qəhrəmanın daxili aləmini hiss etməsinə imkan yaradır.
    Bu poema oxucunu düşündürür: insanı ucaldan nədir? Həyatın özü, yoxsa başqaları üçün fəda edilən həyat? Mahir Cavadlı bu suala misralarla cavab verir – insanlıq dünyanı yaşadan hissdir. Və o hissin adı mərdlikdir, dəyanətdir, vicdandır.
     “Hökümə” – son səsin, son nəfəsin içindən doğulan əbədi bir söz abidəsidir.
     Tanınmış şair və jurnalist Mahir Cavadlının “Hökümə” poeması təqdim olunan parça əsasında həm lirik, həm də ictimai-ruhi yükü ilə seçilən, kədər və qürurun vəhdətində yazılmış təsirli bir elegiyadır. Bu əsər yalnız bir insanın itkisinə həsr olunmuş mərsiyə deyil, həm də milli xarakterin, qadın mərdliyinin və mənəvi ucalığın poetik salnaməsidir.
      Poemanın “Axan göz yaşları…” (səh. 68) başlığı ilə başlayan hissəsi oxucunu dərhal nisgil və sarsıntı mühitinə aparır. Şair “Dərd-sərdən aram-aram / Qəm hopur əklillərə” misraları (səh. 68) ilə ağrının tədricən bütün varlığı bürüdüyünü göstərir. Burada kədər bir anlıq emosional partlayış deyil, için-için yanan, şəkillərə baxdıqca yenidən alovlanan bir yanğıdır.
      “Gülüş donub gözlərdə” ifadəsi (səh. 68) isə itkinin miqyasını daha da dərinləşdirir – həyatın təbii axarını dayandıran, sevincin donduğu bir məqam təsvir olunur. Şairin dili sadədir, lakin bu sadəlik içində böyük psixoloji ağırlıq var. Bu, publisistik düşüncə ilə lirik duyğunun qovuşduğu nöqtədir.
     Poemada Hökümə yalnız fərdi taleyi ilə deyil, mənəvi keyfiyyətləri ilə təqdim olunur. “Qəhrəman Şaşa, İqor, / Od ürəkli Hökümə” misraları (səh. 69) onun ailə və toplum kontekstində mövqeyini göstərir. Burada qadın obrazı zəiflik simvolu kimi deyil, “od ürəkli”, mərd, dayanıqlı bir şəxsiyyət kimi təqdim edilir.
    Digər hissədə isə şair onu“millətimin mərd qızı” (səh. 69) adlandırır. Bu ifadə artıq fərdi çərçivəni aşaraq obrazı ümumxalq səviyyəsinə yüksəldir. Hökümə konkret bir insan olmaqla yanaşı, Azərbaycan qadınının rəmzinə çevrilir – sədaqətli, vətənpərvər, saf niyyətli.
     Poemada ilahi ədalət və tale qarşısında acizlik duyğusu da diqqət çəkir.“Tanrım, nolar cavab sor / Fələk verdiyi hökmə” misraları (səh. 68) bir növ metafizik etirazdır. Burada şair qəzəblənmir, lakin sual verir. Bu sual həm şəxsi, həm də ümumbəşəri xarakter daşıyır: niyə yaxşılar tez köçür? niyə saf ürəklər sınağa çəkilir?
      Eyni zamanda“cin-şeytanın kələyi”, “iblislər can alacaq” kimi (səh. 69) ifadələr ictimai eyham daşıyır. Şair yalnız bioloji ölüm faktını deyil, zamanın mənəvi aşınmasını, dəyərlərin sarsılmasını da qabardır. Bu isə poemanın publisistik qatını gücləndirir.
     Əsərin ən diqqətəlayiq cəhətlərindən biri onun ümidsizliklə bitməməsidir. Şair Hökümənin səsini “bizə əmanət” adlandırır və bu əmanətin məğzi bir cümlədə ifadə olunur(səh. 69):“Hər şey yaxşı olacaq!”
     Bu fikir poemaya fəlsəfi bütövlük verir. Ölüm fiziki sonluq olsa da, mənəvi davamlılıq qalır. “O mərdlik, o dəyanət / Ürəklərdə qalacaq” misraları göstərir ki, insanın əsl ömrü onun qoyduğu izlə ölçülür.
      Mahir Cavadlının jurnalist təcrübəsi bu poemada aydın hiss olunur. O, emosiyanı pafosa çevirmir, kədəri süni bəzəmir. Dil aydındır, səmimidir, birbaşa oxucunun qəlbinə yönəlir. Publisistik məqamlar – millət, hikmət, həqiqət, yurdsevərlik kimi anlayışlar – lirik axını pozmur, əksinə, onu dərinləşdirir.
      Poema həm fərdi ağrının ifadəsidir, həm də milli-mənəvi dəyərlərin manifestidir. Burada qadın obrazı müqəddəsliklə deyil, real həyatın içində – ailəsi, övladları, mübarizəsi ilə birlikdə ucaldılır.
     Mahir Cavadlının “Hökümə” poeması müasir Azərbaycan ədəbiyyatında faciə mövzusunun yeni və təsirli bədii ifadəsidir. Bu əsər həm ağrının poetik təcəssümü, həm də insanlıq, məsuliyyət və yaddaş haqqında dərin düşüncədir.
      “Hökümə” poeması Mahir Cavadlının yaradıcılığında və ümumən müasir Azərbaycan ədəbiyyatında qəhrəmanlıq mövzusunun uğurlu poetik nümunələrindən biri kimi dəyərləndirilə bilər. Əsər ölümün astanasında verilən qərarın mənəvi böyüklüyünü, vicdanın hökmünü və millətin yetirdiyi qəhrəmanların ölməzliyini tərənnüm edir.
     “Hökümə” poeması Mahir Cavadlının yaradıcılığında həm emosional, həm də ideya baxımından sanballı bir nümunədir. Bu əsər oxucunu təkcə kədərləndirmir, həm də düşündürür; həm ağladır, həm də ümid verir.
      Bu poema göstərir ki, insanın böyüklüyü ömrünün uzunluğu ilə deyil, mənəvi işığı ilə ölçülür. Hökümə obrazı da məhz belə bir işıqdır – sönsə də, izi qalan, adı yaşadıqca nur saçan bir işıq.
      Faciələr unudulduqda təkrarlanır. Ədəbiyyat isə unutmağa imkan vermir. “Hökümə” də məhz bu missiyanı daşıyır – zamanın hökmünü sənətin hökmü ilə əbədiləşdirmək.
      Bu poema həm şəhidlərin əziz xatirəsinə hörmət, həm də gələcək nəsillərə ünvanlanan mənəvi bir çağırışdır: insan həyatının dəyərini unutmaq olmaz.
      Ədəbiyyat yaşatdığı müddətcə, onların xatirəsi də yaşayacaq.
      Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik. Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin. Amin.
11.02.2026. Bakı.

Müəllif: Zaur USTAC

AYB və AJB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir

ZAUR USTACIN DİGƏR YAZILARI

MAHİR CAVADLININ ÖZ YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

“HÖKUMƏ” POEMASININ TƏQDİMATI KEÇİRİLDİ

Dekabr 24, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

“HÖKUMƏ” POEMASININ TƏQDİMATI KEÇİRİLDİ

Mahir Cavadlının poeması “Fyuzat” nəşriyyatı tərəfindən ayrıca kitab şəklində çapdan çıxıb.

24 dekabr 2025-ci ildə respublika Veteranlar Təşkilatı inzibati binasının geniş akt salonunda şair Mahir Cavadlının Azərbaycanın ilk pilot Milli Qəhrəmanı Hökumə Əliyevanın şərəfli həyat yolundan bəhs edən “Hökumə” poemasının təqdimatı keçirildi.
Tədbiri yazıçı Əli bəy Azəri giriş sözü ilə açıq elan etdi. Ardınca Azərbaycan Respublikasının dövlət himni səsləndirildi. Tədbir iştirakçıları dövlət himnini ayaqüstə dinlədilər. Sonra ömrünün böyük bir hissəsini müstəqil Azərbaycan Respublikasının bərqərar olmasına sərf etmiş ulu öndər Heydər Əliyevin, ölümü ilə bir mərdlik, mətanətlik simvolu yaratmış Hökumə Əliyevanın və Azərbaycanın ərazı bütövlüyü və suverenliyi uğrunda canından keçmiş şəhidlərin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad olundu.
Əli bəy Azəri şair Mahir Cavadlının həyat və yaradıcılığından danışdı, “Hökumə” poemasının yaranmasından bəhs etdi, müəllifin “Riad” poeması ilə “Hökumə” poeması arasında paralellər apardı, hər iki poemada folklor nümunələrinə çevriləcək deyimləri xüsusilə vurğuladı. Əli bəy Azəri məruzə-çıxışını yekunlaşdırıb sözü Azərbaycan Respublikası Veteranlar Təşkilatının sədri ehtiyatda olan polkovnik Cəlil Xəlilov yoldaşa ötürdü.
Cəlil Xəlilov ötən ilin 25 dekabrında qonşu Rusiya dövləti ərazisində baş vermiş terror aktından, nəticədə həlak olanlardan, hadisənin iki ölkə arasında yaratdığı diplomatik gərginlikdən və mövcud ictimai-siyasi hadisələrdən bəhs etdi. Onun çıxışından sonra Mahir Cavadlının Ali Baş Komandana ithaf etdiyi, Zabitə Zibanın bəstələdiyi, Sərxan Bünyadzadənin ifasında “Alqış” və şairin sözlərinə bəstələnmiş “Son uçuş” mahnılarına çəkilmiş klip səsləndirilməklə ekranda göstərildi.
Onun ardınca silsilə çıxışlar oldu.
AMEA Folklor İnstitutunun əməkdaşı Əli Şamil, kiçik elmi işçi Cəmilə Niyazqızı, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin müəllimi şair Adil Həsənoğlu, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, “Yeni Zəngilan” qəzetinin yaradıcısı və baş redaktoru, şair Salam Cavadlı, AMEA Botanika və Bitkiçilik institutunun əməkdaşı şair Xosrov Natil, yazıçı Nurəddin Ədiloğlu, ilahiyyətçi Hacı Həsən Hüseyni, Azərbaycan Silahlı Qüvvələr veteranı polkovnik Elşad Qoca, Azərbaycan Veteranlar Şurasının məsul vəzifəliləri Ənvər Qarayev, Azad Musayev, İsa İsayev, Zəngilan rayon poçy şöbəsinin müdiri Zakir Məmmədov, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, “Yurd” jurnalının baş redaktoru Zəhra Səfəralıqızı, rəssam Nazim Hüseynov və başqaları çıxış edərək Mahir Cavadlının yaradıcılığından, Hökumə xanımın nakam həyatından danışdılar, onun əbədi obrazının yaradılmasından təskinlik tapdıqlarını, əziz xatirəsinin qədirbilən Azərbaycan xalqının qəlbində əbədi yaşayacağını xüsusilə vurğuladılar.
Eyni zamanda “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru şair Zaur Ustac çıxışında Hökumə xanımın atdığı mətin və cəsarətli addımından bəhs etdi, onun xatirəsinə yazdığı şeiri səsləndirdi və hər şairin, yazıçının yaradıcılığı boyu yalnız bir dəfə təltif oluna biləcəyi “Ziyadar” mükafatını gurultulu alqış sədaları altında Mahir Cavadlıya təqdim etdi.
Tədbirdə Azərbaycanın ilk qadın pilotu Milli Qəhrəman Hökumə Əliyevanın anası və Etibar Əliyev iştirak edirdi. Tədbirin sonunda söz alan Etibar Əliyev tədbir iştirakçılarına və poemanın müəllifinə yüksək diqqət və qayğıya görə öz minnətdarlığını bildirdi.
Sonda xatirə şəkilləri çəkildi.

Məlumatı hazırladı: Tuncay ŞƏHRİLİ

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>HAMI BU HEKAYƏDƏN DANIŞIR<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

ƏSAS ALTMIŞI ADLAMAQDIR

Avqust 21, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

Rəşad MƏCİD – 61

ƏSAS ALTMIŞI ADLAMAQDIR

Son illərdə mənə elə gəlir ki, xüsusilə vəzifə, mənsəb sahibləri dostlarıma qarşı bir az ədalətsiz olmuşam, bircə addım atmadığım halda, özümə qarşı diqqət gözləmişəm. Beləcə, neçə dostdan uzaq durmuşam, bunu bir Allah bilir. Bu da xarakterdir, dəyişəsi deyil. Ancaq bu gün 70-ə çathaçatda artıq nə isə təmənnada olmağıma güman yeri qalmadığı bir vaxtda mehriban, diqqətcil tələbə yoldaşıma layiq olduğu ad günü təbrikini yazmağım, yəqin ki, kimsədə səmimiyətimə zərrəcə şübhə doğurmaz.
Jurnalistika fakültəsinin köhnə binasında hamı bir-birini yaxşı tanıyırdı. Çünki hamı özünü tez tanıtmaq həvəsində idi, filan qəzetdə işləyirəm, filan qədər məqaləm, şeirim çap olunub və sair və ilaxir. Bizim qrupun əksər istedadlı uşaqlarını rəhmətlik Qulu Xəlilov ilk dərs günündə, özü də haqlı olaraq qamçıladı; – bir neçə nəfərdən başqa jurnalistika sahəsində işləyən yox idi! Mən Zəngilandan gəlib neft sahəsində çalışırdım (çalışmağa fəhləlikdən başqa bir yer tapmaq olmurdu), cəlilabadlı İlham kolxozda hesabdar, qubalı Rahim konserv zavodunda nəzarətçi işləyirdi. İş yerimizi dedikcə kişinin başından alov qalxırdı sanki. Bu gün respublikamızın tanınmış jurnalisti Rövşən Binətlinin özünü komsomolçu kimi təqdim etməsi Qulu müəllimi lap hövsələdən çıxardı:

Ay, qızıldiş kamsamol, ay uşaqlar, Allah evinizi tiksin, niyə bu istedadlı uşaqların qarşısını kəsirsiniz, diplom almaq üçün gərək jurnalistika fakültəsinə girəydiniz, hə? Bura istedadlı adamların yeridi axı. Gedin hüquqa girin, müəllimliyə girin, dədənizin puluynan katib olun, prokuror olun! Görün nə qədər istedadın qarşısına keçmisiniz axı?!…
Hələ orta məktəbdə oxuyandan rayon qəzetində yazılarım çıxsa da, ən böyük arzum jurnalist olmaqdısa da, bu irad mənə çox təsir eləmişdi. Ona görə də tənəffüslərdə çox vaxt itirmirdim, evdə çatdırmadığımı fakültənin 3-cü mərtəbəsindəki boş otaqlarda tamamlamağa çalışırdım.
Tələbə yoldaşlarım, o cümlədən Rəşad Məcidlə də qısa salam-əleykümlərim elə o dövrdən başlamışdı. Bir də Zeynəb xalanın çayxanasında 2-3 sosiska (birini pişik ayağıma dolaşıb əlimdən alardı) ilə bir çaynik çayla nahar edəndə bu gursəsli tələbə yoldaşımızın adətən başda oturduğu, çox zamanda hesabı ödədiyi məclisə dəvət alsam da, oturmağa vaxt eləmirdim. Bu məclislərin birində Aqil Abbası başda gördüm, birində digər məşhur jurnalisti, başqa bir vaxt respublikada tanınmış adamla masalar qoşalaşar, stulların sayı artardı, səs-küy də çoxalardı. Mən isə yerində olmayan tələbə kimi özümə qapanardım. Bu şeiri də o vaxt yazmışam:
Yersiz görünməkdən qorxduğumdandır,
Hələ də yerimi tapa bilmirəm.
İllər keçdi, 525-ci qəzet fəaliyyətə başladı və doğrudan da maraqlı mətbu orqana çevrildi. Mən MTN orqanı olan, əslində sərhədlərimizdən yazan “Sərhəd” qəzetində məsul katib idim. Qəzetin hər bir əməkdaşı, o cümlədən redaktor, məsul katib sərhəd və müharibə bölgələrinə səfərlər edir, məqaləsini tamamlayan kimi dərhal ezamiyyət kağızını hazırlayardı. Hərbi müxbir kimi daha çox ermənilərin qaniçənliyindən, vəhşiliklərindən yazırdım. Bir gün zəng olundu ki, Xocalı faciəsi ilə bağlı müsabiqənin münsif heyətinə seçilmişəm. Şifrələnmiş 70-dən çox yazı oxudum, qiymətləndirdim, indi adını çəkmək istədiyim bir nəfərdən zəng gəldi, mənə yazısının adını və məzmununu bildirmək istədi, qəti surətdə haqsızlığa yol verməyəcəyimi bildirdim.
Müəyyən olunmuş vaxtda yazı müəllifləri və münsiflər bir zala toplaşdıq. Əsas təşkilatçılardan biri də Rəşad Məcid idi. O, çox mehribancasına dəvət etsə də, 7 nəfərlik münsifdə mənim soyadım qeyd olunmuş yanındakı stola əyləşmədim, zalda özümü daha rahat hiss edirəm, dedim. Fürsətdən istifadə edən bir jurnalist cəld özünü yuxarı saldı, mənə ayrılmış yeri tutub, adım yazılı lövhəni üzüqoylu çevirdi. Rəşad Məcidin səmimi təbəssümü zaldakıların, həm də mənim diqqətimdən qaçmadı. Bir azdan qızğın mübahisə getdi, kimsə birinci yerə layiq olduğunu iddia etməyə çalışdı. Biri lap irəli gedərək “kimdir axı Mahir Cavadlı ki, bizim yazılara o qiymət verə, mən belə bir jurnalist tanımıram”- dedi.
Onda Rəşad Məcid haqqımda xoş sözlər deyərək, bu qədər ağrılı yazını oxuyub qiymətləndirdiyimə görə minnətdarlığını bildirdi, məni zala təqdim elədi. Ayağa qalxanda o jurnalist pul kimi qızardı,- onun “Sərhəd” qəzetinə gətirdiyi yazıları yanındaca redaktə edir, qaçqın olduğu üçün yaxşı da qonorar yazırdım (baş redaktorumuz mərhum şair Ramiz Duyğun bir-iki dəfə qonorar cədvəli ilə dəqiqləşdirmə apardıqdan sonra bir daha bu məsələ ilə maraqlanmazdı).
Rəşad Məcidin təklifi ilə mükafata layiq görülmüş üç yazı oxundu və seçimin düzgün aparıldığına şübhə yeri qalmadı. Tədbiri yekunlaşdırıb çay süfrəsinə gedəndə gülümsəyərək atmaca da atdı: “Allah insaf versin, dedim gəl otur rəyasətdə, bilmirsən adamların əksəriyyəti yuxarı tribunalardan qorxur?”
Düz sözə qarşılıq heç nə deyə bilmədim. Rəşad Məcid həm məclisi ələ alaraq haqqı bərpa etmiş, həm də mənim pərtliyimi aradan götürmüş oldu. Belə situasiyalarda onun məharəti danılmazdır.
Bilərəkdən R.Məcidin şeirləri və mətbu yazıları haqqında fikirlərimi yazmıram, çünki onun qələmindən çıxan hər bir sətir, hər bir misra geniş müzakirəyə səbəb olur, haqqında ustad şairlər söz deyiblər, “Ulduz” jurnalının baş redaktoru istedadlı şair Qulu Ağsəsin şeir kitabına ön söz əvəzi yazdığı fikirləri ən azı təkrarlamaq üçün hər iki şairin fikir dəryasında üzməyi bacarmalısan.
Rəşad Məcid, demək olar ki, gündəlik sosial şəbəkə istifadəçisidir. Feysbuk paylaşımlarında, yazdığı şərhlərdə təkcə məsuliyyətini çiynində daşıdığı Mətbuat Şurasının, Yazıçılar Birliyinin mövqeyində dayanmır, dövlətin, dövlətçiliyin, azad və doğru sözün, müstəqil düşüncənin, saf məsləkin qoruyucusu kimi çıxış edir. Bilik və çoxillik təcrübəsi ilə mətbu orqanları, onları yönəldənləri düzgün fikirləri dolğun ifadələr fonunda oxucuya çatdırmağı tövsiyə edir, şok effekti yarada biləcək yanlış sərlövhələrlə ictimai rəyi çaşdırmamağa çağırır. Dünyanı düşündürən qlobal problemlərlə bağlı şərhləri də mətbuat başçısının sağlam bəşəri düşüncəyə malik olmasının ifadəsidir.
Avqustun 21-də yazıçı, şair, jurnalist, Əməkdar mədəniyyət işçisi, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Əfv Məsələləri Komissiyasının üzvü Rəşad Məcidin doğum günüdür. Tələbə yoldaşım, həmkarım, yazılarımı ən çox çap etdirdiyim qəzetin rəhbəri, üzvü olduğum AYB-nin məsul şəxsi, mətbuatımızın baş sözçüsü kimi Rəşad Məcidlə müəyyən tədbirlərdə qısa söhbətlərimiz olub, inanıram ki, bundan sonra da görüşməkdən çəkinməyəcəyik. Təmsil etdiyim Zəngilan rayonunun yaradıcı heyətinin Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və yeni fəaliyyətə başlayan “Yeni Zəngilan” qəzeti ətrafında sıx birləşməsi naminə səylərimiz tezliklə səmərəsini verəcək.
Əsas 60 yaşı adlamaqdır, dəyərli Rəşad Məcid, ondan sonra qəti qorxusu yoxdur! Təbrik edirəm, xoş arzularla,

Mahir CAVADLI,
İstanbul.

www.USTAC.az

Mahir Cavadlı yazır

İyul 22, 2025 www.yazarlar.az Bir şərh yazın

SÖZÜMÜZÜN GÜCÜ

Milli Mətbuatımızın 150 illik yubileyinə

Hələ Vətən müharibəsinin ilk günlərində həyəcanımı Azərbaycanda fəaliyyət göstərən KİV-lərə xitabən statusumda cəbhəyə heç olmazsa jurnalist kimi yollanmaq istəyimlə ifadə etmişdim. Bildirmişdim ki, mühüm bir güc strukturunda xidmət keçmiş hərbi staja malik polkovnik rütbəli zabit, ciddi mətbuat orqanlarında çalışmış jurnalist kimi hərbi jurnalistikanın sirlərinə bələdəm və təmənnasız olaraq öz kameramla, öz qələmimlə, öz maşınımda ən qaynar döyüş bölgələrində çəkilişlər aparmağa, reportajlar hazırlamağa, milli ordumuzun müzəffər yürüşünü işıqlandırmağa hazıram.

Nə gizlədim, o statusu paylaşanda mənə elə gəlmişdi ki, hazırki mətbuatımızda bu işi ən yaxşı bacaracaq azsaylı jurnalistlərdən biriyəm və qazanılacaq qələbəni vəsf etmək şansını itirmək istəmirdim.

Çox keçmədi ki, bir az inanmadığım, hərbi təcrübələrinə şübhəm olan həmin televiziya kanallları məni mavi ekranların əsirinə çevirdi, yalnız şoumenləri təbliğ etməkdə suçlandırılan mətbu orqanlar cəbhədən yaydıqları isti-isti xoş soraqlarla gözümüzün sevinc yaşlarını axıtdı, qürurumuzu yüksəldən informasiyaları peşəkar jurnalist qələmində xalqa çatdırdılar. Beləcə, qısa bir zaman kəsiyində Azərbaycanın DÖYÜŞKƏN MƏTBUATı formalaşdı.

Əslinə qalanda o mətbuat əvvəllər də olub. Təkcə “Səhər” qəzetinin yaradıcı kollektivini, bu mətbuat orqanında çalışanların və yaxud heç bu qəzetə aidiyyatı olmayan jurnalist və qeyri-jurnalistlərin ən qaynar nöqtələrdən isti-isti xəbərləri oxuculara çatdırması o dövr üçün hadisə idi. Nədənsə, mətbuatımızın qızıl səhifəsi olan 1990-cı illər “Azərbaycan” (əvvəl Qarabağa Xalq Yardımı Komitəsinin, sonra Milli Məclisin orqanı olan hər iki qəzet) “Azadlıq”, “Aydınlıq”, “Meydan” və digər mətbu orqanların fədakar müxbirləri barədə hələki ciddi bir söz deyildiyini eşitməmişəm.

Başında “başı papaqlı” nazirin dayandığı “Xalq ordusu” qəzetinin taleyi nazirin aqibətindən və onun müavindən də vacib “X” xanımının şıltaq istəklərindən asılı idi. Ancaq bu amil, sırasında çağdaş Azərbaycan hərbi mətbuatının simaları olan, bəzən erməni gülləsinə, ondan da betər və sarsıdıcı baş redaktorun qoçu jestlərinə baxmayaraq vəzifə borclarını ləyaqətlə yerinə yetirən jurnalistlərin fəaliyyətini kölgə altına almamalıdır.

…Qarabağa Xalq Yardımı Komitəsinin orqanı olan “Azad Azərbaycan” qəzetində məsul katib idim. İşğal xəbərlərinin komitə sədri dağ boyda Bayram Bayramovu günü-gündən həm cismən, həm də mənən necə əritdiyini görürdüm. Həmişə otağına girəndə qələmi ilə kağızlar arasında çarpışan böyük yazıçının hər acı xəbərdən sonra başını ovcunun içində gizlədib dəqiqələrlə sükuta daldığının şahidi olmuşam. Qəzetin baş redaktoru, gözəl şeirlər müəllifi, Laçının laçın oğlu Malik Fərruxla yazıların mövzu və məzmun üzrə çox səmimi və yaradıcı müzakirələrimiz çinar qamətli şairimizin doğma yurd-yuva haqqında bəd xəbərləri alanadək davam etdi. Ondan sonra yazılar və səhifələrin maketi ilə bağlı nə deyirdimsə, hiss edirdim ki, Malik Fərruxa yalnız səsim çatır. Dediklərim ona Laçın dərd-sərindən vacib görünmürdü və o yalnız kədərli gözlərini gizlətməklə başını aşağı salıb sadəcə təsdiqləyirdi. Malik Fərruxu da Laçın dərdi o dünyaya qovuşdurdu. Torpaqlarımızın işğalı komitə sədrinin müavini, bu gün xalq artisti Nurəddin Mehdixanlının gülər üzünə ilk kədər cizgilərini çəkdi, saçlarına ilk dən də elə o vaxtdan qondu. O vaxt gənc jurnalist kimi ilk addımlarını atan Qulu Ağsəsin bu günki uğurlarına nə qədər sevinsəm də, Ağdam kəndlərinin işğal olunması və 6 min şəhid vermiş Ağdamın hərbçi, mülki adamları ilə ermənilərin xüsusi amansızlığından puçurlanan kədər notları hələ də gözümün qabağından getmir. Kimisə unuda bilərəm deyə, hərb tariximizə ən yaxşı töhfələrini vermiş jurnalistlərimizin, video operatorlarımızın, fotoqraflarımızın adlarını bir-bir çəkmək istəmirəm. Hər halda, o materiallar təbliğat vasitəsi kimi öz işini görüb, bundan sonra da istifadə olunacağı zamanın işidir. Televiziya və radio, qəzet və jurnallar cəbhədən gələn xəbərlərlə həm də millətimin göz dağına, bir yaradıcı insanın ürəyində düyün-düyün ağrılara çevrilirdi və….

Azərbaycan ikinci dəfə müstəqilliyini qazananda bizə doğma olan sərhəd qoşunları da formalaşmağa başladı. Yeni yaradılmış “Sərhəd” qəzetinin məsul katibi vəzifəsinə hamımızın “Hünər” verilişindən yaxşı tanıdığımız baş redaktor şair Ramiz Duyğun tərəfindən dəvət aldım. Tam məsuliyyətimlə deyə bilərəm ki, dövlət sərhədlərimizin yadellilərdən təhvil-təslim prosesində və möhkəmlənməsində, gənclərin sərhədçi peşəsinə yiyələnməsində və əsgəri fəaliyyətdə fərqlənmələrində, hərbi nizam-intizama uyğun olaraq xidmətin qurulmasında bu sahədə əsil fədakarlıq göstərən peşəkar milli zabitlərimizlə yanaşı “Sərhəd”çi müxbirlərimizin də əməyi az olmayıb. Jurnalistikadan hərbi həyata qatılan yazıçı, şair əməkdaşlar – Elşad İsayev (Qoca), İlqar Quliyev, Lətif Şüküroğlu, İbrahim, Rüstəmli, Qardaşxan Əzizxanlı, İbrahim Rüstəmli, xanım jurnalistlər Xatirə Tağıyeva, Zərif Cəfərova və digərləri sonradan da hərbi mətbuatımızda jurnalist, yazıçı, şair, hətta alim kimi iz qoya bildilər. Şair Ramiz Duyğunun redaktorluğu ilə ezamiyyətlərə yollanıb materiallar hazırlamaqla bərabər, həm də ilk sərhəd qurucularına çevrildilər.

Daxili Qoşunların “Əsgər” qəzeti (Təranə xanıma min rəhmət), Daxili İşlər Nazirliyinin “Polis”, “Mübariz keşikdə” qəzetləri milli hərbi jurnalistikamızın unudulmaz səhifələrini şəhərin axarlı-baxarlı küçələrində deyil, məhz cəbhə bölgələrində yaratdılar. Bu mətbu orqanlarda onlarla savadlı, həm də cəsarətli jurnalist kadr yetişdi, ixtisaslı peşə sahibləri kimi püxtələşdilər, dövlətə, vətənə, xalqa ləyaqətlə xidmət etdilər.

….İkinci Qarabağ savaşında yenə nəzərlər televiziya ekranlarına zilləndi, qulaqlar radio efirlərinə dikildi, gözlər saytlarda, qəzet və jurnallarda yeni olan nə varsa ilk şahid durmaq və tez-tələsik paylaşmaq həvəsində oldu. QƏLƏBƏ SEVİNCLİ xəbərlər bizi ağuşuna aldı.

Vətən müharibəsində ilk növbədə ölkənin siyasi rəhbərliyinin xalqımızın monolit birliyinə nail olması, ordu quruculuğuna sərf olunan maddiyyatın və zehniyyatın bir hədəfə tuşlanması, nəhayət sözsüz ki, igid oğullarımızın şücaət və fədakarlıqları müzəffər yürüşümüzün təməlində duran başlıca amillərdir. Elə ilk günlərdən hələ qələbə soraqları eşidilənədək də hamı cəbhəyə can atırdı. On minlərlə gənc və yaşlı nəslin nümayəndələri hərbi komissarlıqlar qarşısında izdiham yaratmışdılar. Birinci Qarabağ savaşının veteranları, qazilər… məktəblilər belə ordumuz üçün nə isə etməyə çalışırdılar. Və sözsüz ki, mətbuat işçiləri də! 27 sentyabradək müəyyən şəxslərin ixtiyarında olan bəziləri ən baxımsız kanallarda, internet şəbəkələrdə, qəzetlərdə lüzumsuz, qalmaqallı, etikadan kənar, nə bilim, jurnalistikaya yaraşmayan metodlarla sözümüzü və zövqümüzü korlayırdılarsa, 44 günlük Vətən müharibəsi dövründə və ondan sonra hamı bir yumruq altında birləşməyi, bütövlükdə həm də söz həmləmizlə düşməni yerində oturtmağı bacardıq. Bu zəfərin xalqımıza, dövlətimizə, millətimizə nələr bəxş etdiyi hələ çox-çox sonralar, şəhidlərimizə tökülən acı göz yaşlarıı yanaqlarımızda quruduqca, qazilərimizin yaraları sağaldıqca daha aydın görünəcək. Bəli, sinəmizə çəkilən yaralar dərindir. Ancaq bu dərin yaraların məlhəmi doğma el-oba, böyüyüb boya-başa çatdığımız torpaqlar, ətrindən doymadığımız o laləzar çəmənlər, dağlar, düzlər, şırıltılı çaylar, qaynar bulaqlardır.

Döyüşkən mətbuatı vəsf edib söyüşkən mətbuatın bəzən peşəyə və peşəkarlığa, bəzən milli dəyərlərə, bəzən də hüquqa və qanuna zidd əməllərinə göz yummaq olmur. Əsasən xarici havadarlarından ruhlanan, qismən də səbatsızlıqdan və savadsızlıqdan yolunu azan bu cür üzdəniraqlar “Azərbaycan”, “Respublika”, “Xalq”, “525-ci qəzet”, “Şərq”, “İki sahil” kimi rəsmi və qeyri-rəsmi, “Bütöv Azərbaycan”, “İsmayıllı xəbərləri”, “Xudafərin”, “Zəngilanın səsi”, “Kredo” və digər aztirajlı rayon və sahə mətbu orqanlarından layiqli cavablarını aldılar. Ürəyindən keçənləri paylaşmaq istəyən oxucular həm də ən azı özləri qədər vicdanlı qələm adamlarının oxucusuna çevrildilər.

Bu savaş bizdə həm də qeyrətli bir mətbuat yetişdirdi. Cəbhə bölgəsində həyatını riskə ataraq ən qaynar nöqtələrdən, mənfur və gücsüz düşmənin mülki əhaliyə mərmi yağışları altında peşəkarcasına süjetlər hazırlayan hərbi müxbirlər, operatorlar o xəbərləri isti-isti birbaşa bizim evimizə ötürə bildilər. Fədakar, cəsarətli, şad xəbərlərdən mavi ekrandaca şaşırıb qalan, hətta sevincdən göz yaşlarını saxlaya bilməyən, çox təbii və səmimi surətdə seyrçini həyəcanlandıran aparıcılarımızdan günü bu gün də nə isə maraqlı jestlər, ürəyimizdən tikan çıxaracaq ifadələr, bütün səmimiyyəti ilə ruhumuzu coşduracaq məqamlar gözləyirik. Vətən müharibəsi və sonrakı dövrlərdə sevinc hisslərini bizə yaşadan KİV nümayəndələrinin fəallığı, hər birinin özünəməxsus yaradıcılıq tərzi ürəkləri riqqətə gətirdi.

Əlbəttə, o günlərdə böyük şücaətlər göstərərək qızğın döyüş bölgələrindən isti-isti xəbərlər çatdıran jurnalistlərimizə alqışlar sonsuzdur. Onları biz həmişə görürdük və xəbərlərini izləməklə bərabər, həm də dualarımızı əksik etmirdik. Bir daha, kimisə unuda biləcəyimdən ehtiyatlanaraq cəsur mətbuat nümayəndələrimizin adlarını bir-bir çəkmədən, televiziya kanallarımızda bizə ən xoş duyğuları yaşadan bir çox anları xatırlamadan hamısına bir seyrçi, dinlərici, oxucu, hərbi jurnalist kimi “var olun!” demək istəyi ürəyimdən keçir.

Hərbi jurnalistikamız, özünü bu sahəyə həsr etmiş mətbuat işçilərimiz öz sözünü deməyi bacardı. Özü də şərəflə və ləyaqətlə! Bizə qələbə yaraşır!

www.USTAC.az

Mahir CAVADLI yazır

May 15, 2025 www.yazarlar.az Bir şərh yazın

Şəkildə Asya Əhmədova doğma vətəndə sakinlərlə görüşdən.

YURDA SİNƏ DOLU SÖZLƏ DÖNƏN ŞAİR

(Asya Əhmədovanın şeirləri yurda, vətənə, torpağa sevgidən doğur)

Bu şairə xanımı Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının geniş, işıqlı zalında Zəfər münasibəti ilə keçirilən yığıncaqda tanımışam. Tədbirin rəsmiliyinə baxmayaraq, sözünü nəzmlə bitirən, çıxışlarında poeziyaya yer ayıran natiqlərin olması elm, ədəbiyyat ocağında rəsmiliyin mahiyyəti barədə məndə ilk təəssüratları yaratmışdı. Elə həmin tədbirdə bəstəboy, gülərüz xanımın çıxışına bir-iki cümlə ilə ayaq verərək yurd həsrətli, qələbə sevincli şeirlərini söyləməsinə və zaldakıların ürəkdən coşan misralara fərqli münasibətinə daha çox təəccüblənmişdim. Sanki bu xanım heç nədən çəkinmədən “mən poeziya vurğunu, söz adamıyam” mesajını vermək, illərlə sinə dağına çevrilən duyğularını misraların dili ilə bəyan etmək üçün çıxmışdı bu kürsüyə! Əlbəttə ki, sürəkli alqışlar halal payıydı bu xanımın!

Asya Əhmədova ilə AMEA kollektivinin tərkibində 30 illik həsrətdən sonra qovuşduğum doğma Zəngilana səfər zamanı daha yaxından tanış olduq. Yenə kürsüdən alovlu şeirləri ilə oxşadı ürəyimizi.

…Və növbəti “görüşümüz”, – bu dəfə “Xəzan” jurnalının mart-aprel 2025/2/65 sayında mənalı baxışlarının fonunda ürək döyüntülərini misralara düzdüyü sağlam, saf duyğuların ifadəsi olan şeirləri sayəsində baş tutdu. Elə ilk şeirinin adı (“Vətən, görüşünə gəlmişəm sənin”) və tarixi (iyul 2024) çox mətləblərdən xəbər verirdi, yəni bizim Zəngilana səfərimizin təəssüratlarının ifadəsi olaraq qısa zaman kəsiyində yazılmışdı bu misralar!

Şəhidlik meracı səfər yoluyla,

Güllə yox, gül açan səhər yoluyla,

Dönüşə köklənən Zəfər yoluyla

Vətən, görüşünə gəlmişəm sənin.

İlk bənddən son misrayadək sanki bu şairə xanım yolüstü hazırlığını görür, uzaq səfər qabağı hisslərini cuşa gətirir, saçına düşən dən-dən ağlar, uzaqdan qoyub getdiyi dağlar görünən müqəddəs bir görüşdən, vətənə qovuşmaq sevincindən bəhs edir. Şeirin gözəlliyini başa düşmək, şairin hisslərini duymaq üçün onun qalaq-qalaq çoxcildliyini oxumağa heç də ehtiyac yoxdur. Bəzən bir bənd, bir misra poetik fikrin haradan qaynaqlandığına, necə yarandığına, hansı duyğulara kökləndiyinə şahidlik edir:

Göz yaşım dayanmır, yağışdı sanki,

Sinəm bir köz idi, alışdı sanki,

Yer göyə, göy yerə qarışdı sanki,

Vətən, görüşünə gəlmişəm sənin.

Sevinc hisslərini yağışa bənzədən şairə uçmağa qanadı olmadığını “yer göyə, göy yerə qarışdı” ərzdə ifadə edir ki, bu da folklorumuzdan qaynaqlanır. Sinəsində sönməyən közün 30 illik tarixinə işarə vuran müəllif 17 yaşından bu yana o dağı sinəsində gəzdirdiyinə, yəni vətənini, yurd-yuvasını bir an unutmadığına oxucunu inandıra bilir.

Həyatını elmi sahəyə həsr etmiş, ailə, kollektif, yaxın və doğmalarının hörmət və ehtiramını qazanmış incə xanım fikirlərini başqa cür necə ifadə etməlidir ki, özünün poeziyada təsadüfi olmadığını təsdiqləyə bilsin. Uzun həsrətdən sonra doğma vətənə qovuşan söz adamlarının şeirlərini yana-yana çox oxumuşam, duyğulanmışam. Şair dostlarımın xətrinə dəyməsin, məncə, Asya Əhmədovanın on bir bəndlik “Vətən, görüşünə gəlmişəm sənin” şeiri bu mənada ön sıralarda durmağa layiqdir. Şeirin sonunda da şairə xanım hələ ilk təəssüratlarının təsirindən qopa bilməmiş kimi duyğularına qanad verir:

Sənə sinə dolu söz gətirmişəm,

Sənə həsrət dolu göz gətirmişəm,

Qəlbimin içində alışan oddan

Sönən ocağına köz gətirmişəm,

Vətən görüşünə gəlmişəm sənin.

Bu sayında Asya Əhmədovanın 14 şeirinə 9 səhifə ayıran “Xəzan” oxuculara yeni müəllifi təqdim etməklə, həm də, sözsüz ki, oxucuların, poeziyamızın, söz adamlarımızın dəyərini artırmış olur. Çünki A.Əhmədova özünün-sözünün yerini bilən birisi kimi şeirlərinə yad fikirləri calaq eləmir, təbiiliyi sevir, ürəyindən gələnləri qələmə alır. Onun “Layla dedim, yurdum sənə” şeiri də vətən, torpaq sevgisinə bağlıdır:

Gözlərimdə qoruyaraq hər şəklini,

Sözlərimdə neçə tərif vurdum sənə.

Həsrətimi bölüşərək kəlmələrlə

Şeir yazdım, nağıl qoşub durdum sənə.

Müəllif bəzən hisslərinə, duyğularına qoşularaq şeirin ənənəvi formatından qaçmaqdan çəkinmır, kənara çıxır, ancaq bu, təbii alınır, xəta, qüsur təsiri bağışlamır.

Elə talan, elə viran olmusan ki,

Tanımadım ilk baxışda, yurdum, səni.

Nənəm kimi bir bayatı qoşub dildən,

Başın üstə buludlardan sordum səni.

yazır və bu qoşmanın son iki misrasında sinədən gələn və ürəklərə yatan bayatıya

zəmin hazırlayaraq şeiri də elə klassik xalq yaradıcılığı formasında ilə tamamlayır:

Bu yerdən ötən bulud,

Haraya yetən bulud,

Başqa yerdə gördünmü

Yurd izi itən, bulud?!…

Şairənin “Bir yol gedir bizim kəndə”, “O kənd bizim kəndimizdir”, “Bir yol, bir də mən varam” şeirləri də yuxarıda bəhs etdiyimiz hisslərdən qaynaqlanır. Bu misralarda Zəngəzurun, Zəngilanın füsunkarlıqları vəsf olunur, uzun həsrətdən sonra qəlbi coşduran vüsal duyğuları nəzmə çəkilir. Ayna xanımın “Bir arzu tut…” şeiri yaxın-uzaq keçmişlərdən süzüb gələn kövrək hisslərin, zərif ürək çırpıntılarının bədii təsviridir. Bu şeir də müəllifin əksər poetik nümunələri kimi milli-mənəvi irsin bir parçası olan inanclardan qaynaqlanır. İstək, arzu dolu misralar isə oxucunu doğma yurdumuz Qarabağa, Zəngəzura, bu bölgələrdə formalaşan milli dəyərlərimizə doğru çəkib aparır.

Bir arzu tut…

Göydən ulduz düşəndə,

kirpiyin gözlərindən

üzünə sürüşəndə.

Bir arzu tut…

Bədirlənmiş ay görəndə,

Sakit axan çay görəndə,

Ağacların nübarından

Şirin, şəkər pay görəndə.

Molla Pənah məqbərəsi göz önündə canlanır, “Bayatı-Şiraz”, “Qarabağ şikəstəsi”, Xan əminin zənguləsi qulaqlarında ən həzin ritmə, haya-haraya çevrilir. Şeiri oxuyursan və arzu tutursan, uşaqlığın, yeniyetməliyin yadına düşür, nənələrin nağıllarına qarışırsan, babaların müdrik kəlamlarına qovuşursan və inanırsan ki, arzular insanı yaşamağa və yaşatmağa ryhlandıran ən saf və təmiz duyğulardır.

Əminliklə demək olar ki, “Xəzan” jurnalının oxucuya təqdim etdiyi Asya Əhmədova maraqlı şeirləri ilə poeziyamıza yenilik gətirən müəlliflərdəndir. Onun ədəbi nümunələri şair təbiətinin zənginliyindən, ədəbiyyata ciddi və məsuliyyətlə yanaşmasından, söz boxçası açıldıqca daha böyük maraq kəsb edən folklora, xalq yaradıcılığına bağlılığından, bədii fikrin ucalığına sadiqliyindən xəbər verir. Asya Əhmədovaya yeni-yeni yaradıclıq uğurları arzulayırıq!

Mahir CAVADLI,

AMEA Folklor Institutu

www.USTAC.az

İMZASI İLƏ MÖHÜR VURMUŞ ADAM

Aprel 29, 2025 www.yazarlar.az Bir şərh yazın

İMZASI İLƏ MÖHÜR VURMUŞ ADAM

FOLKLORŞÜNAS ALİM, ƏMƏKDAR MƏDƏNİYYƏT XADİMİ ELXAN MƏMMƏDLİNİN HAQQ DÜNYASINA QOVUŞMASINDAN QIRX GÜN ÖTÜR!

Adətən bu möhürün dəqiq təyinatı olur, – insanlıqda, dostluqda, həmkarlıqda, yol yoldaşlığında, sənətdə, ədəbiyyatda, folklorda və s. və ilaxır. Mənim üçün və əminəm ki, onu tanıyan hər kəs üçün bunu müəyyənləşdirməyə ehtiyac qalmaz, çünki folklorşünas alim, əməkdar mədəniyyət xadimi Elxan Məmmədli hərtərəfli inkişaf etmiş şəxsiyyət idi. Ədəbiyyatsevər, efirdə və mavi ekranda xalq yaradıcılığı ilə bağlı verilişləri izləyən birisi kimi imzası və səsi, eyni zamanda sinəsi dolu boxçası ilə, sərbəst və mənalı diskussiyaları ilə çoxdan diqqətimi cəlb etmişdi. AMEA Folklor İnstitutunda işə qəbul olarkən adının və həm də yaşının böyüklüyündən çəkindiyim bir vaxtda, mehribancasına “Qardaşoğlu, təbrik edirəm, nə kömək lazım olsa, çəkinmə ha!” deyərək əlimi sıxması sonradan daha da yaxınlaşmağımıza ilk addım oldu. Sonradan ədəbi-bədii məclislərdə məni qanadı altına alması (şövqlə təqdim edərək yanaşı stolda yer verməsi, dostlarla tanış etməsi və s.) və davamlı tədbirlərdə iştirakımız bu insanı nə qədər genişürəkli, kinsiz-küdurətsiz, dostcanlı və sədaqətli olması, son tikəsini bölüşməyə çalışması kimi xüsusiyyətləri ilə tanıtdı və sevdirdi mənə! Bütün məclislərdə sayılıb-seçilərdi. Dost məclisinə uzaq rayonlara da birgə gedərdik. Elxan Məmmədli adı həmişə uca tutular, kiçikli-böyüklü, cavanlı-qocalı hamı üçün əziz və doğma idi, bu münasibətlərdən zövq alardı, üzü gülümsər, çatılmış qaşlarının altından alışan baxışları sevinclə dolardı.

Mənə elə gəlir ki, Elxan Məmmədlini folklorşünas kimi, şair olaraq məndən yaxşı tanıyanlar daha çoxdur, haqqında məqalələr, xatirələr yazılıb, yaradıcılığı geniş və ətraflı təhlillər predmetidir. Bu işin öz xiridarları var.

Mən Elxan Məmmədlinin son illərdə, 75-79 yaş arasında necə həyat eşqi ilə qaynadığının, insanlara sevgi, qayğı bəxş etmək həvəsində olduğunun, köməksizə əl tutmaq istədiyinin, dost məclisində odlu-alovlu çıxışlarının, sinədən rəvanlıqla bayatı, qoşma, gəraylı, təcnis deməsinin canlı şahidi, belə görüşlərin ən yaxın iştirakçısı olmuşam. Çünki o məndə ədəbiyyata, folklora, şeirə həvəsi duymuşdu və buna çox sevinirdi.

44 günlük Zəfərimizlə bağlı kitabım çapa hazırlanarkən bütün şeirləri oxuyandan sonra isə heç nə demədən rəy yazmışdı və məni bu qayğıdan azad etmişdi. “Zəfər bizə yaraşır” adının kitaba qoyulması da Elxan Məmmədlinin təklifi ilə oldu. Hələki sonuncu kitabımın redaktoru və ön sözün müəllifinin bu unudulmaz insanın olması mənim üçün böyük qürurverici və təsəllidir.

Elxan müəllim mənim gözümdə təkcə yumşaq və mülayim rəftarı ilə qalmayıb. O, sənətə və ədəbiyyata, xüsusən folklora münasibətdə çox sərt və barışmaz mövqe tutmağı da bacarırdı. Yadımdadır, məclislərin birində kimsə bir rəvayətin hansısa başqa bir bölgəyə aid olduğu barədə “bilgilərini” sərgiləmək istədi, mənasız və qırıq-qırıq danışması Elxan Məmmədlini hövsələdən çıxardı: “Ə, bacıoğlu, bir dəqiqə dayan e, folklorda mənəm-mənəmlik keçmir, folklorda baş və yaddaş, bir də bax, bu ürək lazımdır” – deyib (Elxan müəllimi yaxından tanıyanlarda yəqin ki, onun şəhadət barmağının hərəkətləri barədə müəyyən təsəvvür yarandı) həmin rəvayəti tam təfsilatı ilə danışdı, arxasınca da məclisə uyğun gözəl bir gəraylı ilə çıxışını yekunlaşdırdı.

Bu insan üçün rayon, bölgə fərqi yox idi. Mənə elə gəlir ki, o bütün insanlara yaradıcılığın, folklorun, şeiriyyətin gözü ilə baxırdı. Ancaq bütün baxışlarının məğzində və mənasında insanlıq, humanistlik, vicdan, şərəf, ləyaqət dururdu… Yerin behişt olsun, USTAD!

Mahir CAVADLI,

AMEA Folklor Institutu

www.USTAC.az

SÖZÜMÜZÜN SƏSİMİZİN ÜZÜAĞLIĞI

Aprel 20, 2025 www.yazarlar.az Bir şərh yazın

Mənim üçün o dərəcədə maraq kəsb eləmir həmişə üzü gülər, incə yumoru dilinin ucunda, ürəyindəki saf duyğuları parlaq gözlüyünün arxasından nur kimi yağan bu cavan oğlanın neçə ili arxada qoyduğu! Onun bir vaxt yurd-yuva itkisini kiməsə nizamsız görünə biləcəyi tərzdə, adamın yeddi qatından (yaxşı mənada) keçən söz çalarları ilə nizama çəkdiyi günləri xatırlayıram və səsinin, sözünün üzüağlığında bugünki Qulu Ağsəs kimi mənə daha maraqlı və qürurverici görünür!…

65 yaşımla bağlı ötən ilin fevralında dostlarımın AYB Natəvan klubunda məni də rayondan dəvət etdikləri tədbirdə əvvəl mətbu aləmdə birgə fəaliyyətə başlamağımızın, sonradan dostluğumuzun bir qərinədən çox olduğunu ayırd edə bildiksə, deməli 35 rəqəmi düz gəlir.

İndi çoxlarının başqa adda vərəqlədiyi, o vaxt Sabir Rüstəmxanlının qəzeti kimi əldən-ələ gəzən “Azad Azərbaycan”ın başlığı da içindəki yazıların ruhuna uyğun olaraq qara yox, qapqara çıxırdı. Ancaq Əlahəzrət SÖZün üzünü ağ eləyən bir kollektiv Qarabağa Xalq Yardımı Komitəsinin orqanı olan bu qəzetə gecə-gündüzünü qatmşdı. Komitəyə mərhim Xalq yazıçımız Bayram Bayramov rəhbərlik edirdi. Sədr müavini Nurəddin Mehdixanlının komitənin fəaliyyətində, o cümlədən qəzetimizin çıxmasında canfəşanlığı gözümün qabağında baş verib, bunu danmaq mümkün deyil. Baş redaktor şair Malik Fərrux ta Laçının işğalına qədər çox yaradıcı mühit formalaşdırmışdı və qəzetimiz doğrudan da maraqla oxunurdu (o illərdə oxunaqlı qəzet çıxarmaq asan deyildi). Laçın dərdi bu vətənpərvər şairimizi hər şeydən uzaqlaşdırdı, sonda cismani varlığınıı da əlindən aldı.

Elə mənim də, Qulu Ağsəsin də fikri-zikri böyüyüb boya-başa çatdığımız doğma yurd-yuvada qalmışdı. Ancaq qəzet durmadan çıxırdı və bu qəzetdə 2-3 nəfər bütün işləri həll edirdi. Mən yeni yaranan sərhəd qoşunlarına çağrılanda Qulu Ağsəslə bir neçə dəqiqəlik vaxt tapıb söhbət edə bildim, qəzetin maketləşməsində (məsul katib işindən çox qorxurdu) çətinlik çəkərsə, həmişə yanında olacağımı vəd etdim. Yanında oldum, ancaq həmişə yox və nə yaxşı ki belə oldu!…

P;S: Bu gün biz yaşlılara “Ulduz” gənclərin mətbu orqanıdır, qocalar (üzümə deyib) harada olsa çap olunarlar” deyən baş redaktor haqqında söz yazmaq bir saat bundan əvvələdək ağlımdan belə keçmirdi. Çünki bir neçə gün öncə Rəşad Məcidin “Çiyələk qadın” şeirlər kitabını bir daha oxumaq istədim və Qulu Ağsəsin on söz kimi kiçik formatda cəmi 4 səhifə yarımlıq “Selfie”si o qədər maraqlı gəldi ki, onun üstündən adlamağım uzun müddət apardı. Sanki bu “Selfie”dən sonra şeirlər də adama başqa ruhda yapışırdı. Belə söz adamı barədə söz yazmağın asan olmadığını anlasam da, doğum günü təbriklərinə qoşulmaq üçün fürsətdən bəhrələnməkdən vaz keçə bilmədim: söz dünyamızda, şeir ruhumuzda üzüağ olan AĞSƏSimiz, günün mübarək!

MÜƏLLİF: MAHİR CAVADLI, şair-jurnalist

MAHİR CAVADLININ YAZILARI

QULU AĞSƏSİN YAZILARI

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

“ƏDƏBİ OVQAT” JURNALI PDF

“YAZARLAR” JURNALI PDF

“ULDUZ” JURNALI PDF

“XƏZAN”JURNALI PDF

WWW.KİTABEVİM.AZ

YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

“YÜZ ON İKİNCİ GÜN”dən sonra

Mart 14, 2025 www.yazarlar.az Bir şərh yazın

“YÜZ ON İKİNCİ GÜN”dən sonra

Naibə Yusifin romanı haqqında düşüncələr

Əgər özüm şəhid baş leytenant Həsənağa Abdullazadəyə həsr olunmuş “Yüz on ikinci gün” kitabını bir gecəyə oxuyub başa vurmasaydım, bu münasibətlə keçirilən tədbirdə Milli Məclisin deputatı Fariz İsmayılovun, Gömrük Akademiyasının rəisi general-mayor Qulu Novruzovun romanı birnəfəsə oxumaları haqqında geniş ictimaiyyətə bəyan etmələrinə bəlkə də, sözgəlişi deyim kimi qəbul edərdim. AMEA Elmi Kitabxanasındakı tədbir əslində dəyərli söz adamı, şeirləri, qəzəlləri, hekayələri ilə çoxdan tanıdığım şirvanlı yazar Naibə Yusifin yeni kitabının təqdimatından daha çox 9 mart 1993-cü il təvəllüdlü Vətən Müharibəsi Qəhrəmanının anım mərasimi kimi yadda qaldı. Təbii ki, tədbirin əsas səbəbində və mərkəzində yazıçının ciddi axtarışları, faktları bədii təfəkkürünün süzgəcindən keçirərək, yüksək sənətkarlıqla qələmə aldığı “Yüz on ikinci gün” romanı dururdu.

El arasında deyildiyi kimi, ağzınacan dolu olan zalda əlavə stulların düzülməsinə ehtiyac bir tərəfdən şəhid ruhuna ehtiramdan doğurdusa, digər tərəfdən yüksək təşkilatçılığın (millət vəkili Fariz İsmayılov, ev sahibləri) nəticəsi olaraq üç saata qədər davam edən tədbirin sonunda belə dağılmaq istəməyənlərin maraqlarından və duyğulanmalarından irəli gəlirdi.

Millət vəkillərinin, elm və sənət adamlarının, şəhid ailələrinin və cəbhədaşların iştirakı ilə keçirilən tədbir haqqında müxtəlif mənbələrdə məlumat yayıldığını nəzərə alaraq, diqqəti maraqla oxuduğum romanın məziyyətlərinə yönəltmək istəyirəm. Xüsusən şəhidlər haqqında bədii ədəbiyyata, film və tamaşalara daha çox marağım daxilində xeyli yaradıcılıq nümunələri ilə tanış olduğumdan bu mövzunu az-çox qavradığımı, təvazökarlıqdan uzaq olsa da, bildirməliyəm.

“Yüz on ikinci gün” romanı bir tərəfdən yazıçı təxəyyülünün məhsulu kimi yüksək bədii keyfiyyətləri ilə seçilirsə, digər tərəfdən axtarışlar, araşdırmalar, faktların dəqiqləşdirilməsi və yerli-yerində, səmərəli istifadə olunması nöqteyi-nəzərindən maraqlı və cəlbedicidir. Döyüş səhnələrinin təsviri, vətən yolunda canını qurban verməyə hazır olan igid oğullarımızın hər bir hərəkətini, danışığını, hiss və həyəcanını təbii və canlı çalarlarla ifadə etmək bacarığı yazıçının ağır məsuliyyətə vicdanla yanaşmasının təzahürüdür. Ancaq oxucu belə bir dolğun əsərin ərsəyə gəlməsində təkcə məsuliyyətin kifayət etmədiyini, qələm sahibinin mənəvi aləminin, torpaq, yurd sevgisinin buraya qatıldığını da elə ilk sətirlərdən hiss edir və sonadək bu təsir altında qalır. Yazıçı sanki özü də bu döyüşlərin iştirakçına çevrilir, igid oğullarla nəfəs alır, dediklərinin, düşündüklərinin səlnaməçisinə çevrilir. Və sözsüz ki, belə ürəklə və ürəkdən yazılan bu bədii əsər əbədiləşən qəhrəman obrazları kimi yaddaşlardan silinməyəcək, oxunacaq və ədəbiyyatımızın ən yaxşı nümunələri sırasında dayanacaq.

Çox yaxşı haldır ki, müəllif Həsənağa Abdullazadənin qəhrəmanlığını dar çərçivədə qələmə almır. Romanda general-mayor Polad Həşimovun, şəhid mayor Vüsal Vəliyevin və digərlərinin obrazları ən çətin məqamlarda rəşadət, dəyanət rəmzi kimi oxucuya təqdim olunur.

Əsərin süjet xətti qəhrəmanlıq, vətən sevgisi üzərində qurulub. Həm də bu sevginin ailə münasibətlərindən, halal ana südündən, zəhmətkeş ata qayğısından qaynaqlandığı bütün əsər boyu oxucunu duyğulandırır. Qadın yazarın qələmində çağdaş ədəbiyyatımızda Səmilə ana və Şakir ata obrazları yaranır. Onlar, xüsusən Səmilə ana yeganə ciyərparasının atdığı hər addımda himayəçi olmaq istəyir, elə bir oğul böyüdürlər ki, elin-obanın yaraşığı, fəxri, qüruru kimi ana-ataya başucalığı gətirir. Ana oğluna “Həsənim” deyə onu oxşayıb əzizləyir. “Anam” xitabı dilindən düşməyən Həsənağa da nəinki ana-atasının, bütün qohumların, qonşuların, müəllimlərin sevimlisinə çevrilir. Onu böyüdən valideynlərin bir sözünü iki eləmir, ev işlərində onlara köməklik göstərir. Baxıb qürurlanan valideynlər ocaqlarına sahib çıxacaq belə bir övlad üçün fərəh hissi keçirirlər. Ancaq!..

…Hər şey də elə bu ancaqdan başlanır. Vətənin dar günündə onun müdafiəsinə qalxmaq, mənfurları torpaqlarımızdan qovmaq missiyasını amalına çevirən Həsənağa Abdullayev ilk dəfə böyük sözündən çıxmağa cürət edir, fikrində qəti olduğunu bildirir. O vaxtdan ananın dərdləri də böyüyür. Seçim qarşısında qalan Səmilə ana övlad sevgisini vətən sevgisinə qurban verməkdən başqa çıxış yolu

qalmadığını başa düşür. Yazıçının bədii təxəyyülü bu sevgiləri bir-birinə qarşı qoymur, əksinə doğmalaşdırır, qovuşdurur, daha güclü, daha duyğulu bir məcraya yönəldir. Nəyinsə baş verəcəyini hiss edən ana oğlunun qeyrətdən doğan vətən sevgisinə təslim olur, bunun Allahın dərgahında haqq, ədalət işi olduğuna inanır. Sənsiz yaşaya bilməyəcəm deyən valideynlər şəhid övladlarını tanıtmaq, yaşatmaq üçün canlarına qəsd etməkdən vaz keçirlər, bu yolda son anacan gedəcəklərinə and içirlər. “Yüz on ikinci gün” kitabının ərsəyə gəlməsi, keçirilən möhtəşəm tədbir da bu istəkdən doğan reallıqdır.

SÖZARDI: Yeddinci sinifdə oxuyarkən o vaxt Kənd Zəngilandakı məscidə sığınmış kitabxanadan tapıb oxuduğum Viktor Hüqonun “Səfillər” kitabında Jan Valjan obrazının 3-4 səhifədə bədii boyalarla təsviri diqqətimi cəlb etmişdi. Qəhrəmanını güclü göstərmək üçün yazıçı elə ştrixlərdən istifadə edib ki, oxuyanda Jan Valjan sanki canlı kimi əzələlərinə qədər göz önündə canlanır və belə birisinin aşmış at arabasını çiyinləri ilə qaldıracağına şübhə etmirsən. Sonra yazıçı Bayram Bayramovun, Əli Vəliyevin, Süleyman Rəhimovun… əsərlərində çoxlarına uzun-uzadı gələ biləcək ana yurdumuzun füsunkarlığının bədii təsvirini sevməyə başladım və məhz bu təsvirləri dəfələrlə təkrarlamaqdan doymadım.

Hər bir müqayisə qüsurludur prinsipinə yox deyərək, “Yüz on ikinci gün” romanında ana dərdindən və vətən sevgisindən doğan hiss və duyğuların bu qədər canlı və inandırcı təsvirinə görə xanım yazarımız Naibə Yusifin söz dünyasına heyranlığımı ifadə etməyə bilmərəm. İnanıram ki, roman bundan sonra da oxuna-oxuna seviləcək və sevilə-sevilə oxunacaq!

Mahir CAVADLI

Şair-jurnalist,

Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər

Birliklərinin üzvü

www.USTAC.az

Nəbi XƏZRİ-100

Yanvar 29, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

“GECƏ DÖYÜLƏN QAPILAR”

Hələ SSRİ dağılmamışdı, hələ sovetlərin cəza maşınının xəncəri iti idi, 37-ci illər başkəsənliyinin məqsədi və niyyəti eyni olaraq qalırdı; – digər ölkələri öldürücü, dağıdıcı silahların qorxusu altında saxlamaqla, həm də “xalqlar birliyi” adlanan müttəfiq respublikaları, zorla “sovetləşdirilmiş” millətləri əsarətdən qurtulmağa imkan verməmək. Kremlin gücünü dünyaya nümayiş etdirmək üçün imperialist qüvvələr hazır dayanmışdı; -bunu sonrakı illərdə Vilnus, Tiflis, Bakı (bütövlükdə Azərbaycan) qırğınları da sübut edəcəkdi. Təkcə işğalın, irticanın, təcavüzün, əsarətin forma və məzmunu dəyişmişdi. İndi 37-ci illərdə olduğu kimi qara şinellilər gecələr qapı döymürdülər, zindanlarda əzabverici, alçaldıcı üsullarla insanları insanlıqdan çıxarmırdılar. Günahsız insanların güllələnməsi, sürgünə göndərilməsi, zindanlarda çürüdülməsi üzrə planlar doldurulmurdu. Sadəcə yox edirdilər, gizli, naməlum üsullarla aradan götürürdülər. Bəli, ötən əsrin son onilliyinədək SSRİ ərazisində dəyişən təkcə sərhədlər, hüdudlar-hədlər deyildi, həm də ideyaların, şüurların, təbliğatın, şüarların dəyişməsi prossesi durmadan davam edirdi. Liderlər dəyişdikcə simalar, təsir mexanizmləri bir cilddən o biri cildə aşırılırdı.
…Hələ SSRİ dağılmamışdı, hələ sovetlərin cəza maşınının tırtılları insanları, millətləri, xalqları tapdalayıb, əzib keçirdi, 37-ci illər… yox, dəyişməmişdi, hələ də qara şinellilər gecə qapıları döyürdülər, insanları anaların, uşaqların gözü qabağında döyür, süngünün qabağına qatıb sürgünə göndərirdilər. Hələ də repressiyanın xofu insanların canına bütün dəhşət və vəhşətiylə hopurdu…, – ancaq bu dəfə Xırdalan şəhəri mədəniyyət sarayının səhnəsindən! Görkəmli ictimai-siyasi xadim, şair və dramaturq Nəbi Xəzrinin “Gecə döyülən qapılar”ı oynanılırdı. Oynanılırdı sözü, bəlkə (bəlkəsiz) də yerinə düşmür; – insan ürəyinə dağ çəkəcək, canı candan söküb çıxara biləcək ən ağrılı nə var, o ifadəni tapmaq mümkünsə, yerinə qoymaq lazımdır. Zaldakıların nələr çəkdiyi yadımda deyil, çünki diqqətim tam olaraq səhnədə idi. Bu günkü düşüncə tərzimlə dəyərləndirsəm, yenidənqurma oyunlarındakı “aşkarlıqlar” ötən əsrin 20-ci illərindəki ilk türkoloji qurultaylar silsiləsindən başqa bir şey deyildi, yəni aşkarlıqdan çox kimin kim olduğunu, nə düşündüyünü aşkarlamağa xidmət edirdi və zaman göstərdi ki, etdi də. O gün bəlkə kiminsə ürəyindən zalı tərk etmək də keçib, bəlkə, xüsusən 60 yaşdan yuxarılar arasında “indi qara şinellilər gələrlər” qorxusu da yaşanıb, deyə bilmərəm, tək onu bilirəm ki, mən gənc jurnalist kimi millət dərdinin canlı səhnəsini ilk dəfə belə açıq-aşkar görürdüm.
Yeri gəlmişkən: 1994-cü ildə “Sərhəd” qəzetinin müxbiri kimi DTX-nın arxiv materialında rast gəldiyim Razdaqov kimliyi ilə bağlı araşdırma aparmaq məqsədilə Neftçalanın Xıllı kəndinə getməli oldum. Ünvana Neftçala Təlim Mərkəzinin hərbi maşını ilə yollandıq. Əynimdə o vaxt dəbdə olan qara rəngli gödəkcə vardı. Ünvana çatdıq, ərklə (hərbi hissənin zabiti ev yiyəsinin qohumu idi) qapıdan həyətə daxil olduq. Bu vaxt arxamızca bir yaşlı kişi içəri şığıdı, bizi görəndə halı pisləşdi, yaxınlıqdakı ot tayasına çökdü. Bir azdan su içib zabit qohumunun dilindən toxtaqlıq dolu sözləri eşidəndə pıçıldayırmış kimi; – “bax, 37-də də belə gəlmişdilər!”- dedi.
Əlbəttə, o dövr tariximizə, repressiya mövzusuna aid bir-iki kitab oxumuşdum, lakin həmin gün səhnə başqa səhnə, aktyorlar başqa aktyorlar idilər. Çox yəqin ki, “Abşeron” qəzetinin baş redaktoru Bəhlul Abbasovun (mərhum yazıçımız Seyfəddin Dağlının oğlu) premyeraya məni də dəvət etməsi, yazı hazırlamağı tapşırması da az əhəmiyyət kəsb etmirdi.
Evə geç şatdım. Bir-iki loxma alıb (adətim üzrə çayı iş prosesində içirdim) makinamın arxasına keçdim. Bir neçə sətir yazmışdım ki, işıqlar söndü, çıxış variantı hazır idi. Mən yazımı yekunlaşdıranda makinanın hər iki tərəfdən şamdanından gələn işartı sozalırdı.
Səhər 9-a qalmış işdə idim. Bilirdim ki, onsuz bir azdan gələn qocaman həmkarlarım həm elə oradaca çay xoruldada-xoruldada makinanı məşqul edəcək, həm də yazılarını nömrəyə salmaq üçün düzəlişlərə növbələr yaranacaq. Gecə yazdıqlarımı katibəyə verib baş redaktora çatdırmasını xahiş etdim. Bir az keçmiş təcili çağırıldım. “Ay maşallah!”dan sonra cüzi redaktə elə yanımdaca aparıldı. Sonra elə oradaca fotoqrafa tapşırıqlar verildi və mən bir azdan əlimdəki digər yazılarla nəşriyyata yolladım. Redaksiyadakılar nə baş verdiyini anlamamışdılar. Baş redaktor “sən bunları yığdırana qədər o biri yazıları da göndərərəm, çalış saat dördə-beşə qəzetlərlə birlikdə burda ol”, deyəndə təəccüblü gözlər diqqətimi cəlb elədi.
Çox rəğbət bəslədiyim Bəhlul Abbasov yenidənqurma dövründə mətbəələrdə hansı proseslər getdiyini bilmirdi. Bütün bunlara baxmayaraq, saat 4.00-da qəzetin xüsusi kağızda yeni nüsxələri ilə taksidə özümü redaksiyaya çatdırdım. Bəhlul müəllim:
Heç hara getmə, bu axşam tamaşa yenə oynanılacaq, – dedi.
Baş üstə!- deyib çıxdım.
Qəzet redaksiyada da maraqla qarşılandı, Məsul katib Aydın Kərimov ilk səhifəyə çıxarmaqla yazıma üç şəkillə son səhifədə yer vermişdi. Qəzet nüsxələri icra hakimiyyətinə, mədəniyyət evinə və digər vacib qurumlara çatdırıldı.
Axşam yenidən salonda arxa cərgələrdən birində əyləşib tamaşanın başlanmasını gözləyirdim ki, çağırdılar. Baş redaktorumla üst-başımıza bir daha nəzər yetirib içəri keçdik. Nəbi Xəzrinin şax duruşu, gülmsər çöhrəsi diqqətimi necə cəlb etdisə, nə dediyinin mahiyyətinə vara bilmədim. Bəhlul müəllim irəliləyib salamlaşdı. Mən hələ də yerimdə qalmışdım. Şair “Abşeron” qəzetinin sonuncu səhifəsini göstərərək gülümsəyəndə əziyyətimin hədər getmədiyinə sevindim. Birdən Nəbi Xəzri dönüb mən tərəfə baxdı:
Niyə dayanmısan, cavan oğlan, gəl, sıxılma! -deyib əlini uzatdı.
Mən iti addımlarla ona yaxınlaşdım. Əlimi sıxıb, sol əli ilə çiyninə aşırdığı paltosunu düzəltdi.
Axşam premyeraya baxıb, səhər qəzetdə çıxıb, buna deyərlər operativlik. Özü də pis alınmayıb, çox sağ ol!
Təşəkkür etdim. İmkan yarananda tamaşaya yenidən baxmaq üçün yerimi tutmağa tələsdim. Dünən əyləşdiyim arxa sıra künc oturacaqdan məni ön sıraya orta oturacağa dəvət edəndə sıxılsam da, məmnun qaldığımı dana bilmərəm.

MÜƏLLİF: MAHİR CAVADLI, şair-jurnalist

MAHİR CAVADLININ YAZILARI

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

“ƏDƏBİ OVQAT” JURNALI PDF

“YAZARLAR” JURNALI PDF

“ULDUZ” JURNALI PDF

“XƏZAN”JURNALI PDF

WWW.KİTABEVİM.AZ

YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Tanınmış yazıçı Nigar Səttarzadənin “Axıdılmış qanın izi ilə” kitabı müzakirə olunub

Yanvar 8, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

8 yanvar 2025-ci il tarixində Bakı şəhəri Məmməd Rahim küçəsində yerləşən “Novella” kitab evində tanınmış yazıçı Nigar Səttarzadənin “Axıdılmış qanın izi ilə” kitabı müzakirə olunub. Müzakirədə yazıçı – tənqidci “Ədəbi ovqat” jurnalının baş redaktoru Vaqif Osmanov, folklor institutunun əməkdaşı yazıçı – şair Mahir Cavadlı, “Xəzan” jurnalının baş redaktoru, yazıçı – publisist Əli bəy Azəri, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru şair – publisist Zaur Ustac və “Novella” kitab evinin rəhbəri Səbinə xanım iştirak ediblər. Qarşıya qoyulmuş vəzifələr yerinə yetirilib.

Nigar xanım öz minnətdarlığını belə ifadə edib: “Bu gün çox dəyərli ədəbiyyat ustadları ilə Zaur bəyin vasitəsi ilə görüşümüz baş tutdu. “Novella” kitab evində baş tutan görüşdə Əli bəy Azəri, Mahir Cavadlı, Vaqif Osmanlı bəylə ünsiyyətdə olmaq imkanı əldə etmiş oldum. Mənimlə təcrübələrinizi bölüşdüyünüz üçün minnətdaram.