1988 -ci ildə BDU -nun jurnalistika fakültəsinə daxil olanda elə ilk gündən Zərdabinin məzarı önündə bizə nə olursa olsun düzü düz , əyrini əyri görəcəyimizə və yazacağımıza dair and içdirdilər. Sevə -sevə and içdik. Ürəklə. Ondan sonrasını hamı bilir. Ondan sonra çox sular bulandı, çox sular duruldu. Çox həqiqətlər dəfn olundu, çox yalanlara həqiqət donu geydirildi. Sevincimiz, xoşbəxtliyimiz də o illərdə qaldı. Yaşımızdan tez böyütdü bizi zaman. Heç gəncliyimizi də, tələbəliyimizi də düz-əməlli yaşaya bilmədik. Qonşularımızın torpaq davası, hakimiyyətdə olanların taxt-tac hərisliyi, iqtisadi böhran, anarxiya, hərc-mərclik gözümüzü açıb dünya işığına doyunca baxmağa da imkan vermədi. Ağlımızın ucundan keçməyənlər ömrümüzdən gəlib keçdi. Nəyin düz, nəyin əyri olduğunu bilmədik beləcə. Azıb qaldıq dünyanın burulğanında. Çox dəyər verdiyimiz, arxalandığımız Söz də yolunu itirdi. Qərarsızlaşdıq. Sözbazlar artdı, söz adamları itib batdı “söz ” bolluğunda. Qaraguruhçular çoxaldıqca çox sevdiyumiz və güvəndiyimiz Söz də urvatdan düşdü. Azadlığımız boğulduqca andımız da unuduldu. Çəkilib bir köşədə gözlədik. Gözləyə-gözləyə zamanı yelə verdik. İtirdiklərimiz qazandıqlarımızdan çox oldu. Amma həyat yenə davam etdi. Pisiylə, yaxşısıyla. Çətinliklə də olsa gəlib bu günə çıxdıq. Bu gün andımızın bizə xatırlatdığı , milli mətbuatımızın doğulduğu gündü. Bir ömür keçib o günlərdən. Nəyi bacardıqsa , onu etdik. Bacarmadıqlarımız bacardıqlarımızdan , itirdiklərimiz qazandıqlarımızdan çox olsa da bu gün bizim günümüzdü. Zərdabi ənənəsinə sadiq qalan , jurnalistikanın sirrlərini Şirməmməd Hüseynovdan, Qulu Xəlilovdan, Cahangir Məmmədlidən və onlarla mütərəqqi ruhlu alimlərdən öyrənən , sözünə arxalanan , qələminə söykənən , doğruları həyat amalına çevirən bütün həmkarlarımı ürəkdən təbrik edirəm. GÜNÜMÜZ MÜBARƏK.
Salam olsun, dəyərli Dostlar! Milli Mətbuat və Jurnalistika Günü münasibətilə jurnalist – yazıçı dostlarımız FƏRHAD ƏSGƏROV, ARAZ ŞƏHRİLİ və TƏRANƏ DƏMİR “Bayram Bayramov” mükafatına layiq görülüb. Onları və onların timsalında əli qələm tutub, sözlə uğraşan hər kəsi təbrik edirəm. Gününüz mübarək, xeyirli-ugurlu olsun inşəAllah!!! Var olun. Allah Sizi qorusun!!! Nə yaxşı ki, varsınız!!! Qeyd: Diplomlar tezliklə – uyğun vaxtda təqdim olunacaq. İnşəAllah!
Hələ bu harasıdı, nə görmüşük hələ biz . Hələ ki, yol gedirik Aydan , gündən adlayıb Ağlaya biz, gülə biz. Hələ bunun ölməyi, Siratdan keçməyi var. Hələ bunun təzədən, Boyatdan keçməyi var. Hələ qul bazarında Can alıb can satırıq. Şeytanla bəhsə girib Dünyanı alladırıq. Hələ güman edirik, Bizimki “döz”dü ,Allah. İnanma andımıza, Hamısı sözdü, Allah.
***
Gecə – gecə sarılmışam təkliyə, Evim təkdi, yuvam təkdi, özüm tək. Heçnə məni bu zülmətin içində Şirin -şirin ovudammaz özümtək.
Baxıram ki, yuxuludu hər tərəf, Bircə mənim tənhalığım oyaqdı. Bu sükutun , sakitliyin içində Qaranlığı incitmək də günahdı.
Səssizliyin küyü düşür başıma, Kim alacaq bu gecədən məni , kim? Xəyalımda rəngli-rəngli nağıllar Dolanıram dörd yanına təkliyin.
*** Yuxuyla gerçəyin arasında, Qaranlıqla işığın kəsişdiyi nöqtədə Kimsə adımı pıçıldayır, O dünyadan bu dünyaya qayıdıram. Kirpiyimin kölgəsi düşür alatoranlığa. Adım çiliklənir səssizliyin içində Tavan-tavan, divar -divar. Dinşəyirəm sükutu, Qulağım sakitlikdən, Baxışlarım heyrətdən asılır. Bayırda yel əsir deyəsən, yarpaqlar yerini dəyişir budaqda . Yavaş-yavaş işıq keçir pəncərəmdən, Dünya gərnəşib oyanır yuxudan, Bu da Dan!
İstedadlı şair Təranə Dəmirin bir şeiri haqqında qısa qeydlər
(Əgər) bir insanın yanaqlarında məsum qızartı görünürsə, deməli, o, həyalıdır. O insanın (gülən) gözlərinin dərinliklərində çılğın bir təlatüm diqqət çəkirsə, demək, onun ürəyi də, köksü də niskillidir… İstedadlı şair Təranə Dəmiri sosial şəbəkə(lər)də gördüyümüz andan (nədənsə) bu fikirdəyik. Onun şeirləri də, hətta fotoşəkli də (hər dəfə) bizdə bu təəssüratı yaradır. Düşünürük, görəsən, həyatın bu istiqanlı, qəlbi Ay kimi parıltılı qadınla nə ədavəti var? Keçən gün onun paylaşdığı bir şeir bizdə bu suala acı tərəddüd və bir az da mistik əhval yaratdı. Şeiri olduğu kimi təqdim edirik:
Gecə-gecə sarılmışam təkliyə, Evim təkdi, yuvam təkdi, özüm tək. Heçnə məni bu zülmətin içində Şirin-şirin ovudammaz özümtək.
Baxıram ki, yuxuludu hər tərəf, Bircə mənim tənhalığım oyaqdı. Bu sükutun, sakitliyin içində Qaranlığı incitmək də günahdı.
Səssizliyin küyü düşür başıma, Kim alacaq bu gecədən məni, kim? Xəyalımda rəngli-rəngli nağıllar, Dolanıram dörd yanına təkliyin.
Bu şeir sağlam ruhun kövrək titrəyişidir; lakin şeirdəki zərrəvi təlatüm, ləngərli sükut adama dəhşət yaşadır… Bu şeir həyatın irihəcmli bir roman olması barədə aşkar təsəvvür yaradır. Kim o o“roman”ı müəyyən qədər diqqətsiz oxuyursa, onu sadəcə, qavradığı tərzdə təqdir edir, bəzən də (bəlkə də çox vaxt) onun hüdudsuz səmtlərini bəlli etməkdə çətinlik çəkir. Maraqlıdır ki, Təranə Dəmir roman təsiri verən həyatın bütün səmtlərində fikir cığırları aça bilir. Heç şübhəsiz, o, həyata adi deyil, qlobal yanaşdığı, fikirlərini şüurüstü qatda səciyyələndirə bildiyi üçün iti-kəsici zəka sahibi ola bilib. Məhz buna görə onun yuxarıda (tam halda) nümunə kimi verdiyimiz dərin məzmunlu şeiri bizi (oxucu olaraq) bir az fərqli əhatələrə çəkir, fərqli düşünməyə məruz qoyur. Çünki bu şeir bütövlükdə metafizik zərurətdir; burada asi, aşağılayıcı tədbirlər yoxdur, işgüzar və sosial nüfuza zərrə xələl gətirən heç bir hal müşahidə olunmur. Belə deyək, müəllif real təsəvvüflü bir əhatəni – həyatı poetik təqdirə hopdurub, ideal bir struktur qurub. Bu şeirdə hər şeyin təbii rəngindən daha çox metafizik görkəmi oxucuya diqtə edilib. Şeir (sanki) böyük bir çoxluğun içində mağmın bir tənhalığa söykənmiş bir qadının (müəllifin) lal harayı kimi təcəlla edir, ovqatlarda hüdudsuz bir acı yaradır. Ən əsası, bu şeir fərq etdiyimiz, etmədiyimiz bütün təfərrüatları ilə bizi son dərəcə aktual bir məsələ ilə üz-üzə qoyur. Xülasə, bu şeirdə sevgi də, həyat da, insan düşüncəsi də, elə insanın özü də metafizik təsirdədir, hislər ruhsal xarakter kəsb edir. Burada cismani əlaqə, fiziki təsir yoxdur, buradakı həyat, eşq, insanın insana münasibəti və s. çoxlarımızın fərqində olduğu, lakin fərq edə bilmədiyi anlamdadır. Bu şeirdəki təlatümlər müəllifin xəyal etdiyi ədəbi nüanslar deyil, məsuliyyətini daşıdığı, yükü altında əzildiyi həyatın gerçək təzahürləridir. Əlbəttə, şeir bizi əməlli-başlı mütəəsir edir, bizi həyata, hər şeyə qarşı müqtədir hislərlə üz-üzə qoyur, fəqət müəlliflə dərd ortağı ola bilmədiyimiz üçün acıyırıq…
Gecə-gecə sarılmışam təkliyə, Evim təkdi, yuvam təkdi, özüm tək. Heçnə məni bu zülmətin içində Şirin-şirin ovudammaz özümtək.
Diqqət edək; təklik cismani təhdiddir, müəllif bu “hədələrdən” ehtiyat etdiyi üçün özünü taledə ləngər vuran maddi sarsıntılarla qabaq-qənşər qoyub, təkcə özünə güvənir, özünü labüd reallığa çevrilmiş təklik ilə ovudur. “Gecə-gecə sarılmışam təkliyə, Evim təkdi, yuvam təkdi, özüm tək” maddi faktında biz müəllifin mənəvi gücünü görürük. O, ruha təsir edən fiziki əngəlləri “…Bu sükutun, sakitliyin içində Qaranlığı incitmək də günahdı” diqtəsi ilə faktiki prosesə çevirir, sükut, təklik və qaranlığı müxtəlif aspektlərdən izləyir, yenilikçi bir ənənə qurur. Ən əsası, biz onun səmimiyyətinə inana bilirik. Təranə xanım sakitliyə, tənhalığa zəruri ədəbi fon verir, o paralelləri bir az da incik-məyus durumda araşdırır:
Səssizliyin küyü düşür başıma, Kim alacaq bu gecədən məni, kim?
Müəllifin “Dolanıram dörd yanına təkliyin” fəhmində biz “Kim alacaq bu gecədən məni, kim?” ricəti də görür, yuxarıda dediklərimizə bir daha haqq qazandırırıq…
Təsəvvür edin; gecədir, hamı öz yuvasında müntəzir, təkcə bir qadın tənhalığın qoynunda çırpınır, “yanağını döyəcləyən kölgələr”dən üşənir, yuxusu gəlsə belə, yatmağa ehtiyat edir. Bir də görür ki, “gözlərində acı xatirələr çırpınır”. Bir az yumşalır, içində bir ümid eşqi baş qaldırır, bəlkə hissi ilə gümanda ləngər vurur və belə halda da təkliyi qarğıyır, həyata, taleyə “daş atır” və s. Şair (əslində) öz həyatı fonunda hamını təqdir etməlidir və tam mənada əminik ki, Təranə xanım da bir-birindən mənalı şeirləri ilə elə bu zərurəti əxz edir… Tək bir şeiri ilə biz Təranə Dəmirin sözün həqiq mənasında şair olduğu qənaətindəyik, ona yaradıcılıq uğurları arzulayırıq.
Bu günkü qəhrəmanım xeyli gəncdi. Amma çiynində min ilin yükü var– Söz yükü. Sözündə Vətən boyda, torpaq boydadı. Məsuliyyətli və dəqiqdi. Arxasında durandı sözünün- Hər mənada. Yaşına görə çox bilir. Elə çox da görüb məncə. Çətinliyin və ağrıların içindən keçib. Həyatda bişənlərdəndi. Ona görə də özünə arxayındı . Elə sözünə də. Aramızda bir fəsillik yol var. O bahardadı, mən payızda. Hərə öz pəncərəsindən baxır dünyaya. Əsas odu baxmağı bacarır. Hərdən sözü adama payızdan boylansa da əhvalına bağışlayırsan duyğularını. Hər məqamda özüdü. Ərklə sözünün qapısını açdığım gənc dostlardandı. Elə hər mənada arxalana biləcəyimiz gəncdi. Gözəl vətəndaşdı, gözəl oğuldu, gözəl atadı, gözəl yoldaşdı, gözəl dostdu. Bu gözəlliyin içində istedadlıdı həm də. Ürəklə “şairdi” deyə bildiklərimdəndi ən əsası:
Bu dünyaya mən dan yeri söküləndə gəlmişəm. Tanrının dərgahından bu bəxtəvər dünyanın Qapqara saçlarına İşıq rəngli ləl-cəvahir Töküləndə gəlmişəm –deyir bu günkü qəhrəmanım—Taleh Mansur. Mənsə –nə yaxşı ki, gəlmisən bu ağlı,qaralı dünyaya. Nə yaxşı sözün qulpundan yapışmısan . Nə yaxşı ki, sözə qahmar çıxanlardan olmusan –deyirəm. Qəlbiylə sözə sarılanlardan pislik gəlməz dünyaya. Safdılar. Qələm sözünə baxmayanda da sözə tutunmağın bir ayrı hikməti var. Hələ sözlə əl ələ verib bu dünyaya meydan oxumağın özü bir qəhrəmanlıqdı. Qəhrəman olmağın özü də bir igidlikdi. Talehin qələminə Tanrı sığal çəkib . Göy üzündən gələnlərdəndi. Bu çoxluğun içində özünü isbat etmək, seçilmək elə də asan deyil. Hərdən Talehdən daha ağır , daha dərin söz, fikir gözləyirəm. Sonra dönüb yaşına baxıram. Yaşına bağışlayıram o vaxt duyğularından asılan gənci. İçindəki atəşinə, oduna bağışlayıram. Yaşıdlarından tez böyüyən adına bağışlayıram . Mənə görə şairi sözündən tanıyırsansa , demək şairdi. Öz cığırı , öz yolu varsa , demək ,özünə sadiqdi . Talehdə də bir qəribə özünəmənsubluq var. Bu heç də özünü bəyənmə deyil, özünə inamdı, özünə güvəndi. Onun bircə şeiri də boğazdan yuxarı yazılmayıb. Kökü var. Havadan asılmayıb. Aydınlığında durulub paklana bilir oxucu. Dağa , daşa salmır adamı, düz yola çıxarır. Ruhunun yolçusudu Taleh. Sözün dalınca düşənlərdən deyil. Söz onun yaxasını buraxmır. Yaxşı mənada:
Şeir qəlbi şah tutasan, şah qala, Söz başını düz önündə əyəsən. Qoşulasan İlahi bir xəyala, Aradabir gedib ərşə dəyəsən.
Sözü İlahiyə ucaltmaq Eşqi duyulur bu misralarda . Bu baxımdan Talehdə özünə özündən baxmaq fəlsəfəsi güclüdü. Nə olursa olsun , ən əsası hər məqamda içindəki sevgini qoruyub saxlamağın bir adı da müdriklikdi . Taleh də gənc müdriklər siyahısındadı bu sarıdan. Bu da bir məsuliyyətdi. Hərdən bu yükün ağırlığından doğulan şeirlər gələr dünyaya. Sonra hamınınkı olar bu dərd. Dərdin böyüklüyünə sarılarsan. Özününkü edərsən. Deyərsən bax budu hər şeydən ucada dayanan Söz. Nə qədər gizlətsə də şairi sözündən tutarsan. Şair sözüylə ələ verər özünü. Elə Taleh Mansur kimi:
Göyün xəyalımdı, Yerin yuxumdu. Sən olan yuxular dərin yuxumdu…. …Bir də ki , sən özün yaxşı bilirsən Sənli yuxuların dayazı olmur, Yağış , qar töksə də ayazı olmur. Nə qışı, nə də ki , payızı olmur. Həsrətə bələnmiş sətirlər ruhuna hopur adamın. Bürünürsən şeirə. Hopur canına ayrılıq. Unudursan sətirlərin arasında bu günü. Dünənə qayıdırsan. Ordan sabahdakı özünə boylanırsan. İtib batırsan dünəndə. Bu günə dönməyə gücün qalmır. Şeir də bu deyilmi?
Döndü göz yaşına gülən sevdalar, Bir də doğularmı ölən sevdalar? Ay mənim başıma gələn sevdalar Başımdakı ürək deyil , ağıldı.
Bilə -bilə ki, sevdaların hamısı hisslərin məhsuludu , yenə də ağılla sevməyin tərəfdarıdı bu gənc həmkar.
..Vəcdə gəldim söz əlindən danışdım, Qəşəngindən, gözəlindən danışdım, Mən dünyanın əvvəlindən danışdım, Sonrasını bilirsən də, nağıldı.
Axıcı misralar duyğulara sığal çəkir. Fikirləşirsən ki, onsuz da hər şey nağıldı. Təki yaşamağı bacarasan. Taleh həm də sözündə özünü göstərənlərdəndi. Heç kimin fikirlərinə söykənmir . Özünə bağlıdı. Eqosu yoxdu. Tanrının çaldığı ilə oynayır. . Dayaz şeirlərin içində boy verir sözüylə. Cılızlıqdan qaçandı . Qəribə sadiqiyi var arzularına. Ümiddən yapışandı. Bir az da üsyankardı. Səbrsizliyi başına bəladı. Arxayınlaşmaz heç nəylə. Heç razılaşmaz da. Sözündən tanıyıram axı. Bir “Ulduz” sevdası da var onun. Ustadı Qulu Ağsəsin yükünə yoldaş olmaqdan da usanmaz . Sevə -sevə çəkər yükü. Quludan dərs alıb axı. Biz müəlliflərin də yazılarının nazını çəkmək var öhdəliklərində. Ərkimizin, görkümüzün yiyəsidilər həm də. Sözlərinin də. Elə Qulu Ağsəs də mənim kimi Talehdə başqalarından fərqli nəsə görüb ki, bu yaşda bu boyda məsuliyyəti onun boynuna yükləyib. Tanrı kömək olsun! Bizdənsə bu gənc dostumuza bolluca səbr, dözüm və uğur arzulamaq qalır. Sözü və yolu həmişə açıq olsun.
Bu dəfə bir az fərqli baxmaq istədim çox sevdiyim sözə. Həmişə ərkyana döydüyüm qapıya bir ayrı məqamla gəlmək istədim bu dəfə. Dostluğu, yoldaşlığı da qoydum bir kənara. Sözün işığı çağırdı məni. Axı külün altında qoru görənlərdənəm. Odu söndürüb külüylə oynayanları sevmirəm. Ürəyimin istisinə bütün dünya qızına bilər deyə elə bütün ürəklərin də günəş tərəfində dayanmaq istəmişəm həmişə. Sazaq mənlik deyil.
…Zaur Ustac ürək qızdırdığım, günün hansı vaxtında olur-olsun ərklə qapısını (simvolikdi) çaldığım dostlardandı. Baxmayaraq ki, dostluğumuzun yaşı elə də çox deyil, bununla belə aramızda min illik hörmətimiz və ehtiramımız var. Arxalandığım şair həmkarlarımdandı. Sözündən tanıyıram. Hər yazar özünü sözüylə ələ verir. Zaur Ustacın sözü heç vaxt adamı incitməz. Qorxar incitməkdən.
Şairliyi də özünə bənzəyir. Hay-küysüz, utancaq…
Adam onun böyük səmimiyyətindən utanar. Göndərdiyimiz bütün materialları öz balası kimi əzizlər, qoruyar, muğayat olar. Hələ ürəkdolusu minnətdarlığı ilə adamı özünə borclu etməyi də var. Bu da Zaur Ustacın böyük ürək sahibi olmasından irəli gəlir. Bunu təkcə mən demirəm. Zənnimcə onu tanıyan hər kəs mənim dediyimlə razılaşar. Bu ürəklə yaşamağa nə var ki..
Layk (bəyənmə) azarkeşi deyil. Öz hücrəsində, öz səssizliyindədi həmişə. Sakitliyində də özüdü. Kiməsə bənzəməyi də sevməz. Qəribə nizam-intizamı var. Verdiyi sözü həmişə tutar. Bəlkə bu onun vaxtilə ordu sıralarımızdakı xidmətindən irəli gəlir. Axı uzun illər Zaur Ustac vətənə sədaqətlə xidmət edib. Bəlkə sözə bu qədər sadiqliyi də burdan başlayır: Yurdumun dörd yanını Hürr görmək istəyirəm
– deyən şairin arzuları yavaş-yavaş çin olur.. Bundan böyük, müqəddəs arzumu var? Kim bilir adam bu arzuya çatmaqçun neçə qat göynəkdən keçib bu çağacan: Vətəndə əbədi nəğməyə döndün , Xudayar, zəfərli çağın mübarək… Payızda Vətənə bahar gətirdin, Şəhadət ətirli bağın mübarək.
Bu sətirlərdə sevinci dolu-dolu yaşaya bilməyən şair ürəyinin Bu dəfə bir az fərqli baxmaq istədim çox sevdiyim sözə. Həmişə ərkyana döydüyüm qapıya bir ayrı məqamla gəlmək istədim bu dəfə. Dostluğu, yoldaşlığı da qoydum bir kənara. Sözün işığı çağırdı məni. Axı külün altında qoru görənlərdənəm. Odu söndürüb külüylə oynayanları sevmirəm. Ürəyimin istisinə bütün dünya qızına bilər deyə elə bütün ürəklərin də günəş tərəfində dayanmaq istəmişəm həmişə. Sazaq mənlik deyil….Zaur Ustac ürək qızdırdığım, günün hansı vaxtında olur-olsun ərklə qapısını (simvolikdi) çaldığım dostlardandı. Baxmayaraq ki, dostluğumuzun yaşı elə də çox deyil, bununla belə aramızda min illik hörmətimiz və ehtiramımız var. Arxalandığım şair həmkarlarımdandı. Sözündən tanıyıram. Hər yazar özünü sözüylə ələ verir. Zaur Ustacın sözü heç vaxt adamı incitməz. Qorxar incitməkdən.Şairliyi də özünə bənzəyir. Hay-küysüz, utancaq…Adam onun böyük səmimiyyətindən utanar. Göndərdiyimiz bütün materialları öz balası kimi əzizlər, qoruyar, muğayat olar. Hələ ürəkdolusu minnətdarlığı ilə adamı özünə borclu etməyi də var. Bu da Zaur Ustacın böyük ürək sahibi olmasından irəli gəlir. Bunu təkcə mən demirəm. Zənnimcə onu tanıyan hər kəs mənim dediyimlə razılaşar. Bu ürəklə yaşamağa nə var ki..Layk (bəyənmə) azarkeşi deyil. Öz hücrəsində, öz səssizliyindədi həmişə. Sakitliyində də özüdü. Kiməsə bənzəməyi də sevməz. Qəribə nizam-intizamı var. Verdiyi sözü həmişə tutar. Bəlkə bu onun vaxtilə ordu sıralarımızdakı xidmətindən irəli gəlir. Axı uzun illər Zaur Ustac vətənə sədaqətlə xidmət edib. Bəlkə sözə bu qədər sadiqliyi də burdan başlayır:Yurdumun dörd yanınıHürr görmək istəyirəm- deyən şairin arzuları yavaş-yavaş çin olur.. Bundan böyük, müqəddəs arzumu var? Kim bilir adam bu arzuya çatmaqçun neçə qat göynəkdən keçib bu çağacan:Vətəndə əbədi nəğməyə döndün ,Xudayar, zəfərli çağın mübarək…Payızda Vətənə bahar gətirdin,Şəhadət ətirli bağın mübarək.Bu sətirlərdə sevinci dolu-dolu yaşaya bilməyən şair ürəyinin həsrətini duyursan.. Olumla ölümün, həqiqətlə yalanın mübarizəsində İlahi qələbənin nəfəsi duyulur bu sətirlərdə. Bu qalibiyyətdən, bu zəfərdə şairin də böyük payı var. Qanın, qadanın içindən keçmiş qalibiyyət özü də.. Amma özü bu narahatlığından heç nə demir. Sadəcə yazır.Ütüsüz, boyasız, rəngsiz. Ağ-qara yazılarında bir özüdü, bir də çox sevdiyi azadlığı.Üstündən yüz Araz axsınTorpaq bizim torpağımız.Güney, Quzey – fərq eləməz,Oylaq bizim oylağımız.Canı torpaq, amalı Bütöv Azərbaycandı Zaur Ustacın. Tanrı muradını versin.Bütün yazılarına ürək qoyan yazardı. Hər sətrində qəlbinin odunu, alovunu duyursan. Şeirlərində qızına bilirsən şairin. Bu da bir ayrı bəxtəvərlikdi.”Dünya bir pəncərədir”, pəncərən olsa, qardaş,De, heç vaxtın oldumu, pəncərədən baxmağa- deyir Zaur Ustac.Yorğunluğunu sözündən tutursan Zaurun. Zamanı qova-qova ömrünü yarılamış şair dincəlməyə vaxt tapmasa da qələmi yerə qoymur.Onun şeirləri əhvaldan doğan şeirlərdi. Ağına-bozuna baxmadan yazanlardandı həm də. Söz əhvalının hansı səmtinə tuş gəlirsə, elə də yazır. Əsas odur ki, hamısında qəlbinin çırpıntıları var. Əsl şeirlər də səmimiyyətdən doğan şeirlərdi.Gəzdim qarış-qarış doğma torpağı,Hər dağda, dərədə izim var mənim.Hələ keçilməmiş uca dağlarınUca zirvəsində gözüm var mənim!Vətənə əsgər sevgisi var bu sətirlərdə. Üstəgəl vətəndaş sevgisi. Əsas ürəyindən keçənləri dilə gətirməkdi. Bir də söz deməyə cəsarət də lazımdı. Şeir cəsarətlə yazılmalıdı. Sözü buxovlamaq olmaz.Bəzən baxarsan ki, bir şeirin gözü, qaşı, əli, ayağı – hər şeyi yerindədi. Amma bircə ruhu yoxdu. Mən belə şeirlərə “ölü şeirlər” deyirəm. Amma Zaur Ustacda həmişə bir cəsarət görürəm. Düşündüyü kimi yazır. Sözü boyamır. Fikrini birbaşa deyir. Tənqiddən də qaçmır. Bilir ki, uğura gedən yol tənqiddən keçir. Əlbəttə əsl tənqiddən. Qərəzdən uzaq.Zaur Ustacın bir “Yazarlar” yükü də var. Yazılarımızı onun rəhbərlik etdiyi jurnalın səhifələrində görmək xüsusi zövq verir bizə. Çox vaxt özümüzdən xəbərsiz dərc olunuruq. Bu sarıdan da böyük ürəyi var Zaur Ustacın. Çalışqanlığı və yeniliyi ilə seçilənlərdəndi. Həm də sözə məqsədsiz yanaşanlardan.Zaur Ustac özünə və sözünə arxalanan yazardı. Tanrı qorusun!Bu yazı da belə doğuldu. Birnəfəsə. Boyasız, bərsiz-bəzəksiz. Elə şairin özü və sözü kimi..
duyursan.. Olumla ölümün, həqiqətlə yalanın mübarizəsində İlahi qələbənin nəfəsi duyulur bu sətirlərdə. Bu qalibiyyətdən, bu zəfərdə şairin də böyük payı var. Qanın, qadanın içindən keçmiş qalibiyyət özü də.. Amma özü bu narahatlığından heç nə demir. Sadəcə yazır.
Ütüsüz, boyasız, rəngsiz. Ağ-qara yazılarında bir özüdü, bir də çox sevdiyi azadlığı.
Üstündən yüz Araz axsın Torpaq bizim torpağımız. Güney, Quzey – fərq eləməz, Oylaq bizim oylağımız.
Canı torpaq, amalı Bütöv Azərbaycandı Zaur Ustacın. Tanrı muradını versin.
Bütün yazılarına ürək qoyan yazardı. Hər sətrində qəlbinin odunu, alovunu duyursan. Şeirlərində qızına bilirsən şairin. Bu da bir ayrı bəxtəvərlikdi.
“Dünya bir pəncərədir”, pəncərən olsa, qardaş, De, heç vaxtın oldumu, pəncərədən baxmağa
– deyir Zaur Ustac.
Yorğunluğunu sözündən tutursan Zaurun. Zamanı qova-qova ömrünü yarılamış şair dincəlməyə vaxt tapmasa da qələmi yerə qoymur.
Onun şeirləri əhvaldan doğan şeirlərdi. Ağına-bozuna baxmadan yazanlardandı həm də. Söz əhvalının hansı səmtinə tuş gəlirsə, elə də yazır. Əsas odur ki, hamısında qəlbinin çırpıntıları var. Əsl şeirlər də səmimiyyətdən doğan şeirlərdi.
Gəzdim qarış-qarış doğma torpağı, Hər dağda, dərədə izim var mənim. Hələ keçilməmiş uca dağların Uca zirvəsində gözüm var mənim!
Vətənə əsgər sevgisi var bu sətirlərdə. Üstəgəl vətəndaş sevgisi. Əsas ürəyindən keçənləri dilə gətirməkdi. Bir də söz deməyə cəsarət də lazımdı. Şeir cəsarətlə yazılmalıdı. Sözü buxovlamaq olmaz.
Bəzən baxarsan ki, bir şeirin gözü, qaşı, əli, ayağı – hər şeyi yerindədi. Amma bircə ruhu yoxdu. Mən belə şeirlərə “ölü şeirlər” deyirəm. Amma Zaur Ustacda həmişə bir cəsarət görürəm. Düşündüyü kimi yazır. Sözü boyamır. Fikrini birbaşa deyir. Tənqiddən də qaçmır. Bilir ki, uğura gedən yol tənqiddən keçir. Əlbəttə əsl tənqiddən. Qərəzdən uzaq.
Zaur Ustacın bir “Yazarlar” yükü də var. Yazılarımızı onun rəhbərlik etdiyi jurnalın səhifələrində görmək xüsusi zövq verir bizə. Çox vaxt özümüzdən xəbərsiz dərc olunuruq. Bu sarıdan da böyük ürəyi var Zaur Ustacın. Çalışqanlığı və yeniliyi ilə seçilənlərdəndi. Həm də sözə məqsədsiz yanaşanlardan.
Zaur Ustac özünə və sözünə arxalanan yazardı. Tanrı qorusun!
Bu yazı da belə doğuldu. Birnəfəsə. Boyasız, bərsiz-bəzəksiz. Elə şairin özü və sözü kimi..
Gecənin dörd yanı zülmətdi, Ulduzlar zülmətə dustaqdı… Ümid son işıqdı, Arzular boş ümid, Həyatsa oyuncaqdı… Ömür olla öl arası zaman kəsiyidi, Payız , qış həsrət yoğurur, Xoşbəxtlik bir baharlıq qonaqdı.. Yalanlar at oynatdıqca Rəng verib rəng alır dünya, Həqiqət son dayanacaqdı.. Sevdalar ayrılıqla başlayır, Taleyin işinə qarışmaq günahdı.. Hamı Tanrıdan yapışır, Tanrısa göydən, Göy üzü calaqdı. Rəngli -rəngli nağılla alladır bu günü adam, Bir də baxırsan ki…. Sabahdı…
***
Bir yiyəsiz əsgər çəkməsi yol gözləyir bir dağın aşırımında. Vətəndən aralı , gözdən, qulaqdan uzaq. İpi boğazından asılı, üz gözü tikə -tikə, cırmaq -cırmaq. Başının üstündə külək əsir, Yağış yağır.. Bir şair güzgü qabağında Vətənə qalibiyyət şeiri deyir , Bir qız gecənin qaranlığında saçlarına ayrılıq taxır . Şair sözü , qız saçlarını alladır , Qulağı cingildəyir tarixin. Sağ ayağı çəlik əsgər sol ayağıyla Vətənə çatır. O yeridikcə yollar töyşüyür, Torpaq qan -tərə batır. Və.. Sözündən düşür şeir! Özündən düşür şeir! Gözündən düşür şeir!
***
Bapbalaca yuvamız vardı, Pəncərəsi günəşə açılan, Tavanı göydən asılı. Divarlarında kölgəmiz qaçan, Qapısında sevdamız yazılı. Lap pəri masalı kimi. Uçuq -sökük divarlarında gizlədirdi İçindəki bəxtəvərliyi. Kimsəyə verməzdi sirrini. Qorxusu yox idi itdən, pişikdən, oğrudan. Bizimlə gecələyirdi, Bizimlə oyanırdı yuxudan. Ulduzları göy üzündən dərib sərirdik ömrümüzə. Ocaq idi yuvamız, Qucaq idi yuvamız . Cibimizdəki qəpiklərlə sayırdıq günlərimizi, Xoşbəxt idik ən azı. Bizi ağrıtmırdı dünəndə ilişib qalan xəyallar, Bu gündən sabaha daşıyırdıq yalın yalavac arzuları. ..Sonra üç əllə , Daha sonra dörd əllə döydük qapımızı. Açıldı qapılar, Bağlandı qapılar . Sonra daha cibimiz əlimizdən utanmadı, Genəldi yuvamız, Köhnəldi yuvamız. İllər saçımızı, Yollar ayağımızı yordu. Biz yorulduqca Dincəldi yuvamız. …Daha pəri masalına inanmıram, bilirsən? Yalanmış hamısı..
Hal -hazırda bütün sahələrdə olduğu kimi, ədəbiyyat da yeni tarixini yaşayır..Bu tarixin hansı özəllikləri var və oxucu ən çox hansı sözün acıdı? Ümumiyyətlə bu günkü ədəbiyyatımız oxucunu qane edirmi? Azadlıq və demokratiya pərdəsi arxasında hansı proseslər gedir və ədəbiyyat müasir standartlara cavab verirmi? Klassiklərdən nümunə götürülürmü və ya kökümüzdən tamamilı uzaqlaşmışıq? Köksüz, qolsuz, budaqsız ədəbiyyat niyə müasirliyin simfoluna çevrilib? Sual çoxdu. Elə verilən cavablar da.. Nəşriyyatlar bir ucdan kitab istehsal edir. Güclü və ya gücsüz. Mənalı və mənasız. Keyfiyyətli və keyfiyyətsiz. Axır ki, durmadan kitab dərc olunur. Bu boyda bolluğun içində bəs kitaba tələbat niyə bu qədər aşağı səviyyədədi ? Oxucu ədəbiyyatdan uzaqlaşıb , ya ədəbiyyat oxucunu qane etmir? Elektron ədəbiyyat bəlkə kitaba olan tələbatı azaldıb? Oxucu ona lazım olan materialları bir toxunuşla əldə edə bilirsə, bütün kitabxanalar hər kəsin evinə köçübsə, hər şey bu qədər asanlaşıbsa , demək kitab almaq və oxumaq səviyyəsi çox aşağı düşüb.. Bununla belə oxucu sayının azalması kitab istehsalına təsir etmir. Bəlkə elə ədəbiyyatı gözdən salan faktorlardan biri də kəmiyyətdi..Mahiyyət və keyfiyyət arxa plana keçib..Ən ağrılı hal odur ki, məzmunsuz , bayağı, mənasız “əsər”lər gündəmi zəbt edib. Ən pisi də budur ki, bu yazıların təbliğatı da güclü gedir..Əsl sözü işıq üzü görə bilmir, pərdə arxasında qalır. Bu qədər bolluğun içində oxucu da çaş-başdı. Nəyin pis, nəyin yaxşı olduğunu anlamaqda çətinlik çəkir. Qərarsızdı oxucu. Ədəbiyyat fərdilikdən çıxıb, kütləviləşib. Üzü işıqlı , içi qaranlıq kitablar gündəmi zəbt edib..Yalançı təriflər, bir -birini təkrarlayan təqdimatlar kütləvi hal alıb. Qarşılıqlı “layk ” ( bəyəndim) azarkeşliyi formalaşıb..Söz keçib arxa plana. Nəticədə ədəbiyyatın bütün sahələrində durğunluq yaranıb. Keçmişdə senzura vardı .Yerindən duran yazarlıq eşqinə düşmürdü..İstedad sözünü deyirdi. Yazarlar sözünü və özünü təsdiq edənəcən neçə qat qabıqdan çıxırdı .. Oxucu isə ruhuna yaxın, doğma əsərləri alıb oxuyurdu. Bununçun xüsusi kitabxanalar və satış mərkəzləri vardı. Məcburiyyət və məhkumiyyət yox idi. İndi yazıçı , şair kitabını satmaqçun küçə alverindən belə çəkinmir. . Özünə, şəxsiyyətinə hörmət edən , sözünə söykənən yazarlarsa zamanla ayaqlaşa bilmir . Çəkilib bir kənara. Narazılığını bildirməkdə də çətinlik çəkir. Çünki səsçoxluğu ilə qaraguruh ədəbiyyat öndədi . Qəribə abı -hava yaranıb ədəbiyyat sahəsində. Xoşa gəlməyən hallardan biri də odur ki, mənasız çevrə ədəbiyyatı formalaşıb . Əsəri oxumadan fikir bildirmək adət halına çevrilib. Ədəbi tənqid ədəbi tərifə keçib. Bunun bir tərəfi də maddiyyatla bağlıdı..Bir çox tənqidçilər fikrini satır bir növ..Demək burda dövran, zaman , yaşamaq faktoru da var . Bəs ümumiyyətlə ədəbiyyatın qapısı tənqidə açıqdımı? Axı bilirik ki, ədəbi inkişafın bir mərhələsi də tənqiddən keçir. İdeal heç nə yoxdu..Əlbəttə ki, qərəzlə tənqidi də eyniləşdirmək olmaz. Ədəbi tənqid vicdanla, obyektiv və qərəzsiz olmalıdı.. Bəs biz nə qədər tənqidə davam gətiririk? Ədəbi tənqid hansı mərhələdədi? Mən səni təriflədim, sən də buna qarşılıq verməlisən prinsipi ilə yanaşılmamalıdı sözə.. İndi başqa sahələrdə olduğu kimi bu sahədə də qohumbazlıq, dostbazlıq , yerlibazlıq hökm sürür.. Həmçinin tapşırıq və sifarişlə yazılan yazılar ( ədəbi təriflər) da az deyil.. Tənqidin yolu çörək pulundan keçir.. Senzura və qadağa da yoxdu. Heç nəyə söykənməyən , havadan asılı yazıları təbliğ və tərif etmə adi hal alıb.. Bunun gələcək travmalarından xəbərsiz tənqidçilər işin maddi tərəfini fikirləşirlər əsasən. Hər kəs məsuliyyəti öz üstündən atır. Hərə öz prizmasından yanaşır sözə. Yazarlar da, tənqidçilər də. Qəribə şöhrətpərəstlik azarı yaranıb ədəbiyyatçılarda. Hamı tərifə qaçır. Axı əsəri təhlil edəndə onun müsbət tərəfləri ilə yanaşı , qüsurlarını və nöqsanlarını da açıb göstərmək lazımdı.. Təpə -dırnaq heç nə ideal ola bilməz axı. Onu görmək , qeyd etmək və bu nöqsanların arada qalxması üçün yaradıcıya yol göstərmək lazımdı. Bu inkişaf deməkdi , yaradıcının sözə bir az da məsuliyyətlə yanaşmasına kömək etməkdi. Təkrar edirəm –qərəzsiz və məqsədsiz. Əsərin keyfiyyətinə və məzmununa toxunmadan , uçurub tökmədən. Əlbəttə söhbət əsl ədəbi nümunələrdən gedir. Bazar ədəbiyyatını təbliğ və təqdir etməksə ədəbi tənqidçilərin öz peşələrinə barmaqarası yanaşmalarının nəticəsidi. Qaraguruhçu ədəbiyyat göbələk kimi artdıqca ədəbi tənqid də sıradan çıxır. Zənnimcə ədəbiyyata dövlət nəzarəti olmalıdı. Əks təqdirdə bizə miras qalan sözü çətin ki, qoruyub gələcək nəsillərə ötürə bilək. Həyəcan təbili çalmanın əsl vaxtı deyilmi?
Təranə Dəmirin “Üşüyəndə özünü yandıran şair” adlı kitabı işıq üzü gördü.
Şair- publisist, AYB və AJB- nin üzvü Təranə Dəmirin “Mücrü” nəşriyyatında “Üşüyəndə özünü yandıran şair” adlı kitabı işıq üzü gördü. 7 məqalədən ibarət olan bu kitab şair- publisist Qulu Ağsəsin yaradıcılığından bəhs edir, kitabın ön sözünün müəllifi və redaktoru AYB və AJB- nin üzvü Nəzirməmməd Zöhrablıdır. Xatırladaq ki, bu Təranə xanımın 8- ci kitabıdır və geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulub. Təranə xanımı təbrik edir, uğurlar diləyirik.
