Өмир татлы, атқан таңға биз шүкирлик қыламыз, Турмыс тәшиўиш, бала шаға биз мойынға аламыз. Мийрим менен шәпаҳәтти көксимизге нур қуйған, Қәлбимизге меҳир қуйған сол себепли Анамыз…
Жасаў, жүриў жәмийетте тәрбияны сыр тутып, Қойыптығой Жаратқаным терең суўда қалқытып. Желең, жалаң көшелерде ярым ашық жүрмейик, Ҳәттеки тап әш әрўақтай Шайтанларды қорқытып…
Өмир берди гүлдей қылып жайнап жаснап жүрмеге, Адамлар бар тек жарайды үстиңизден күлмеге. Жассаң қызым үйрене бер дәўир сондай деме ҳеш, Ақыл болсын турмыс ушын буның бәрин билмеге…
Өтер заман тусымыздан ағын суўдай сылдырап, Дүнья пулға қызықпағыл қара көзиң булдырап. Диң аспанда қанат жайып Бүркит болып ушсаңда, Тек билесең қара жерге жығылғанда қулдырап…
Ҳайўанларда билер дәмин қайтарғанда гүйисин, Таза сақла еринбе ҳеш азадада үй ишин. Жәмийетте сыйлаўлы бол, көп адамлар мақтаған, Ең баслысы болсын сенде адамыйлық ийиси… 21 – июль 2024 жыл.
17 iyul 2024 -cü ildə portal vasitəsi ilə işğaldan azad olandan 4 il sonra vətəni ziyarətə getdim. Kəndin, elin, obanın ruhu ilə görüşdüm. Ruhlar məni gec gəldiyimə görə qınadılar. Onlardan üzr istəyib dedim ki, məni bağışlayın! Bunun günahı portaldadı… nəysə.
DÖZƏ-DÖZƏ YAŞLANIRAM
Dərd qəlbimdə oyum-oyum, Çox istərdim dərddən doyum. Deyən elə budu payım, Dözə-dözə yaşlanıram.
Məzarların baş daşı yox, Düşmənlərə nifrətim çox. Sinə daşı qırıx-qırıx, Dözə-dözə yaşlanıram.
Burda ata, ana yatır, Ürəyimə tikan batır. Canım yanır çıtır-çıtır, Dözə-dözə yaşlanıram.
Parça-parça bax, daşım da, Nələr gördüm bu yaşımda? İslanıram göz yaşımda, Dözə-dözə yaşlanıram.
– Atəş səsləri dayanmayacaqmı? – Dayanacaq ,mənim gözəl qızım, səbirli olmaq lazımdır. – Ata, insanlar nədən belə edirlər ki? – sual dolu gözləri gözlərimə zilləndi, sanki qaneedici cavab gözləyirdi. – Ölkələr arasında müəyyən səbəblərdən müharibə ortaya çıxır,amma qorxma ,bizim evə gəlməzlər – deyərək saçlarına sığal çəkdim. – Bundan necə əmin ola bilərsən, axı atəş səslərini eşidirik. – Olsun, müharibə özü çox uzaqda davam edir, qızım. – Bəs gəlsə, o zaman nələr baş verəcək? – Sual qarşısında bir az susdum, cavabımda nə söyləyəcəyimi düzü bilmədim – dua edək gəlməsinlər, qızım – deməkdən başqa ağlıma heç nə gəlmədi. – Allahamı dua edək? – Əlbəttə , qızım,Tanrı bizi eşidər və o mərhəmət sahibidir – deyərək simasında arxayınlıq yaratmaq istədim. – Mərhəmət sahibidirsə, demək müharibəni sevmir, hə ,ata? – Elədir, əlbəttə, sevmir. – Bəs, niyə icazə verir? – Nəyə, qızım? – Tanrı hər şeyin sahibidirsə, müharibəni sevmirsə, niyə olmasına icazə verir? Yaşı az olmasına baxmayaraq dərin suallar verərək məni çətin halda qoyurdu. Xədicəm o dəniz mavisi gözləri ilə mənə zillənmişdi, sanki sakit görünən dəniz tam gerçəkdə olan öz fırtınalarını gizlətməyə çalışırdı məndən. – Gözəl qızım ,Tanrı bizi üstün edib, azad iradə bəxş edib bizə. Ona görə də etdiklərimizə müdaxilə etmədən izləyir bizi. – Azad iradəyə görə Tanrı qarışmır pisliklərə? – az düşünərək verdiyi sualı oldu. – Eynilə ,Xədicəm, məhz ona görə Tanrı şəxsən müdaxilə etmir. Ardından Xədicə aramızda olan söhbəti saxlayaraq, əllərini dua vəziyyətinə gətirərək ovuclarını birləşdirdi. Səmaya deyil, düz qarşısına baxaraq Tanrısına dua etdi. Düzünü deyim, mənə əsas təsir edən məhz qızımın duası oldu. Ovuclarını birləşdirərək etdiyi duası uzun sürmədi, amma çox dərin oldu. Duada səsləndirdiyi sözlər bu tərzdə oldu: – Gözəl Allahım, sən hər şeyə qadirsən. Bizə azad iradə verərək üstün etdin, bunu öyrəndim atamdan, amma Tanrım biz azadlığın qədrini bilmirik. Ona görə də bizdən, yəni insanlardan azad iradəni geri al. Azad olmasaq da, heç olmasa ,xoşbəxt, sülh içində yaşaya bilək. Yoxsa, belə yaşamırıq bizlər…
Şuşada Vaqif Poeziya Günləri yekunlaşıb. Poeziya Günləri çərçivəsində Şuşanın bir sıra tarixi və mədəni məkanlarında müxtəlif tədbirlər baş tutub. Yaddaqalan anlar (fotolar):
CIDIR DÜZÜNDƏ (Sevimli şair dostum Qəşəm Nəcəfzadəyə) Şeir oxuyurdun Cıdır düzündə, Sovqatın eşq idi Şuşadan sənin. Hər misran bir nazlı simfoniyaydı, Sıxanda əlini Natəvan sənin.
Sevdası başqaydı çəkdiyin ahın, Nə qəfəs bülbülün,nə bu taxt şahın. Dönür “Durnalar”ı Molla Pənahın, Vəsfinə dayanıb Cabbar,Xan sənin.
Şuşada dağların o duman tülü, Yenə yaraşıqlı,yenə mürgülü. Bağrına basıbsan Xarıbülbülü, Şeir göyərtdiyin o meydan sənin.
Jan Jak Russonun “İctimai Müqavilə” və Tomas Hobbsun “Leviafan” əsərlərinin multikultural müqayisəli təhlili Siyasi fəlsəfə sahəsində Jan-Jak Russo və Tomas Hobbs əsərləri ictimai müqavilə və idarəçilik anlayışımızı əhəmiyyətli dərəcədə formalaşdıran nüfuzlu şəxsiyyətlər kimi seçilirlər. Russonun “İctimai Müqavilə” və Hobbsun “Leviafan” əsərlərində cəmiyyətin, avtoritetin və dövlətin təbiəti haqqında ziddiyyətli perspektivlər təqdim olunur. Bu nəzəriyyələrin multikulturalizmlə kəsişməsinin tədqiqi müxtəlif cəmiyyətlərin mürəkkəblikləri haqqında maraqlı fikirlər açır. Russonun “İctimai Müqavilə” və Hobbsun “Leviafanı” idarəçiliyin, cəmiyyətin və insan davranışının təbiəti haqqında əhəmiyyətli fikirlər verir. Jan-Jak Russo və Tomas Hobbs ictimai müqavilə və təbiətin vəziyyəti haqqında təzadlı fikirlər təqdim edirlər. Hər iki filosof cəmiyyətlərin formalaşması və hökumətlərin rolunu müzakirə edərkən, onların perspektivləri insan təbiəti, fərdi azadlıq və siyasi hakimiyyətin legitimliyi kimi əsas məsələlərdə fərqlidir. Russo fəlsəfəsi vətəndaşların kollektiv maraqlarını təmsil edən “ümumi iradə” ideyasını vurğulayır. O, iddia edir ki, ədalətli cəmiyyətdə fərdlər ümumi mənafe üçün ümumi iradəyə tabe olmalıdırlar. Russo hesab edirdi ki, multikulturalizm müxtəlif mədəni kimliklərə hörmət edildiyi və ümumi iradənin formalaşmasına töhfə verdiyi müddətcə ictimai müqavilə çərçivəsində yerləşə bilər. Onun fikrincə, dövlət müxtəlif mədəni qrupların özünəməxsus kimliklərini qoruyub saxlamaqla onların arasında harmonik birlik yaratmağı qarşısına məqsəd qoymalıdır. Russo nəzəriyyəsinin mərkəzində fərdi azadlıq və icma daxilində bərabərlik anlayışı dayanır. O, iddia edirdi ki, qanuni hökumət xalqın ümumi iradəsini əks etdirməli, qərarların imtiyazlı bir azlığın maraqlarına xidmət etməkdənsə, kollektivin xeyrinə olmasını təmin etməlidir. Russonun ümumi iradənin əhəmiyyətini və xalq suverenliyi anlayışını vurğulaması multikultural cəmiyyətlər üçün əhəmiyyətli təsirlərə malikdir. Belə kontekstlərdə problem ümumi iradənin cəmiyyətin birliyinə xələl gətirmədən müxtəlif mədəni, dini və ictimai dəyərlərə necə hörmət edəcəyini və onlara uyğunlaşa biləcəyini müəyyən etməkdən ibarətdir.
Bundan fərqli olaraq, Hobbsun “Leviafan” əsəri hökumətə və multikulturalizmə daha avtoritar baxışı təqdim edir. O iddia edir ki, təbiət vəziyyətində insanlar öz maraqları və güc istəyi ilə idarə olunur və bu, xaotik varlığa gətirib çıxarır. Hobbs təbiətin vəziyyətini həyatın “iyrənc, qəddar və qısa” olduğu əbədi müharibə və xaos şəraiti kimi təsvir edirdi. Bu vəziyyətdən xilas olmaq üçün fərdlər öz təbii hüquqlarından cəmiyyətdə nizam və təhlükəsizliyi təmin etmək səlahiyyətinə malik olan suveren hakimiyyətə – Leviafana – imtina edirlər. Hobbsun “Leviafan”ı cəmiyyətin dağılmasının qarşısını almaq və sülh və sabitliyi təmin etmək üçün vacib olan güclü mərkəzi hakimiyyəti simvollaşdırır. Onun nizam-intizamı qorumaq üçün güclü hökumətin zəruriliyinə diqqət yetirməsi ictimai birliyin və hakimiyyətə itaətin vacibliyini vurğulayır. Multikultural kontekstdə Hobbsun “Leviafan”ı müxtəlifliyin idarə olunmasında və fərqli mədəni inanc və təcrübələrdən irəli gələn potensial münaqişələrə vasitəçilikdə güclü mərkəzi hökumətin rolu ilə bağlı suallar qaldırır. “Leviafan”a bənzər bir hakimiyyət necə ola bilər? Asayişi qorumaq və münaqişənin qarşısını almaq üçün fərdlər öz azadlıqlarını suveren hakimiyyətə təhvil verməlidirlər. Çoxmədəniyyətli cəmiyyətdə Hobbs, sosial birliyi qorumaq və mədəni toqquşmaların qarşısını almaq üçün ümumi qanunlar və dəyərlər dəsti tətbiq edən güclü mərkəzləşdirilmiş gücü müdafiə edir.
