Aralık, gezegen günlüğünde bir başlangıcın ilk adımıdır, bir dönemin sonunu ve yepyeni bir dönemin tohumlarını işaretler
Bu ayın Latince kökü december-on’dur (10). Eski Türkçede bu aya Aralık denirdi. Bazı kaynaklara göre bunun nedeni Kasım ile Ocak ayları arasına denk gelmesidir.
Aralık, Arapçada “kanun-u evvel” olarak da bilinir: Başka bir deyişle, Aralık “Ocak’tan önce” anlamına gelir.
Bu ayda, çıplak gözle görülebilen beş gezegen – Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter ve Satürn – gün batımından sonra gökyüzüne iner. Bu gezegenlerin en önemlisi olan Mars, 8 Aralık’ta gözlem için çok uygun bir konuma ulaşır.
Sonun Başlangıcı (Kış Gündönümü)
Dünya’nın ekseni Aralık ortasına doğru eğildikçe, Güneş’in gökyüzündeki yolu ve yüksekliği yıl boyunca değişir. Güneş, kış gündönümü sırasında gökyüzünde daha kısa bir yol izler, bu da Yarımküre’de en kısa gündüz saatlerini ve en uzun gece saatlerini yaşadığı anlamına gelir.
Elbette, tüm aylar güzeldir, ancak Aralık bir başka güzel aydır.
Sonbaharın sonunu ve kışın gelişini müjdeleyen bu özel ay, beyaz kar manzaralarını ve ardından romantizm, şehvet ve umut mesajlarını sembolize eder. Bu muhteşem ay, bir kişinin kendi içinde yaşadığı hisleri daha derin bir duygu olarak ortaya çıkarır ve yeni başlangıçlar ve mutluluk çiçekler gibi açar. Çoğu insan bu ayı ayrılık acısına açılan bir kapı olarak görürken, ben ve benim gibi düşünen şairler Aralık ayını ayrılığa açılan bir kapı olarak değil, sonsuzluğa açılan bir kapı olarak görüyoruz.
Özellikle yazarlar ve betimleyiciler için Aralık, Ekim ve Kasım ayları kadar makale ve şiir yazmak için değerli bir aydır.
Aralık, hem vahşi hem de güzel, beyaz bir prenses gibidir ve ben onu her zaman yeni yılların ve yeni yüzyılların sevinçlerine açılan büyülü bir kapı olarak düşünürüm.
“Torpağında insan yaşar”, deyən bilgə – Ramiz Əsgər!
Dəyərli Bilgəmiz Ramiz Əsgər ziyalılığı ilə cəmiyyətə, elmi ilə xalqa hələ çox gərək idi. Xəstəhal olsa da daim milli-mənəvi dəyərlər yolunda, xalqın soykökünün dərki istiqamətində usanmadan çalışır, külüng vururdu. Türkmən qəhrəmanlıq dastanı olan “Goroğlu”nun (Koroğlu) ilk cildini bacısı Nailə xanım Əsgərlə bərabər tərcümə edib, tamamladığını feysbuk üzərindən bildirmişdi: “…İndi ön söz yazıram. Bu cilddə 13 boyun tərcüməsi var. 2-ci cilddə 18 boyun tərcüməsi olacaq. Möhtəşəm bir əsərdir. Ancaq nəşr üçün vəsait yoxdur… Qalanını siz düşünün. Təxminən 3 min manat lazımdır…” Ramiz Əsgər işin ən çətin mənəvi tərəfini həll etmişdi. Qalırdı maddi tərəfi. Yadıma bilirsiniz nə düşür? Rəhmətlik Şirməmməd Hüseynovun bugünlə səsləşən fikirləri: Abbas Səhət qəzetlərdə elan verir ki – “ay camaat gəlin yardım edin Mirzə Ələkbər Sabirin kitabını çap etdirək”. Görünən odur ki, o gündən bu günə heçnə dəyişməyib. Bircə elanın şəkli dəyişib: qəzet səhifəsindən internet səhifəsinə daşınmaqla.
Ramiz müəllim son zamanlar feysbukda ara-sıra statuslar paylaşırdı. Bunların birində ünvanına çoxsaylı xoş sözlər səsləndirilmişdi. Təvazökarlıq, sadəlik və alicənablıqla şəxsinə ünvanlanan dəyərli fikirləri qəbul etməyib, onun məsuliyyətli məsələ olduğunu bildirmişdi. Ramiz Əsgər məsuliyyətini tez-tez vatsap statusunda sevərək bölüşdüyüm “Su pərisi” şeirində də hiss etmişdim. Ramiz müəllim həmin şeiri Bakı Dövlət Universitetinin auditoriyasının birində səsləndirir. Bu anı telefon yaddaşına, sonra da tarixin arxivinə köçürən tələbəyə çox təşəkkür edirəm. Həmin şeirdə deyilir:
Ağ köpükdən sırğaları, Gümüş kimi ağ dərisi, Yarıb gəldi dalğaları, Yоsun saçlı su pərisi.
Heyrət ilə baxdım оna, Alоvlanır içərisi, Aşiq оlub bir insana, Eşqə düşüb su pərisi.
Dedi: “Sevdim bu adamı”, Gördüm о bir eşq dəlisi, “Оlmaz məndən su adamı”, Dinləmədi su pərisi.
Dedim оna: “Məndən vaz keç, Ürəyimdə var birisi, Öz sоyundan birini seç, Sev оnu sən, su pərisi.
Bu dünyanın hər şeyi var, Uçarısı, köçərisi, Tоrpağında insan yaşar, Sularında su pərisi”.
Dedi: “Daha sevgi bitdi, Yox könlümün müştərisi!” Göy sularda gözdən itdi, Qəlbi sınan su pərisi.
Bir səs qоpdu dоdağımdan, Fəryad, nida: “Su pərisi!” Dönüb öpdü yanağımdan, “Get, əlvida, su pərisi!”
Оndan sоnra görünmədi Nə ölüsü, nə dirisi, Hara getdi, bilinmədi, Yоxa çıxdı su pərisi.
Şeiri bütövlükdə ona görə paylaşdım ki, ziyalı ömrünə hazırladığım yazı ilə nəzər salan oxucu şeirlə tanış olsun. Qoy, bədii-ədəbi-estetik zövqü tərəqqi eləsin. Şeirin aşağıdakı sətirlərində bəşəriyyətdə var olan canlıların tutduğu mövqe, vəzifə açıq şəkildə oxucuya çatdırılır:
Bu dünyanın hər şeyi var, Uçarısı, köçərisi, Tоrpağında insan yaşar Sularında su pərisi
Şeirin bu misrası heç ağlımdan silinmir. Eləbil, düşüncə “qayası” üzərinə həkk olunub. “Torpağında insan yaşar” ifadəsi, sanki M.A.Ərsoyun “İstiqlal marşı”ndakı “…Basdığın yerləri “torpaq” deyib keçmə, tanı!..” sətirlərindən doğan gücdən alırdı…
Vətən torpaqlarının azadlığı Ramiz Əsgəri də xoşbəxt etmişdi. Ancaq çox təəssüf… Yaradıcılığının mayasını xalqın kökündən alan böyük alim babalarımızın həsrətlə dünyadan köçdüyü Qərbi Azərbaycanın – Dərələyəzini, Qafanını, Göyçəsini, Vedibasarını görə bilmədi.
Özümə ünvanlı xüsusi qeyd: Ötən illərdə əməkdar jurnalist, əziz müəllimim Qərənfil Dünyaminqızının məqaləsinə yazdığım fikirləri oxuyan Ramiz Əsgər öz təbrikini Qərənfil müəlliməyə çatdırmışdır. Ancaq unutqanlıq edib, bu təbriki Qərənfil müəlliməyə bildirməmişdim. İndi yadıma düşəndə çox təsirləndim. Digər bir məqam da var. Mühacirşünas alimimiz Abid Tahirli hər dəfə tələbələrinə milli dəyərləri, xalq ziyalılarını tanımaqları üçün suallar verir. Günlərin birində bizdən soruşdu ki, “Ramiz Əsgəri tanıyırsınızmı?”. Tələbələr arasında cavab elə də ürəkaçan olmadığı üçün baş verənlər müəllimimizə xoş təsir etmədi. Jurnalistika fakültəsində təhsil alan tələbənin üstünlüyü ondadır ki, müəllimlərimizdən dərsdən əlavə milli-mənəvi dəyərləri, məsələləri dərk etməyi, ziyalıları tanımağı da öyrənirik…
USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
1 dekabr Mustafa Müseyiboğlunun anadan olduğu gündür. Doğum günündə rəhmətlə anırıq.
MUSTAFA MÜSEYİBOĞLU HAQQINDA
Mustafa Müseyiboğlu – Gizir (Mustafayev Mustafa Müseyib oğlu) 1 dekar 1952-ci ildə Ağdam rayonu, Yusifcanlı kəndində anadan olub.
1959-cu ildə Ağdam rayonu Yusifcanlı kənd məktəbində birinci sinfə getmişdir. 1969-cu ildə Ağdam rayon Novruzlu kənd orta məktəbini bitirərək (9-10-cu siniflər), Bakı plan-iqtisad texnikumuna Tikintidə planlaşdırma ixtisası üzrə qəbul olunmuşdur. 1971-ci ildə təhsilini müvəffəqiyyətlə başa vurub hərbi xidmətə yollanmışdır. Xidməti keçmiş ittifaqın Komi Muxtar Sovet Sosialist Respublikasında (Rusiya – Komi Respublikası) layiqincə yerinə yetirib 1973-cü ilin dekabr ayında Vətənə dönür. Əvvəllər Bakı şəhərində yaşayıb fəaliyyət göstərsə də (1974-76-cı illərdə Maştağa qəsəbə sovetinin deputatı olub. 1975-ci ildən KP-nın üzvü idi.) 1976-cı ildə Yusifcanlıya köçür və 1993-cü ilə qədər burada yaşayıb, yaradır. 1993-cü ildən 1999-cu ilə qədər Yevlax rayonunun Xanabad kəndində, 1999-cu ildən 2018-ci ilədək isə Bakı şəhərində yaşamışdır. 2018-ci ilin dekabın 29-da Bakı şəhərində vəfat etmiş, Ağdam rayonu II Yusifcanlı kənd (Əfətli) qəbirstanlığında dəfn olunmuşdur.
Mustafa Müseyiboğlu Bakı plan-iqtisad texnikumundan (1971) əlavə Ağdam kənd təsərrüfatı kadırları ixtisas artırma məktəbində – İqtisadçı (1988), Moskva kənd kənd təsərrüfatı kadırları ixtisas artırma institutunda – İqtisadiyyat və aqro istehsalat sahələrinin təşkili (1992) üzrə təhsilini davam etdirmişdir.
Uzun illər kənd təsərrüfatı sahəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, keçmiş ittifaqın son günlərində dövlətdən torpaq icarəyə götürüb “İcarədar” statusu ilə şəxsi təsərrüfatını yaratmış ilk şəxslərdən biri olub (1991).
Tezyetişən “Kardinal” və “Hafisəli” üzüm sortlarını öz sahəsində uğurla sınaqdan keçirərək ancaq bu sortlardan ibarət ayrıca sahə yaratmışdır.
Kənd təsərrüfatında müxtəlif sahələrdə çalışdığı zamanlar mütəmadi olaraq kataloqda olan bütün mətbu orqanlara abunə olan Mustafa Müseyiboğlu yeni nəşr olunan kitabları da əvvəlcədən sifariş yolu ilə mütləq əldə edirmiş. Hələ gənc yaşlarından Gizir təxəllüsü ilə şeirlər yazan Mustafa Müseyiboğlunun əlyazmalar şəklində bir neçə kitab həcmində şeirlərinin olması barədə məlumat olsa da, Yusifcanlının işğalı zamanı bütün mal-mülklə bərabər zəngin kitabxanası, həmçinin əlyazmaları da xain düşmən tərəfindən yağmalanaraq, məhv edilmişdir. Əlimizdə qalan irsi yalnız “Sibiriyadan məktublar və iki şeir” adlı kitabdan ibarətdir. 2018 – ci ildə MYK -ın ömürlük fəxri katibi seçilmişdir.
EHTİRAMLA ANIRIQ 1 dekabr – Xalq şairi Məmməd Arazın anım günüdür. Könlü Vətən torpağını vəsf edərək Azərbaycan dünyasından dünyaya baxan əbədiyaşar-müqtədir Şairimizin ruhuna salam olsun! Ustadın işıqlı xatirəsini sağlığında yazdığım “Təzələnir söz qatı” ithaf şeirim və vəfatından təsirlənərək qələmə aldlığım “Söz kəhkəşanında poeziya bürcü” düşüncələrimin aynasında ehtiramla yad edirəm. ——————————————————————– SÖZ KƏHKƏŞANINDA POEZİYA BÜRCÜ Yolum demək olar ki, hər gün “Zabitlər bağı”ndan keçir. Redaksiyamız bu bağın həndəvərində olduğundan əsas gediş-gəlişim də bura təsadüf edir. Bağda gövdəsi yarı yanmış, oyuğu kömürləşən bir tut ağacı var, yanından etinasız ötə bilmirəm. “Əmi” deyə müraciət etdiyimiz bənzərsiz şair Məmməd Arazla bağlı bir xatirə tilsimləyir burdan keçəndə məni. …Məmməd Arazın solğun, lakin nurani çöhrəsində xəfif bir təbəssüm var idi. Baharın nisan ayının həlimliyi deyəsən, bir az da həlimləşdirmiş, kövrəltmiş, duyğulandırmışdı şairi. Əlindəki əsaya dirsəklənib oyuğu kömürləşən ağaca heyran-heyran tamaş edirdi. (Görən, Məmməd əmi nələr düşünürdü, ilahi?!) Şairin necə deyərlər, “canlı əsası” – daim qayğısını çəkən, “Dədə” deyə müraciət edən Mais dostumuz isə nədənsə şairdən aralı dayanıb fikrə getmişdi. Bəlkə də, şairi düşüncələrindən ayırmaq, “tənhalığına” mane olmaq istəmidi… Məmməd Arazın nəzər – diqqəti tut ağacının “qaysaqlanmış yarasında” idi. Kənardan xeyli seyr etdim şairin bu halətini. Handan-hana yaxınlaşıb ziyarət etdim… Baxışlarında bir nisgil var idi şairin… Baharın cilvəli çağında yaşıllığa bürünmüş bu guşədə görən, niyə məhz bu “yaralı” tut ağacının seyrinə dalmışdı?.. Bəlkə, öz taleyinin oxşarlığını təbiətdə sonuncu dəfə seyr etdiyindən, ömrünün sonuncu ilinə düşən bu baharla vidalaşması idi?.. Bəlkə, onun üçün bu baharın sonuncu olması dammışdı ürəyinə… …Məmməd Araz ömrünün 72-ci ilində (1 dekabr 2004-cü il) dünyasını dəyişdi. Məmməd Araz dünyası isə əbədidir, dəyişməzdir. Nə qədər ki, ruhumuzun təsəllisi, mənəvi dünyamızın aynası olan poeziya duyğulara sığal çəkirsə, Məmməd Araz ədəbi irsi də zamandan asılı olmayaraq ürəkləri riqqətə gətirəcək, hər nəsil öz ruhunda yaşadacaq və yaşayacaq Məmməd Araz dünyasını. Şərqin böyük mütəfəkkirlərindən olan Cəlaləddin Rumi demişkən: “Ölümümüzdən sonra məzarımızı yerdə arama,ariflərin könlündədir könlümüz”. Məmməd Araz haqq nuruna boyanan haqq şairi idi… Şair “Vəsiyyət” şeirində yazır:
Qara cilddə çap eləyin kitabımı, Məndən sonra Tünd qara. Fəqət soy – adımı Süd rəngiylə həkk edin ora. Daha nə deyim, Qoy mən Qara torpaq üstündə Üfüqə doğru gedən Ağ yola bənzəyim.
Qara torpaq üstündə üfüqə doğru gedən ağ yola dönmüş Məmməd Araz poeziyasının məziyyətləri haqqında hələ çox fikirlər söylənəcək və yazılacaq. Mən sadəcə olaraq dəryadan damla timsalında bir məqamı qeyd etmək istəyirəm. Məmməd Araz poeziyasında mövzu zənginliyi vahid struktur bütövlüyünə köklənir. Bu bütövlük şairin “ mizan-tərəzisinin“ haqq pərsəngində olması ilə şərtlənir. Oxucunu psixoloji ətalətdən silkindirir, öz poetk kredosunu – məslək kredosunu aşılayır. Məmməd Araz poeziyası Ulu Sözün poetik məqamında bizi duyğuların zirvəsinə ucaldan bənzərsiz bir dünyadır. Bu dünyanı yaradan şair özü isə dünyaya Azərbaycan dünyasından baxır:
Azərbaycan – qayalarda bitən bir çiçək, Azərbayan – çiçəklərin içində qaya. Mənim könlüm bu torpağı vəsf eləyərək, Azərbaycan dünyasından baxır dünyaya.
Baxır söz-zöz, misra-misra Azərbaycan xalqının müqtədir oğlu, Xalq şairi. ( təkcə fərmanla verilən təltiflə, fəxri adla deyil, sözün müstəqim mənasında da xalq şairi) Bədi fikir daşıyıcılarından olan İ.Y. Frankonun “ Böyük şairlər xalqın vicdanıdır” deyimi unudulmaz ədəbi sima olan Məmməd Araz şəxsiyyətinin və şeiriyyətinin boyuna biçiilb. Şeiriyyəti duyğularıma məhrəm və məlhəm olan Məmməd Arazın dünyaya “özü kimi” sığal çəkən söz qatına yenməyə çalışıram. Çağdaş ədəbiyyatımızın – söz kəhkəşanımızın poeziya bürcü haqqında vaxtilə (1994) yazdığım “Təzələnir söz qatı “ adlı şeirim Ustadı anım məqamı ilə yaddaşımda bir daha misra-misra yarpaqlanır:
Zaman məkan üstündə çapırdır öz atını, Dolayıb biləyinə dünyanın damarını. Məmməd Araz kəlməsi təzələr söz qatını, Dünyaya özü kimi çəkəndə tumarını.
Aqil sözü-haqq sözü, haqqın olar bir üzü, “Ağızda dil sümüksüz, amma sümük sındırar”. Görəndə bir biçimdə naşı əyriylə düzü, Kor gözlərə şairin sözü çıraq yandırar.
Dünya dəyirman daşı, hərləndikcə hikkəli, Üyütsə neçə kərə, unu olmaz kəpəksiz. “Bir zərrənin işığı milyonlara şərikli”, Nə qədər ki, işıq var, olmayacaq şəriksiz.
“Dünya sənin” deyəndə, dünya mənim deyənlər Yanıldı gümanında duyğusuz, daş ürəklər. Dünyanı evi bilsə bu dünyaya gələnlər, Dünyamızı bəzəyər, açar güllər-çiçəklər.
O “iti bazarında atından baha dünya” “…Taleyin oyununda” neçə kərə kəm oldu. Arazın axarını kəsdi “xırsız əjdaha”, Ürəklər qübarlandı, gözün payı nəm oldu.
Misqal-misqal o nəmi ürəyinin istisi Qurutmağa çalışdı, özü yandı, alışdı. Araz keçdi özündən, doğdu coşmaq həvəsi, Qovuşdular – gur Araz nur Araza qarışdı…
Mən ki, sənə bulud-bulud, yağış-yağış bağlıyam – Aramızda nə çətir var, nə də dam var, İlahi. Yer üzündə Nə mənim tək göy üzünə ağlayan, Nə də məni sənin kimi unudan var, İlahi.
Sənin ərşin – sonsuzluqdu, mənim ərşim – dualar, Alanı çox… Satanı çox… Arşın-arşın dualar… Bir məbəddən dərgahına uçur qurşun-dualar, Bir məbəddə sönən ümid, yanan şam var, İlahi.
Min illərdi ümidləri yeyir… Doyur adamlar, Səccadədə hücrə-hücrə, oyuq-oyuq adamlar… Bilirsənmi necə yanır soyuq-soyuq adamlar? Mən bilirəm… Nə tüstüm var, nə bacam var, İlahi!
Bir yol buldum min yolkəsən baxışların içindən – Sualların, alqışların, qarğışların içindən… Əlçim-əlçim buludların, yağışların içində Bu dünyada unutduğun bir adam var, İlahi! Bakı, 06 yanvar 2023-cü il
