USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam!
DAĞLAR (Dağlara xitabən üçüncü şeiri) Tarix səhnəsində yetişdi zaman, Başlanmış bu çağın mübarək, dağlar! Hələ nə zəfərlər gözləyir bizi, Qutlanmış novrağın mübarək, dağlar!
* * * Dövranın gərdişi döndü, dəyişdi, Davadan doğulan ərlər yetişdi, Didilmiş yaralar tutdu, bitişdi, Üç rəngli duvağın mübarək, dağlar!
* * * Nə vaxtdır yol-iriz bağlı qalmışdı, Qoynunda yağılar məskən salmışdı, Canımı sağalmaz bir dərd almışdı, Sayalı qonağın mübarək, dağlar!
* * * Qurtuldu yağıdan zənburun, balın, Bir başqa görünür yamacın, yalın, Zirvəndən boylanır şanlı hilalın, Müqəddəs sancağın mübarək, dağlar!
* * * Haqqa nisbət tutub ulu Ələsgər, Andırıb, tanıdıb, bilib pərisgar, Hər səngər məbəddi, pirdi hər əsgər, Şuşa tək ocağın mübarək, dağlar!
* * * Ay Ustac, min şükür arzuna yetdin, “Dədə”n gedən yolu, sən də qət etdin, Dolandın dünyanı yurdunda bitdin, Doqquzu zər tuğun mübarək, dağlar!
ÜÇ QARDAŞ (Azərbaycan, Türkiyə, Pakistan qardaşlığına)
Bir qardaş sağında, biri solunda, Təpəri dizində, gücü qolunda, Qardaşlıq məşəli yanır yolunda, Yeni çağ başladır xan Azərbaycan! Türkiyə, Pakistan, can Azərbaycan! * * * Xətai amalı bu gün oyaqdır, Nadirin əməli bu gün dayaqdır, İlhamın təməli bu gün mayakdır! Yeni çağ başladır xan Azərbaycan! Türkiyə, Pakistan, can Azərbaycan! * * * Zamanla yaşadıq xeyli qeylü-qal, Görməsin bir daha bu birlik zaval, Dağlara biryolluq qayıdır Hilal, Yeni çağ başladır xan Azərbaycan! Türkiyə, Pakistan, can Azərbaycan!
YAZARLAR.AZ avtomatoik “Google” axtaş sisteminin nəticələrinə əsasən Azərbaycanın internet üzərindən ən çox oxunan yazarlarının siyahısını təqdim edir. İlk onluqda, Anar, Çingiz Abdullayev, Hüseyn Cavid (ruhu şad olsun), Gülhüseyn Hüseynoğlu(ruhu şad olsun), Hüseyn Abbaszadə(ruhu şad olsun), Kamal Abdulla, Afaq Məsud, Akif Abbasov, Zaur Ustac və Zaur Qəriboğlu kimi yazarlarımız Yurdumuzu bu sərhədsiz məkanda uğurla təmsil edirlər.
Qeyd:
İstənilən şəxs “Google” axtaş sistemində AZƏRBAYCAN YAZARLARI yazıb axtarş etməklə nəticələri yoxlaya bilər.
XALQIMIN, ORDUMUN İLHAMI İLHAM! Ən uca kürsüdən dedi sözünü, Bircə hərəkətlə sildi yüzünü, Bilmək istəyirsən əgər düzünü, Tarixindən aldı ilhamı İlham! Xalqımın, ordumun ilhamı İlham! * * * Əvvəlcə xainin qırdı belini, Sonra namərdlərin kəsdi dilini, Sevdi obasını, sevdi elini, Tarixindən aldı ilhamı İlham! Xalqımın, ordumun ilhamı İlham! * * * Yüz ölçdü, bir biçdi, ustdan usta, Mizanı yerində; nə tez, nə asta, Cəngilər çalındı bu dəfə “Rast”da, Tarixindən aldı ilhamı İlham! Xalqımın, ordumun ilhamı İlham! * * * Bir həmlədə pozdu kələyin, fəndin, Uçudu, dağıtdı illərin bəndin, Hər dəfə yanıltdı düşmənin zəndin, Tarixindən aldı ilhamı İlham! Xalqımın, ordumun ilhamı İlham! * * * Ustaca bəllidi zamanın feli, Taixdə dastandı babamın qolu, Dəmir yumruq oldu İlhamın əli, Tarixindən aldı ilhamı İlham! Xalqımın, ordumun ilhamı İlham!
USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam!
ONU TANRI SEÇİB Şərəfli əcdadın şanlı övladı , Bütün ulusunun qolu, qanadı, Hər yanda fəxrlə çəkilir adı, Çağ açıb qapadan söydandır soyu! Tanrı tərəfindən qutlanıb toyu! * * * İlhamdır istəyi, elin arzusu, Amalı, bir şirin dilin arzusu, Əməli, tər qönçə gülün arzusu, Çağ açıb qapadan söydandır soyu! Tanrı tərəfindən qutlanıb toyu! * * * Nizamı, gərdişi ustadan usta, Təftişi, gedişi ustadan usta, Planı, döyüşü ustadan usta, Çağ açıb qapadan söydandır soyu! Tanrı tərəfindən qutlanıb toyu! * * * Seçir, sonalayır, sorur düşməni, Ağladır, sızladır, yorur düşməni, “iti qovan kimi qovur düşməni” Çağ açıb qapadan söydandır soyu! Tanrı tərəfindən qutlanıb toyu! * * * Nitqi, bəlağəti, şəsti yerində, Görkəmi yerində, büstü yerində, Alınmaz qaladı, postu yerində, Çağ açıb qapadan söydandır soyu! Tanrı tərəfindən qutlanıb toyu!
DAĞLAR (Dağlara xitabən üçüncü şeiri) Tarix səhnəsində yetişdi zaman, Başlanmış bu çağın mübarək, dağlar! Hələ nə zəfərlər gözləyir bizi, Qutlanmış novrağın mübarək, dağlar!
* * * Dövranın gərdişi döndü, dəyişdi, Davadan doğulan ərlər yetişdi, Didilmiş yaralar tutdu, bitişdi, Üç rəngli duvağın mübarək, dağlar!
* * * Nə vaxtdır yol-iriz bağlı qalmışdı, Qoynunda yağılar məskən salmışdı, Canımı sağalmaz bir dərd almışdı, Sayalı qonağın mübarək, dağlar!
* * * Qurtuldu yağıdan zənburun, balın, Bir başqa görünür yamacın, yalın, Zirvəndən boylanır şanlı hilalın, Müqəddəs sancağın mübarək, dağlar!
* * * Haqqa nisbət tutub ulu Ələsgər, Andırıb, tanıdıb, bilib pərisgar, Hər səngər məbəddi, pirdi hər əsgər, Şuşa tək ocağın mübarək, dağlar!
* * * Ay Ustac, min şükür arzuna yetdin, “Dədə”n gedən yolu, sən də qət etdin, Dolandın dünyanı yurdunda bitdin, Doqquzu zər tuğun mübarək, dağlar!
ÜÇ QARDAŞ (Azərbaycan, Türkiyə, Pakistan qardaşlığına)
Bir qardaş sağında, biri solunda, Təpəri dizində, gücü qolunda, Qardaşlıq məşəli yanır yolunda, Yeni çağ başladır xan Azərbaycan! Türkiyə, Pakistan, can Azərbaycan! * * * Xətai amalı bu gün oyaqdır, Nadirin əməli bu gün dayaqdır, İlhamın təməli bu gün mayakdır! Yeni çağ başladır xan Azərbaycan! Türkiyə, Pakistan, can Azərbaycan! * * * Zamanla yaşadıq xeyli qeylü-qal, Görməsin bir daha bu birlik zaval, Dağlara biryolluq qayıdır Hilal, Yeni çağ başladır xan Azərbaycan! Türkiyə, Pakistan, can Azərbaycan!
Allah insanı müxtəlif biçimdə, müxtəlif taledə, müxtəlif xislətdə yaradır. Taleyin sınağına çəkilir insan. Dözən, dözümlu insan üçün olur Allahın məhəbbəti və mərhəməti. Belə bir məhəbbət və mərhəmət payından şükürlü olan Mələyim!
Dünyaya tək gəlir,
Tək gedir İnsan!
Təklik deyil qorxulu!
Özünü tək hiss eləsən qorxulu!
Allahına sınan tək olamaz biləsən!
Özünü üzməyəsən!
Deyirdin Allah məni həmişə yaxşı insanlarla rastlaşdırıb. Onlar mənim yollarımı işiqlandırıb! Öz içində olan işıq səni nurlandırıb! İçində ola İlahi Eşq səni çoxlarında daha varlı edib! Sənin varın olan nəcib xasiyyətin,Yaradanın yaraddıqlarına olan sevgin, saf niyyətin xoşbəxtliyin oldu. Seçdiyin peşəyə olan vurğunluğun sənin uğurun!
Cəmiyyətin tərəqqisi məktəbdən, məktəbin dəyəri isə keyfiyyətli və səriştəli müəllimdən asılıdır. Gənc nəslin mənəvi aləminin memarı, cəmiyyətin etibar etdiyi şəxsdir müəllim. Cəmiyyətimiz ən əziz, ən qiymətli sərvətini – uşaqları, öz ümidini, öz gələcəyini müəllimə etibar edir. Yaradıcı düşünən vətəndaş və şəxsiyyət yetişdirməklə həyata keçirdiyi müqəddəs bir vəzifə, ilahi bir missiyanın daşıyıcısı Qobustan rayon Cəyirli kənd Ayaz Quliyev adına tam orta məktəbin dəyərli müəllimi, kollektivin, şagirdlərinin sevimlisi, Raifə Mürvət qızı Hidayətova dünyasını dəyişmişdir. Dəyərli ziyalı, peşəkar pedaqoq , gözəl İnsan əziz Raifə xanımı bir neçə gün əvvəl doğum günü münasibətilə təbrik etdik! Bu gün o yeni mənzilində üyuyacaq !Raifə müəllimə respublikada tanınan, sevilən , həyat sevgisi ilə dolu gözəl insan, istedadlı müəllim, vəfalı dost idi. Səni heç vaxt unutmayacağıq.
Uzun müddət idi amansız xəstəliklə mübarizə aparırdı! O qədər ağrı-acıya rəğmən yenə də narahatlığını dilə gətirməzdi, üzünüzdəki təbəssümü bir an belə əskik olmazdı…
Bu bir Qədər qismətdi! Ad gündə Onu doğmaları,əzizləri,dostları təbrik etdilər ,
ona olan sevgilərini,arzularını dilə gətirdilər,son dəfə danışdım onula…Nə yaxşı bu təbrikləri sevinərək dinləmək qisməti oldu. Qədir-Xum baramını təbrik etdim. Ximya qəbul etmişdi,5 gün sonra Sertifikasiya imtanına girib 45 bal toplamışdı,dedi özümə çox əziyyət verdim… Bu gün nə qədər çətindir sənin doğmalarına, səni sevənlərinə, əlimizdən nə gəlir ki..
Hidayətova Raifə Mürvət qızı 04.07.1966 -cı il tarixdə Şamaxı rayon Cəyirli kəndində anadan olub.1974 -ci ildə Cəyirli kənd tam orta məktəbində birinci sinfə daxil olub 1984-cildə həmin məktəbin 10-cu sinfini bitirib.1985-ci ildə bir illik rabitəçi kursunu bitirib.1986-1990-cı illə qədər Şamaxı rayonunda 56 nömrəli obyekdə rabitəçi(Telefonçu qız)işləyib.1993-cü ildə doğulduğu Cəyirli kəndində Uşaq Birliyi Təşkilatı Rəhbəri vəzifəsində işləyib.1999-cu ildə Şamaxı M.Ə.Sabir adına Mədəni Maarif Texnikumunun ibtidai sinif müəllimi fakultəsinə daxil olub.2001-ci ildə işlədiyi A.Quliyev adına Cəyirli kənd tam orta məktəbində müəllim olaraq fəaliyyətə başlayıb.Bir çox təlimlərdə iştirak edib.Rayon Təhsil Şövbəsi rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən işdə gördüyü naliyyətlərə görə Təşəkkürnamə və Fəxri fərmanla təltif olunub.2012-ci ildən Azərbaycan Təhsil Şurası İçtimai Birçiyinin fəal üzvüdür.Yazıçı jurnalist Böyükağa Mikayıllının müəllimin iş təsürbəsi kitabında məqaləsi və pedoqoji təcürbəsi Respublika üzrə yayımlanıb.2018-ci ildə Təhsil Şurasının Pedoqoji işçiləri ilə birlikdə Ukrayna şəhərinə işgüzar səfər edib.Ukraynada olarkən pedoqoji fəaliyyəti video slaydla yayımlanıb təqdim edilib.R.Hidayətovanın pedoqoji fəaliyyəti böyük marağa səbəb olub.Bunlarla yanaşı 2019-cu ildən Etwinq layihəsinin qurucusu və üzvüdür…
Şagirdləri bir çox Ali məktəbləri texnikumları bitirib.
İnsanlığı, sağlam düşüncə və yanaşması, ünsiyyət ilə qəlblərdə özünə taxt qurmuş Raifə müəllimin doğmalarına, əzizlərinə , onu tanıyanlara baş sağlı veririk! Yeni mənzilin Mübarək olsun! Yerin Cənnət Məkan olsun !
YAZARLAR.AZ avtomatoik “Google” axtaş sisteminin nəticələrinə əsasən Azərbaycanın internet üzərindən ən çox oxunan yazarlarının siyahısını təqdim edir. İlk onluqda, Anar, Çingiz Abdullayev, Hüseyn Cavid (ruhu şad olsun), Gülhüseyn Hüseynoğlu(ruhu şad olsun), Hüseyn Abbaszadə(ruhu şad olsun), Kamal Abdulla, Afaq Məsud, Akif Abbasov, Zaur Ustac və Zaur Qəriboğlu kimi yazarlarımız Yurdumuzu bu sərhədsiz məkanda uğurla təmsil edirlər.
Qeyd:
İstənilən şəxs “Google” axtaş sistemində AZƏRBAYCAN YAZARLARI yazıb axtarş etməklə nəticələri yoxlaya bilər.
Transsendentalizm XIX əsrin əvvəllərində ətrafında cəmlənmiş Amerika ədəbi, fəlsəfi, dini və siyasi hərəkatıdır. Digər mühüm transsendentalistlər Henri Devid Toro, Marqarit Fuller, Lidia Maria Çild, Amos Bronson Alkot, Frederik Henri Hedc, Elizabet Palmer Pibodi və Teodor Parker idi. İngilis və Alman romantizmi, Herder və Şleyermaxerin Bibliya tənqidi və Hume skeptisizmi ilə stimullaşdırılan transsendentalistlər yeni bir dövrün yaxınlaşması təntənəsi ilə fəaliyyət göstərirdilər. Onlar öz müasir cəmiyyətlərini onun düşünülməmiş uyğunluğuna görə tənqid edirdilər və hər bir insanı, Emersonun sözləri ilə desək, “kainatla orijinal münasibət” qurmağa çağırırdılar. Emerson və Toro bu əlaqəni təbiətin içində tənhalıqda və yazılarında axtarırdılar. 1840-cı illərdə onlar digər transsendentalistlərlə birlikdə Bruk Farm, Fruitlands və Valdenin sosial eksperimentləri ilə məşğul olurdular; və 1850-ci illərə qədər Amerika köləliyinin getdikcə daha kəskin tənqidi məna daşımasına yardımçı oldular.
Transsendentalizm sadə bir fikri təsvir edən çox formal bir sözdür. İnsanlar, kişilər və qadınlar eyni dərəcədə özləri və ətrafdakı dünya haqqında görə bildiklərini, eşitdiklərini, daddıqlarını, toxunduqlarını və hiss etdiklərini “aşan” və ya ondan kənara çıxan biliyə sahibdirlər.
Bu cərəyanın mühüm konsepsiyalarını hazırlayan Emerson Harvardda təhsil almış tanınmış esseist və mühazirəçi idi. O, ilk həqiqi Amerikalı mütəfəkkir kimi kimi tanınırdı. Ən məşhur “Amerikalı alim” essesində o, amerikalıları ilham və təqlid üçün Avropaya baxmağı dayandırmağa və özləri o insanların təbii olaraq yaxşı olduğuna və hər kəsin potensialının hüdudsuz olmasına inandırırdı. O, həmkarlarını özlərinə, təbiətə, sənətə və iş vasitəsilə həyatın ən çaşqın suallarına cavab axtarmağa ruhlandırırdı. Onun transsendentalizm fəlsəfəsinə verdiyi intellektual töhfələr unikal Amerika idealizmini və islahat ruhunu canlandırdı.
Transsendentalist ideyalar kompleksi
Transsendentalistlər yetəri qədər idealist və optimist idilər, çünki axtardıqları hər şeyə cavab tapa biləcəklərinə inanırdılar. Onların etməli olduqları şey öz intuisiyaları ilə təbiətin xarici simvollarını oxumağı öyrənmək və onları mənəvi faktlara çevirmək idi. Transsendentalistlər elan etdilər ki, hər şeydə məna var və bu məna mahiyyətlidir, hamısı ilahi planın hissələri ilə bağlıdır. Emerson şərin özlüyündə bir varlıq olmadığını, sadəcə olaraq onun dairəsində yaxşılığın da olmaması olduğunu təkid edərək onu təkzib etdi.
Yaxşılığa icazə verilirsə, pisliyə yer qalmır.
Transsendentalistlərin fikrincə, hər kəs dünyanın görünən qarışıqlığını və xaosunu “aşmaq” və təbiətin əlamətlərini anlamaq gücünə malik idi. Yer üzündə hər şeyin içində ilahi “qığılcım” var və buna görə də onlar hamısı bir bütövün parçasıdır. Bu fəlsəfə fərdiyyətçiliyə nikbin vurğuya səbəb oldu. Fərdiliyin bir tərəfi də fərdin cəmiyyət qarşısındakı dəyəridir. Cəmiyyəti “aşmaq” üçün ilk növbədə onun keçmişinə və kənarına baxmağı bacarmaq lazımdır. İnsan öz instinktlərinə tabe olmalı, cəmiyyətin diktə etdiyinə uymamalıdır. Cəmiyyət fərdə uyğunluq baxımından təsir etsə də, insanın özünə və şəxsiyyətinə sadiq qalması vacib olur nəticədə. İkincisi, fərdiyyətçilik özünə güvənməyi ehtiva edir. “Özünə güvən” essesində də məhz Emerson oxucunu, özünə güvənməyə çağırırdı. Güvənsizlik yetkin bir insan həyatını süquta uğradacaq ən xoşagəıməz problemdir.
Transsendentalist romantika
19-cu əsrin Amerika Romantik və Transsendental hərəkatları 18-ci əsr maarifçilik əsrinin həqiqəti kəşf etməyin yolları kimi elmə və rasionalizmə vurğu etməsinə qarşı bir reaksiya idi. Bu hərəkatlarla əlaqəli olan yazıçılar fərdlərin fərqli fikir söyləmək və vətəndaş itaətsizliyi ilə məşğul olmaq hüququnu istisnasız müdafiə edirdilər. Onlar, həm də hesab edirdilər ki, hökumət ifadə azadlığına müdaxilə edə bilməz və etməməlidir. Onların yazıları 1960-1970-ci illərin vətəndaş hüquqlarına, bərabər hüquqlara və müharibə əleyhinə etiraz hərəkatlarına mütərəqqi əsasda təsir etdi. Onlar eyni zamanda bəzi Ali Məhkəmə hakimlərinin düşüncəsinə və dolayı yolla məhkəmə şərhinə təsir göstərmişdlər.
Romantiklər arasında ədəbi nəhənglər Herman Melvil və Nataniel Hotorn var idi .
Transsendentalistlər fərdiyyətçiliyə və özünə güvənməyə yüksək şəkildə dəyər verirdilər
Təxminən 1830-cu ildən 1860-cı ilə qədər davam edən transsendentalizm Romantik hərəkatın həyati bir hissəsi idi. Ralf Uold Emerson onun ehtimal olunan lideri idi. Henri Devid Toro və Marqaret Fuller hərəkatın rəhbərləri arasında idi.
Cərəyanın müasir aktuallıq eksprumtu
Dünyanın daxili təbiətini qurmağa çalışan nəzəriyyələr həmişə maraqlı və ibrətamiz olacaqdır. Onlar təxəyyülü ələ keçirir və əgər görmək istəyiriksə, bizə bildiklərimizin sərhədlərini göstərir. Transsendentalistlər heç vaxt tam bir nəzəriyyə yaratmadılar. Dəyərlərini reallığın əsasına qoyan birini yaratmaq, onlardan fəaliyyətə olan maraqlarını və faktlara instinktiv sədaqətlərini bir kənara qoymağı tələb edərdi. Bunun əvəzinə, onları yaxşılığa yaxınlaşdıran təcrübələri dəstəkləmək üçün kortəbii nəzəriyyələr yaratdılar. Onların hazırladıqları nəzəriyyənin hissələri son reallığın müvafiq hissələrini tutduqları üçün deyil, insanların dünyada yaxşı olan hər şeyi sevməyə nə dərəcədə qadir olduğunu bizə göstərdiyi üçün daim aktualdır.
Transsendentalistlər öz təcrübələrini tam işlənmiş mütləq reallıq nəzəriyyəsində əsaslandıra bilməsələr də, bunda uğur qazanmağa ehtiyac duymadılar. Şüurun ecazkar yaradıcılığını qiymətləndirmək, əxlaqi hərəkətləri təsdiqləmək və gözəllik üzərində düşünmək öz-özünə həyata keçirilən təcrübələrdir. Onları və dəstəklədikləri dəyərləri müxtəlif nəzəriyyələr vasitəsilə eyni dərəcədə yaxşı izah etmək olar və bir çox filosoflar gözəlliyə, əxlaqa və ya şüura reallıq statusunu təyin edən tam sistemlər inkişaf etdirmişlər. Transsendentalistlər öz təcrübələrini nəzəri əsaslarla təmin etməyə çalışırdılar, lakin onların təcrübələri onların qənaətbəxş hesabını hazırlamaq cəhdlərindən müstəqildir. Təyyarənin onu havada tutmaq üçün naqillərə ehtiyacı olmadığı üçün onların nəzəriyyələrin dəstəyinə ehtiyacı yoxdur. Təkcə bu yox, lakin nəzəriyyələrdə təcrübələri əsaslandırmaq səyləri məyusluqla doludur, çünki çox inandırıcı nəzəriyyələr var və birinin bəyənmədiyi nəzəriyyələr daima müdafiə edilməlidir. Transsendentalistlərin öz təcrübələrinə ömür boyu bağlılıqları olub. Transsendentalizmin ürəyini təşkil edən təcrübələrin dəyərini şişirtmək çətindir. Biz maarifləndirmənin qeyri-mümkünlüyünü və onun məhsullarının möcüzəsini gözdən itirməyə meyl edirik. Əxlaqi hərəkətlərin düzgünlüyü bizi heç də həmişə təsirləndirmir və biz çox vaxt adi əşya və hadisələrdə gözəlliyi görə bilmirik. Uşaqlıqdan bir çoxumuza aşılanan təkmilləşdirməyə diqqət bizi mühasibat uçotu və proqnozlaşdırmanı tələb edən faktlarda batırır. Biz təxəyyül və imkanlar sahəsinə getdikcə kor oluruq. Transsendentalizmi hər zaman tətbiq etsəydik, dünyanın necə olacağını düşünün. Biz şüuru kainatda tayı-bərabəri olmayan bir möcüzə kimi nəzərdən keçirərdik. İstər görülən, istərsə də şahidi olan tək bir əxlaqi hərəkət özünü yaxşı hiss etməyə səbəb olardı. Bəlkə də ən yaxşısı, gözəlliyin ən kiçik zərrəsini belə əldən verməzdik. Bir naxış, rəng, göz ucu ilə görünən bir parıldamaq bizi bütün darıxdırıcı faktlardan üstün tutaraq təfəkkür sevincinin zirvəsinə qaldırardı. Bunların heç biri reallığın daxili müqəddəsliyində yaxşını, gözəli və ya hətta həqiqəti bərqərar etməyəcək, lakin o, bizim təcrübəmiz olan reallığı zənginləşdirəcək məhz transsendentalistlərin də hər şeydən əvvəl axtardıqları bu mənalar idi.
Antitranssendentalist baxışlar
Anti-transsendentalistlər insanlığa və həyata bu optimist baxışı rədd edirdilər. Onlar belə optimizmin sadəlövh və qeyri-real olduğunu elan etdilər. Anti-transsendentalistlər daha pessimist münasibəti əks etdirir və diqqəti insanın kainatdakı qeyri-müəyyənliyinə və məhdud potensialına yönəldirdilər. Onlar təbiətə geniş və anlaşılmaz, xeyirlə şər arasındakı mübarizənin əksi kimi baxırdılar. Anti-transsendentalistlər insanların azğınlaşdığını və yaxşılıq üçün mübarizə aparmalı olduğunu hiss edirdi. Onlar yaxşılığın bəziləri üçün əlçatan olduğunu düşünsələr də, pisliyə öz varlığı kimi inanırdılar. Onlar günahın aktiv qüvvə olduğuna inanırdılar; bu, təkcə yaxşılığın yoxluğu deyildi; onlar həqiqətən də hansısa səviyyədə şeytanın mövcud olduğunu düşünürdülər. Anti-transsendentalistlər daha yüksək bir hakimiyyətə inanırdılar və təbiət son nəticədə Tanrının yaradılması və sahibliyidir – və insanlar tərəfindən başa düşülə bilməz.
Anti-transsendentalistlər qorxurdular ki, tam fərdiyyətçilik arzulayan insanlar insan təbiətinin daha pis tərəflərinə keçərlər. Onlar transsendentalizmi eqoist və praktiki olmayan hesab edirdilər. Anti-transsendentalistlər narahat idilər ki, xarici məhdudiyyətlər, məsələn, ictimai əxlaqlar olmadan insanlar yalnız hissiyyatlı həzz almaq üçün bilavasitə ehtiyacları və istəkləri ilə motivasiya olunacaqlar. Burada, görünür, onlar transsendentalizmin əsas ideyasını əldən verdilər: insan rasional aləmdən mənəvi aləmə keçərkən “heyvanist” impulslardan yuxarı qalxmağa çalışır.
Transsendentalist mənəvi doktrinanın bütün əlaqəsini qəbul edir. O, möcüzəyə, insan şüurunun yeni işıq və güc axınına həmişə açıq olmasına inanır; o, ilham və ecazkarlığa inanır. O, ruhani prinsipin, ruhani olmayan heç bir şeyə yol vermədən, insanın vəziyyətinə bütün mümkün tətbiqlərdə özünü sona qədər nümayiş etdirməsi üçün əziyyət çəkməsini arzulayır; yəni müsbət, doqmatik, şəxsi hər şey. Beləliklə, ilhamın mənəvi ölçüsü düşüncənin dərinliyidir. Buna görə də o, ruhun özündən başqa, başqa qayda və ölçüləri ovuclamaq cəhdlərinə qarşı çıxır.
Transsendentalistlər təbiətdə və hər canlı ruhda ilahi bir ruh olduğuna inanırdılar. Fərdilik və özünə güvənmə sayəsində insanlar Allaha qovuşa bildilər. Transsendentalistlərin intellektual təməlinin əhəmiyyətli bir hissəsi İmmanuel Kant konsepsiyası idi ki, bütün biliklər obyektlərin özləri ilə deyil, cisimləri bilmək yolları ilə bağlıdır – yəni bütün biliklər transsendentaldır.
ANA DİLİM Bu şip-şirin Ana dilim, Həm də qutlu sancağımdır! Min illərdir Ata Yurdun Sərhədini bəlirləyir… Ta Şumerdən üzü bəri, Dədəm Qorqud öyüd verib, Şah İsmayıl fərman yazıb, Qoç Koroğlu nərə çəkib… Ulu Babəkin fəryadı, Füzulinin ah-naləsi, Nəsimin şah nidası, Bu dildədir!!! Bu dil, Tomrisin dilidir; Layla deyib, Hökm verib… Min illərdir Ata Yurdun Sərhədinin keşiyində Əsgər kimi durub, bu dil!!! Ana dilim həm əsgərdir, Həm də sərhəd!!! Toxunulmaz bir tabudur!!! 19.02.2023. Bakı.
