AĞ ADAM (Rəşad Məcidə) Tanrı mayasını tutubdu “ağ”la, Torpağı ağ, sümüyü ağ, sözü ağ. Sən bu hekayətə ya gül, ya ağla, Bu adamın əyrisi ağ, düzü ağ. * * * Ağoğlanda göz açıbdı dünyaya, Ağ doğulub, nur saçıbdı dünyaya, Ağ qalacaq, and icibdi dünyaya, Sözün tutub; alnı açıq, üzü ağ. * * * Ağdam adlı məmləkətin uşağı, Burda çözüb min-bir türlü tuşağı, Çox dinləyib “dastan” deyən “aşığı”; Hekayətin mini qara, yüzü ağ. * * * Ağcabədi, mədəniyyət beşiyi, Yurd yeridi, çəkilibdi keşiyi, Sadə olub daim evi, eşiyi, Məqamında kürsüsü ağ, mizi ağ. * * * Ustac deyir; tam arınıb bu adam, Ağayana, mərd tanınıb bu adam, Yaranandan ağ yaranıb bu adam, Ağ adamdı; “dirsəyi ağ”, “dizi ağ”. 10.03.2022. – Bakı.
Əlizadə Elməddin 1997-ci il, mart ayının 11-də anadan olub.
XÜSUSİ TƏYİNATLI ELMƏDDİN ƏLİZADƏ
İkinci Dünya müharibəsindən yarım əsrdən çox bir vaxt keçib, amma vurduğu yaralar hələ də ağrıdır. Analar oğul, qadınlar ər yolu gözləyə-gözləyə ömrünü başa vurdu, indi də baba yolu gözləyən nəvələr var. Bəli, müharibə bitir, dərdləri isə bitmir… Onun gözlə görüməyən, dilə gəlməyən o qədər ağrı-acısı var ki… 30 ilə yaxın işğal altında olan doğma yurd yerlərimizin əsirlikdən azad olunması hər bir Azərbaycan vətəndaşının fəxr, qürur yeri oldu. Son zamanlar ermənistan ordusu tərəfindən artan təxribatlar, sərhəd boyu rayon və kəndlərimizin atəşə tutulması, bu zaman dinc əhalinin hədəf götürülməsi xalqımızın səbrini tükəndirdi. 2020-ci il, 27 sentyabr tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri, Prezident, Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin rəhbərliyilə başlanan və 44 Gün davam edən müharibə Azərbaycanın tarixi qələbəsi ilə başa çatdı. Ən müasir silah, çevik hərbi texnikaya malik və peşəkar hərbi qulluqçuların olduğu rəşadətli Azərbaycan Ordusu işğalçıları doğma Qrabağ torpaqlarından qovub çıxartdı. Dövlət və xalqın sarsılmaz birliyi, mütəşəkkil və peşəkar Azərbaycan ordusunun şücaəti sayəsində torpaqlarımımz öz əzəli sahibinə qovuşdu. Noyabrın 10-u Azərbaycan tarixinə qızıl hərflərlə yazıldı. İndi artıq o doğma torpaqlarda uğurla tikinti-quruculuq işləri aparılır, yollar çəkilir, şəhər və kəndlər abadlaşdırılır. Torpaq da sevinir, insanlar da…
…İlahi özü yazıb türkə qalib qisməti,
Istiqbalı, zəfəri, bu şanı, bu şöhrəti.
Dağıldı zülmün evi, qurmağa mehr-ülfəti,
Doğma yurd-yuvamıza-Qarabağa gəlmişik!…
Vətənin azadlığı uğrunda canından keçən heç kəs unudulmur. Torpaq su ilə qarışanda palçıq, qanla qarışanda isə vətən olur. Qarabağda da hər qarış torpaq uğrunda qanlı döyüşlər getmişdir. Ermənistan ordusu ordumuzun qüdrəti, əsgərlərimizin cəsarəti sayəsində darmadağın edilərək torpaqlarımızdan qovulmuşdur…
Azərbaycanın hər yerindən mərd oğullar çıxdı meydana, düşmən bağrı dəldi, yağı gözü tökdü. Şir kimi, pələng kimi atıldı döyüşlərə. Şəhid oldu, qazi oldu!.. Nəticədə torpaqlarımız erməni vandallarından təmizləndi… Mən Sabirabad rayonundan döyüşlərə qatılaraq şəhidliyə ucalmış 44 şəhidin ailəsi ilə görüşmüş və onların şərəfli ömür yolunu əks etdirən esselər yazmışam. Bunlar mətbu orqaqnlarda dərc edilib, oxunub və hazırda kitab halında çapa hazırdır.
Bu gün sizə tanıdacağım gənc Əlizadə Elməddin Sübhi oğlu da Azərbaycanın haqq savaşında şəhidlik zirvəsini qazanmışdır. Elməddin, Biləsuvar rayonunun Zəhmətabad kəndində doğulub boya-başa çatmışdır. Biləsuvar rayonu deyəndə yadıma Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimov düşür. Erməni postlarına təkbaşına hücum edərək onları vahiməyə salan, çoxlu sayda düşmən əsgərinə ölüm hökmü verən və özü də müqəddəs şəhidlik məqamına qalxan Mübariz İbrahimov!.. O zaman mən də Əliabad kəndinə-qəhrəmanın doğulub böyüdüyü kəndə, ailəsi ilə görüşə getdim. Ağakərim kişi ilə, Şamama xanımla görüşdüm, Mübarizin igidliyinin, hünərinin köklərini öyrəndim. Sonra “MÜBARİZ” poemasını qələmə aldım. Azərbaycan torpağı özü müqəddəsdir, ulu Yaradan ondan heç nəyi əsirgəməyib, onun yeraltı və yerüstü sərvətləri ilə yanaşı, milli qürur mənbəyi olan cəsur oğulları da vardır…
Torpağı vətən edən oğullardan biri idi Elməddin. Elə doğulduğu Zəhmətabad kəndi də Əliabadla qonşudur. Kənd camaatı bir-birini yaxşı tanıyır, xeyiri-şəri bir yerdə yola verirlər. Bir ailənin kədərindən hər kəsə pay düşür. Bu iki ünvan indi Biləsuvarda hər kəsin tanıdığı məkandır.
Elməddin 1997-ci il, mart ayının 11-də anadan olub. Dörd uşaqlı ailənin ikinci övladı olan Elməddin, 2003-cü ildə Ənvər Rəhimov adına Zəhmətabad kənd tam orta məktəbinin birinci sinfinə getmiş və 2014-cü ildə məktəbi əla və yaxşı qiymətlərlə bitirmişdir. 2015-ci ilin payızında həqiqi hərbi xidmətə çağırılmış və əsgərliyini Goranboy rayonunun Tapqaraqoyunlu kəndində yerləşən “N”saylı hərbi hissədə, kəşfiyyatçı kimi başa vurmuşdur. 2016-cı il Aprel döyüşləri zamanı general Polad Həşimovun komandanlığı altında kəşfiyyatçı kimi döyüşmüşdür. Lələtəpə yüksəkliyinin alınmasında xüsusilə fərqlənmişdir…
Elməddin Əlizadə 2016-cı ilin iyul ayında hərbi xidmətini başa vurub geri-ailəsinin yanına dönür. Bir müddət sonra Bakı Tikiş fabrikində, hərbi geyim formaları tikilən sexdə işə başlayır. İşində fərqlənir, ona görə təhsilini, təcrübəsini artırmaq üçün Türkiyəyə ezam olunur. Azərbaycanın haqq savaşı başlayarkən qardaş ölkədə olsa da, vətən məhəbbəti, düşmənə olan sonsuz nifrət Eləmddini sakit buraxmır. O, təcili vətənə dönür və Müdafiə Nazirliyinə döyüşlərə könüllü qatılmaq üçün ərizə ilə müraciət edir. Az keçmiş ərizəsinə müsbət cavab alır. 2020-ci il, oktyabr ayının 1-də Biləsuvar Rayon Hərbi Komissarlığından cəbhəyə yola düşür. Xüsusi Təyinatlı Qoşunlara aid məşhur 052 saylı hərbi hissənin əsgərləri ilə birgə döyüşlərə başlayır. Ağdamdan başlayan döyüş yolu sonra Füzuli və Xocavənddən keçir. Döyüşlərdə kəşfiyyatçı olan bu igid oğlan, düşmən mövqülərini vaxtında aşkar edir və komandanlığa ötürürdü. Döyüş yoldaşları ilə birgə yeri gələndə mənfur düşmənlə əlbəyaxa döyüşlərə girir, yaralı yoldaşlarının köməyinə də yetirdi… Döyüşlərdə həmişə öndə olurdu, yoldaşları ehtiyatlı olmağa çağırsa da, o çılğınlığından əl çəkmirdi. “Məni düşündürən bu vətənin, torpağın taleyidir. Bu yolda şəhid olmaq yalnız şərəf olar mənə…” deyirdi…
Qanlı döyüşlər bir-birini əvəz edir, torpaqlarımız azad olunduqca sevincdən Elməddinin də ürəyi sinəsinə sığmırdı. Amma qarşıda Qarabağın tacı, Azərbaycanın üzüyünün qaşı Şuşa vardı hələ… O şəhər ki, ora gedən bütün yolları düşmən öz nəzarətində saxlayırdı. Şuşa uğrunda döyüşlər tam başqa olacaqdı, bunu hiss edirdilər. Xüsusi Təyinatlı cəngavər oğullar Şuşaya kanatlarla qalxacaq, sıldırım dağ yollarını dişləri-dırnaqları ilə qət edəcəkdilər… Ermənilərin elə keşik çəkdikləri postlarda başlarının üstünü alacaq, “səssiz-küysüz “ şəhərə daxil olacaq və qala divarlarına böyük hərflə “qələbə “yazacaqdılar!.. Amma bu qansız olmayacaqdı əlbəttə… Müharibə başlayandan ağır və qanlı döyüşlərin iştirakçısı olmuş Elməddin, Şuşanın azadlığı üçün həyəcan keçirirdi. Hər bir hazırlıq görülmüş, döyüşçülər sonadək təlimatlandırılmışdı…
06 noyabr 2020-ci il.., həmin gün Elməddin evə zəng vurur, ata-anası ilə danışır, amma əslində sanki vidalaşır:
-“Mənim telefonuma iki-üç gün zəng çatmayacaq, narahat olmayın.., enerjisi yoxdur…”-deyir.
8 noyabr 2020-ci il… Artıq Şuşanın içində son döyüşlər gedir. Ermənistan ordusu məğlubiyyətin acısını yaşayır, düşmən silah-sursatıyla bərabər papağını da döyüş meydanında qoyub qaçır. Qəfil çiynindən güllə yarası alan Elməddini yoldaşları kənara çəkir, tibbi yardım göstərilir. Amma o yenidən özünü irəli atır, döyüşə girir və bu zaman snayperdən açılan atəş nəticəsində ən ali məqama yüksəlir… Elməddin qələbəyə saatlar, dəqiqələr qalmış şəhidlik şərbətini içdi, amma gözlərini bu dünyaya yumanda rahat idi, çünki uğrunda döyüşdüyü torpaqların bir daha yağı əlinə keçməyəcəyinə əmin idi…
Qisas qiyamətə qalmadı, Allah,
Yurdun üzüyünün qaşı alındı.
Şad xəbər gətirdi açılan sabah,
Sevin, Azərbaycan, Şuşa alındı!…
Əlizadə Elməddin Sübhi oğlu 09 noyabr 2020-ci ildə doğulub böyüdüyü doğma Zəhmətabad kəndində dəfn edilmişdir. Ölümündən sonra “Vətən uğrunda” və “Xocavəndin azad olunmasına görə” medalları ilə təltif edilmişdir.
…Şəhidlər, bu yurdun başı üzərində daim dalğalanacaq azadlıq bayraqlarıdır. Uğrunda can qurban verdiyiniz vətən sizi heç vaxt unutmayacaq. Qarabağda qanınnız çilənən daş da göyərəcək, çəmən də çiçəkləyəcək. Vətən göylərində ruhunuz azad dolaşacaq daha…
Atası ilə söhbət edərkən nə qədər sarsıntı keçirdiyini hiss edirəm. Deyir, gənc oğul itirmək asan deyil, əlbəttə, dözmək çətindir. Amma bir təsəllimiz var, o da Qarabağın azadlığı, Azərbaycanın tarixi ərazi bütövlüyünün bərpa olunmasıdır. Allah dövlətimizi və xalqımızı qorusun. Düşmənlərin baş qaldırmasına bir də imkan vermək olmaz… Təki Vətən yaşasın!
Müəllif:Şahnaz ŞAHİN AYB və AJB üzvü, Prezident Mükafatçısı, Beynəlxalq Rəsul Rza Mükafatı Laureatı.
QADIN Müqəddəs sayılır eldə çörək tək, Hər an qiyəmtini biləsən gərək. Onun nəfəsilə qızınır ürək, Ömrə bəzək olan sonadı qadın. * * * İllər surətini qəfil boyadı, Qəm-kədər içində taya-tayadı. Namusdu, ismətdi, abır-həyadı, Allaha ucalan nidadı qadın. * * * Təbəssüm işığı gözlərə dolar, Bəzən də gül kimi saralar-solar. Adı gələn yerdə bərəkət olar, Əzandı, ələmdi, duadı qadın. * * * Büllur məhəbbətdir, tərtəmiz bir ad, Onun gözlərində qaynayır həyat. O, övlad gətirir cahana, övlad, Həyata can verən anadı qadın.
Şəhid Ağayev Vüqarın anası Ağayeva Nənəxanım anaya “Yazarlar” jurnalının İƏ üzrə meneceri, AJB üzvü Nəzakət Kərimova-Əhmədova tərəfindən “Natəvan” Mükafatı təqdim olunub. Böyük Allahdan şəhidlərimizə rəhmət, analarına can sağlığı və səbr diləyirik.
BİR GÖZƏLƏ Çəmən kimi, çiçək kimi, şeh kimi, Təzə-tərdi, təzə-tərdi, təzə-tər. Kimdən ötrü nə təhərdi bilmirəm, Bizə tərdi, bizə tərdi, bizə tər. * * * Baxışları baharlanıb, yazlanıb, Sazsızlar da onu görüb, sazlanıb. Dodağında cilvələnib, nazlanıb, Məzə tərdi, məzə tərdi, məzə tər. * * * Dedim, durum söz bağından söz dərim, Gözəl gördüm, işıqlandı sözlərim. Gözəlliyi görməsəydi gözlərim, İz itərdi, iz itərdi, iz itər!
SAZIM Dağı yerindən oynadıb, Sinəm üstə duran sazım, Meydanlarda at oynadıb, Toy məclislər quran sazım. * * * Yandırıbdi “Kərəmiylə” Qəm veiribdi “Dilqəmiylə”, “Koroğlunun cəngi”siylə, Qılınc-qalxan vuran sazım. * * * Məhəbbəti eldən aldın , Çox dövranlar yola saldın. Şahlar ilə qonaq qaldın, Namərdləri qıran sazım. * * * Dədə Oorqud yadigarı, Qoruyubsan düz ilqarı, Yol alıbsan bizə sarı, Əsrləri yoran sazım! * * * İlham verdin yenə mənə, Alqışladım dönə-dönə. Rahilə də olub sənə, Lap əzəldən heyran, sazım.
DAĞLARIN Qəlbimə hakimdi ruhuma qənim, Məni məndən alır, gülü dağlarin, Ürəyi coşdurur qəlbi coşdurur, Sinəsindən axan seli dağların. * * * Çoban tütəyidi ana laylası, Zirvəsində qarı olub aynası, Gözəlliyi bir bir deyib sayılası, Çeşməsi, bulağı ləli dağların. * * * Baharda al yaşıl dona bürünər, Ətəyində lalə nərgiz görünər, Zirvəsində sazaq, çiskin sürünər, Dumandan çəkilmiş tülü dağların. * * * Ayrılıq həsrəti nədir bilirəm, Vətən, həsrətindən hər an ölürəm, Qəm çəkir, ağlayıb hərdən gülürəm, Eyləyib məni də dəli dağların.
ELƏ BAĞLIYAM Şəhərdə olsam da nə vaxtdan bəri, Çəmənə bağlıyam, çölə bağlıyam, Sevdim çiçəkləri, sevdim gülləri, Çiçəyə bağlıyam, gülə bağlıyam. * * * Havasız şəhərdə gəzə bilmirəm, Əlimi dağlardan üzə bilmirəm, O təmiz havasız, dözə bilmirəm, Sonalar üzüşən gölə bağlıyam. * * * Vətəndən uzaqda həsrət dəmliyəm, Toydada, yasdada kədər qəmliyəm, Toxunmayın mənə zilli, bəmliyəm, Şırmayı saz üstə telə bağlıyam. * * * Rahilə, uzaqdan vətənə baxar, Coşqun çaylar kimi düzlərə axar, Sevgi çələngini telinə taxar, Harda yaşasamda elə bağlıyam.
ATA Dilimdə söhbətim, dilimdə sözüm, Aləmə nur saçan gözümsən, ata! Sənsənsəcdəgahım, dünya əvəzim, Ətirli baharım, yazımsan, ata! * * * Cavan köçdün, bu həyata dözmədin, Baxça saldın, bir doyunca gəzmədin. Dar günümdə əllərini üzmədin, Müqəddəs çörəyim, duzumsan, ata! * * * Verdiyin nəsihət çatır dadıma, Xatirən çox şeyi salır yadıma. Şəkərim deyərdin hər gün adıma, Sönməyən ocağım, közümsən, ata! * * * Xudam heç baxmadı cavan yaşına, Qurbanam çiçəkli məzar daşına. Oğlun, qızın hey and içir başına, Könlümdə susmayan sazımsan, ata!
ATA DEYİB KÖVRƏLTMƏYİN SİZ MƏNİ Ata dedin, alt-üst etdin binəmi, Fikrin dərdi çatdırmaqdı minəmi? Ah-nalənlə sən dağladın sinəmi, Ata deyib, kövrəltməyin siz məni. * * * Ata dedin, bağrım başı köz oldu, Dərdim artdı, bir idisə yüz oldu, Yoxluğuna inanmırdım, düz oldu, Ata deyib, kövrəltməyin siz məni. * * * Dərdim, qəmim karvan kimi düzülür, Göz yaşlarım, ürəyimə süzülür, Ata dedin, canım candan üzülür, Ata deyib, kövrəltməyin siz məni. * * * Ata mənim candan əziz canımdı, Ata mənim zülmət sökən danımdı. Ata mənim şöhrətimdi, şanımdı, Ata deyib, kövrəltməyin siz məni. * * * Canım ata, kaş olaydın yanımda, Dolanırsan, damarımda, qanımda, Unutmaram səni heç bir anımda . Ata deyib, kövrəltməyin siz məni.
AY ANA Qurban olum sənin qəmli gözünə, Bəstəm olan şirin-şirin sözünə, Darıxmışam, bir baş qoyum dizinə. Anaların anasısan, ay ana, Sonaların, sonasısan, ay ana ! * * * Sığal çəkim qoy dağılan telinə, Qulluq edim çiçəyinə, gülünə, Qurban olum o titrəyən əlinə… Anaların anasısan, ay ana, Sonaların sonasısan, ay ana! * * * Oğlun-qızın qoy həmişə şad olsun, Nəvələrin ömrə-günə dad olusn. Kədər sənə qoy həmişə yad oslun! Anaların anasısan, ay ana, Gözəlliyin sonasısan, ay ana!
KƏLAĞAYI Ulu nənələrdən yadıgar qalan, Kəlağayı gözəlin qeyrət örtüyü. Yaşmanıb gələrdi ağbirçək anam, Xanım anaların ısmət örtüyü. * * * İndi muzeylərdə tarixə dönüb, Günəşə tamarzı, kölgəyə enib, Elə bil nənəmin çırağı sönüb, Bir vaxtlar xalqımın şöhrət örtüyü. * * * O namus rəmzidir, həm də ki, qeyrət, Başı papaqlılar edibdir hörmət, Ortada olanda bitibdir söhbət, Heç zaman olmayıb qiybət ortüyü. * * * Rahilə, bu deyil adi bir geyim , Bu gözəl örtüyü nə qədər öyüm? İsmətdi, abırdı, qeyrətdi deyim Mərifət, ləyaqət, hörmət örtüyü.
GÖYÇƏDƏDİ Bülbül kimi qəfəsdəyəm, Mahnılarda xoş bəstəyəm, Uzaqdan gələn səsdəyəm, Xəyallarım Borçalıda, Yuxularım Göyçədədi. * * * Ellərdən ayrı nəsdəyəm, Dərdləri dəstə-dəstəyəm, Vətəndən uzaq xəstəyəm. Xəyallarım Borçalıda, Yuxularım Göyçədədi. * * * Dağlarının başı qarlı, Ocaqları sönük qorlu, Səmaları ahu-zarlı. Xəyallarım Borçalıda, Yuxularım Göyçədədi. * * * Turanım uzaq, aralı, Təbrizim bəxti qaralı, Göycəm də yaslı, yaralı. Xəyallarım Borçalıda, Yuxularım Göyçədədi.
Fransanın görkəmli yazıçı-dramaturq və filosofu Deni Didronun qadınlar haqqında söylədiyi fikirlər o qədər xoşuma gəldi ki, yazıma da elə bu sözlərlə başlamaq istədim, özü də elə Didro sayağı: “Qadınlar üzərinə yazı yazarkən qələmi göy qurşağına batırıb, mürəkkəbi kəpənək qanadlarının tozu ilə qurulayacaqsınız”.
Onda əvvəlcə gəlin görək qadın özü kimdir. Bilirəm, sualım bitməmiş cavablarınız hazırdır, belə ki, ana, övlad, bacı, həyat yoldaşı və daha kim… Onu da bilirsiz ki, müqəddəs kitabımız olan Qurani-Kərimdə də qadın uca tutulur və onun şəninə üzü sevgili peyğəmbərimizdən bura dəyərli sözlər deyilmişdir.
Cənnətin məhz qadının ayaqları altında olmasını isə lap cəhalət dövründə Allahın Rəsulu söyləmiş, onadək doğulan qız uşaqlarının diri-diri torpağa basdırılmasının böyük günah olduğunu içindən çıxdığı qövmünə anladaraq qadını yüksək qiymətləndirmişdir.
Gözəllik və zəriflik göstəricisi olan qadınlar sonralar da tarixin müxtəlif mərhələlərində yüksək mövqe sərgiləmiş, öz ağıl və bacarıqlarından istifadə edərək quruculuq işlərində də uğurla iştirak etmişlər. Azərbaycan qadını bütün dövrlərdə öz istedadı, biliyi, zəkası, iradəsi, səbri ilə milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunub saxlanmasında özünəməxsus və yaddaşlarda qalan xidmətlər göstərmişdir. Azərbaycan tarixinə adı şəxsiyyət kimi yazılan ən mütxtəlif peşə sahibi, hökmdar, alim qadınların adını sadalamaq kimi bir fikrim yoxdur, amma ilklərə imza atan bəzi qadınların adını çəkməsəm olmaz… Azərbaycanın ilk bəstəkar qadını Ağabacı Rzayeva, ilk azərbaycanlı kimyaçı qadın İzzət Orucova, ilk həkim-ginekoloq Ədilə Şaxtaxtinskaya…. Əminə Dilbazi, Şəfiqə Axundova və daha kimlər, kimlər… Heç bilirsiniz, ilk olmaq nə deməkdir?! Hələ bunu indiki, yaşadığımız 21-ci əsrin söz və hüquq azadlığı şəraitində belə etmək birmənalı qarşılanmaz, o ki, ola cahillik dövrü.
Qadın, ona dəyər verdikcə, onu sevdikcə güclənir, özünə güvən qazanır, göstərilən etimadın, etibarın, qoyulan hörmətin, verilən sevginin birə yüzünü, minini qaytarır cəmiyyətə.
…Güldürsən, ömürlük səadətindir, Söndürsən, yanmağı bir də çətindir…
Qadın sevildikcə gözəlləşir, gəncləşir, dünya qadının qolları üstündə rahat uyuya bilir, sular nəğmə oxuya, küləklər güləşə bilir. Günəş hər gün qadın qəlbindən doğur məncə, Ay gecələr qadın baxışlarıdır göydə, dolanıb baxır Yer kürəsinə, sabaha salamat çıxması üçün Tanrıya dualar edir… Allahın müxtəlif “təyinatlı” elçilərinin sonuncusu olan Məhəmməd peyğəmbər qadına güvənmiş, qadına verdiyi yüksək dəyərlə onların yorğun, yaralı qəlbinə məlhəm olmuş və qarşılığında onların sevgi və məhəbbətini qazanmışdı. Gətirdiyi dinin yayılmasında məhz o qadınlar, başda da xanımı Xədicə olmaqla vəsilə olmuşdular.
Qadın gülərsə şu issiz mühitimiz güləcək. Sürüklənən bəşəriyyət qadınla yüksələcək.(H.Cavid
İndi bütün dünyanın “gender bərabərliyi” deyib hay saldığı məsələni, hələ çox qabaqlar türk qadınları həyata tətbiq etmişdilər, o qadın kişilərlə bərabər kənd təsərrüfafatının müxtəlif sahələrində, zavod və fabriklərdə çalışır, evdə isə ailə qayğılarını çəkirdi. Harda ki, qadın azaddır, fikri, düşüncəsi də azaddır, savadlıdır, həmin qadın ən nəhəng kəşflərə imza ata, cəmiyyət üçün xeyirli ola və tərbiyəli övladlar yetişdirə bilər. Yox, əgər bir ölkənin qadını savadsız, öz hüquqlarını bilməyən cahil biridirsə onda vay o millətin halına! Bəlkə də hamınızın bildiyi nümunədir, ağıl zəifliyi sindromundan əziyyət çəkən, bu səbəbdən də oxuduğu məktəbdən uzaqlaşdırılan Tomas Edison kimin sayəsində dahi ola bildi, əlbəttə anasının!
Adın şərəflidir sənin, ey qadın, Dahilər anası çağrılır adın.(S.Vurğun)
Qadınlar həyatın bütün sahələrində uğur qazanmış, kişi əməyi tələb olunan ən çətin işlərdən tutmuş ta mötəbər kürsülərə qədər gəlib özünü, iradəsini, bacarığını təsdiq etmişlər. İkinci Dünya müharibəsində, Qarabağ savaşlarında qəhrəmanlıq göstərərək adlarını tarixə yazan nə qədər qadınlarımız var. Hələ çox-çox ziyalı insanların həyatının üstündən qara xətt çəkən zalım 37-ci ilin qurbanı olan, ağır zülm və məşəqqətlərə dözərək “cəhənnəmi gözlərilə görən”, ömrünü sürgündə başa vuran, amma namus və şərəfini qoruyan qadınlarımızın hər birindən saatlarla, günlərlə danışmaq olar.
İnsan dünyaya ilk gözünü açdığı dəqiqədən etibarən özünü tapmağa, onunla təmasda olanlardan özünü hər cür qorumağa, öz mənliyini təsdiq etməyə çalışır. Amma çox təəssüf ki, hələ də dünyada və elə yaşadığımız cəmiyyətdə də azadlığı əlindən alınaraq hüquqları pozulan, bəzən bu və digər səbəblərdən zorakılığa məruz qalan, evdə əşya hesab edilən qadınlar vardır. Azadlığı yolunda basqılara məruz qalan, öldürülən, şikəst edilən qadınlar da az deyil. Nə qədər ki, dünyada bir qarın çörək üçün axşamacan işləyən, yurdu talanan, qovulan, əzilən, yaşamaq üçün ən adi şəraiti belə olmayan, küçələrdə gecələyən qadınlar var, gərək dünya qadınları susmasın. Amma gərək bunu qadınlar özü də istəsin, hüquq və azadlığı uğrunda mücadilə etməyi bacarsın. Bütün vəzifələrinin öhdəsindən hünərlə gələn, kiminsə qızı, anası, bacısı olmaqdan başqa bir qadın olduğunu isə unudan qadının birinci növbədə düşüncəsi dəyişməlidir.
Çünki əsl inqilab zehni inqilabdır! Şairlər bütün dövrlərdə ən gözəl şeirlərini qadınlara yazmışdır, bəstəkarın ən mükəmməl əsəri qadın haqqındadır, heykəltaraş ana heykəlini sevərək, oxşayaraq yonur, müəllim birinci sinfə ayaq basan uşağa ilk olaraq məhəbbətlə “A” hərfini öyrədir və “Ana” sözü yazdırır. Qadını Yaradan ona ən uca məqam-ana olmaq şərəfi də bəxş etmişdir, ana isə müqəddəsdir. Ən kədərli anımızın, ən şad günümüzün canlı heykəli anadır, qadındır, dünyanın ən uca zirvəsi, könüllərin şahı yenə qadındır… Onun önündə əyilən baş Tanrının qarşısanda ucalar. Qadın –vətən, torpaq, sülh, qadın azadlıq, əmin-amanlıq, qadın sevgi, məhəbbət deməkdir. Anasını sevən övlad vətənini də sevəcək, qoruyacaq, torpağının da qədrini biləcək. Son anda da düşmənə arxa çevirməyəcək, biləcək ki, arxasında dayandığı vətənidir, anasıdır, bacısı ya sevgilisidir. Anaya xitabən: “Cahanda yox elə bir qüvvə ki, baş əyim ona mən…”- söyləyirdi C. Cabbarlı…
Qadınla kişi dünyanın iki fərqli və bir-birini cəzb edən cəhəti kimidir. “Kitabi- Dədə Qorqud” dastanında qadın kişinin “başının baxtı, evinin taxtı” kimi xarakterizə edilir.
Qadın, ilin dörd fəsli kimi dəyişkən xarakterə malikdir.
Sənin sevgilin olmaq deyil asan, sevgilim, Ömrümün dörd fəslinin baharısan, sevgilim…(S.Rüstəm)
O, gah qış kimi qar yağa bilər, gah yayda günəş təki yandırıb yaxar. Gah əlvan çiçəkli yaz olar, gah da payız, solub saralar… Hər halını sev qadının, sev.., sev…, sev!
..Qadınam, qadın, ana.. Hər dərdə sipər qadın!.. …Tanrının yaratdığı, ən gözəl əsər- Qadın!..
Müəllif:Şahnaz ŞAHİN AYB və AJB üzvü, Prezident Mükafatçısı, Beynəlxalq Rəsul Rza Mükafatı Laureatı.
Gözəl yay gecəsi idi. Sərin meh əsdikcə həyətdəki qovaq ağaclarının yarpaqları bir-birinə toxunub sanki gecəyə layla çalırdı. Fəridə eyvanda əyləşib bu həzin səsin sehrinə düşüb, xəyallar qatarında yol gedirdi. Sərnişini olduğu bu qatar onu dörd il öncəki həyatına qonaq aparırdı.
Uzaq qohumları olan Nəsibə Fəridənin anası ilə şirin söhbət edirdi. – Ay Nazilə bacı, nə əcəb bu qızları saxlayıbsan vermirsən getsinlər birinə. Bir az yüngələşərdiniz, bir otaqda dörd nəfər yaşayırsınız. – Nəsibə bacı, bəyəm kimsə gəlib istədi ki, qızları, bizdə vermədik? – Bizim qonşuda bir oğlan var. Özlərinin dükanları var. İmkanları da yaxşıdı. Oğlan subaydır. Ona, halal süd əmmiş qız axtarırlar. O gün bacısıyla yolda rastlaşdım. Deyir, ay Nəsibə, soraqlaş, bəlkə, sizin qohum- əqrabada subay qız olar. Qardaşım Rafiqi evləndirmək istəyirik. Özün görürsən də, dükanları var, qazancı yaxşıdır, kimnən evlənsə yağ-bal içində üzəcək. Nə olsun bir az yaşı çoxdu. Belə baxanda otuz altı yaş nədir ki? Əsil evlənəsi vaxtıdır əslində. Mən də söz verdim ki, qız taparam. Nə yalan deyim, sənin qızlarını düşündüm o dəqiqə. Nazilə həyat yoldaşı və iki qızı ilə birlikdə bir otaqlı şəraitsiz evdə yaşayırdı. Həyat yoldaşı tikintidə usta işləsə də qazandığı pul ancaq gündəlik tələbatlarına yetir, qənaət edib ailəsi üçün şərait yarada bilmirdi. İki qızı təkadamlıq çarpayıda yatır, həmişə də sabah oyananda narahatlıqdan şikayətlənərdilər. İndi Nəsibənin bu təklifini eşidəndə çox sevmişdi. Ən azından qızlarından biri bu özü çəkdiyi əziyyəti çəkməyəcək, yaxşı şəraitdə yaşayacaq. Ancaq hardan biləydi ki, düşündükləri xəyala dönüb qalacaq. Fəridə uşaqlıqdan çox şən qız idi. Rəfiqələri onun sadə geyiminə rəğmən səliqəlilyinə, gözəlliyinə, üzügülərliyinə həmişə həsəd aparırdı. Oxuduğu texnikomda hər kəs onu “mehriban, gülər qız” deyə çağırırdılar. Hamı ilə gülüb-danışar, mehriban və qayğıkeşliyi ilə seçilərdi. Qrup yoldaşlarının bahalı geyimlərini görüb heç vaxt həsəd aparmaz, kimsəyə qarşı ürəyində kin bəsləməzdi. Nazilə Fəridəyə evlilik məsələsini deyəndə razılaşdı və dedi: – Bir şərtlə, ana. İcazə ver özüm söhbət edim oğlanla və öz şərtlərimi söyləyim. Əgər razılaşsa mənim şərtlərimlə hə deyərəm. Günortaya az qalmış Fəridə telefonuna zəng gəldiyini görüb əlinə aldı. Zəng edən Rafiqin bacısı idi. – Alo, Fəridə salam, biz qonşu küçədədə səni gözləyirik. Əynini geyin gəl, səni qardaşımla tanış edəcəm. Bir kafedə əyləşib söhbətləşək. – Salam, gözləyin hazırlaşım 15 dəqiqəyə gələrəm təxminən. – Oldu, gözləyirik. Fəridə maşına yaxınlaşanda Rafiqin bacısı maşından düşüb onu qarşıladı .Fəridə istər-istəməz maşının salonuna nəzər saldı. Sürücünün yanında əyləşən Rafiqi görüb düşündü ki, bacısının yoldaşıdır. Çünki Fəridənin gözlədiyindən daha yaşlı görünürdü. Maşına əyləşəndə isə bacısının, “hə, Fəridə, tanış ol, qardaşım Rafiqdir”,- deməsi Fəridənin bütün xəyal budaqlarının qırılıb düşdüyü an oldu. Ancaq yaşadıqları şəraiti düşünüb özünə təsəlli verdi. “Yaşlı olması önəmli deyil, ailəsinə bağlı olsun yetər ki” Şəhərdə kafelərin birində əyləşib çay içə-içə söhbət eləməyə başladılar. -Eşitdim ailə qurmaq üçün bir neçə şərtləriniz var. Buyurun, dinləyirəm şərlərinizi. -Bildiyiniz kimi mən texnikom bitirmişəm, yəni öz sənətim üzrə işləmək istəyirəm. İstəmirəm gələcəkdə həyat yoldaşım mənə qadağalar qoysun. Beləliklə bütün şərtlərini söylədi. Rafiq Fəridənin bütün şərtləri ilə razılaşdığını bildirdi. Vağzalı sədası gələndə Fəridə sevinirdi. Çünki uşaqlıqdan çəkdiyi əziyyətlərdən, kasıblıqdan, atasının deyingənliklərindən ayıran, yeni bir həyata aparan qatarın vağzalı idi bu vağzalı sədası. O an, o qatarın birtərəfli olduğunu düşünürdü. Düşünürdü ki, bu vağzaldan yola düşüb onu fərqli bir dünyaya aparan qatar bir daha geri dönməyəcək. Fəridə o gün hardan biləydi ki, bu vağzaldan ayrılan qatar çox keçmədən yenidən bu vağzala dönəcək… Bakı kəndlərinin birinə gəlin köçən Fəridə sanki əzablarını da cehizlik kimi özü ilə birlikdə gətirdi. İlk günlərdən soyuqluğu hiss etdi. Axı Fəridə bilmirdi ki, Rafiqin illərdi birlikdə olduğu qadın var. Fəridə ilə sırf bacısının “Rafiq, yaş ötür, ailə qur, övladların olsun. Sənə demirəm o qadından ayrıl. Çünki bilirəm desəm də sözümü yerə salacaqsan. Amma o qadın, sənin ailən deyil, öz ailən olmalıdır. Sənə ailə qurmağa qız tapmışam mən. Gedək qızı gör, bəyənməsən evlənmə, məcbur deyil” deməsi ilə ailə qurub. O gün ilk dəfə Fəridəni görəndə gözəlliyi onunla ailə qurmasına və şərtlərini qəbul etməsinə səbəb olur. Ancaq ailə məhz gözəlliyin və ehtirasın üzərində qurulmur. Əgər ailədə qarşılıqlı sevgi olmursa onun təməli çox zəif olur. Elə Fəridənin ailə təməli də cəmi bir həftəyə titrəməyə başladı. Cəmi bir həftə ərzində Rafiq yad adam kimi davranır, Fəridə ilə soyuq münasibət bəsləyirdi. Fəridə fikirləşirdi ki, ola bilsin nəsə maadi sıxıntısı var, o səbəbdən soyuqluq göstərir. Buna rəğmən Fəridə onu isti qarşılayır, işdən gələndə gülümsəyir, danışır, halın soruşur, işləri ilə maraqlanırdı. Ancaq Rafiq əksinə hər gün bir az daha soyuqlaşır, qaşqabağını tökür, Fəridə ilə demək olar ki, kəlmə kəsməyə tənbəllik edirdi. Bütün bunların başında isə Fəridədən öncə həyatında olan qadın dururdu. Hər gün Rafiqi tənbeh edir, Fəridədən ayrılmağı tələb edirdi. Hətta vəziyyət o yerə çatdı ki, toydan 1 ay ötməmiş Rafiq ilə Fəridə başqa-başqa otaqlarda yatır, bununla da aralarında olan ailə bağını tamamilə üzüləcək vəziyyətə gətirmişdilər. Rafiqin hərəkətlərindən şübhələnən Fəridə çox keçmədi şübhələrinin əbəs olmadığını gördü. Rafiq açıq-aşkar həyatında olan qadınla telefonla danışır, pıçıltıya belə gərək görmürdü. -Narahat olma, canım, çox çəkməz bezər. Bir-iki aya qaçıb gedər evlərinə. Bu sözləri Fəridə eşidəndə elə bil başına qaynar suyu tökdülər, dünya gözlərində qaraldı. İlahi, mən necə dönəcəm evə, onsuz da atam əzazil adamdı, mənə gün verib işıq vermirdi. Deyəcək görürsən bütün günahlar səndədir. Ər evində də özünü apara bilmədin geri göndərdilər. Məcbur bu əzaba tab gətirib dözməliyəm. Ancaq zaman keçdikcə Rafiq daha da laqeydləşir, Fəridəyə qarşı ən ağır şəraiti yaradırdı. Evə bazarlıq eləmir, ac-yalavac saxlayır, nə yolla olursa-olsun bezdirir ki, çıxıb getsin öz xoşuyla. Kim soruşsa da niyə getdi gəlin, cavab versin ki, şəhərdə böyümüş qızdır, alışa bilmədi kənd həyatına. Amma Fəridə bütün bunlara rəğmən dözürdü bütün çətinliklərə. Həyətlərində əkdiyi tərəvəzlərdən, istifadə edərək gündəlik yemək təlabatını qismən də olsa ödəyirdi. Yanaqları payız çiçəyi kimi solmuş, əvvəlki təbəssümün izi-tozu qalmamışdı. Rafiq ata anasının onlara gəlməsinə qadağa qoymuşdu. Hətta bir dəfə Fəridə buna qarşı gələndə cavabında “gəlməsinlər, lazım olar sən gedərsən birdəfəlik”,-demişdi. Əzab-əziyyətlə dolu bir il keçdi. Zaman ötdükcə Fəridənin taqəti də tükənir, hər gün bir az həyatından küsürdü. Nəhayət çox götür-qoy etdikdən sonra ata evinə geri dönməyi qərarlaşdırdı. Ancaq getməmişdən bu ağrı-acılı bir ilin ürəyində yaratdığı vulkanı Rafiqin üzünə püskürtməyi yəqinləşdirdi. Sabah təzə açılmışdı. Rafiq yerində bir az o yan, bu yana döndükdən sonra ayağa qalxıb hamam otağına keçmək istəyirdi ki, qapını açanda Fəridə ilə üz-üzə gəldi. Fəridə paltarını geyinib hazır vəziyyətə Rafiqi gözləyirdi. – Sabah-sabah hara belə? Fəridə sakit-sakit dedi: – Artıq arzunuza çatdınız hər ikiniz. Sən də, sənin fahişən də. Mən atamın evinə gedirəm. Ancaq getməmişdən əvvəl sənə bir iki kəlmə sözüm var. Əgər sən mənimlə ailə kimi yaşamayacadınsa niyə mənim həyatımı məjv elədin? Niyə mənim arzularımı yarıda qoydun? Elə bilirsən ki, mənə çəkdirdiklərini Allah götürəcək? Yox, O, hökmən sənin cəzanı verəcək. Ay bədbəxt, sən heç düşünmədin o fahişə bu gün sənin ailəni dağıdırsa sabah da başqasının ailəsini dağıdacaq, onun fahişəsi olacaq. Sən düşünmədin ki, o qadın səndən bir neçə yaş böyükdür, onun öz uşaqları var yaşlanannan sonra çəkiləcək nəvələrinin yanına başını qatacaq. Amma sənin həyatda heç nəyin olmayacaq, nə bir övladın, nə bir nəvən. Sənin kimi insanlar insanlıq adına qara ləkədir,- deyib qapıdan çıxaraq həyatın bir çətin üzündən digər çətin üzünə tərəf yol aldı. Bir il öncə vağzalı havası sədaları altında çıxdığı vağzala bu gün geri dönürdü. Yenə atasının dedi-qodusu, yenə təkadamlıq çarpayıda bacısı ilə gecəni sabahlamaq. Bacısının səsinə xəyallardan ayrıldı, – Fəridə, ay qız eşitmirsən? Atam deyir eyvanın işığını söndürüb yatsın, gecə keçir. Boşuna işıq yazır, onun pulunu ödəmək də var…
