Başqalarında nəyə qıcıqlanırsan? Cavab sənin içində gizlidir

Dayan və bir anlıq düşün: Başqalarında səni ən çox qıcıqlandıran şey nədir? Tənbəllik? Yalançılıq? Yaltaqlıq? Həddindən artıq yemək? Bəlkə də arıq olmaq?
Qəribədir ki, hər insanda qıcıq yaradan xüsusiyyətlər fərqli olur.
Xatırlayıram ki, tələbəlik illərimdə bəzi tələbələrə qıcıqlanırdım. Onlar mütəmadi gecikirdilər, dərsi o qədər də əhəmiyyətli hesab etmirdilər. O vaxt düşünürdüm ki, bu, normal reaksiyadır. İnsan məsuliyyətli olmalıdır. Ağlımdan belə keçmirdi ki, mənim reaksiyamın bu qədər kəskin olması normal deyil.
Bəs niyə məhz mən bu qədər qıcıqlanırdım? Kiminsə məsuliyyətsiz olmasının mənə nə aidiyyəti var idi?
Bunun fərqində deyildim və üzərində düşünmürdüm. Ta ki, K. Q. Yunqun “kölgə” anlayışı ilə tanış olana qədər.
Karl Yunq deyirdi: “Başqasında sizi ən çox qıcıqlandıran şey, sizin öz kölgəniz ola bilər.”
Bəs kölgə nədir?
Yunqa görə kölgə insanın özündə görmək istəmədiyi, inkar etdiyi, utandığı və ya qorxduğu bütün xüsusiyyətlərin toplusudur. Bunlar yox olmur, sadəcə şüurun dərinliklərinə basdırılır.
Qısacası, hər insanda xəsislik, ədalətsizlik, yalançılıq, məsuliyyətsizlik, aqressiya və buna bənzər xüsusiyyətlər var. Sadəcə, biz uşaqlıqdan etibarən bəzi tərəflərimizi qəbul etməməyi öyrənirik. Onlar isə yox olmur, sadəcə fərqli formalarda üzə çıxırlar.
Yunqun ən maraqlı fikirlərindən biri də budur ki, kölgə yalnız mənfi xüsusiyyətlərdən ibarət deyil.
Qaranlıq kölgə
Bunlar cəmiyyətin qəbul etmədiyi hisslər və davranışlardır: qəzəb, qısqanclıq, tamah, eqoizm, nəzarət istəyi, aqressivlik, bəzi cinsi istəklər və s.
Qızıl kölgə
Bu isə daha az danışılan, amma çox vacib olan anlayışdır. Bəzən insan müsbət xüsusiyyətlərini də basdırır:
“Mən istedadlı ola bilmərəm.”
“Lider olmaq mənə yaraşmaz.”
“Bu qədər sevinmək düzgün deyil.”
Kölgə haqqında araşdırdıqdan sonra başa düşdüm ki, əslində məsuliyyətsizlik mənim özümdə qəbul etmədiyim tərəfdir. Uşaqlıqdan “sən məsuliyyətlisən”, “tənbəllik sənə yaraşmaz”, “hər şeyi vaxtında etməlisən” kimi cümlələri eşidərək daxilimdəki məsuliyyətsiz tərəfi susdurmuşam.
Başqalarında həmin xüsusiyyəti görəndə isə bu, mənə özümü xatırladır. Mən onu qəbul etmədiyim üçün əsəbiləşirəm. Psixologiyada bu mexanizm proyeksiya adlanır.
Həddindən artıq nəzarətçi biri başqalarını “özbaşına” olduqları üçün tənqid edir. Öz eqoizmini görməyən biri hər kəsi “xudbin” adlandırır. Dərinliyində qaydaları pozmaq istəyən biri isə qaydaları pozanları ən sərt şəkildə mühakimə edir.
Kölgə yalnız qəzəbdə deyil, heyranlıqda da yaşayır.
Bir film izləyirsən və oradakı qəhrəmanın cəsarətinə heyran qalırsan: “O nə qədər cəsurdur. Mən heç vaxt belə ola bilmərəm.”Yunqa görə bu hiss qızıl kölgənin səsidir, yəni basdırılmış potensialın.
Deməli, nəyə heyransansa, onun bir parçası sənin daxilində də mövcuddur.Bəzən isə birinə paxıllıq edirsən. Paxıllıq etdiyin şey çox vaxt sənin həyata keçirmədiyin potensialını göstərir.
Məsələn, birinin gözəl təqdimat bacarığı var. Onu izləyirsən, ürəyin döyünür, daxilən narahat olursan və hətta ona qarşı qıcıq hiss edirsən. Əslində isə bu, sənin öz təqdimat bacarığına sahib olmaq istəyən tərəfinin səsidir.
Kölgəni kəşf etmək üçün özünə bu sualları ver:

• Başqalarında məni ən çox qıcıqlandıran üç xüsusiyyət hansılardır?
• Bu xüsusiyyətlər həyatımda heç bir rol oynamayıbmı?
• Əgər bu xüsusiyyəti özümdə görsəydim, nə hiss edərdim?
• Həyatımda hansı mövzular dönə-dönə təkrarlanır?
• Hansı tənqidlər məni daha çox yaralayır və niyə?
• Özümdə görməkdən ən çox çəkindiyim nədir?
  Bu suallar üzərində dərindən düşün.
  Çoxları kölgə anlayışını öyrənəndə ilk sualı belə olur: “Bunu necə aradan qaldırım?”
  Yunq deyirdi ki, bu mümkün deyil və buna cəhd etmək təhlükəlidir.
  Basdırılmış kölgə daha güclü şəkildə geri qayıdır. Tarixdə ən böyük şiddət hadisələrinin bəziləri ən çox “əxlaqlı” görünməyə çalışan insanlar tərəfindən törədilib. Çünki inkar etdiyin kölgə yox olmur. O, toplanır, sıxılır və bir gün nəzarətsiz şəkildə partlayır.
  Həll yolu inkar etmək deyil, tanımaq, qəbul etmək və inteqrasiya etməkdir.
  İnteqrasiya o deməkdir ki: “Bu hisslər məndə var. Mən onları görürəm, qəbul edirəm və şüurlu şəkildə idarə edirəm.”
  Qəzəbini inkar etmirsən, onun səbəbini anlamağa çalışırsan. Tənbəllik istəyini basdırmırsan, sadəcə nə vaxt istirahətə ehtiyacın olduğunu eşidirsən.
  Kölgəni bir otaq kimi təsəvvür edirəm. O otağa işıq salmaq qorxulu görünə bilər. Amma içəri girdikdə çox vaxt görürsən ki, orada gizlənmiş bir xəzinə var. Sən sadəcə onu kəşf edirsən.
  Kölgəndən qaçdıqca o böyüyür, üzləşdikcə isə sən böyüyürsən.
  Sevgi ilə qalın…

Aytac Ələkbərova,
klinik psixoloq, təlimçi

Aytac Ələkbərovanın yazıları

YENİ MƏLUMATLAR BURADA

QƏNDAB XANIMIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

İnsanın özünə qarşı apardığı səssiz mübarizə

Gün ərzində müəyyən işlərlə məşğul olursan. Bəlkə işə gedib-gəlirsən, şəxsi baxımına vaxt ayırır, gündəlik ehtiyaclarını qarşılayırsan. Bəzən gəzintiyə çıxır, bəzən isə monoton həyatın içində itib-batırsan. Axşam olanda isə üzərinə bir yük çökür. Bunun gün ərzində etdiyin işlərin yorğunluğu olduğunu düşünürsən. Amma keçmir. Zehnində bir qarışıqlıq, bədənində isə bir uyuşma var.

Bunları hiss etməmək üçün özünü məşğul edirsən. Telefonda qısa videolar izləyir, başqalarının “uğurlarını” göstərən paylaşımlara baxır, “vlogger” və “blogger”lərin səhifələrində saatlarla vaxt keçirirsən. Doğrusunu desək, zaman anlayışını itirirsən. Bir də ayılırsan ki, saatlar keçib gedib, amma daxilindəki narahatlıq hələ də qalır.

Düşünmək belə istəmirsən. Axı bu narahatlıq nədəndir? Çünki düşünmək üzləşmək deməkdir. Üzləşmək isə cəsarət tələb edir. O narahatlığın səbəbi daxilində gedən mübarizədir. Görünməyən və daimi olan bir mübarizə. Potensialını həyata keçirmək istəyi ilə məsuliyyətdən qaçmaq arzusu arasındakı mübarizə.

Çox vaxt tənbəllik adlandırdığımız xüsusiyyətin kökündə də məhz bu dayanır desəm, inanarsınızmı? Tənbəllik sadəcə heç nə etməmək deyil. Çox vaxt o, insanın daxili gərginliyindən qaçma formasıdır.

Müraciət edən danışanlarımdan biri tənbəl olmasından şikayət edirdi. Bu xüsusiyyətinə görə həm ətrafdakıların, həm də özünün qınaq obyektinə çevrilmişdi. Düşünə bilərsiniz ki, əgər insan özünü bu xüsusiyyətinə görə qınayırsa, deməli dəyişə bilər. Bəs niyə dəyişmir? Niyə bu xüsusiyyəti ilə yaşamağa davam edir?

Çünki bəzən tənbəlliklə qazandıqlarımızın həcmi itirdiklərimizdən daha çox olur. Belə olduqda insan tənbəlliyi “buraxa” bilmir. Tənbəllik onu məsuliyyətdən uzaqlaşdırır, zəhmətdən qoruyur, risk almaq məcburiyyətini azaldır.

Bu mövzu haqqında çox düşünmüşəm. Gəldiyim nəticə budur ki, hər insan müəyyən bir potensialla doğulur. Fikirlərini təqdir etdiyim amerikalı psixoloq Abraham Maslow öz ehtiyaclar iyerarxiyasında bu mövzuya toxunur. Maslow hesab edirdi ki, hər insanın daxilində öz potensialını həyata keçirmək, bacarıqlarını inkişaf etdirmək və həqiqi mənliyinə çevrilmək istəyi var. O, bu prosesi “özünü gerçəkləşdirmə” adlandırırdı.

İnsana öz potensialını gerçəkləşdirmək üçün resurs da verilir. Bu, sənin daxili enerjindir. Həmin resursu nəyə sərf etdiyin isə həyatını dəyişir. Məsələn, keçmişə bağlılıq, kin, nifrət, qeybət, paxıllıq, qəzəb, bitmiş münasibətlər, “boş” insanlarla mənasız söhbətlər və daha nələr, nələr…

Axı o resurs xərclənməlidir. Sən onu potensialını gerçəkləşdirməyə sərf etmədiyin halda, başqa istiqamətlərə yönələcək. Sadəcə həyatda qalmaq, “baş qatmaq” üçün nələrləsə məşğul olacaqsan.

“Bəs insan potensialını gerçəkləşdirməyə haradan başlamalıdır?” sualını versəniz, ilk olaraq bunu deyərdim: Enerjini yanlış yerlərə xərcləməməlidir.

Özünü kəşf yolunda addımlar atmaq bizi həm daha xoşbəxt edir, həm də potensialımıza yaxınlaşdırır. Başqalarının səhvləri, keçmiş hadisələr və ya gündəlik səs-küylə məşğul olmaqdan çıx. Öz qorxularına, arzularına və həqiqətlərinə baxmağa başla.

Məsuliyyətini qəbul et. Ekzistensial fəlsəfəyə görə azadlıq və məsuliyyət ayrılmaz anlayışlardır. Həyatının istiqamətini başqalarının deyil, öz seçimlərinin müəyyən etdiyini qəbul etmək inkişafın əsas şərtlərindən biridir.

Öz dəyərlərinə uyğun yaşa. Özündən soruş: “Mənim üçün həqiqətən vacib olan nədir?” Bir çox insanlar başqalarının onlar üçün təyin etdiyi qaydalara uyğun yaşayırlar. Öz dəyərlərinə uyğun olmayan həyat daxili boşluq yaradır. Dəyərlərinə uyğun həyat isə məna hissini gücləndirir və səni potensialına doğru aparır.

Və nəhayət, hərəkətdə ol. Nə qədər ki, axtarışdasan, bir o qədər çox məlumatlı olursan. Kitablar, mentor dəstəyi, psixoloji yardım, təlimlərdə iştirak və digər fəaliyyətlər öz yolunda addımlamağına kömək edən vasitələrdir.

Bəlkə də həyatın ən böyük yorğunluğu çox işləməkdən deyil, ola biləcəyin insandan uzaq yaşamaqdan yaranır…

Sevgi ilə qalın…

Aytac Ələkbərova,
klinik psixoloq, təlimçi

Aytac Ələkbərovanın yazıları

YENİ MƏLUMATLAR BURADA

QƏNDAB XANIMIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

Azadlığa məhkum ayrılıqlar: Müstəqil ‘Mən’in doğulması”

“Bir ayrılıq, bir ölüm

Heç biri olmayaydı….”

və ya

“Ayrılıq, ayrılıq, aman ayrılıq,

Hər bir dərddən olar yaman ayrılıq.”

Yadıma gəlir ki, 3-cü kurs tələbəsi olanda kursa gedirdim. Kursda dərs zamanı çöldən həzin səs gəlirdi. Yuxarıda qeyd etdiyim misraların belə yadımda qalması onunla bağlıdır. Mahnının emosional təsiri o qədər güclü idi ki, hətta bəzi yoldaşların gizlincə kövrəldiyini belə müşahidə edirdim. Niyə mahnılarda, şeirlərdə ayrılıq mövzusu bu qədər “pafoslu” olur? Ağrılı, acılı bir situasiya kimi təqdim olunur?

Yaşadığın şəhərdən, vərdişlərindən, valideynlərindən, sevdiklərindən, işidən, düşüncələrindən, emosiyalarından ayrılmaq ….

Bu qədər ağrı, acı olan bir şey, təbii ki, bizə faydalı gəlmir. Bəs düşünmüz ki, ayrılığın “qazancı” nə ola bilər?

Əslində, ayrılıq bir “qazancdır”. Dünyaya gəlişin özü bir ayrılıqdır (bətndən ayrılmaq). İnsan subyekt kimi mövcud olmaq üçün ayrılmağa məhkumdur. O bir son deyil, başlanğıcdır. İnkişaf müstəvisində ayrılığa nəzər salsaq, ordakı “qazancı” dərk edə bilərik.

Bətndən ayrılmaq- dünyaya göz açmaqdır. Uşaq böyüdükcə, ayrılıqlar artır. Hər bir ayrılıq başqa bir böyüməni bərabərində gətirir…

Yəqin ki, diqqət etmisiz. Təxminən, 2-3 yaşlarında olan uşaqlarda ayrılma cəsarəti çox güclü olur. Ana məməsindən ayrılır, “hər şeyi özüm edərəm”- deyərək, asılı tərəfindən ayrılır. Kimliyi ilə tanış olur.Yeni şeylər qazanır. Məsələn, məmədən ayrılır, yeni qidalarla tanış olur. Asılılıqdan ayrılır, müstəqillik qazanır . Bunları ona heç kim öyrətmir. İnsan təbiətində mövcuddur. Çünki insan olaraq həyatda qala bilmək bacarığının əsası budur. Ayrılma ruhi böyümədir.

Bəzi insanlarda isə ayrılmaq “ cəhənnəmdir”. “ Var olma”sevinci yox, “yox olma”təşvişi yaradır. Ayrılığı yox olmaq kimi qəbul edir. Onun gətirdiyi yası hiss etməmək üçün “ böyümək” şansını da “qurban verir”.

Maddə asılılığı, toksik münasibətlər, xoşbəxt hiss etmədiyi mühitdə qalmaq, əslində insanın öz daxili boşluğu ilə üzbəüz qalmamaq üçün sığındığı “uydurulmuş kimliklərdir”. Ayrılmaq “mən” deyilən kimliyin dərk edilməsidir. Üzərini “suvadığın” saxta kimliklərdən azad olmağın ilk yolu ayrılığı qəbul edib reallığınla üzləşməkdir.Həmin kimlikdən ayrılmaq, daxili azadlığa doğru atılan ən böyük addımdır.

Seanslarımda müşahidə etdiyim məqamlardan biri münasibətdə olan 2 şəxsdən birində ayrılma təşvişinin olmasıdır. O münasibətdə özünü nə qədər bədbəxt hiss etsə belə, həmin münasibətdən uzaqlaşa bilməməsidir. Və ya bir münasibəti bitdikdə, tez bir zamanda başqa münasibətə başlayanlar da var. Belə ibsanların beynində ayrılma, təklik yox olmağa bərabərdir. Hələ maddə, yemək, içki və s. asılılıqlarını demirəm.

Bəs necə olmalıdır, nə etməliyik?

İlk növbədə, bunu dərk etməliyik ki, ayrılıq-böyümədir və hər bir ayrılığın ( itkinin ,kimliyin, keçmişin və xəyalların ) yası tutulmalıdır. Ağrını yaşamaq, ondan qaçmaqdan daha az enerji aparır. Yas bitdikdə ruh böyüyür.İnsan yalnız buraxa bildiyi şeylərin sahibidir. Həyatda qala bilmək – həm də keçmişi hörmətlə geridə qoyub, gələcəyə doğru addımlamaq bacarığıdır.
Aytac Ələkbərova,
klinik psixoloq, təlimçi

Aytac Ələkbərovanın yazıları

YENİ MƏLUMATLAR BURADA

QƏNDAB XANIMIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I