www.USTAC.az

Sədulla Şirinovun romanı haqqında geniş publisistik düşüncələr – dördüncü yazı

Sentyabr 21, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

“HEÇ NƏ OLMAZ”DAN ÇOX ŞEY OLURMUŞ
(Sədulla Şirinovun romanı haqqında geniş publisistik düşüncələr – dördüncü yazı)
Salam olsun, dəyərli oxucular və həyatın görünməyən həqiqətlərini söz vasitəsilə üzə çıxaran qələm sahibləri!
Bəzən bir kitabın adı onun bütün məzmununu özündə daşıyan açar olur. Sədulla Şirinovun “Heç nə olmaz”dan çox şey olurmuş romanı da məhz belə əsərlərdən biridir. İlk baxışda adi, gündəlik həyatda tez-tez işlətdiyimiz bir ifadə kimi səslənən “heç nə olmaz” sözləri romanın daxilində tamam başqa məna qazanır. Çünki həyatın ən böyük faciələri, ən ağır peşmanlıqları, ən dərin ayrılıqları və bəzən də ən gecikmiş xoşbəxtlikləri məhz vaxtında ciddi qəbul edilməyən “heç nə olmaz”ların arxasından gəlir.
Sədulla Şirinov bu romanında ailəni yalnız iki insanın birgə yaşayış məkanı kimi təqdim etmir. Ailə onun üçün mənəviyyatın formalaşdığı, insan xarakterinin bərkiyib cilalandığı, gələcək nəsillərin dünyaya münasibətinin müəyyənləşdiyi müqəddəs məkandır. Elə buna görə də kitabın ön sözündə Vaqif Osmanlının “Ailə mənəviyyat qalasıdır, model yox…” tezisi əsərin əsas ideya istiqamətini əvvəlcədən müəyyənləşdirir. Kitabın təqdimatında da romanın son illərdə cəmiyyətdə ailə dəyərlərinin zəifləməsi, mənəvi dəyərlərin maddiyyata qurban verilməsi və “heç nə olmaz” düşüncəsinin ailə həyatına gətirdiyi fəsadlar üzərində qurulduğu vurğulanır.
Bu baxımdan romanı yalnız bir ailənin, yaxud bir neçə insanın taleyindən bəhs edən əsər kimi oxumaq doğru olmaz. Burada ayrı-ayrı talelərin timsalında bütöv bir cəmiyyətin mənəvi portreti yaradılır.
Həyatın böyük həqiqətləri kiçik səhvlərdən başlayır. İnsanın həyatı seçimlərdən ibarətdir. Bəzən bir söz, bir tanışlıq, bir qərar, bir etinasızlıq və ya bir anlıq ehtiras illərlə davam edən nəticələr doğurur. İnsan həmin an bunu görə bilmir. O, qarşısındakı hadisəni kiçik hesab edir, “sonra düzələr”, “heç nə olmaz” deyir. Amma zaman keçdikcə həmin kiçik görünən yanlışlıq böyük bir həyat probleminə çevrilir.
Romanın əsas fəlsəfəsi də burada meydana çıxır. Sədulla Şirinov insanı öz taleyinin passiv müşahidəçisi kimi yox, verdiyi qərarların məsuliyyətini daşıyan varlıq kimi təqdim edir. Əsərin proloqunda Hüseyn Cavidin “İblis”indən seçilmiş misraların epiqraf kimi verilməsi də təsadüfi deyil. Yazıçı insanın daxilindəki yaxşı ilə pisin, iradə ilə nəfsin, düşüncə ilə ehtirasın mübarizəsini romanın mühüm mənəvi xəttinə çevirir.
Burada “iblis” yalnız dini-fəlsəfi anlayış deyil. O, insanı doğru yoldan sapdıran hər cür mənəvi zəifliyin simvoluna çevrilir. Nəfs, tamah, paxıllıq, hiylə, şöhrətpərəstlik, maddiyyat hərisliyi, ailəyə müdaxilə, başqasının taleyini öz iradəsinə tabe etmək istəyi – bunların hamısı romanın mənəvi “iblis”ləridir.
Yazıçı bu mənəvi təhlükələri mücərrəd şəkildə deyil, konkret insan xarakterləri və həyat hadisələri vasitəsilə göstərir.
Qəribin taleyi – bir yanlışlığın uzun kölgəsidir.
Romanın mərkəzi obrazlarından biri Qəribdir. Onun taleyi əsərin əsas ideya xəttinin açılmasında mühüm rol oynayır. Qərib gəncliyin emosional, düşüncəsiz və ehtiraslı çağında verdiyi qərarın nəticələrini sonralar bütün ağırlığı ilə yaşamalı olur.
Onun həyatında “heç nə olmaz” düşüncəsi sadəcə bir ifadə deyil, taleyin istiqamətini dəyişən psixoloji vəziyyətdir.
Böyüklərin məsləhəti, həyat təcrübəsi, dostların xəbərdarlıqları, gələcəyin ehtimal olunan fəsadları gənc insan üçün həmin anda əhəmiyyətsiz görünə bilər. Lakin həyatın öz qanunu var: görülməyən nəticələr yox olmur, sadəcə zamanın arxasında gizlənir.
Romanın başlanğıc hissəsində Qəribin uşaqlıq mühiti, kənd həyatı, dostları, ağsaqqal nəsihətləri, gündəlik məişət mənzərələri geniş təsvir olunur. Bu təsvirlər əsərin yalnız dekorativ fonu deyil. Yazıçı bununla göstərir ki, insanın xarakterinin bünövrəsi uşaqlıqdan qoyulur.
Qoca Nəcəf kişinin uşaqlara verdiyi nəsihətlər bu baxımdan xüsusilə diqqətəlayiqdir. Dost seçimi, təhsil, mərhəmət, ədəb-ərkan və şəxsiyyət kimi anlayışlar onun dilində sadə, lakin həyatın özündən gələn bir müdrikliklə səslənir.
Bu məqamda müəllifin mühüm fikirlərindən biri üzə çıxır: insanın gələcəkdə kim olacağını onun uşaqlıq və yeniyetməlik davranışlarından müəyyən qədər görmək mümkündür.
Deməli, tərbiyə yalnız ailənin və məktəbin vəzifəsi deyil. Tərbiyə həm də cəmiyyətin ümumi məsuliyyətidir.
Ailə – romanın mənəvi mərkəzi, nüvəsi, özəyidir. Sədulla Şirinovun romanında ailə anlayışı çox geniş məna daşıyır. Ailə burada yalnız ər-arvad münasibəti deyil. Ailə – ata, ana, övlad, nənə, baba, qohum, qonşu, dost, hətta bütövlükdə cəmiyyət deməkdir. Çünki bir ailədə baş verən mənəvi pozuntu gec-tez başqa insanların da həyatına toxunur.
Əsərin ön sözündə ailə ilə dövlət arasında paralel aparılması da bu mənada diqqət çəkir. Ailə kiçik mənəvi dövlətdirsə, onun sərhədləri etibar, sədaqət, sevgi və məsuliyyətlə qorunmalıdır. Bu sərhədlər dağıldıqda ailənin içindəki münasibətlər də dağılır.
Romanın müxtəlif obrazları üzərindən yazıçı bu fikri sanki ayrı-ayrı həyat laboratoriyalarında yoxlayır. Bir ailədə valideyn övladının həyatına həddindən artıq müdaxilə edir. Başqa bir ailədə maddiyyat mənəvi dəyərlərin qarşısına keçir. Bir başqa ailədə isə insanın xarici görünüşünə aldanmaq daxili dünyanı görməyə mane olur.
Beləliklə, əsərdə ailə yalnız xoşbəxtlik məkanı deyil, həm də insan xarakterinin sınaq meydanıdır.
Romanın diqqətçəkən ideyalarından biri xarici gözəlliklə daxili gözəlliyin qarşılaşdırılmasıdır.
Qəribin taleyində bu məsələ xüsusi əhəmiyyət qazanır. Xarici gözəllik insanı heyran edə bilər, lakin ailə həyatı yalnız heyranlıq üzərində qurulmur. Birgə ömür üçün xarakter, sədaqət, mərhəmət, məsuliyyət, anlayış və mənəvi bütövlük lazımdır.
Songül obrazı bu baxımdan romanda xüsusi yer tutur. O, müəllifin ideal Azərbaycan qadını haqqında təsəvvürlərinin daşıyıcılarından biri kimi təqdim olunur. Songülün timsalında qadının ailə daxilindəki rolu yalnız həyat yoldaşı olmaqla məhdudlaşmır. O, həm də ailənin mənəvi dayağıdır.
Vaqif Osmanlı ön sözdə Songül, Nigar, Mahizər, Ağcaxanım və Sədaqət müəllimə kimi obrazları ideal Azərbaycan qadını obrazları sırasında təqdim edir. Onların qarşısında isə Qəmər, Salatın, Şəfaqət, Banu, Bikə və Jalə kimi fərqli xarakterlər dayanır.
Bu qarşılaşdırma təsadüfi deyil. Yazıçı bununla “qadın” anlayışının özlüyündə nə yaxşı, nə də pis olduğunu göstərir. İnsanı müəyyən edən onun seçimi, xarakteri və mənəviyyatıdır.
Banu – günahkardır, yoxsa qurban? Romanın ən mürəkkəb obrazlarından biri Banudur. Banu haqqında hökm vermək asandır. Onun səhvləri var. Onun həyatında yanlış seçimlər var. Lakin yazıçı obrazı yalnız “günahkar” kimi təqdim etməklə kifayətlənmir. Əksinə, Banunun formalaşmasına təsir edən ailə mühitini, böyüklərin müdaxiləsini, saxta münasibətləri və mənəvi təzyiqləri də göstərir.
Bu baxımdan əsərdə Banunun toy günü göndərdiyi ismarış xüsusi emosional yük daşıyır. Onun qısa mesajında həm təbrik, həm peşmanlıq, həm də həyatının ona qoyduğu ağır möhür görünür:
“Ürəkdən təbrik edirəm! Xoşbəxt ol! Qızını toyunda iştirak etməyə imkan vermədiyimə görə bağışla! Anam istəmədi…”
Bu bir neçə cümlə romanın mənəvi ağrısını çox yığcam şəkildə ifadə edir.
Banu artıq anlayır ki, onun taleyində etdiyi seçimlərlə yanaşı, başqalarının onun üzərində qurduğu hökmün də payı var. Lakin həyatın acı həqiqəti budur: insan başqasının təsiri altında yanlış seçim etsə belə, nəticənin ağırlığını çox vaxt özü daşımalı olur. Burada yazıçı oxucunu sərt mühakimədən daha çox mərhəmətə çağırır.
“Günahkarlar” və “qurbanlar” arasında
Romanın maraqlı cəhətlərindən biri budur ki, müəllif obrazları tam ağ və tam qara rənglərə ayırmır. Bəzi obrazlar mənfi davranışları ilə yadda qalır. Lakin onların da formalaşma tarixçəsi var. Bəziləri öz ailəsindən aldığı yanlış tərbiyənin nəticəsidir. Bəziləri vaxtında düzgün seçim etməyib. Bəziləri isə öz mənəvi boşluğunu başqalarının həyatına müdaxilə etməklə doldurmağa çalışıb.
Bu xüsusiyyət romanın publisistik gücünü artırır. Çünki yazıçı yalnız “pis insan”ı göstərmir, həm də soruşur: Bu insan necə belə oldu?
Əsərin son hissələrində bu sual daha da aktuallaşır. Müəllif qeydində romanın həyat müşahidələrindən, gördüyü xoş və xoşagəlməz hadisələrin təxəyyüldə yaratdığı həyat hekayələrindən doğduğunu bildirir və oxucunu əsərdə öz həyatından müəyyən oxşarlıqlar görəndə bunu təsadüf kimi qəbul etməyə çağırır.
Əslində bu qeyd əsərin mahiyyətini açan mühüm açarlardan biridir: roman konkret insanların portreti deyil, həyatda təkrarlanan insan münasibətlərinin bədii ümumiləşdirilməsidir.
Sədulla Şirinovun romanında kənd həyatı ayrıca bir estetik qat təşkil edir. Qoca armud ağacı, həyətlər, taxtlar, çay süfrələri, qonşuluq münasibətləri, uşaqlıq dostluğu, ağsaqqal söhbətləri, kənd məişəti – bütün bunlar oxucunu yalnız keçmişə aparmır. Bu təsvirlər vasitəsilə yazıçı dəyişən zamanın insan münasibətlərinə təsirini də göstərir.
Qəribin uşaqlıq xatirələrindəki taxtla sonrakı masa arasında mühüm simvolik fərq var. Taxtın ətrafında insanlar daha yaxın, daha kollektiv, daha səmimi görünürlər. Zaman dəyişdikcə məkan da dəyişir, məişət də dəyişir, münasibətlər də dəyişir.
Lakin müəllifin qənaətinə görə dəyişməyən əsas məsələ insanın xasiyyətidir. Bu məqam romanı sadəcə ailə dramı olmaqdan çıxarıb sosial-psixoloji əsərə çevirir.
Əsərdə yaşlı nəslin məsuliyyəti də ciddi şəkildə gündəmə gətirilir. Azərbaycan ailə modelində ağsaqqal və ağbirçək həmişə sözün, təcrübənin, mənəvi dayağın simvolu olub. Lakin yaş yalnız özlüyündə müdriklik yaratmır. İnsanın illərlə yaşaması hələ onun müdrik olması demək deyil.
Romanda müəllif bəzi yaşlı obrazların davranışları vasitəsilə bu problemi qabardır. Gənc nəslə yol göstərməli olan insanlar bəzən əksinə, öz davranışları ilə mənfi nümunəyə çevrilirlər.
Bu, çox ciddi ictimai problemdir. Çünki uşaq və gənc nəsil yalnız deyilən sözləri deyil, gördüyü davranışları da öyrənir.
Ağsaqqal mərhəmətli deyilsə, gəncdən mərhəmət gözləmək çətindir.
Ana ailədə nifaq yaradırsa, qızının gələcək ailə həyatından sağlam münasibət gözləmək çətindir.
Ata məsuliyyətsizdirsə, övladın məsuliyyət hissinin necə formalaşacağı ayrıca sualdır.
Deməli, tərbiyə ilk növbədə şəxsi nümunədən başlayır.
Sədulla Şirinovun romanında diqqət çəkən cəhətlərdən biri həyat müşahidələrinin çoxluğudur.
Müəllif hadisələri uzaqdan müşahidə edən soyuq salnaməçi təsiri yaratmır. O, kənd həyatı, ailə münasibətləri, dostluq, qonşuluq, gündəlik məişət, yaşlı insanların söhbətləri, gənclərin davranışları, müasir texnologiyaların insan münasibətlərinə təsiri kimi müxtəlif mühitləri bir-birinə bağlayır.
WhatsApp yazışmaları, telefon zəngləri, internet və sosial münasibətlər kimi müasir elementlərin ənənəvi ailə mühiti ilə yanaşı işlənməsi romanın zamanını da müəyyənləşdirir.
Burada keçmişlə müasirlik yanaşı dayanır.
Bir tərəfdə kəndin qoca armud ağacı, taxtı, çay süfrəsi və ağsaqqal nəsihəti varsa, digər tərəfdə mobil telefon, WhatsApp, internet və dəyişən ailə münasibətləri var.
Beləliklə, yazıçı göstərir ki, texnologiya dəyişsə də, insanın əsas mənəvi problemləri dəyişmir.
Əkrəm – səhvdən sonra dirçəlmək mümkündürmü? Əsərdə Əkrəm obrazının ayrıca əhəmiyyəti var. Çünki romanda həyat yalnız səhv etməkdən ibarət deyil. İnsan səhvdən sonra yenidən ayağa qalxa bilərmi?
Romanın sonrakı bölmələri məhz bu suala cavab axtarır.
Əkrəmin həyatında baş verənlər onu əvvəlcə çıxılmaz vəziyyətə salır. Lakin zaman keçdikcə o, öz səhvlərini, ailə münasibətlərini və ətrafındakı insanların həqiqi xarakterini daha aydın görməyə başlayır.
Burada müəllifin mühüm fikirlərindən biri meydana çıxır: insanın həyatında bəzi qapılar bağlansa da, həyat özü tamamilə bitmir.
“Dirilmə”, “Müjdə”, “Həyat davam edir”, “İdeal ailə saf sevgidən doğulur” kimi bölmə adlarının ardıcıllığı da əsərin daxili məntiqini göstərir.
Bu ardıcıllıq təsadüfi deyil:
yanlış addım – nəticə – itki – qismət – boş keçən illər – dirilmə – müjdə – təkrarlanan talelər – həyatın davamı – ideal ailə.
Sanki müəllif bir insan ömrünün mənəvi xəritəsini çəkir.
Romanın mühüm fəlsəfi nəticələrindən biri də məhz budur: həyat davam edir.
İnsan bəzən öz səhvini bağışlaya bilmir. Bəzən keçmişin ağırlığı gələcəyin bütün qapılarını bağlamış kimi görünür. Lakin həyatın özündə yenilənmə imkanları var.
Bu, əsərin nikbin tərəfidir.
Sədulla Şirinov yalnız faciələri göstərmir. O, həm də insanın özünü toparlamaq, yenidən ailə qurmaq, sevgi tapmaq, səhvlərdən nəticə çıxarmaq imkanını göstərir.
Bununla romanın əsas ideyası “insan səhv etməməlidir” səviyyəsində qalmır. Daha dərin bir fikir ortaya çıxır:
İnsan səhv edə bilər, amma səhvini dərk etməli, nəticə çıxarmalı və eyni səhvi təkrar etməməlidir.
Əsərin sonrakı hissələrində Əkrəmin ailə qurmaqla bağlı yanaşması da bunu göstərir. Onun üçün yeni münasibətdə əsas məsələ xarici gözəllik deyil, insanın mənəvi keyfiyyətləridir.
Bu, romanın başlıca nəticələrindən biridir.
İdeal ailə necə yaranır? Kitabın onuncu bölümünün adı artıq müəllifin mövqeyini açıq şəkildə ifadə edir:
“İDEAL AİLƏ SAF SEVGİDƏN DOĞULUR”.
Lakin romanın ümumi məntiqinə görə saf sevgi yalnız hiss deyil;
Saf sevgi məsuliyyətdir.
Saf sevgi qarşı tərəfi olduğu kimi qəbul etməkdir.
Saf sevgi ailəyə kənardan hökm etməməkdir.
Saf sevgi övladın taleyini öz şəxsi ambisiyalarına qurban verməməkdir.
Saf sevgi həyat yoldaşının zəif və güclü tərəflərini görməkdir.
Saf sevgi səhvdən sonra bağışlamağı bacarmaqdır.
Saf sevgi isə ən başlıcası, insanın sevdiyi şəxsin həyatını öz mülkiyyəti hesab etməməsidir.
Romanın bütün hadisələrinə nəzər salanda görünür ki, ailələrin dağılmasının əsas səbəblərindən biri sevginin yerini nəzarətin, müdaxilənin, tamahın, mənfəətin və hökmranlığın tutmasıdır.
“Heç nə olmaz” – həyatın ən təhlükəli cümləsi kimi təqdim olunur. Əsərin adı üzərində yenidən dayanmağa ehtiyac var. “Heç nə olmaz” bəzən insanı rahatlaşdıran ifadədir. Amma məsuliyyətsiz insanın dilində bu söz təhlükəli bəhanəyə çevrilir;
“Heç nə olmaz, sonra düzələr.”
“Heç nə olmaz, bir dəfədir.”
“Heç nə olmaz, hamı belə edir.”
“Heç nə olmaz, uşaqdır.”
“Heç nə olmaz, ailədir, dözər.”
“Heç nə olmaz, sabah danışarıq.”
Həyatın ən ağır nəticələri bəzən məhz bu “heç nə olmaz”ların ardınca gəlir.
Sədulla Şirinov romanının adı ilə oxucuya məhz bunu düşündürür: bəzən çox şey olurmuş…
Və baş verənlər yalnız bir insanın həyatını deyil, onun övladının, həyat yoldaşının, valideynlərinin və hətta gələcək nəslin taleyini dəyişə bilər.
Sədulla Şirinovun bu əsərini publisistik baxımdan maraqlı edən əsas cəhət onun sosial problemləri insan taleləri üzərindən göstərməsidir;
Burada statistik rəqəmlər yoxdur.
Sosioloji cədvəllər yoxdur.
Rəsmi hesabat dili yoxdur.
Amma canlı insan var.
Onun səhvi, sevgisi, peşmanlığı, ailəsi, övladı, arzusu və itirdiyi illəri var.
Ədəbiyyatın gücü də elə buradadır. Bir statistik rəqəm bizə boşanmaların sayını göstərə bilər. Bir roman isə boşanmanın arxasında hansı insanın necə sındığını göstərə bilər. Bir ictimai hesabat ailə institutundakı problemlərdən danışa bilər. Roman isə həmin problemin bir uşağın taleyində necə iz buraxdığını göstərə bilər. Sədulla Şirinov məhz bu yoldan gedir.
Bu romanın maraqlı tərəflərindən biri də oxucunu hazır cavablarla yükləməməsidir. Əsərin ön söz müəllifi Vaqif Osmanlı da romanın bütün hadisələrini açmağın oxucu marağına və mütaliə zövqünə hörmətsizlik olacağını bildirərək bir sıra məsələlərin üzərində düşünməyi oxucunun öz öhdəsinə buraxır. Bu, doğru yanaşmadır. Çünki yaxşı roman oxucunu yalnız hadisələri izləməyə yox, öz həyatına baxmağa, ona ünvanlanmış suallara cavab axtarmağa məcbur edir:
Mən hansı qərarlarımı “heç nə olmaz” deyərək vermişəm?
Mən övladımın həyatına nə qədər müdaxilə edirəm?
Mən həyat yoldaşımı həqiqətən tanıyırammı?
Mən insanı xarici görünüşünə görəmi, xarakterinə görəmi seçirəm?
Mənim ailəmdə sevgi ilə yanaşı hörmət və məsuliyyət varmı?
Mən övladıma sözlə, yoxsa davranışımla tərbiyə verirəm?
Mən öz səhvlərimi qəbul edə bilirəmmi?
Romanın ən böyük uğurlarından biri də budur ki, bu suallar yalnız Qəribə, Əkrəmə, Banuyaya və digər obrazlara aid deyil. Bu suallar hər bir oxucunun özünə ünvanlana bilər.
İki əsrin tək nasiri Sədulla Şirinovun yazıçı mövqeyi də özünəməxsusdur. Sədulla Şirinov bu əsərində özünü hadisələrin hakimi kimi aparmır. O, daha çox müşahidə edir, düşündürür, müxtəlif taleləri bir-birinin qarşısına çıxarır.
Müəllifin mövqeyi hadisələrin içindən görünür.
O, mənəviyyatı müdafiə edir.
Ailənin dağılmasına gətirib çıxaran səbəbləri göstərir.
Valideyn məsuliyyətini xatırladır.
Gənclərin seçimində düşüncənin əhəmiyyətini vurğulayır.
İnsanın öz səhvlərindən nəticə çıxarmasının mümkünlüyünü göstərir.
Və nəhayət, bütün bunların fövqündə sevgi, mərhəmət və mənəvi məsuliyyəti qoyur.
Kitabın 2023-cü ildə “Mücrü” nəşriyyatının “Proza” seriyasında nəşr edilməsi və müəllifin ikinci kitabı kimi təqdim olunması Sədulla Şirinovun nəsr yaradıcılığında bu əsərin xüsusi mərhələ təşkil etdiyini göstərir.
Ədəbiyyatın ən böyük missiyalarından biri insanı özünə qaytarmaqdır. Sədulla Şirinovun “Heç nə olmaz”dan çox şey olurmuş romanı da oxucunu məhz özünə qaytaran əsərlər sırasındadır.
Bu kitabı oxuyarkən insan başqalarının həyatına baxdığını düşünür. Sonra qəfildən anlayır ki, qarşısındakı hadisələrin hansısa yerində özü də var.
Bəlkə bir vaxtsa verdiyi səhv qərarda…
Bəlkə övladına münasibətində…
Bəlkə həyat yoldaşına qarşı söylədiyi bir sözündə…
Bəlkə valideyninin nəsihətini qulaqardına vurduğu bir gündə…
Bəlkə də “heç nə olmaz” deyərək keçdiyi hansısa yol ayrıcında…
Romanın ən mühüm mənəvi dərsi budur: həyatda heç bir seçim tamamilə nəticəsiz qalmır.
İnsan nə əkirsə, gec-tez onun nəticəsi ilə qarşılaşır.
Bəzən nəticə dərhal görünür.
Bəzən illər sonra.
Bəzən isə insanın öz həyatında deyil, övladının taleyində üzə çıxır.
Ona görə də ailə məsuliyyətdir.
Sevgi məsuliyyətdir.
Övlad məsuliyyətdir.
Söz məsuliyyətdir.
Seçim məsuliyyətdir.
Və insanın ən böyük məsuliyyəti öz həyatını başqasının həyatını məhv etmədən yaşamaqdır.
Sədulla Şirinovun romanı bizə bir daha xatırladır ki, həyat “heç nə olmaz” sözünün arxasında gizlənən çoxsaylı “oldu”lardan ibarətdir.
Bəzən gec olur.
Bəzən çox gec.
Amma insan öz səhvini anlayırsa, hələ hər şey bitmiş sayılmır.
Çünki həyat davam edir.
Və həyat davam etdiyi müddətdə insanın özünü dəyişmək, səhvindən nəticə çıxarmaq, sevmək, bağışlamaq, yenidən ailə qurmaq və mənəvi baxımdan dirçəlmək imkanı həmişə qalır.
Sədulla Şirinovun “Heç nə olmaz”dan çox şey olurmuş romanının oxucuya verdiyi ən böyük mesajlardan biri də budur:
Heç bir yaxşılığı kiçik sayma.
Heç bir səhvi yüngül hesab etmə.
Heç bir sevgini adi qəbul etmə.
Heç bir ailəni özbaşına buraxma.
Və heç vaxt düşünmə ki, “heç nə olmaz…”
Çünki həyat göstərir ki, “Heç nə olmaz”dan çox şey olurmuş…
Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik.