WWW.YAZARLAR.AZ

Oxuyun >> Gözündə tük var

(Nurboyev Muqimjon Rasuljon o‘g‘li)

www.USTAC.az

Müqimcan Nurboyev – ədəbiyyat səfiri

Mart 23, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

YÜZ İKİNCİ YAZI

Müqimcan Nurboyev – ədəbiyyat səfiri

Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin mövzusu çox maraqlı bir şəxs haqqında olacaq.

Müasir dövrdə dünya sürətlə dəyişir, sərhədlər formal məna kəsb edir, xalqlar arasında əlaqələr isə daha sıx və çoxşaxəli xarakter alır. Belə bir zamanda mədəniyyətlərarası inteqrasiyanın qorunub saxlanılması, ortaq dəyərlərin yaşadılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu missiyanın həyata keçirilməsində isə ziyalıların, söz adamlarının və ədəbiyyat xadimlərinin rolu əvəzsizdir. Onlar təkcə yaradıcılıqla məşğul olmur, həm də xalqlar arasında mənəvi körpülər qurur, fərqli coğrafiyaları ortaq duyğular ətrafında birləşdirirlər. Bu baxımdan Müqimcan Nurboyev müasir dövrün nadir ədəbi simalarından biri kimi xüsusi diqqətə layiqdir.

QISA ARAYIŞ

Müqimcan Nurboyev – Muqimjan Nurbayev (Nurbuvaev) Özbəkistan Respublikasının Əndican vilayətinin Mərhəmət mahalının Qocaarik məhəlləsində anadan olub. Daşkənd İslam İnstitutunu bitirib.

Əsərləri Qırğızıstanın “İldönüm”, Amerikanın “Bir ananın nemətləri”, Türkiyənin “Şeir ətri”, Qırğızıstanın “Turan Uçkunları”, Tacikistanın “Dostluq bağçasındakı çiçəklər” Azərbaycanın “Türk dünyasının şairləri” (Buta – 5)”, Özbəkistanın “Məhəmməd Yusifin davamçıları”, “Beynəlxalq dostluq güldəstəsi” toplularında və Özbəkistan müxtəlif mətbuat orqanlarında dərc edilmişdir. Qırğızıstanın “Çingiz Aytmatov”, Qazaxıstanın “Abay”, “Beynəlxalq Xidmət” və Özbəkistanın “Əmir Teymur” medalları ilə təltif edilmişdir. “Ziyadar” mükafatı laureatıdır (Nurboyev Muqimjon № 173 24.11.2022. Bakı – Azərbaycan). Qırğızıstandakı “Şairlər və Yazıçılar” Dərnəyinin, Qazaxıstandakı “Dünya İstedadlar Dərnəyi” və “Dünya Uyğur Yazıçıları” Dərnəyinin üzvüdür. Ümumtürk dünyası ədəbiyyatına verdiyi töhfələrə görə “Yazarlar” (Azərbaycan) jurnalı tərəfindən “Alqışnamə” mükafatı (Nurboyev Muqimjon № 004 21.03.2026. Bakı – Azərbaycan) ilə təltif olunmuşdur.

Onun 50 illik yubileyi təkcə şəxsi həyatında əlamətdar bir tarix deyil, eyni zamanda uzun illər boyu həyata keçirdiyi çoxşaxəli fəaliyyətin ümumiləşmiş nəticəsidir. Bu tarix bir insanın ömür yolunun növbəti mərhələsi olmaqla yanaşı, həm də böyük bir mədəni missiyanın davamlılığını və əhəmiyyətini təsdiqləyən bir məqamdır.

Müqimcan Nurboyev fəaliyyətində yalnız bir müəllim və ya ədəbiyyat adamı kimi çıxış etmir. O, daha geniş anlamda mədəniyyət daşıyıcısı, sözün həqiqi mənasında isə ədəbiyyat səfiridir. Onun gördüyü işlər göstərir ki, ədəbiyyat sadəcə estetik zövq üçün yaradılan mətnlər toplusu deyil. O, həm də xalqları birləşdirən, fərqli dilləri və düşüncə sistemlərini ortaq mənəvi platformada görüşdürən güclü vasitədir.

Mərkəzi Asiya, Qafqaz və Türkiyə kimi geniş bir coğrafiyada tanınan və sevilən Nurboyevin fəaliyyəti xüsusilə diqqətəlayiqdir. Bu coğrafiyalar tarix boyu ortaq mədəni köklərə malik olmuş, lakin müxtəlif siyasi və sosial proseslər nəticəsində müəyyən qədər uzaqlaşmışdır. Belə bir şəraitdə bu xalqlar arasında yenidən mədəni əlaqələrin qurulması, ortaq ədəbi yaddaşın bərpası və inkişaf etdirilməsi böyük zəhmət və fədakarlıq tələb edir. Müqimcan Nurboyev məhz bu istiqamətdə yorulmadan çalışan ziyalılardandır.

Onun təşəbbüsü ilə Mərkəzi Asiya xalqlarının nəzm və nəsr nümunələrini özündə birləşdirən kitabların müxtəlif ölkələrdə – Qırğızıstan, Qazaxıstan, Özbəkistan və Tacikistanda nəşr olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu nəşrlər sadəcə ədəbi toplular kimi qiymətləndimək düzgün olmazdı. Onlar bir növ mədəniyyət atlasıdır. Hər bir kitabda müxtəlif xalqların ruhu, dünyagörüşü, həyat fəlsəfəsi və tarixi yaddaşı əks olunur. Bu baxımdan həmin layihələr təkcə ədəbiyyatsevərlər üçün deyil, həm də tədqiqatçılar, alimlər və gələcək nəsillər üçün qiymətli mənbə rolunu oynayır.

Bu cür fəaliyyətlər, əslində, görünməyən, lakin çox möhkəm olan mənəvi körpülər yaradır. Bu körpülər vasitəsilə xalqlar bir-birini daha yaxından tanıyır, fərqliliklərə hörmətlə yanaşır və ortaq dəyərləri daha dərindən dərk edir. Müqimcan Nurboyevin gördüyü işlərin ən böyük əhəmiyyəti də məhz bundadır – o, ədəbiyyatı vasitə kimi istifadə edərək insanları bir-birinə yaxınlaşdırır.

Onun yaradıcılığı və təşkilatçılıq fəaliyyəti sübut edir ki, ədəbiyyat yalnız fərdi ifadə vasitəsi deyil, həm də ictimai məsuliyyət daşıyan bir sahədir. Əsl söz adamı cəmiyyət qarşısında məsuliyyət hiss edir, sözün gücündən yalnız estetik deyil, həm də mənəvi məqsədlər üçün istifadə edir. Nurboyevin fəaliyyəti bu baxımdan klassik ədəbi ənənələrin müasir dövrdə uğurlu davamı kimi qiymətləndirilə bilər.

Bu gün qloballaşma prosesləri bir tərəfdən xalqları bir-birinə yaxınlaşdırsa da, digər tərəfdən milli kimliklərin itməsi riskini də artırır. Belə bir zamanda həm milli dəyərlərin qorunması, həm də beynəlxalq mədəni inteqrasiyanın təmin olunması incə bir tarazlıq tələb edir. Müqimcan Nurboyev məhz bu tarazlığı qorumağı bacaran ziyalılardandır. O, bir tərəfdən öz milli-mənəvi dəyərlərinə sadiq qalır, digər tərəfdən isə bu dəyərləri başqa xalqlarla bölüşərək qarşılıqlı zənginləşməyə şərait yaradır.

Onun fəaliyyəti göstərir ki, mədəniyyətlərarası dialoq yalnız rəsmi tədbirlər və diplomatik görüşlərlə məhdudlaşmır. Əsl dialoq ədəbiyyatda, poeziyada, bədii düşüncədə baş verir. Çünki söz insanın ruhuna toxunur, onu düşündürür və dəyişdirir. Bu mənada Müqimcan Nurboyev təkcə bir ədəbiyyat adamı deyil, həm də ruhlar arasında əlaqə yaradan bir vasitəçidir.

50 illik yubileyi münasibətilə onun keçdiyi həyat yoluna nəzər saldıqda aydın görünür ki, bu yol təsadüflərin deyil, məqsədyönlü fəaliyyətin, zəhmətin və fədakarlığın nəticəsidir. Onun gördüyü işlər bu gün artıq konkret nəticələr verməkdədir və gələcəkdə də öz təsirini davam etdirəcəkdir.

Müqimcan Nurboyev kimi ziyalıların fəaliyyəti cəmiyyət üçün bir örnəkdir. Onlar göstərirlər ki, bir insanın gördüyü işlər təkcə öz həyatını deyil, bütöv bir regionun mədəni həyatını dəyişə bilər. Bu isə böyük məsuliyyətlə yanaşı, həm də böyük bir şərəfdir.

Nəticə etibarilə demək olar ki, Müqimcan Nurboyev müasir dövrdə ədəbiyyatın yalnız yaradıcısı deyil, həm də onun təbliğatçısı, qoruyucusu və daşıyıcısıdır. O, sözün həqiqi mənasında ədəbiyyat səfiridir. Xalqları birləşdirən, mədəniyyətləri yaxınlaşdıran və ortaq dəyərləri gələcəyə daşıyan bir şəxsiyyətdir.

Onun yubileyi yalnız bir insanın ömür bayramı deyil, həm də sözün, ədəbiyyatın və mədəniyyətin bayramıdır. Bu bayram isə bizi bir daha xatırladır ki, dünyanı dəyişən ən böyük güclərdən biri məhz sözdür – doğru, səmimi və insanları birləşdirən söz.

Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik.

23.03.2026. Bakı.

Müəllif: Zaur USTAC

Nurboyev Muqimjon haqqında

www.USTAC.az

Zaur Ustac – Xoşbəxtlər xöşbəxti

Mart 14, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

YÜZ BİRİNCİ YAZI
88 – Xoşbəxtlər xoşbəxti
(Anarın 88 illiyinə)
Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin mövzusu bir ömrün 88 baharın yaşamış Azərbaycanın Xalq yazıçısı Anar haqqında olacaq. “8” rəqəmi xoşbəxtliyin, zənginliyin rəmzi-simvolu kimi assosasiya edir. Bu gün uzun və keşməkeşli bir yol keçərək iki səkkizi yanaşı ömür kitabının titul vərəqinə yazmağa nail olmuş azman söz adamının doğum günüdür! Bir “8” “xoşbəxt”lik olanda, iki “8” (88) təbii ki, “xoşbəxtlər xoşbəxti” olmalıdır. Anar bir qələm adamı kimi xoşbəxtdir (əlinə qələm almış hər bir yurddaşın nümunə götürə biləcəyi etalon şəxsiyyət kimi bu sahənin fəth olunmaz zirvəsi hesab olunur). 14 mart – 14 özü də məsumiyyəti simgələyir. Doğum gününüz mübarək olsun, Anar müəllim! Və bu yazı mənim bu qəbildən olan 101-ci yazımdır. Keçək mətləbə.

A N A R
      Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biri, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri, Xalq yazıçısı Anarın ömür yoluna nəzər salanda insanın ağlına ilk gələn ifadələrdən biri də məhz budur: xoşbəxtlər xoşbəxti. Çünki hər yazıçıya nəsib olmur ki, həm böyük bir xalqın sevgisini qazansın, həm də yaradıcılığı ilə milli düşüncənin, milli yaddaşın qoruyucularından birinə çevrilsin.
       Martın 14-də ustad yazıçının 88 yaşı tamam olur. Bu yaş sadəcə təqvim göstəricisi deyil. Bu, Azərbaycan ədəbiyyatında bütöv bir epoxanı ifadə edən ömür yolunun növbəti zirvəsidir. Bu gün də böyük enerji ilə yazıb-yaradan, düşünən, milli sözün keşiyində dayanan Anar müəllim Azərbaycan ədəbi mühitində canlı bir məktəbdir.
       Anarın həyat yolu Azərbaycan mədəniyyətinin, ədəbiyyatının və ictimai düşüncəsinin inkişaf tarixinin ayrılmaz bir hissəsidir. O, yalnız yazıçı kimi deyil, həm də milli mədəniyyətin fəal təbliğatçısı, ictimai fikir adamı kimi tanınır.
     Onun qələmindən çıxan əsərlər Azərbaycan insanının mənəvi dünyasını, milli xarakterini, sevinc və ağrılarını, zamanın çağırışlarını əks etdirən dərin bədii salnamədir. Yazıçının hekayələri, povestləri, romanları (ssenariləri), dram əsərləri və publisistik yazıları uzun illərdir oxucuların düşüncə dünyasına təsir göstərir.
      Anarın yaradıcılığında diqqəti çəkən əsas xüsusiyyətlərdən biri milli yaddaşın qorunması və insanın mənəvi məsuliyyəti məsələsidir. Onun qəhrəmanları yalnız bədii obrazlar deyil, həm də dövrün mənəvi portretidir.
      Anar müəllimin son illərdə qələmə aldığı ən mühüm əsərlərdən biri geniş həcmli “Yaşamaq haqqı” tarixi-kulturoloji traktatıdır. Yazıçının öz sözləri ilə desək, bu əsər onun xalqına bir növ mənəvi vəsiyyətidir.
HAŞİYƏ
    Xalq yazıçısı Anarın “Yaşamaq haqqı” (1120 səhifə) tarixi-kulturoloji traktatı Azərbaycanın qədim dövrdən bu günümüzə qədərki tarixini əhatə edir. Əsərdə bütövlükdə ümumtürk tarixinə ekskursiya olunur. Qədim türk abidəsi olan Orxon-Yenisey kitabələrindən üzü bəri bir çox mühüm yazılı mənbəyə müraciət edən müəllif tarixi hadisələr, görkəmli şəxsiyyətlər, ictimai-siyasi xadimlər, maarifçilərimiz haqqında şəxsi mülahizələrini bölüşür.
     Xalqımızın millət olaraq formalaşması, özünüdərk prosesi hansı çətin mərhələlərdən keçib?
      Dil problemi, işğalçıların ana dilimizə təcavüz siyasəti, çar Rusiyasının xanlıqlarla müharibələri, Azərbaycanın ikiyə parçalanması, Şərqdə ilk demokratik cümhuriyyətin yaranışı, Sovet imperiyasının qurulması və Azərbaycanın İttifaqa qoşulması, Stalin hakimiyyəti, repressiyalar, kütləvi qırğınlar tariximizdə nə kimi izlər buraxıb?
      Əsrlər boyu Azərbaycanın başına gətirilmiş bəlalar ədəbiyyatımıza, incəsənətimizə necə sirayət edib?
     Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinin bərpasından sonra ermənilərin torpaqlarımıza təcavüzü və Qarabağın işğalı, 20 Yanvar, Xocalı faciəsi kimi qanlı-qadalı, ağrılı-acılı hadisələrin kökündə hansı məkrli niyyətlər gizlənirdi?
      Vətəndaş müharibəsi təhlükəsi və ölkədə vəziyyətin kritik həddə çatması, hakimiyyət çəkişmələri, belə bir vaxtda Heydər Əliyevin yenidən hakimiyyətə dönüşü, bundan sonra respublikanın mədəni, iqtisadi, ictimai həyatında baş verən dəyişikliklər Azərbaycanı hansı təhlükələrdən xilas etdi?
    Anar uzun illərin həyat təcrübəsinə və dərin mütaliəyə dayanan yazıçı baxışı ilə əsərdə bütün bu suallara cavab axtarır, Azərbaycan tarixinə müxtəlif rakurslardan işıq salır.
     Əsərdə Azərbaycanın tarixində, xalqın taleyində bu və ya digər şəkildə rol oynamış ayrı-ayrı şəxsiyyətlərin həyat və fəaliyyəti də ön plana çəkilir. Cavad xan-Sisyanov qarşıdurması, Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin millət qarşısında xidmətləri, ilk maarifçilərimiz Mirzə Kazımbəyin, Abbasqulu ağa Bakıxanovun, Mirzə Fətəli Axundzadənin, Həsənbəy Zərdabinin Azərbaycan mədəniyyəti üçün gördüyü böyük işlər, Üzeyir Hacıbəyli, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov kimi bəstəkarlarımızın milli musiqimizin inkişafındakı rolu barədə mülahizələr traktatda önəmli yer tutur. Təzadlı tarixi şəxsiyyətlərdən olan Mir Cəfər Bağırovun fəaliyyətinin bütöv, hərtərəfli əksi xüsusi maraq doğurur.
     Azərbaycandan kənarda baş verən hadisələrin tariximizə, millətimizin taleyinə təsirindən də söz açan müəllif əsərdə Avqust Putçası, SSRİ-nin dağılması, ölkəmizin müstəqillik qazanması, gənc suveren respublikaya kənardan təzyiqlər barədə fikirlərini bölüşür, məsələlərə tam yeni, fərqli aspektlərdən yanaşır.
      Bu monumental əsərdə Azərbaycanın qədim dövrlərdən bu günümüzə qədər keçdiyi tarixi yol geniş şəkildə araşdırılır. Yazıçı yalnız salnaməçi qələmdar kimi deyil, həm də milli taleyin düşüncəli müşahidəçisi kimi çıxış edir. Əsərdə Azərbaycan xalqının dövlətçilik ənənələri, mədəniyyət tarixi, milli kimlik məsələləri və müxtəlif ictimai-siyasi proseslər dərin təhlil olunur.
       Xüsusilə diqqət çəkən məqamlardan biri də traktatda Cənubi Azərbaycan məsələsinə ayrılmış bölmədir (günümüzdə olduqca aktualdır). Bu hissədə yazıçı bütöv Azərbaycanın taleyini, milli yaddaşın bölünməzliyini və xalqın tarixi birliyini xüsusi həssaslıqla təqdim edir. Anarın bu yanaşması onun yaradıcılığında milli düşüncənin nə qədər mühüm yer tutduğunu bir daha göstərir.
     Anar uzun illərdir Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə rəhbərlik edir və bu təşkilatın ədəbi həyatın mərkəzlərindən biri kimi fəaliyyət göstərməsində böyük rol oynayır. Onun rəhbərliyi ilə Azərbaycan ədəbiyyatında yeni nəsil yazıçıların formalaşması, milli sözün qorunması və inkişafı istiqamətində mühüm işlər görülüb.
        Əslində, Anar müəllimin fəaliyyəti yalnız yazmaqla məhdudlaşmır. O, ədəbiyyatın təşkilatçısı, milli mədəniyyətin müdafiəçisi, gənc qələm adamlarının mənəvi dayaq nöqtələrindən biridir.
      Bir yazıçının xoşbəxtliyi nə ilə ölçülür? Şöhrətləmi, kitabların tirajı iləmi, yoxsa mükafatlarla?
      Anarın həyatına baxanda bu sualın cavabı aydın görünür. Yazıçı üçün ən böyük xoşbəxtlik xalqının yaddaşında yaşamaqdır. Onun əsərləri onilliklərdir oxunur, müzakirə olunur, yeni nəsillərin düşüncəsinə təsir göstərir.
      Məhz buna görə də Anarı “xoşbəxtlər xoşbəxti” adlandırmaq təsadüfi deyil. O, həm öz xalqının sevgisini qazanıb, həm də söz sənətində silinməz iz qoyub.
    Martın 14-də 88 yaşını qeyd edən ustad yazıçıya ən böyük təbrik onun yaratdığı əsərlərin hələ uzun illər yaşayacağına olan inamdır. Bu gün də böyük yaradıcılıq enerjisi ilə çalışan Anar müəllim Azərbaycan ədəbiyyatının canlı klassiklərindən biridir.
    Ustad yazıçıya sağlam ömür, möhkəm cansağlığı və yeni-yeni əsərlər arzulayırıq. Çünki onun qələmi yalnız bir yazıçının qələmi deyil — xalqın yaddaşını, tarixini, ədəbiyyatını və mənəviyyatını qoruyan sözün — mədəniyyətin qələmidir. O, sözün əsl mənasında xoşbəxt qələmdardır!
    Və bu mənada Anar həqiqətən də
xoşbəxtlər xoşbəxtidir. Bir daha təbriklər, ustad!
   Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm! Hələlik!
14.03.2026. Bakı.

Müəllif: Zaur USTAC

AYB və AJB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir

ANARIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

İki bölünməkdən elə qorxmuşam,
Çöpü də ikiyə bölmərəm daha.

www.USTAC.az

Söhrab Tahirin “Ata” poema-eposu haqqında

Mart 12, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

SÖHRAB TAHİR

YÜZÜNCÜ YAZI – Söhrab Tahir – 100
Xalqın yaddaşından doğan böyük ədəbi abidə
(Söhrab Tahirin “Ata” poema-eposu haqqında)
    Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Qələmdarlar mövzusunda silsilə yazımın yüzüncü bölümü bu il – 2026-cı ildə anadan olmasının 100 illiyini qeyd etdiyimiz bütöv Azərbaycanın böyük şairi Söhrab Tahirin (Azərazər) ədəbiyyat tariximizdə fundamental hadisə sayıla biləcək, üç cilddə toplanaraq çap olunmuş böyük həcmli “Ata” kitabı (poema-eposu) haqqında olacaq.
     Bütün Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndələrindən biri olan Söhrab Tahir ədəbiyyat tariximizdə həm mübariz ruhlu şeirləri, həm də milli düşüncəni ifadə edən monumental əsərləri ilə seçilən sənətkarlardandır.      Azərbaycanın güneyində doğulub, quzeyində müxtəlif sahələrdə təhsil alan, dövlətimiz tərəfindən ən yüksək titullara layiq görülən Azərbaycan Xalq şairi Söhrab Tahirin (Azərazər) bu iki misrası çox məşhurdur:
İki bölünməkdən elə qorxmuşam,
Çöpü də ikiyə bölmərəm daha.
Yurdsevər, mübariz şairin yaradıcılıq kredosuna çevrilmiş bu sətirlər Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində onun təkzibolunmaz missiyasının nədən ibarət olduğunu özündə ehtiva edir.
     Onun üç cilddə çap olunan “Ata” poema-eposu Azərbaycan ədəbiyyatında təkcə bədii əsər deyil, həm də xalqın qədim yaddaşını, tarixini və mənəvi köklərini özündə əks etdirən böyük bir poetik salnamə kimi dəyərləndirilir.
    “Ata” poema-eposu Azərbaycan ədəbiyyatında iri həcmli poetik əsərlərdən biri hesab olunur. Şair bu əsəri üzərində uzun illər çalışmış, 1991-ci ildən başlayaraq təxminən 14 illik zəhmətin nəticəsi kimi tamamlamışdır. Bu müddət ərzində o, müxtəlif tarixi mənbələri, arxiv sənədlərini, elmi araşdırmaları, xalq yaradıcılığı nümunələrini öyrənmiş, nəticədə xalqımızın qədim dövrlərdən gələn həyat tərzini, adət-ənənələrini və mənəvi dünyasını bədii dillə canlandırmışdır.
     Poema-eposun əsas mövzusu türkdilli tayfaların və Azərbaycan xalqının qədim tarixi, onların yaşam tərzi, qəhrəmanlıq ənənələri və mənəvi dəyərləridir. Şair əsərdə eramızdan əvvəlki dövrlərdən başlayaraq xalqın keçdiyi tarixi yolu, mübarizə ruhunu və milli kimliyini poetik lövhələrlə təqdim edir. Bu baxımdan “Ata” yalnız ədəbi əsər deyil, həm də milli kimliyin, dövlətçilik düşüncəsinin və tarix şüurunun bədii ifadəsidir.
    Söhrab Tahir bu əsərdə xüsusi olaraq ana dilinin təmizliyinə və saflığına diqqət yetirmişdir. Poema əsasən sadə xalq danışıq dilində yazılmış, burada ərəb və fars mənşəli sözlərin istifadəsi minimuma endirilmişdir. Bu xüsusiyyət əsəri həm dil baxımından dəyərli edir, həm də oxucuya qədim türk düşüncəsini və ruhunu daha aydın hiss etdirməyə imkan yaradır.
     Şair əsəri qədim türk şeir formalarından biri olan qoşma üslubunda qələmə almışdır. Bu forma əsərin poetik ritmini, xalq ruhunu və dastanvari xarakterini daha da gücləndirir. Beləliklə, “Ata” həm klassik şeir ənənələrinin davamı, həm də müasir dövrdə yazılmış monumental bir dastan kimi diqqəti cəlb edir.
     Poema-epos yazılarkən yalnız bədii təxəyyülə deyil, həm də tarixi faktlara və elmi mənbələrə əsaslanılmışdır. Şair Azərbaycan, Türkiyə, Orta Asiya, Rusiya, İran və Avropa alimlərinin araşdırmalarından, müxtəlif arxiv materiallarından istifadə etmişdir. Bu isə əsərin bədii dəyəri ilə yanaşı, tarixi etibarlılığını da artırır.
     Söhrab Tahir özü qeyd edirdi ki, bu əsəri yazmağa onu xalqın mənşəyi və tarixi ilə bağlı verilən suallar, həmçinin xalqımızın tarixinin bəzən təhrif olunması faktları sövq etmişdir. O, uzun illər şamanizm, zərdüştilik, qədim dastan və əfsanələr, xalq deyimləri və söyləncələr üzərində araşdırmalar aparmış, bu materialları poetik formada təqdim etmişdir.
     Şairin sözlərinə görə, əsərin yazılmasına güclü təsir edən məqamlardan biri də Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyev tərəfindən söylənilən bir fikir olmuşdur. O, bir məclisdə alim və yazıçılara müraciətlə belə demişdi: “Bu xalqın tarixini siz yazmasanız, bəs kim yazacaq?”
      Bu çağırış Söhrab Tahirin yaradıcılıq düşüncəsində yeni bir mərhələ açmış və şair xalqın qədim tarixini poetik dillə ifadə edən böyük bir əsər yaratmağa qərar vermişdir. Beləliklə, “Ata” poema-eposu milli tarixə və mədəniyyətə həsr olunmuş monumental bir poetik abidə kimi meydana çıxmışdır.
     Söhrab Tahir bu əsəri Azərbaycan Respublikasının Milli Ordusuna və onun Ali Baş Komandanına ithaf etmişdir. Bu isə əsərin yalnız tarixi deyil, həm də güclü vətənpərvərlik ruhuna malik olduğunu göstərir. Poema xalqın qədim köklərini, mübarizə əzmini və milli qürurunu ifadə etməklə yanaşı, müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin ideoloji əsaslarını da poetik şəkildə əks etdirir.
     Söhrab Tahirin yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələri tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. Məşhur şairlər və ədəbiyyat xadimləri onun poeziyasını mübariz ruhlu, milli düşüncəli və dərin fəlsəfi məzmunlu yaradıcılıq kimi dəyərləndirmişlər:
-Məmməd Araz onun şeirinin gücünü yüksək qiymətləndirərək “Söhrab Tahir nadir şairdir” demişdir.
-Bəxtiyar Vahabzadə isə gənc yaşlarında onun poeziyasını kəşf etdiyini və bu şeirlərin dərin təsir bağışladığını bildirmişdir.
-Nəriman Həsənzadə isə “Ata” poema-eposunu Azərbaycan ədəbiyyatında “ədəbi hadisə” adlandırmışdır.
Bu fikirlər göstərir ki, Söhrab Tahir təkcə bir şair deyil, həm də milli poeziyada özünəməxsus məktəb yaratmış sənətkardır.
   “Ata” poema-eposu Azərbaycan xalqının qədim köklərini, mədəniyyətini və mənəvi dünyasını bədii dillə ifadə edən böyük ədəbi abidədir. Bu əsər tarix, mifologiya, folklor və poeziyanın vəhdətindən yaranmış bir sənət nümunəsidir. Burada xalqın minilliklər boyu formalaşmış həyat fəlsəfəsi, qəhrəmanlıq ruhu və mənəvi dəyərləri poetik lövhələrlə canlandırılmışdır.
    2026-cı il Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndəsi Söhrab Tahirin anadan olmasının 100 illiyi ilə əlamətdardır. Bu yubiley münasibətilə onun yaradıcılığına yenidən nəzər salmaq, xüsusilə “Ata” poema-eposunun əhəmiyyətini dəyərləndirmək böyük önəm daşıyır.
    Söhrab Tahirin üç cilddən ibarət “Ata” kitabı – poema-eposu Azərbaycan ədəbiyyatının nadir və monumental əsərlərindən biridir. Bu əsər xalqımızın qədim tarixini, milli ruhunu və mənəvi dünyasını poetik dillə ifadə edən böyük bir ədəbi abidə kimi qiymətləndirilməlidir.
    Şair bu əsərlə göstərir ki, xalqın tarixi yalnız tarix kitablarının səhifələrində deyil, həm də poeziyanın yaddaşında yaşayır. “Ata” poema-eposu məhz belə bir yaddaş kitabıdır. Bu kitab keçmişdən gələcəyə uzanan, milli kimliyi qoruyan və nəsillərə ötürən böyük bir ədəbi mirasdır.
   Çox dəyərli oxucum, sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Sağ olun. Ustadlara rəhmət.
12.03.2026. Bakı.

Müəllif: Zaur USTAC

AYB və AJB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir

Oxuyun >> Gözündə tük var

www.USTAC.az

Bahar Bəxtiyarqızı və onun yaradıcılığı

Mart 11, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

DOXSAN DOQQUZUNCU YAZI

BƏNÖVŞƏ QOXULU SƏTİRLƏR
(Bahar Bəxtiyarqızı və onun yaradıcılığı)

Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə gənc yazar Bahar Bəxtiyarqızı və onun yaradıcılığı haqqında söhbət edəcəyik.
     Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında insanın daxili aləminə, psixoloji qatlarına və mənəvi axtarışlarına yönələn müəlliflər arasında Bahar Bəxtiyarqızının özünəməxsus yeri formalaşmaqdadır. Onun yaradıcılığı səs-küylü pafosdan uzaq, lakin dərin təsir gücünə malik səmimi düşüncələr üzərində qurulub. Bahar Bəxtiyarqızı oxucunu zahiri hadisələrə deyil, insanın öz daxilində yaşadığı duyğulara, suallara və ziddiyyətlərə diqqət yetirməyə çağıran müəlliflərdəndir.
      Bahar Bəxtiyarqızı 13 mart 1992-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Əslən Sabirabad rayonundan olan müəllif hazırda Bakı şəhərində yaşayır və yaradıcılıq fəaliyyətini burada davam etdirir. Orta təhsilini Bakı şəhəri 49 nömrəli İntellekt liseyində alan Bahar Bəxtiyarqızı uşaq yaşlarından ədəbiyyata xüsusi maraq göstərib. Sözə, düşüncəyə və insanın daxili dünyasına olan həssas münasibət onun xarakterinin və yaradıcılıq istiqamətinin erkən yaşlarından formalaşmasına səbəb olub.
     Müəllif 13 yaşından etibarən bədii ədəbiyyat oxumağa başlamış, paralel olaraq yazı ilə məşğul olmuşdur. Uzun illər yazarlıq fəaliyyəti Bahar Bəxtiyarqızı üçün daha çox şəxsi və daxili bir yaradıcılıq mərhələsi kimi davam edib. Bu illər ərzində o, hisslərini, düşüncələrini və müşahidələrini gündəlik qeydlər, esselər və bədii parçalar formasında qələmə alaraq öz ədəbi dünyasını səssiz, lakin ardıcıl şəkildə formalaşdırıb.
      Müəllifin oxucu ilə ilk rəsmi görüşü 2024-cü ildə baş tutub. Həmin ildə onun ilk kitabı — “Əlvida deməyə tələsmə” işıq üzü görüb. Bu kitab insanın daxili aləminə yönəlmiş, ayrılıqla barışa bilməyən hisslərin bədii ifadəsi kimi diqqət çəkir. Əsərdə sevgi və itki, gözləmə və ümid, yarımçıq qalan münasibətlərin yaratdığı psixoloji çarpışmalar ön plandadır. Müəllif oxucunu tələsmədən düşünməyə, hisslərini dinləməyə və bəzən “əlvida” deməyin çıxış yolu olmadığını anlamağa səsləyir. Duyğularla düşüncənin harmoniyasını qoruyan bu kitab oxucuda dərin emosional təsir yaradır.
       İlk qələm təcrübəsi olmasına baxmayaraq, “Əlvida deməyə tələsmə” qısa zamanda oxucular tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılandı və zamanla müəllifin ədəbi yolunda bir növ vizit kartına çevrildi. Bahar Bəxtiyarqızını tanıyanlar onu tez-tez “Əlvida deməyə tələsmə kitabının müəllifi Bahar xanım” kimi təqdim etməyə başladılar. Oxucuların bu səmimi sevgisi müəllifi daha da ruhlandırdı və yeni yaradıcılıq axtarışlarına sövq etdi.
      2024-cü ildə Bahar Bəxtiyarqızı Avand Production tərəfindən təşkil olunan tədbirdə “Gənc yazar” nominasiyası ilə təltif olundu. Bu mükafat onun yaradıcılığına verilən ictimai və ədəbi dəyərin göstəricisi kimi qəbul edildi.
      Müəllifin ikinci kitabı — “Əslində mən kiməm?” Bahar Bəxtiyarqızının yaradıcılığında daha dərin və fəlsəfi bir mərhələnin başlanğıcı oldu. Kitab boyu səslənən bu sual insanın öz varlığı, kimliyi və mənəvi bütövlüyü ilə bağlı düşüncələr fonunda cavablandırılır. Əsərdə bəzən ağrılı etiraflar, bəzən isə ümidverici fikirlər oxucunu öz daxili aləmi ilə üz-üzə qoyur. Səmimi dil və psixoloji dərinlik oxucunu sadəcə müşahidəçi deyil, bu daxili dialoqun bir hissəsinə çevirir.
       “Əslində mən kiməm?” kitabı Bahar Bəxtiyarqızının ədəbi yolunda yeni bir mərhələnin əsasını qoydu. Bu əsər müəllifə təkcə oxucu sevgisi deyil, eyni zamanda ciddi ədəbi uğurlar da qazandırdı. Kitabın yaratdığı rezonans nəticəsində Bahar Bəxtiyarqızı 2025-ci ildə Ziyadar Mükafatı ilə təltif olundu. 2026-cı ildə isə Gənc Yazarlar Qurumunun təşkil etdiyi Milli Uğur Mükafatı çərçivəsində “İlin müəllifi” adına layiq görüldü.
       Ümumilikdə Bahar Bəxtiyarqızının yaradıcılığında psixoloji mövzular, insanın daxili aləmi, mənəvi axtarışlar və duyğuların incə təhlili əsas xətti təşkil edir. Onun əsərləri oxucunu düşünməyə vadar edir, insanın özünə ünvanladığı sualları yenidən gündəmə gətirir. Müəllifin ədəbi dili səmimiliyi, sadəliyi və axıcılığı ilə seçilir ki, bu da yaradıcılığını oxucu üçün anlaşılan və təsirli edir.
      Bu ədəbi üslub və mövzu dərinliyi təsadüfi deyil. Bahar Bəxtiyarqızı yaradıcılıq fəaliyyəti ilə paralel olaraq öz üzərində sistemli şəkildə çalışmış, bilik və bacarıqlarını daim inkişaf etdirməyə xüsusi önəm vermişdir. O, müxtəlif seminar və kurslarda iştirak etmiş, diksiya və nitq mədəniyyəti üzrə təlimlər almışdır. Eyni zamanda bir çox tanınmış yazarların keçirdiyi seminar və təlimlərə qatılaraq ədəbi təcrübəsini zənginləşdirmiş, ədəbiyyat sahəsində nəzəri və praktiki biliklərini genişləndirmişdir.
     Hazırda Bahar Bəxtiyarqızı yaradıcılıq fəaliyyətini davam etdirir və üçüncü kitabı üzərində çalışır. Yeni əsərində də müəllif insan psixologiyasına, daxili ziddiyyətlərə və mənəvi axtarışlara sadiq qalaraq oxucunu daha dərin düşüncə qatlarına dəvət etməyi qarşısına məqsəd qoyub. Yazı prosesi davam edən bu kitabın onun ədəbi yolunda yeni və əhəmiyyətli mərhələ olacağı gözlənilir.
     Bahar Bəxtiyarqızının yaradıcılığı sübut edir ki, ədəbiyyat təkcə söz sənəti deyil, həm də insanın özünü anlama yoludur. Onun qələmindən süzülən bənövşə qoxulu sətirlər oxucunu səs-küylü dünyadan bir anlıq uzaqlaşdıraraq öz daxili səsinə qulaq asmağa çağırır. Və məhz bu xüsusiyyət onun yaradıcılığını müasir ədəbi mühitdə fərqləndirən əsas cəhətlərdən birinə çevirir.
   Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik.

Müəllif: Zaur USTAC

AYB və AJB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir

Oxuyun >> Gözündə tük var

Qəndab, Qəndab Əliyeva, Qəndab Haqverdi

“Səni elə sevdim ki…”

Mart 8, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

DOXSAN SƏKKİZİNCİ YAZI

“Səni elə sevdim ki…”
(Qəndabın eyni adlı kitabından bir şeir)
   Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizi tanınmış şair və ədəbiyyatşünas alim Qəndabın “Səni elə sevdim ki…” kitabından seçdiyim eyni adlı şeir üzərindən qurmağa çalışacağam.
   Azərbaycan poeziyasında sevgi mövzusu həmişə xüsusi yer tutub. Bu mövzu təkcə iki insan arasındakı hisslərin ifadəsi deyil, həm də insan ruhunun saflığını, bağlılığını və mənəvi ucalığını əks etdirən dərin bir fəlsəfi düşüncə kimi təqdim olunur. Tanınmış şair və ədəbiyyatşünas alim Qəndabın “Səni elə sevdim ki…” şeiri də məhz belə poetik nümunələrdəndir. Bu şeir sadə sözlər, lakin dərin mənalar vasitəsilə sevginin ən təmiz, ən saf və ən ülvi formasını oxucuya çatdırır.
    Şeir ilk misralardan oxucunu duyğular aləminə aparır:
“Səni elə sevdim ki,
Yanan ciyərlərim
Sanki alov dilimi…”
Bu misralar sevginin adi bir hiss olmadığını, insanın bütün varlığını bürüyən güclü bir duyğu olduğunu göstərir. Şair sevginin ağrı ilə, yanğı ilə, eyni zamanda bir növ müqəddəs fədakarlıqla müşayiət olunduğunu vurğulayır. Sevən insanın qəlbindəki yanğı burada poetik obrazlarla təqdim edilir.
    Şeirin diqqət çəkən cəhətlərindən biri sevginin müqayisələrlə təqdim edilməsidir. Qəndab sevgini müxtəlif təbii və insani münasibətlərlə müqayisə edir. Bu müqayisələr sevginin miqyasını daha aydın göstərir. Məsələn:
“Arılar çiçəyinə,
Çiçəklər ləçəyinə,
Körpələr anasına,
Analar körpəsinə
Sarılıb sevən kimi.”
Burada sevgi təbiətin ən təbii harmoniyası ilə eyniləşdirilir. Arının çiçəyə bağlılığı, körpənin anasına olan ehtiyacı və ananın övladına sonsuz məhəbbəti – bunların hamısı insan həyatının ən saf münasibətləridir. Şair bu obrazları seçməklə demək istəyir ki, həqiqi sevgi də məhz bu qədər təmiz və təbii olmalıdır.
    Şeirin başqa bir hissəsində sevgi artıq daha geniş – kosmik və təbiət miqyasında təqdim olunur:
“Günəş şəfəqlərini,
Bulud yağışlarını,
Gözlər baxışlarını,
İlmə naxışlarını
Qoruyub sevən kimi.”
Bu misralarda sevgi qorumaq, əzizləmək, dəyər vermək kimi təqdim edilir. Yəni şairə görə sevgi təkcə hiss deyil, həm də məsuliyyətdir. Sevdiyini qorumaq, ona dəyər vermək, onu incitməmək bu sevginin əsas xüsusiyyətidir.
    Şeirin poetik gücünü artıran məqamlardan biri də onun ritmik sadəliyi və səmimiyyətidir. Qəndab mürəkkəb ifadələrdən istifadə etmədən, xalq ruhuna yaxın bir dil ilə oxucuya müraciət edir. Bu sadəlik isə şeirin təsir gücünü daha da artırır. Oxucu sanki şairin qəlbindən gələn sözləri birbaşa eşidir.
    Şeirin kulminasiya nöqtəsi isə son bənddə özünü göstərir:
“Leylilər Qeyisini,
Məcnunlar leylisini,
Bu könül qeyrisini
İnan belə sevmədi.”
Burada şair klassik Şərq ədəbiyyatının ən məşhur sevgi simvollarına – Leyli və Məcnun obrazlarına müraciət edir. Bu obrazlar əsrlər boyu sevginin ən ali nümunəsi kimi qəbul olunub. Lakin şair deyir ki, onun sevgisi o məşhur məhəbbət hekayələrindən belə fərqlidir, daha dərindir. Bu fikir şeirin emosional təsirini gücləndirir və müəllifin hisslərinin miqyasını göstərir.
     Ümumilikdə, “Səni elə sevdim ki…” şeiri sevginin poetik manifesti kimi dəyərləndirilə bilər. Bu əsərdə sevgi yanğıdır, sevgi sədaqətdir, sevgi qorumaqdır, sevgi fədakarlıqdır. Qəndab sevginin yalnız romantik hiss olmadığını, insanın mənəvi dünyasını formalaşdıran böyük bir dəyər olduğunu göstərir.
    Azərbaycan poeziyasının zəngin ənənələri fonunda bu şeir səmimiyyəti, obrazlı dili və dərin duyğuları ilə seçilir. Oxucu bu misraları oxuyarkən təkcə şairin sevgisini deyil, ümumiyyətlə insan qəlbinin ən saf duyğularını hiss edir.
   Məhz buna görə də Qəndabın bu şeiri sevginin sadə, lakin uca fəlsəfəsini ifadə edən poetik nümunə kimi yadda qalır və oxucunu düşündürür: həqiqi sevgi yalnız hiss deyil, həm də insan ruhunun ən saf və ən müqəddəs ifadəsidir.
   Əziz və dəyərli oxucum, sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm! Hələlik.
08.03.2026. Ağdam.

Müəllif: Zaur USTAC

AYB və AJB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir.

Oxuyun >> Gözündə tük var

SAMİR ARİFOĞLUNUN YAZILARI

www.USTAC.az

Yurd həsrətinin sözə çevrilmiş taleyi – Dost sözü

Mart 5, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

DOXSAN YEDDİNCİ YAZI

Yurd həsrətinin sözə çevrilmiş taleyi
(Samir Abdullayevin “Köçürülmüş talelər”i)
Salam olsun, çox dəyərli oxucum. Bu dəfə söhbətimizin mövzusu Qərbi Azərbaycan, Göyçə mahalı, əzəli və əbədi yurdumuzun hekayətlərə dönmüş insan taleləri haqqında olacaq.
Azərbaycan ədəbiyyatında və publisistik düşüncəsində yurd həsrəti, köç, deportasiya və itirilmiş torpaqların ağrısı daim xüsusi bir mövzu kimi yer almışdır. Statusundan, cəmiyyətdə mövqeyindən asılı olmayaraq müxtəlif yaradıcı nəsillərə məxsus qələm adamlarının zaman-zaman bu mövzuda samballı əsərlər ortaya qoyublar. Mövzu bu gün də aktuallığını qoruyub saxlayır. Bu baxımdan “Köçürülmüş talelər” kitabı köhnə mövzuda yeni səs kimi duyulur. Kitabın müəllifi Samir Abdullayev (Arifoğlu) bu mövzunu yeni bir baxışla oxucuya təqdim edən müəlliflərdən biri kimi diqqəti cəlb edir.
“Köçürülmüş talelər” əsəri sadəcə bir kitab deyil, eyni zamanda tarixə çevrilmiş ağrıların və itirilmiş ocaqların bədii-publisistik ifadəsidir. Müəllif bu kitab vasitəsilə Qərbi Azərbaycandan deportasiya olunmuş azərbaycanlıların həyat hekayələrini, onların yaşadığı mənəvi sarsıntıları və yaddaşlarda yaşayan yurd sevgisini oxucuya çatdırmağa çalışır.
Kitabın əsas ideyası insan taleləri üzərində qurulmuş böyük bir tarixi faciəni göstərməkdir. Burada yalnız köçdən deyil, həm də itirilmiş həyat tərzindən, yarımçıq qalan xatirələrdən və insanın öz kökünə bağlılığından danışılır. Hər bir səhifədə hiss olunur ki, müəllif bu mövzunu uzaq müşahidəçi kimi deyil, birbaşa həmin taleyi yaşamış insan kimi qələmə alır.
Kitabın müəllifi Samir Abdullayev (Arifoğlu) 1984-cü ildə Göyçə mahalının Çəmbərək bölgəsində yerləşən Ardanış kəndində anadan olmuşdur. Onun uşaqlıq illəri taleyin sərt sınaqları ilə müşayiət olunmuşdur.
1988-ci ildə Qərbi Azərbaycanda yaşayan azərbaycanlıların kütləvi deportasiyası nəticəsində minlərlə insan kimi Samir Abdullayevin (Arifoğlu) ailəsi də doğma torpaqlarını tərk etməyə məcbur olmuşdur. Müəllifin özünün də qeyd etdiyi kimi, “Mən Göyçədən çıxmağımızı xatırlamıram”. Bu cümlə əslində bütöv bir nəslin taleyini ifadə edən simvolik fikirdir. Vizual olaraq xatırlamadığı yurd yerini damarda axan qanın, cismindəki ruhun yaddaşı ilə bir belə unutmayan Samir kimi minlərlə Vətən övladları bu gün də bu həsrətlə yaşayır. O böyük qayıdış gününü səbirsizliklə gözləyirlər. Sevindirici haldır ki, gənclərimiz yurd yerinin xatirəsini sadəcə özləri üçün diri tutmaqla kifayətlənməyib bu vacib məsələnin təbliği yolunda da uğurlu addımlar atırlar. Samirin “Köçürülmüş talelər”i məhz bu baxımdan olduqca əhəmiyyətlidir.
O, doğma yurdundan ayrıldığı vaxt uşaq olsa da, ata-babalarının yurduna olan bağlılıq, o torpaqlar haqqında eşitdiyi xatirələr və yaddaşlarda yaşayan Göyçə obrazı onun yaradıcılığında əsas mövzulardan birinə çevrilmişdir.
Kitabın mühüm xüsusiyyətlərindən biri də müəllifin Göyçə mahalına olan mənəvi bağlılığıdır. Göyçə yalnız bir coğrafi məkan kimi deyil, həm də milli yaddaşın, folklorun, mədəniyyətin və azərbaycanlı kimliyinin mühüm bir parçası kimi təqdim edilir.
“Köçürülmüş talelər” kitabında yer alan “Ruhuna xəyanət etmərəm”, “Köçürülmüş talelər”, “Onun adı Lena idi”, “Anamın yaddaşı” kimi bir-birindən dəyərli nümunələr yatmaqla müəllif göstərir ki, doğma torpaqdan ayrılmaq yalnız fiziki məkan dəyişməsi deyil. Bu, həm də insanın həyat tərzinin, xatirələrinin və kimliyinin sarsılması deməkdir. Göyçənin dağları, kəndləri, gölü, qədim yaşayış məskənləri – bütün bunlar kitabın səhifələrində nostalji və həsrət hissi ilə təsvir olunur.
Kitabın əsas mövzularından biri də 1988-ci ildə Qərbi Azərbaycandan azərbaycanlıların deportasiyasıdır. Bu hadisə təkcə bir siyasi proses kimi deyil, həm də humanitar faciə kimi təqdim olunur.
Müəllif müxtəlif insan talelərini, ailələrin parçalanmasını, doğma evlərin tərk edilməsini və yad diyarlara üz tutan insanların ümidsizliyini emosional və təsirli şəkildə təsvir edir. Bu talelər oxucuya göstərir ki, tarix yalnız faktlardan ibarət deyil – tarix həm də insan həyatlarının, hisslərinin və xatirələrinin toplusudur.
“Köçürülmüş talelər” kitabının mühüm ideyalarından biri də qayıdış düşüncəsidir. Müəllif üçün qayıdış yalnız fiziki dönüş deyil, həm də tarixi ədalətin bərpası, milli yaddaşın qorunması və gələcək nəsillərin öz köklərini tanıması deməkdir.
Kitabda hiss olunur ki, müəllif bu mövzunu yalnız keçmişin ağrısı kimi təqdim etmir. O, eyni zamanda gələcəyə ümidlə baxır və doğma torpaqlara qayıdış arzusunu canlı saxlayır.
“Köçürülmüş talelər” kitabında yer almış eyni adlı povest və digər hekayələr həm bədii, həm də publisistik baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu kitab bir tərəfdən Qərbi Azərbaycandan deportasiya olunmuş azərbaycanlıların taleyini sənədləşdirən mənəvi yaddaş rolunu oynayır, digər tərəfdən isə milli kimlik və vətən sevgisi kimi dəyərləri oxucuya xatırladır.
Müəllif bu kitabda bədii lövhələr vasitəsilə yaratdığı situasiyalarla göstərir ki, torpaq yalnız coğrafi məkan deyil. Torpaq insanın yaddaşı, tarixi və kimliyidir. Onu itirmək isə yalnız bir yurdun yox, bütöv bir həyatın itirilməsi deməkdir.
“Köçürülmüş talelər” kitabı Samir Abdullayev (Arifoğlu)nun şəxsi taleyi ilə xalqın taleyinin qovuşduğu təsirli bir nümunədir. Bu kitab oxucuya bir daha xatırladır ki, tarix yalnız keçmişdə qalmır – o, insanların yaddaşında yaşayır və gələcək nəsillərə ötürülür.
Yurd həsrəti, milli kimlik və qayıdış arzusu bu əsərin əsas ruhunu təşkil edir. Bu baxımdan “Köçürülmüş talelər” yalnız bir kitab deyil, həm də bir xalqın yaddaşına yazılmış ağrılı, lakin unudulmamalı bir tarixdir. Ən əsası ümiddir. Müəllifin yaratdığı bütün nümunələri birləşdirən ortaq özəllik məhz bu ümiddir. Yurda qayıdış ümidi… Dəyərli qardaşım, Samir arzu edirəm ki, tezliklə bu ümumi arzumuz da gerçəkləşsin! Siz öz Göyçənizə qovuşun, mən də Ağdamdan Laçından keçməklə Arzuman qardaşla sizə qonaq gəlim. O günlər elə də uzaqda deyil. Mən buna inanıram!
Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Göyçə gölü sahilindən yazmaq ümidi ilə… Hələlik.
05.03.2026. Bakı.

Müəllif: Zaur USTAC

I>>ZAUR USTACIN YAZILARI

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

Oxuyun >> Gözündə tük var

Nicat Ərtürk təltif olunub – Təbrik – Fotolar

"YAZARLAR" j., "ZİYADAR" M., "Ziyadar" medalı, “NƏSİHƏTLƏR”, Ağdam İctimai Platforması, Ana, ANA DİLİ, ANA ŞEİRİ, Dost sözü, Nicat Ərtürk, www.USTAC.az, ZAUR USTAC, ZAUR USTACIN MƏQALƏLƏRİ, ZAUR USTAJ, ZİYA, ZİYADAR, ZİYADAR MÜKAFATI, ZİYALILAR, ZOR BULAQ, Азербайджан, АЗЕРБАЙДЖАНСКИЙ ПИСАТЕЛЬ, ЗАУР УСТАДЖ, Новости, زائـــور اوستاج

Nicat Ərtürkün “Ana həsrəti” kitabı haqqında – Dost sözü

Mart 1, 2026 www.bitik.az 1 Şərh

DOXSAN ALTINCI YAZI

Ana həsrətinin poetik fəlsəfəsi
(Nicat Ərtürkün “Ana həsrəti” kitabı haqqında)
Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin mövzusu yenicə işıq üzü görmüş “Ana həsrəti” adlı kitab haqqında olacaq.
Azərbaycan poeziyasında ana obrazı hər zaman müqəddəs, toxunulmaz və dərin mənəvi məna daşıyan bir zirvə kimi qəbul olunub. Bu zirvəyə qalxmaq isə yalnız səmimi hiss, daxili ağrı və poetik məsuliyyət tələb edir. Tanınmış şair Nicat Ərtürkün “Ana həsrəti” adlı şeirlər kitabı məhz bu mənəvi zirvəyə doğru atılmış səmimi və məsuliyyətli bir addımdır.
QISA ARAYIŞ
Nicat Ərtürk – Qasımzadə Nicat Ərrəhman oğlu 1982-ci ildə Naxçıvan MR-nın Sədərək rayonunun Sədərək kəndində anadan olub. İxtisasca ali təhsili iqtisadçıdır. Azərbaycan Yazıçılar Birliynin üzvü, ədəbiyyat sahəsində müvəffəqiyyətlərə görə təqdim edilən nüfuzlu “Qızıl qələm”, “Ziyadar” kimi mükafatların laureatıdır. “Səsləyir Zəngəzur, Qarabağ bizi” və “Zirvələrin fatehi” adlı kitabların müəllifidir. Haqqında söhbət açdığımız “Ana həsrəti” kitabı müəllifin oxucularla üçüncü görüşüdür. Kitabdakı nümunələr mövzusundan asılı olmayaraq bəzən həddindən artıq pafoslu görünsə də, əslində olduqca səmimi və fərdilikdən uzaq, ümumiləşdirilmiş problemlərin çözümü yolunda atılmış cəsarətli addımlar kimi qiymətləndirilməlidir.
Kitabın adından başlayaraq oxucu dərhal anlayır ki, burada söhbət sadəcə fərdi bir kədərdən deyil, ümumbəşəri bir duyğudan – ana həsrətindən, insan varlığının ən kövrək və ən saf nöqtəsindən gedir. “Ana həsrəti” həm konkret bir itkinin ağrısı, həm də insanın mənəvi dayağını itirməsinin fəlsəfi izahıdır.
Kitabda toplanmış şeirlərdə insan varlığının mənası, həyatın faniliyi, zamanın amansız axını və mənəvi dəyərlərin önəmi poetik düşüncə müstəvisində təqdim olunur. Şair şəxsi hiss və yaşantılarını ümumbəşəri ideyalar səviyyəsinə yüksəltməyi bacarır. Bu xüsusiyyət Nicat Ərtürkün poeziyasını sırf emosional ağrıdan çıxarıb dərin fəlsəfi qatlara daşıyır. Kitaba daxil edilmiş şeirlər içərisində ondan artıq nümunə adı və məzmunu ilə birbaşa anaya, ana həsrətinə bağlıdır. Bundan əlavə topludakı digər şeirlərin də böyük əksəriyyətinin ya məzmunu, ya da mətn daxilində bəzi fraqmentlər ana adı, ana həsrəti ilə dolayısıyla əlaqəlidir.
Ana obrazı şeirlərdə yalnız bir insan deyil, mərhəmətin, qayğının, ilkin saflığın və ruhun sığınacağı kimi təqdim olunur. Ana itkisi isə sadəcə fiziki ayrılıq deyil, insanın iç dünyasında yaranan böyük boşluq, mənəvi yetimlik hissidir.
“Ana həsrəti” kitabında dil sadə, anlaşıqlı, lakin dərin məna yüklüdür. Şair bəzəkli ifadələrdən daha çox, oxucunun qəlbinə toxunan səmimi sözlərə üstünlük verir. Bu sadəlik poeziyanın təsir gücünü azaltmır, əksinə, onu daha da gücləndirir.
Nicat Ərtürkün şeirlərində daxili ahəng, ritm və emosional tarazlıq diqqəti cəlb edir. Hər misra bir hissin, bir düşüncənin daşıyıcısıdır. Oxucu bu şeirləri oxuyarkən təkcə müəllifin ağrısını deyil, öz daxilində gizlənmiş ana həsrətini də kəşf edir.
Kitabın “Anamın əziz xatirəsinə ithaf edirəm” sözləri ilə başlaması bu poeziyanın ideya-mənəvi xəttini əvvəlcədən müəyyənləşdirir. Bu ithaf kitabı sadəcə bir şeir toplusu yox, ruhi etiraf, minnətdarlıq və sədaqət manifestinə çevirir. Oxucu anlayır ki, qarşısında duran misralar yazı masasında deyil, qəlbin ən dərin qatlarında doğulub.
“Ana həsrəti” müasir oxucu üçün təkcə poetik zövq mənbəyi deyil, həm də mənəvi düşüncə kitabıdır. Bu şeirlər insanı öz kökünə, dəyərlərinə, valideyn sevgisinin əvəzsizliyinə qaytarır. Sürətli və maddiləşmiş dünyada bu cür əsərlər oxucuya dayanmağı, düşünməyi və hiss etməyi xatırladır.
Ana həsrətinin poetik fəryadı, ümumiləşdirilmiş nisgil, milli kimlik məsələləri, əcdadlara ehtiram, özünü tanıma və təqdim etmə yuxarıda qeyd etdiyim kimi demək olar ki, topluda yer alan bütün nümunələrin məğzində dayansa da, söhbətimizi Nicat Ərtürkün “Ana həsrəti” kitabında (səhifə 53) yer almış eyni adlı şeirindən gətirəcəyim misallarla daha da zənginləşdirmək istəyirəm.
Ana obrazı Azərbaycan poeziyasının ən müqəddəs, ən kövrək və ən dərin qatlarından birini təşkil edir. Bu obraz təkcə doğmalıq, qayğı və mərhəmət deyil, eyni zamanda insanın daxili dünyasının dayağı, mənəvi sığınacağıdır. Məhz bu baxımdan Nicat Ərtürkün “Ana həsrəti” şeiri ana mövzusuna həsr olunmuş əsərləri (əsərlər) içərisində xüsusi emosional dərinliyi və səmimiyyəti ilə seçilir.
Şeirin ilk misralarından etibarən oxucu faciəli bir dönüş nöqtəsi ilə üz-üzə qalır:
Dəyişdi gözümdə, dəyişdi zaman,
Fırlandı başıma fırlandı dünyam.
Bu misralarda zaman artıq adi axarında deyil. Ana itkisi ilə birlikdə zaman anlayışı da mənasını itirir, dünya oxun ətrafında fırlanan ağır bir yükə çevrilir. Şair burada şəxsi ağrını ümumbəşəri hissə çevirir: ana yoxdursa, həyatın nizamı da pozulur.
Şeirin növbəti bəndlərində sevincin göz yaşına, evin işığının sönməsinə çevrilməsi təsvir olunur:
Xoş günlər bir anda kədər döndü,
Sevinc göz yaşlarım qəhərə döndü.
Ana evin ruhudur. Onun yoxluğu təkcə bir insanın itkisi deyil, bir ocağın sönməsi, bir ailənin mənəvi sütununun dağılmasıdır. Şair bu həqiqəti bədii dillə, lakin son dərəcə real duyğularla ifadə edir.
“Ana həsrəti” şeiri eyni zamanda insanın psixoloji sarsıntısının poetik gündəliyidir:
Bir əsər qalmadı səbri-dözümümdən.
Burada artıq təskinlik yoxdur. Şair etiraf edir ki, ana həsrəti qarşısında ən möhkəm iradə belə sarsılır. Bu etiraf şeiri daha da səmimi və inandırıcı edir.
Əsərin diqqətçəkən cəhətlərindən biri də taleyə və zamana yönəlmiş açıq etirazdır:
Etiraz edirəm sənsiz zamana,
İstədim ki, artıq zaman dayana.
Bu misralar insanın acı qarşısında acizliyini, eyni zamanda üsyankar ruhunu əks etdirir. Şair üçün zaman artıq şəfa verən deyil, əksinə, ağrını uzadan bir gücdür.
Şeirin hər bəndinin sonunda təkrarlanan:
Anama həsrət qaldığım günü
misrası bir növ şeirin ürək döyüntüsünə çevrilir. Bu təkrar oxucunun yaddaşına həkk olunur və ana itkisinin unutulmaz, dəyişməz bir həqiqət olduğunu vurğulayır.
Nicat Ərtürkün “Ana həsrəti” şeiri sadəcə bir şəxsi kədərin ifadəsi deyil. Bu əsər ana sevgisinin əvəzsizliyini, ana itkisi ilə insanın daxilində yaranan boşluğu, zamanla belə sağalmayan yaraları poetik dillə ortaya qoyur. Şeir oxucunu həm düşündürür, həm də öz ana xatirələri ilə üz-üzə qoyur.
Bu əsər bir daha sübut edir ki, ana həsrəti – zamanla keçməyən, sözlərlə təsəlli tapmayan, yalnız poeziyada nəfəs alan bir dərddir. Nicat Ərtürk bu dərdi səmimi, sadə və təsirli bir dildə ifadə edərək oxucunun qəlbinə yol tapmağı bacarmışdır.
Nicat Ərtürkün “Ana həsrəti” kitabı Azərbaycan poeziyasında ana mövzusuna həsr olunmuş səmimi, dərin və fəlsəfi kitablar arasında öz layiqli yerini tutmuşdur. Bu kitab oxucuya təkcə bir şairin daxili dünyasını deyil, hər bir insanın qəlbində gizlənən ana sevgisini və həsrətini göstərir.
“Ana həsrəti” – bir kitabdan daha çox, bir qəlbin səsi, bir ruhun etirafı və bir ömrün poetik xatirəsidir.
Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik.
28.02 – 01.03.2026. Bakı.

Müəllif: Zaur USTAC

I>>ZAUR USTACIN YAZILARI

NİCAT ƏRTÜRKÜN YAZILARI

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

Oxuyun >> Gözündə tük var

CAHANGİR MƏMMƏDLİ – 85

www.USTAC.az

BU GÜN ŞAİR FAİQ BALABƏYLİNİN DOĞUM GÜNÜDÜR – TƏBRİK

Fevral 23, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

DOXSAN BEŞİNCİ YAZI
FAİQİN “ŞUŞA”SI
(Faiq Balabəylinin “Şuşa” şeiri haqqında)
Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin mövzusu tanınmış ŞAİR Faiq Balabəylinin “Şuşa” şeiri olacaq. Mətləbə keçməzdən əvvəl onu qeyd etmək istəyirəm ki, bu mənim Faiq Balabəyli haqqında yazdığım ikinci yazıdır. Faiq Balabəyli mənim üçün şəxsiyyət olaraq müasir Azərbaycan ədəbiyyatının əsl şair həyatı yaşayan çox azsaylı nümayəndələrindən biridir. Yaradıcılığı isə ümumilikdə təbii, kövrək, səmimi notlar üzərinə köhnəlmiş həzin musiqi kimidir. Ney səsidir. Qanun melodiyaları, ud naləsidr. Onun haqqında oxuduğum ən dəyərli yazılardan biri bu gün də öz qüvvəsini itirməmiş filologiya elmləri doktoru, professor, tanınmış şair, bütün ruhu və canı ilə söz adamı Mahirə Nagıqızının qələmindən çıxıb. Mahirə xanım Faiq Balabəyli yaradıcılığına həsr etdiyi “Dəniz adamı” məqaləsində yazır: “Bütöv Azərbaycan uğrunda mübarizədə yorulmadan çalışan öz mənalı, məntiqli şeirləri, publisist yazıları ilə Faiq Balabəyli bir ordunun görəcəyi işi öz çiyinlərində şərəflə daşıyır, yorulmadan daşıyır.” Bəli həqiqətən bu belədir.
Azərbaycan ədəbiyyatında vətən mövzusu həmişə aparıcı xətt olub. Lakin elə məqamlar var ki, vətən artıq coğrafi anlayış olmaqdan çıxır, yaddaşa, yaraya, həsrətə və qürura çevrilir. Məsələn müqəddəs ocaq olan Şuşamız. Şuşa haqqında çox şeirlər yazılıb və yazılacaq. Mənim ən çox bəyəndiyim Rəşad Məcidin Şuşaya həsr etdiyi şeirlərdir. Onun təkcə “Dilimin şəhdidir, dadıdı Şuşa.” misrası özü bir aləmdir. Ancaq Şuşa haqqında yazılmış və hələ yazılacaq şeirlər içərisində elə nümunələr var ki, onlar təkcə könülləri oxşamır, eyni zamanda tarixi yaşadır.
ŞAİR Faiq Balabəylinin “Şuşa” şeiri məhz belə bir ruhun bədii-ideoloji cəhətdən poetik ifadəsidir. Bu şeir yalnız bir şəhərə ünvanlanmış poetik müraciət deyil, həm də illərlə ürəklərdə daşınan nisgilin, Vətən həsrətinin və nəhayət, qayıdış sevincinin bədii salnaməsidir.
    Şairin müraciəti sadə, lakin son dərəcə təsirlidir:
“Mənim qoca şəhərim, mənim uca şəhərim,
neçə ilin həsrətini çəkən, yorğun Şəhərim!”
Bu misralarda həm sevgi, həm ağrı, həm də məsuliyyət var. Şuşa burada sadəcə şəhər deyil, yaşlı, yorğun, lakin əyilməyən bir varlıq kimi təqdim olunur. “Qoca” sözü zamanın ağırlığını, “uca” isə mənəvi yüksəlişi ifadə edir. Şair şəhəri həm fiziki, həm də mənəvi baxımdan ucaldır.
     Tarixi və mədəniyyət beşiyi olan Şuşa Azərbaycan xalqının milli kimliyinin ayrılmaz hissəsidir. Bu şəhər həm muğamın, həm poeziyanın, həm də qəhrəmanlıq salnaməsinin məkanıdır. Şairin“özümüzdən çox uzaq, könlümüzə çox yaxın” ifadəsi məhz bu mənəvi bağlılığın poetik təzahürüdür.
   Şeirin əsas emosional yükü“Axır ki, qayıtdıq, gözlərin aydın!” misrasında cəmlənir. Bu nida təkrarlandıqca şeir boyu bir ümid, bir zəfər notu güclənir. Həsrət yerini qürura verir.
Şair Şuşanı qadın obrazında təqdim edir:
“Qırmızı koftalı, yaşıl tumanlı, …
abırlı, həyalı, nurlu, imanlı…”
Bu təsvirlər milli koloritlə zəngindir. Şuşa burada ismətli, namuslu gəlin kimi təqdim olunur. Bu bənzətmə şəhərin paklığını, toxunulmazlığını və müqəddəsliyini vurğulayır. “Yaşıl meşələrdən qurşaq bağlayan, dumanı başına çalmatək çəkən” obrazı isə həm təbiətin gözəlliyini, həm də şəhərin əzəmətini canlandırır.
     Şeirin ən təsirli hissələrindən biri dostu Xaqan haqqında yazılan bölümdür. Şair fərdi ağrını ümummilli ağrı ilə birləşdirir:
“Döyüşə-döyüşə tapdı şəhadət,
ruhu səndə qaldı…”
Burada şəhid obrazı təkcə bir insanın taleyi deyil, bütöv bir xalqın qurbanlıq tarixidir. “Gəmiyə çevrildi, üzdü” metaforası isə ruhun əbədiliyini, şəhidliyin ölməzliyini simvolizə edir. Şəhidin ruhunun quşa dönüb şəhərin başı üzərində dolaşması poetik baxımdan həm romantik, həm də mistik çalar daşıyır.
   Şairin Şuşaya qayıdışı təkcə fiziki dönüş deyil, həm də mənəvi arınmadır:
“Doyunca əyilib içdim suyundan…”
Su burada həyatın, təmizliyin, yenilənmənin rəmzidir. Qaratikanların, böyürtkənlərin əlini dalaması isə ağrının belə doğma və şirin olduğunu göstərir. Bu, vətən torpağının hər daşının, hər tikanının belə əziz olması ideyasını ifadə edir.
   “İsmətli, namuslu gəlin Şəhərim!” misrası ilə şair bir daha Şuşanı qadın obrazında ucaldır. Bu, şəhərin həm zərifliyini, həm də ləyaqətini ön plana çəkir.
     “Şuşa” şeiri yalnız lirik nümunə deyil, həm də güclü publisistik çalara malikdir. Burada konkret tarix, konkret ağrı və konkret qayıdış var. Şeir oxucunu passiv müşahidəçi kimi saxlamır; onu emosional olaraq prosesə cəlb edir.
    Faiq Balabəyli bu əsərlə göstərir ki, Şuşa təkcə coğrafi məkan deyil – o, milli yaddaşdır, mənəvi dirənişdir, zəfər rəmzidir. Şairin təkrar etdiyi “Axır ki, qayıtdıq!” nidası bir fərdin deyil, bütöv bir xalqın səsidir.
    Faiq Balabəylinin “Şuşa” şeiri Azərbaycan poeziyasında qayıdış motivinin ən təsirli ifadələrindən biri kimi dəyərləndirilə bilər. Burada həsrət, sevinc, şəhidlik, təbiət gözəlliyi və milli qürur bir araya gəlir. Şuşa həm yaralı, həm məğrur, həm də əbədi yaşayan bir obraz kimi təqdim olunur.
    Bu şeir oxucuya bir həqiqəti xatırladır: Vətən itirilə bilər, lakin unudula bilməz. Və bir gün mütləq qayıdış baş verir.
   Axır ki, qayıtdıq… Gözlərin aydın, Şuşa!
Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm, çox dəyərli oxucum! Bu gün bu gözəl insanın – tanınmış ŞAİR Faiq Balabəylinin doğum günüdür. Təbrik edirəm, Qardaş! Gün o gün olsun ki, belə şeirləridən Təbriz üçün, Dərbənd üçün, … və neçə-neçə bax bu yazımı, elə bu dildəcə oxuyub anlayan şəhərlərimiz üçün yazasan İnşəAllah!
23.02.2026. Bakı.

Müəllif: Zaur USTAC

AYB və AJB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir

FAİQ BALABƏYLİNİN YAZILARI

DAHA ÇOX MƏLUMAT BURADA

Oxuyun >> Gözündə tük var