Etiket arxivi: Yazarlar 74

LAĞLAĞIÇILAR

LAĞLAĞIÇILAR

(hekayə)

     Allahın yaratdığı canlı varlıqlar arasında, gözlə görmədiyimiz mikro orqanizmilərdən tutmuş okeanlardakı balinalarla, qurudakı fillərlə müqayisədə insan qədər çətinliklə böyüyüb öz ayaqları üstə sərbəst hərəkət edən ikinci bir canlı varmı? Böyüyüb, ahıllıq çağını yaşamaq şərəfinə nail olmuş heç kəs deyə bilməz ki, doğmalarının qayğısı, cəmiyyətin dəstıyi olmasaydı, olduqları mərhələrdə qərar tutmazdılar. Heyvanlar təbiət qoynunda tək-tənha sərbəst yaşaya bilərlər. İnsanların isə cəmiyyətdən təcrid olub tənha yaşaması mumkün deyil. İbtidai icma quruluşunda insanlar qəbilələr halında birləşərək, yırtıcı heyvanlardan qorunublar. Birlikləri sayəsində onlara qənim kəsilən nəhəng dinozaurların kökünü kəsiblər. Yırtıcılardan gözlənilən təhlükə səngidikdən sonra  mövcud olan qəbilələr arasında baş verən münaqişələrdə də birləşərək müdafiə olnublar. Ölkələr arasında baş verən qanlı müharibələrdə də xalqlar sıx birliyi nəticəsində mövcudluğunu qoruyub, saxlayıblar. 

  Bəşərin heç bir dönəmində insanoğlunun tənha yaşaması mümkünsüz olub. Zamanın sakit dövründə də, hər kəs istəyib ki, asudə vaxtını səmərəli keçirməsi üçün öz dövrəsi olsun.

  Fərhad müəllim orta məktəbi bitirdiyi il ali məktəbə qəbul olub. İnstitutu bitirib təqaüdə çıxana qədər Bakıda qalıb, işləyib. İldə bir dəfə verilən məzuniyyət vaxtını Qara dəniz sahillərində keçirdiyinə görə doğma rayonuna ancaq, xeyir-şərdə gələrdi. Çalışdığı zavodda məsul vəzifədə çalışdığına görə, asudə vaxtın nə olduğunu bilmirdi. Onun üçün məhdud iş saatı yox idi. Axşamlar evə on-on bir radələrində gələrdi. Çox vaxt şənbə, bazar günlərində də iş yerində olurdu. Yaxşı münasibətdə olduğu iş yoldaşları vardı. Bir – birinin adgünlərində, xeyir-şərində fəal iştirak edərdilər. İşdən kənar sıx münasibətdə olduğu dost-tanışı yox idi.

  Eyni vaxtda işə başladıqlarına görə, eyni vaxtda da təqaüdə çıxdılar. Dünyaya gətirdikləri qızı ilə, oğlu ali təhsil alıb, ixtisaslarına uyğun işlə təmin olunmuşdular. Onların yardımına ehtiyacları yox idi. Aldıqları təqaüd normal yayışları üçün kifayət edirdi. Digər iş yoldaşları kimi əlavə qazanc gətirən obyektləri yox idi. Ona iş ortaqlığı təkliv edən iş yoldaşlarından birinə demişdi: – dövlətdən aldığım məvacibim dolanışığıma yetir. Görməmiş deyiləm. Olanıma şükür edirəm.

  İşlədiyi müddətdə gərgin keçən günlərin axşamlarında düşünərdi: təqaüdə çıxsaydım, başım dincələrdi.

  Təqaüdə çıxdı. Başı düncəlmədi. İşlədiyi müddətdə hiss eləmədiyi günlərin uzunluğu onu bezdirdi.

  Bir gün o şəhəri gəzib-dolaşıb bazarlıq edib, yorğun halda evə gələndə gördü ki, həyat yoldaşı-Solmaz nahar hazırlığı görüb onu gözləyir.

  Solmaz xanım ərinin aldığı meyvəni, göyərtini, ərzağı yerbə-yer edib, divanda oturub yorğunluğunu alan, taqətdən düşmüş ərinə baxıb gülümsədi.

  – Noldu Fərhad müəllim, bunları bazardan alıb daşımaq çoxmu asandır? – dedi.

  – Şəxsi həyətimiz olsaydı, özümüz əkib-becərsəydik daha rahat olardı. – deyib Fərhad nüəllim köks ötürdü.

  – Sənin şəxsi həyətin yoxdurmu? Atanın sənin adına vəsiyyətnamə yazıb imzaladığı yurd-yuva ev qarışıq yolumuzu gözləmirmi? Bizim burda qalıb yaşamağımız oğlumuza yükdən başqa bir şey deyil. Köçək rayona. Əkək-becərək. Bazardan aldığımız kim biıir neçə əldən çıxan göy-göyərtiyə, mer-meyvəyə xərclədiyimiz qalar cibimizdə.

  Bu gün bazarlıq edib qayıdarkən yol boyu bu barədə güşünmüşdü Fərhad müəllim. Yoldaşının da bu fikirdə olması ürəyincə oldu.

  – Elə mən də səninlə bu haqda danışacaqdım. Açığını deyim ki, belə asanlıqla razılıq verəcəyini gözləmirdim.

  – Sənin də mənə güvənməyəcəyini gözləmirdim. Yaşadığımız müddətdə hər hansı bir fikrinə qarşı çıxmışammı?

  – Nə bilim. Düşündüm ki, ömrünün çox hissəsini şəhərdə yaşadığın üşün kəndi bəyənməzsən.

  – Ömrümün ən gözəl çağı – uşaqlığım kənddə keşibsə, nəyə görə kəndi bəyənməməliyəm? Şəhərdə yaşamaqla, şəhərmi görürdüm? Evdən çıxanda işə, işdən çıxanda evə tələsirdim. İşə gedəndə də marşurutlarda sıxlıq olurdu, qayıdanda da. Nadir hallarda ayna tərəfdə oturub şəhəri seyredirdim. Məndən olsa malqara da saxlayardıq. Təsəvvür edirsənmi? Səhərlər tezdən oyanırsan. İnəyin yelini təmiz su ilə yuyursan. Dəsmalla qurulayırsan. Ağzı tənziflə bağlanmış vedrəyə sağırsan. Təzə südü qaynadıb içirsən. Hələ bunun qaymağı, kərə yağı, qatığı, pendiri, süzməsi, şoru, ayranı var.

  Oğlu-Rəşadla, gəlini-Məhbubə işdən gələndə Fərhad müəllim yoldaşı ilə verdikləri qərarı onlara danışdı.

  Gözləmədiyi qərardan pərt olan Məhbybənin ilk ağlına gələn bu oldu ki, yəqin onların incikliyinə səbəb olacaq yalışlığa yol verib.

  – Ay papa, ay mama, əgər sizə qarşı hörmətsizlik etmişəmsə, üsür istəməyə hazıram.

  – Qızım, verdiyimiz qərarın səninlə heç bir əlaqəsi yoxdur. – dedi Fərhad müəllim.

  Solmz xanım da, ərinin dediyini təsdiqlədi:

    – Qızım, səndən heç bir narazılığımız yoxdur. Bu gün qaynatan ömründə ilk dəfə bazara gedib. Torba dolmayan meyvəyə, göyərtiyə xərclədiyi pulun dəyəri ürəyinə od salıb, gözünü açıb. Qərara gəlib ki, atasından miras qalan qıfılı paslanmış yurduna sahib çıxsın. Doğrusu, təqaüdə çıxdığımız gündən özüm də bu haqda fikirləşirdim. Yaxşı ki, …

  Ürəyi dolu Fərhad müəllim yoldaşının sözünü kəsdi.

  – Bazarı dolaşdım. Gördüm ki, tərif yağdıra-yağdıra satılan meyvələrin qat-qat yaxşısı yurdumuzdakı ağacların dibində çürüyüb itib-batır. Orda yaşasaq tərkibi nitratsız, zərərsiz meyvəmizlə, göyərtimizlə qidalanarıq.  Onların rayona köçməsinin qəti əleyhinə olan Məhbubə baldızlarına zəng  edib xahiş elədi ki, ata-analarını fikirlərindən döndərsinlər. Gözlənilməz xəbər baldızların böyük sevincinə səbəb olması ona: özünüz bilərsiniz. Amma mən belə olmasını istəməzdim. – deməkdən başqa çarə qalmadı.

                                                                              ***

  Onların kəndə köçməsi bir həftə olardı. Fərhad müəllimin qardaş-bacıları, əksər qohum-əqrabası onun ata yurduna köçməsini toy-bayram kimi qəbul elədilər. Evin səliqə-sahmana salınmasında, canla-başla köməklik etdilər. Onları bir an belə darıxmağa qoymadılar. Solmaz xanım heç xaxt üzünü görmədiyi kəndin sakinlərinindən də bu cür isti münasibət görəcəyini gözləmirdi. 

  Fərhad müəllimin kənd sakinləri ilə sıx əlaqəsi olmasa da, çoxunun dalana dirənmiş işlərini təmanna güdmədən, telefon zəngi ilə həll eləmişdi. Onda, nə vaxtsa kəndə köçəcəyi ağlından da keşməzdi. İndi o elədiklərinin bəhrəsini görürdü. İş-gücündən ayrılıb köməyinə çatanlara təşəkkür edəndə, ürəyində deyərdi: bu dünyada qanana edilən yaxşılıq itmirmiş.

                                                                             ***

   Sənbə günü idi. Fərhad müəllim qohumları arasında onunla ən sıx əlaqədə olan, özündən on yaş kiçik əmisi oğlu-Salmanın opel markalı maşını ilə rayon mərkəzinə gəlmişdilər. Salman maşınını təmirə verib əvvəlcə bazarı, sonra da ticarət mərkəzlərini dolaşdılar. Usta təmirin uzun çəkəcəyini bildirmişdi. Salman vaxtlarını keçirmək üçün əmisi oğlunu çayxanaya dəvət elədi.

  Çayxananın geniş zalına daxil olanda, səhərdən göy üzünü örtən, boşalmağa məqam gözləyən buludlar sanki, onların çayxanaya daxil olmalarını gözləyirmiş. Bidən-birə yağış elə yağmağa başladı ki, az da ləngisəydilər bir-neçə saniyə ərzində tam islanardılar.

  Çayxananın yuxarı başında stolları birləşdirib söhbət edən orta yaşlı kişilərdən biri ayağa qalxıb onlara tərəf əlini uzadıb səsləndi:

  – Salman, bura gəlin.

  Onlara yaxınlaşanda içlərindən biri də ayağa qalxdı.

  – Fərhad müəllim! Nə xoş təsadüf! Əəə, mən səni sonuncu dəfə gördüyüm tarixi unutmuşam – deyib ona tərəf gəldi. Qucaqlaşıb görüşdülər.

  O, Faiq adlı bu adamla orta məktəbi birlikdə bitirmişdilər. Tələbəlik illərində ayrı-ayrı institutlarda oxusalar da, tez-tez görüşərdilər. Şəhəri, hava sakir olanda, bulvarı gəzib-dolaçardılar. Bir dəfə axşam vaxtında, təzə bazarın yaxınlığında kirayədə qalan kəndçilərinə qanaq getmişdilər.  Bazarın qabağındakı qazlı su aparatından siroplu su içmək istədilər. Ciblərində nə qədər üç qəpiklər varsa saldıqları aparat xəsislik elədi, onlara su vermədi.

  – Bu şəhərdə mənə atanlar az idimi ki, aparat da son qəpiyimi uddu, haramzadalıq elədi.- deyə gileyləndi.

  Fərhad cibindən son iyirmi qəpiyini çıxardıb gileyləndi:

  – Bədxərclik elədik, cibimdə bu qaldı.

  Faiq əllərində olan-qalan iyirmi qəpiyi dostundan götürüb, aparata üzünü çevirib qəpiyi pul salınan deşiyə dirəyib şikayətləndi:

  – Ay insanı əvəz edən atançik! Cibimizi silıb-süpürdün, bir udumluq da su vermədin. Sən insanın ancaq bir işini görə bilərsən. Heç vaxt insanı əvəz edə bilməzsən. İnsan olsaydın pulumuzu udub suyumuzu kəsməzdin. İndi səni necə qandırım ki, al bu iyirmi qəpiyi altı qəpik çıx, bizə iki stəkan su ver!

  Bu vaxt əlindəki qəpik sürüşüb aparata daxil oldu. Stəkana şarıltıyla su süzüldü.

  – Əəə, nə eylədin? Yataqxanaya necə gedəcəyik? – deyib Fərhad üstünə cumanda, Faiq qaçıb canını qurtardı. Görəndə ki, dalından çatmayacaq qayıdıb dolu stəkanı başına çəkdi. Bir müddətdən Faiq geri döndü. Yaxınlaşıb dedi:

  – Fərhad, bircə sualıma cavab ver, sonra sal təpiyinin altına iti kimi döy. Cavab qaytaran kişi deyil. De görüm, iyirmi qəpiklik su çoxmu dadlı idi?

  O, yenə nəsə demək istəyirdi ki, gülməkdən özünü saxlaya bilməyib qarnını tutub diz çökdü.

  Fərhadın artıq hirsi soyumuşdu. Hadisəni gözünün önnünə gətirəndə, özü də özünü gülməkdən saxlaya bilmədi. Həmin gecə uzaq məsafəni piyada getməli olsalar da, maraqlı hadisə kimi hələ də yaddaşlarından silinməmişdi. Hər dəfə rastlaşanda o gecəni xatırlayırdılar. Bütun dost-tanışlarına bu hadısəni danışıb, gülüşmüşdülər.

  Faiqin cayxor dostları da ayağa qalxıb Fərhad müəllim ilə Salmanla əl verib görüşdülər. Fərhad müəllimə Faiqin, Salmana da tanışı-Mirinin yanında yer elədilər.

  – Fərhad, səni görən kimi bilirsənmi nəyi xatırladım? –deyə Faiq əlini onun çiyninə qoydu.

  – Bunu bilməyə nə var ki? O, gecə təzə bazarın yanında başımıza açdığın hoqqanı hələ unutmamısanmı?

  – Unudulası kimi hərəkət eləmişdinmi ki? Bakıya gedəndə təzə bazarın yanından keçərkən, indi orda izi-tozu qalmayan su aparatları öz yerini tutur. Həmin səhnə gözümün qabağında canlanır. Sən də mənə qəzəblə baxa-baxa bir stəkanı – iyirmi qəpiklik suyu içirsən.

  Faiq yanındakıların bir-neçəsinə bu hadisəni danışmışdı. Eşitməyənlərin maraqla ona baxdığını görəndə üzünü köhnə dostuna tutub dedi:

  – Nə deyirsən, danışımmı?

  – İstəyirsənsə danış. Mən də bunu çox yerdə danışmışam. Burda utanacaq nə var ki? O yaşlarda belə şeylər hamının başına gələ bilər.

  Faiq danışdıqca qarşı-qarşıya oturan iki nəfər bir-birinə him-cim edə-edə, onun ağzından çıxan hər ifadəni məsqərə edirdilər. “İyirmi qəpiklik syun çoxmu şirin olduğunu” soruşduğu yerə çatanda, şaqqanaq çəkib gülməyə başladılar. Faiq söhbətini tamamlayan kimi, onlardan biri – Hidayət dedi:

  – Fərhad müəllim, görürəm sizin də dost sarıdan bəxtiniz gətirməyib. Bunun bəxti gətirib ki, o gecə yerinizdə mən olmamışam. Bilirsinizmi mən nə edərdim? Eşşəyi kimi minib, sürərdim onu yataqxanaya qədər. Yanındakı ona zuy tutan alçaq boylu, dolu bədən quruluşlu – Qafar dostunun şit məsqərəsinə əlavə elədi:

  – Yanında olsaydım mən də arxanda oturardım.

  Ətrafdakıların kinayəli baxışlarına məhəl qoymadan onlar şit zarafatlarına ara vermədilər. Ucaboy, enli kürək, özündən razı Hidayət sanki Faiqi gözdən salmaq üşün qəsdən sərhədi aşırdı. Gözünü ondan çəkmədən, ağına-bozuna baxmadan, ağzından nə çıxdı alqışlayan, zuy tytanına göz basıb sayaqlamasına davam elədi.

  – Fərhad müəllim, bu dostunuzun əvvəlindən xəbərim yoxdur. Qonşumuzun evini alıb köçəndə arvadlı-uşaqlı yekə kişi idi. Təbii haldır ki, hər kəs təzə qonşunun kim, nəçi olması ilə maraqlanır. Qonşulardan ilk qapısını açan mən oldum. Təbrik etdim. Təzə mənzilində san sağlığı ilə yaşamasını dilədim. Özüm, qonşularımızın hər biri haqda məlumatlandırdım. Öyrənəndə ki, alı təhsilli iqtisadiyyatçıdır çox sevindim. Düşündüm ki, ali təhsilli adamdır, özü də cavandır, vəzifə tutar, böyük adam olar, işimizə yarıyar. Pensiyaya çıxdı. Nə boyu böyüdü, nə vəzifəsi, nə də özü. İşlədiyi idarədə baş buxalter (mühasib) də olmadı, bir işə yaramadı.

  Hidayətin yanında oturan, onunla həmyaşıd olan Bəhramın səbri tükəndi.

  – Hidayət! Həddini aşma! Burda oturanların hamısı Faiqi də yaxşı tanıyır, səni də. Fərhad müəllim, bunun bu cür sayaqlamasının səbəbi var. İki gün qabaq Faiq Bakıdan gələn tələbə yoldaşının şərəfinə verdiyi ziyafətə bunu, ağzı xarabdır deyə dəvət eləməmişdi. Biz toplaşanda Faiq bizdən soruşanda ki, bunu dəvət eləsinmi? Toplaşanların çoxu etiraz elədi. Hətta biri dedi ki, o gələcəksə, mən gedəcəyəm.

  – Mən toplaşdıqlarınızın hansından əskikəm? – deyə, Hidayət qızışdı.

  – İnsanın əyər-əskikliyi – görünüşü, boy-buxunu, çəkisiylə yox, ağzından çıxan cözlə ölçülür.

  Hidayətin yersiz çıxışının təsirindən hiddətlənən Miri ona səsləndi:

  – Hidayət! Biz bura bir-birimizin kimliyini müzakirə etmək üşün yığılmamışıq. Vaxtımızı asudə keşirmək üçün bir araya gəlmişik. Haq-nesab çayxanada yox, meydanda çürüdülər. Sən nə qədər coşub-daşsan da, lağa qoysan da, Faiq müəllimi bizim gözümüzdə dəyərdən sala bilməzsən. Fərhad müəllim, biz işsiz-gücsüz adamlarıq. Hər gün bu vaxtlarda  bura toplaşırıq. Bu, başabəla, dili xarab dostumuzun gop da olsa maraqlı söhbətindən həzz alırdıq. Bu gün cildinin dəyişilməsinin səbəbi bəlli oldu. Bəhram nəyə görə onun dəvət edilmədiyinə aydınlıq gətirdi. Mənə təəccüblü gələn budur ki, niyə bəzi adamlar öz günahını özgəyə bələyirlər. Özündə olmayanı özgədə arayırlar.

  Hidayət ona qarşı yönələn iradları qəbul eləmirdi. İlk dəfə onlara qoşulan Fərhad müəllimin sıradan biri olmadığını dərk elədiyindən, haqqında danışılanlara reaksiya vermədi. Gücü çatdığı qədər dözdü. Birdən səbri tükəndi. Barıt çəlləyinə dönüb partladı.

  – Əəə! Nə hərəniz bir tərəfdən düşübsünüz üstümə. Heç kimin mənə ağıl dərsi keçməyə haqqı yoxdur. Müəllim, -deyib üzünü Fərhad müəllimə tutub sözünə davam elədi.- siz bunları tanımırsınız. Hamısından ağıllıyam, hər sahədə də üstünəm. Mərdəm. Sözü üzə deyənəm. Buna görə də məni gözləri götürmür. Siz ağıllı adama oxşayırsınız. Kimin kim olduğunu anlamamış olmazsınız.

  Fərhad müəllim ətrafındakıları bir-bir nəzərdən keçirib, başını aşağı salıb gülümsündü. O, artıq kimin kim olduğunu təxmin eləmişdi. Hidayət isə özünün necə biri olduğunu tam çılpaqlığı ilə üzə çıxartmışdı.

   Bu qəlibdən olan tiplərlə çox üzləşmişdi Fərhad müəllim. Amma bu cür açıq şəkildə lovğalananına rast gəlməmişdi. Öz rayonunda beləsini mövcudluğuna təəssüfləndi.

  Faiqin qonşusunun qeyri normal davranış – lağ etməsinə baş qoşmamasının bir-neçə səbəbi vardı: Birincisi – onun sözünə söz qaytarmaq, arı pətəyinə çubuq soxmaq kimi bir şeydir. İkincisi – onun özündən fərqli olaraq çox gözəl xasiyyətə malik həyat yoldaşının öz həyat yoldaşı ilə rəfiqə olması. Üçüncüsü – uşaqlarının dostluğu. Dördüncüsü – bir-neçə gündən sonra, heç nə olmamış kimi üzünə hırıldayıb, əl uzadıb görüşəcəyi.

  Qonşusu tərəfindən nahaqdan lağ edilməsini veşinə almayan Faiq heç keyfini də pozmadı. Coxdan görüşmədiyi köhnə dostu ilə rastlaşmasının sevincinin yanında, qonşusunun lağlağısı – ağcaqanad vızıltısı kimi bir şeydir onun üçün. Əlini  dostunun çiynunə qoyub üzünə diqqətlə baxdı.

  – O, Fərhaddan bu Fərhadın fərqi – alnındakı qırışlar və ortası seyrəlmiş ağarmış saçlarındır. Maşallah! Yaxşı qalmısan. Neçə günlüyə gəlmisən?

  – Sualındakı yanlışlığa düzəliş ver. Soruşmalıydın: neçə illiyə gəlmisən? Sən kənd həyatını bəyənməyib, şəhərə köçmüşdün. Mən isə bir dəfəlik o böyüklükdəki şəhərdən ata yurduma dönmüşəm.

  – Lap əcəb eləmisən! Bu oldu mənim üçün son yüz ilin ən şad xəbəri. – deyib Faiq ayaya qalxıb, əlavə elədi. – Belə xəbər çayla qeyid ediləsi deyil. Getdik!

  Hidayətlə Qafardan başqa hamı ayağa qalxdı. Mirinin: – hara? Sualına Faiq:- seçim sizindir. – deyə cavab verdi. Sonra da çayçıya yaxınlaşıb, içdikləri çayın haqqını ödədi.

  Artıq yağış kəsmişdi. Buludlar isə səmadan çəkilməmişdi. Bu günki havaya Hidayət kimilər kimi güvənmək olmaz. Hər an qəfildən yağa bilər. Vaxt itirmədən yaxınlıqdakı kafelərdən birinə özlərini yetirməlidirlər ki, yağış onları yaxalamasın.

Faiq oturduqları yerdən tərpənməyib altdan-altdan onlara tərəf baxıb öz aralarında nəyisə müzakirə edən Hidayətlə Qafara baxdı. Yaxınlaşıb onları da dəvət eləmək keçdi ürəyindən. Bunu hiss edən Bəhram ürəyində onun bu cəhdini dəyərləndirdi. Xoşməramlı addımının nəticəsinin xoşa gəlməz sonluqla toqquşa biləcəyindən şübhələnib, onu durdurdu. Özü onlara yaxınlaşdı.

  – Sizə xüsusi dəvətmi gərəkdir? – deyə soruşdu.

  Hidayət susdu. Qafar ağır iş görüb yorulub, haldan düşən adamlar kimi taqəqətsiz halda başını qaldırıb cavab verdi:

  – Bizim vacib görüşümüz var. İndilərdə gəlməlidirlər.

  Bəhram yaxşı bilirdi ki, indilərdə kimlərsə gəlib onlarla çay içəcək. Ancaq dedikləri kimi vacib görüş təyin etdikləri önəmli şəxslər olmayacaq. Heç nə demədən onlardan aralandı. Opel markalı maşınına əyləşdi. Qabaqda oturan Fərhad müəllimə dedi:

  – Bağışlayın, bir az qanqaraçılıq oldu. Hidayətdir də, necə olsa da yola verməliyik. Özü belə olsa da çox gözəl ailəsi var. Uşaqlarının heç biri ona bənzəməyib. Hamısı analarına çəkib.

   Fərhad müəllim rastlaşdığı lağlağıçılarla Hidayəti müqayisə elədi. Bir bezin qırağı olsalar da, bundan betərinə rast gəlməmişdi. Onun bir iş yoldaşı da vardı. O da başqalarının danışığını yozar, lağa qoyardı. Bu xasiyyətinə görə ona “prikolçik Həsən” ləqəbi qoymuşdular. Hidayətdən fərqli olaraq onun lağlağısında təhqirə yol verilmirdi. Həm də mənəmliyini qabardıb lovğalanmırdı. Heç kəs də ondan incimirdi. İlk görüşdə onda xoş təəssürat yaradan Bəhrama baxdı. Bir az öncə çay içdiyi digər – ilk dəfə üz-üzə gəldiyi şəxsləri də gözünün önnünə gətirdi. On nəfərin içində iki anormaldan başqa səkgizinə artıq qanı qaynamışdı. O, işdən ayrılmışdı. Həyatdan isə ayrılacağı vaxtdan xəbərsizdi. Taleyinin proqnozlaşdırdığı ömür payını cəmiyyətdən təcrid olunmuş halda yaşaya bilməzdi. Çünki o, arxada qoyduğu ömürünün gümrah, fəal dövrünü fasiləsiz ictimaiyyət arasında keşirmişdi. İndi onun öz çevrəsi olmalıdır. İstəməzdı ki, bu çevrədə Hidayət, Qafar kimi lağlağıçılar yer alsın. Cünki bu cür tiplər – xoş ovqatın qara kabuslarıdırlar.

28.07.2024.

Müəllif: Sədulla ŞİRİNOV

SƏDULLA ŞİRİNOVUN YAZILARI

SƏDULLA ŞİRİNOVUN KİTABLARI

Sədulla Şirinovun yaradıcılığı

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

“YAYLIM” SÖZÜNÜN İZAHI

“YAYLIM” SÖZÜNÜN İZAHI
(qədim Oğuzların söz yaradıcılığı)
“YAYLIM” sözü yaymaq, səpələmək semantikasındandır.
Atəşi səpələmək.Bir silahdan deyil, bir neçə silahdan atəş açmaq.Yəni gülləni səpələmək, yağdırmaq.
O ki qaldı “yaylım atəşinə”, bu söz qədim sözyaradıcılığıdır.(sosial psixolinqvistika)
Qədim Oğuzların “yay-ox” silahından yaranan sözdür.
“Yay” sözünün kökü ” qayın” sözündəndir.( “q-y” əvəzlənməsi)
Qədim Oğuzlar yayı ağcaqayın ağacından hazırlamışlar.Onun qara növünün kiçik kolunun budaqlarını müxtəlif formalara salmaq mümkündür. Qədim Oğuzlar bu kolun oduncağından bəzək fiqurları da düzəltmişlər.
Hazırda bu ağacdan mebel, musiqi alətləri və s. hazırlanır.(Oğuzların “ağca-kiçik” sözü də buradandır )
Latınca bu ağcaqayın koluna flora lüğətində ” Acer Tataricum” deyilir.
Onlar bu ağacdan Qədim Oğuzların yay silahı düzəltdiyini bildikləri üçün sonralar Oğuzlara verilən ” tatar” ifadəsini işlətmişlər.
Məhz latınca “Oxatan bürcü” bu səbəbdən ” Acer- arçer) adlanmışdır.
Türklər də ” oxatan bürcünə” “Yay bürcü” deyirlər.( müəllif H.Ə.)
P S Hər bir qədim sözü psixolinqvistika yolu ilə açmaq mümkündür.Məntiq və müqayisəli təhlil Tətbiqi Dilçiliyin qısa yoludur.
Ən əsası fonetik səslərin tətbiqi ilə.
Mənbəsiz mənbələr…


DİLÇİLİKDƏN ETÜDLƏR

Müəllif: Həsən ƏLİYEV

SÖZ YARADICILIĞI

ALTERNATİV DÜŞÜNCƏ

>>>> DAHA ÇOX MƏLUMAT

HƏSƏN ƏLİYEVİN YAZILARI

Bu dünyaya gəlmədən bir ssenari canlanır

Həyat hekayəsi

Bu dünyaya gəlmədən bir ssenari canlanır,
Hərənin taleyinə bir hekayə yazılır.
Zamanın əlindəki çarx astaca fırlanır ,
Yazılan hər insanın öz çiynində daşınır.

Həyatın səhnəsində hər insan bir rol alır,
Kimi uzun ömürlü öz obrazın yaradır,
Kiminin hekayədə ömrü yarımçıq qalır,
Hekayə davamına səmadan asta baxır.

Bu fani səhnəninsə baş rolunda bizlərik,
Yaxşı oynayanı da, pisi də var burada.
Bu ağlı-qaralı geniş dünyada,
Müxtəlif obrazlar oynayır burda.

Əvvəldən bir tale yazılsa belə,
Şəxsiyyət seçimi bəndəyə qalar.
İstəsə nur saçar zülmət gecəyə,
İstəsə ömrünü zülmətə salar.

Müsbət obrazsan sən, yoxsa bir mənfi?
Bu sənin ağlının dərin seçimi.
Həyat səhnəsində itirmə sərfi,
Gözəl yaz və bitir öz hekayəni.
18.06.2026

Qızlar oxusun!

Ey atalar, analar!
Qızlar Tanrıdan gələn müqəddəs əmanətdir.
Onların bu həyatda böyük bir amalı var.
Məsələn, həkim, müəllim, ya da mühəndis olmaq,
Elm oxuyub şərəflə parlaq gələcək qurmaq.

Gəlin dəstək olaq biz, onların addımına,
Arxa duraq, güc verək müqəddəs arzusuna.
Cəmiyyət güclü olar, savadlı qızlar ilə,
İşıqlı sabahları daşıyaq gələcəyə.

Bu gün yüzlərlə qızın həyatına toxunaq,
Bu şərəfli yolda biz onlarla addımlayaq.
Uğur hekayəsinin içində biz də olaq,
“Qızlar oxusun!” deyib, birlikdə imza ataq.

Kainata məktub
(Kainat bu şeirdə həyatın və sonsuzluğun poetik rəmzidir)

İyulun on beşi… Günəş zirvədə,
Kainat ruhuma sanki məlhəmdir.
Əlli altı yaşın ağ rənglərində,
Həyatın bu günü mənə həmdəmdir.

Əlvida deyirəm keçmiş günlərə,
Gedirəm uğurlu xoş gələcəyə.
Hər yeni sətiri öz düşüncəmlə,
Yazaram daha da min bir həvəslə.

Ey sonsuz kainat, eşit sən məni…
Açıram qapımı bir möcüzəylə.
Sağlığı, hüzuru,sevgi selini,
Dəvət eləyirəm bu yeni ilə!

Bundan sonrası da işıq, bərəkət,
Hər doğan səhərim bir şans, bir paydır.
Gülürəm, kainat, sən də mənə gül,
Mənim əlli altı yaşım gözəl bir çağdır!

15.07.2026

Müəllif: D.Mirzə

D.MİRZƏNİN DİGƏR YAZILARI

DAHA ÇOX MƏLUMAT BURADA

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

Xəlil Mirzə – Dünya hara baxır görən?!

Dünya hara baxır görən?!

(poema, ixtisarla)

1.Xocalı dərdi.

(proloq əvəzi)

…Bir aran bölgəsində,

Yayın qızmar çağında,

Uçuq-sökük bir evin

Büzşüb bucağında

Bir ana sızlayırdı,

Dövrün ən acı dərdi

Xırıltılı səsində:

-Xocalım ooy, Xocalım ooy!..

Bu dərd Xocalı dərdi!

O dəhşətli gecənin

Quduz məngənəsindən

Möcüzəylə qurtarmış

Ananın sinəsində

Əbədi bir iz salmış

Bu dərd – Xocalı dərdi!

Qucağında ananın

Xəstə, şikəst körpəsi

Çığırıb-ağlayırdı,

Yorulub, əldən düşüb

Hərdən yuxulayırdı.

Körpə həmən o anın-

O dəhşətli gecənin

Bədbəxt yadigarıydı.

Yuxuya gedən təkin

Öz körpə yuxusunda

O anı yaşayırdı-

Diksinib oyanırdı…

-Xocalım ooy, Xocalım ooy!..

O dəhşətli gecənin

Amansız bir anında

Qaçhaqaç düşən zaman,

Göydən alov yağanda,

Ananın qucağında

Onun körpə budunu

Qəlpə parçalamışdı,

Ana tapmamış aman

Quduz düşmən gülləsi

Onu da aramışdı…

-Xocalım ooy, Xocalım ooy!..

Bilməyirdi nə qədər

Meşədə, qarın üstə

O, taqətsiz qalmışdı,

Əl-ayağı donmuşdu.

Bilməyirdi nə vədə,

Kim olmuşdu xilaskar.

Bircə onu bilirdi,

Körpəsi sağ qalmışdı,

Bir neçə ay keçmişdi,

Yarası sağalmışdı…

Bir də onu bilirdi,

Ayağından körpəsi,

Qəlbindən isə özü-

Ömürlük, hər ikisi

Şikəst idilər daha.

Dua edib Allaha

Qəlbi yaralı ana,

Dərdli, bəlalı ana

Xocalının uğrunda

Düşmənlərlə döyüşən

Oğlunu gözləmişdi,

ərini gözləmişdi…

…və sonralar bilmişdi-

Qanlı, ağır döyüşdə

Hər ikisi sonacan,

Qorxmuş, çaşmış əhali

Şəhərdən çıxanacan

Mərdliklə döyüşmüşdü.

Əri həlak olmuşdu…

Oğlundan xəbər yoxdu-

bilən yoxdu ölmüşdü,

bilən yox sağ qalmışdı…

İndi şikəst körpəsi,

Sığınacaq tapdığı

Uçuq-sökük koması,

Bir də acı naləsi

Həmdəmiydi ananın…

Ərinin məzarını

Yağılar tapdaq etmiş,

Oğul dərdi ananın

Ürəyini dağ etmiş,

Qəlpə didib-dalamış,

Ayağı yer tutmayan

Yaşı 5-i adlamış

Şikəst qızını onun

O gecə bədbəxt etmiş…

Bir gecənin bu qədər

Acı dərdləri vardı,

Xocalının nə qədər,

Neçə dərdləri vardı?..

-Xocalım ooy, Xocalım ooy!..

Ağlayırdı ana hey,

Sızlayırdı ana hey:

-Allah, belə ömrü sən

Niyə mənə vermisən?

Həyatdan bac almamış,

Bığ yeri qaralmamış

Bircə oğul balamı

Niyə mənə vermirsən?

Hanı bəxtim, muradım?

İndi onun ər adın

Yağı tapdaqlarıyla

Niyə murdar edirsən?

Allah, bu haqsızlığa

Axı niyə dözürsən?!..

İndi bu şikəst qızı

ərsiz, yurdsuz böyüdüm?

Allah, mən ver ölüm,

Oğlumu qaytar barı!

Qızımın bu dərdinə

Bir çarə axtar barı!

-Xocalım ooy, Xocalım ooy!..

Yaxınlaşıb Anaya

Təsəlli verdim ona:

-Səbirli ol, ay ana!

Ümidli ol, ay ana!

Ulu Tanrı oğlunun

Yetişsin imdadına!

Ömür-gün yoldaşının

Qəbri nur ilə dolsun!

Körpə yadigarının

Allah köməyi olsun!

Üzür səni bu halət,

Bu qüssə nə, cəfa nə?

Hələ son deyil həyat.

Soyuq-soyuq üzümə

Baxıb soruşdu ana:

-Heç ömründə bircə kərə

Ölmüsənmi

            ölənlərin əvəzinə?

Bu eyham, bu kinayə

Qurutdu boğazımı,

            açammadım ağzımı.

Unutdum bir anlığa

Gəlişimin məğzini,

Həya tərlətdi məni.

Ananın titrək səsi

Ürəyimə biz oldu,

Tüklərim biz-biz oldu.

Sual etdi ana yenə:

-Ölmüsənmi bircə kərə

            ölənlərin əvəzinə?

Davam etdi söhbətinə:

-Ölürəm mən,

            ölürəm mən neçə kərə

Hər gün, hər gün

Xocalının əvəzinə.

Ölürəm mən, itkin düşmüş

Tək oğlumun əvəzinə.

Ölürəm ki, o, yaşasın.

Ölürəm mən,

            bədbəxt, şikəst

                        bu qızımın əvzinə.

Şəhid olmuş ilk bəxtimin

Yağılara tapdaq olmuş

            məzarının əvəzinə

            ölürəm mən.

Ölürəm ki, baxım ordan,

Görüm axı, ölüm nədir?

Gedib, şəhid olanların

Ruhlarına baxım ordan.

O ruhlara qovuşmaqçın

            ölürəm mən.

Ordan dünyaya baxmaqçın

            ölürəm mən.

Heç olmasa,

qalanları yaşatmaqçın

            ölürəm mən.

Adlarını kişi qoymuş,

Bu torpağı satanların

 o dünyada yerlərini dar etməkçin

            ölürəm mən.

Torpağa xor baxanların

ürəyini xar etməkçin

            ölürəm mən.

Ölürəm ki, mən də görüm,

Görüm mənim igid ərim

            öldü necə,

Görüm, igid ölənlərim

Ömürlərin sənlə, mənlə

            böldü necə.

Gedim, görüm Xocalıda

Günəş çıxır indi necə…

Bir gecənin bu qədər

Acı dərdləri varmış.

Xocalının nə qədər,

Neçə dərdləri varmış?..

Kimlər atdı Xocalını?!

Kimlər satdı Xocalını?!

Dərdlər uddu Xocalını…

Tərk elədim mən ananı,

Matəm rəngli o komanı…

İçimdəki dərdlər yenə

            dalğalandı,

Beynim yenə o səslərdən

            çalxalandı.

Xocalıdan gələn səslər,

Məni yenə həmən səslər

            yaxaladı…

2.Xocalıdan gələn səslər.

Xocalıdan gələn səslər

Gecə-gündüz məni səslər,

Xocalıdan gələn səslər

İmdad istər, qisas istər…

Xocalıdan gələn səslər

Başımdadır, beynimdədir,

Xocalıdan gələn səslər

Içimdədir, məni didir,

neçə ildir

                dincliyimi baltalayır,

                      gəncliyimi baltalayır…

Bu səslərdən biri

Qarabağın nər balasl,

Xalqın xilaskar balası

Əlif Hacıyevin səsi:

(Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı)

-Möhkəm durum, dostlarım!

Xocalını bu bəladan qurtarın!

Bu olmuşdu son kəlməsi…

Xocalıda bu dünyaya göz açmışdı,

Xocalıda əbədiyyətə qovuşdu…

Televizorda bircə kərə

Görmüşdüm o qəhrəmanı.

Kifayətdi bircə kərə görənlərə-

Əlifi sevmişdi hamı.

Hələ neçə il əvvəllər

İşləyərkən Xankəndidə

O, duymuşdu, ermənilər

Quduzlaşırlar yenidən.

O, bilirdi,

Min cür hiylə-fəsad ilə,

Ermənilər zaman-zaman

 zəbt ediblər

bizim dogma torpaqları,

Hay-küy ilə, fəryad ilə,

obalarımızın adları

ya “kert” olub, ya “yan”, ya “van”.

Məzlum-məzlum ağlayıblar,

Quduz-quduz dağlayıblar

Illər ilə qəlbimizi,

Bu dərs ayıltmayıb bizi.

Hər dəfə də unutmuşuq

1918-i,

1948-i.

Unutmuşuq, unutmuşuq

Ondan qabaq, ondan sonra

ən yaxın keçmişimizi.

Unutmuşuq, Allah! Allah!

Biz dul qalmış nənəmizi, anamızı,

Yetim qalmış babamızı, atamızı…

O, bilirdi

Xan oylağı Xankəndinin

Stepana-kertliyinin səbəbini,

O, bilirdi,

Təkbaşına düşmənlərin

arasında işləməyin ləzzətini.

Bu gənc milis zabitinin,

Dönməz, qorxmaz bu igidin

Sağlam, məğrur baxışları

Qorxudurdu düşmənləri-

O, açırdı məxv işləri.

Əlifin bu mərd işləri

Səs salmışdı Xankəndiyə.

Onda, düşmən işə saldı

Köhnə, murdar vərdişləri,

Guya Əlif rüşvət alıb

Adıyla quruldu hiylə,

təxribat başlandı yenə…

Nələr oldu, sonra nələr?

Sapı özümüzdən baltalar

Şahid durdular üzünə.

Nəhayətdə ermənilər

1984-də

Saldılar onu türməyə,

Mübarizə getdi hədər…

Əlifin harayından sonra

Işə yenidən baxılsa da,

Bir nəticə vermədi bu.

O, Sibirə sürgün oldu.

Çünki, onda Bakıda da

Ermənilər kök salmışdı-

Bakı onların olmuşdu.

Ittihamçı da erməni,

Iddiaçı da erməni,

Vəkili də erməniydi.

Hokmü erməni oxumuşdu…

Lakin Əlif məğrur idi,

O, poladdan yoğrulmuşdu.

Onun yolu doğru idi-

Bu torpağa vurulmuşdu.

Dörd il tamam qürbətdə

əzablara qatlaşdı,

Bu xəyanət qurbanı

Dözümlə, cəsarətlə

Muradına yetişdi.

Vətənin vurğunu

Bəraət alıb yenə

Qayıtdı Vətəninə,

Silah alıb əlinə

Dayaq durdu elinə.

Qorxmaz, mərd oğulları toplayaraq başına

Xocalı limanını saldı üzük qaşına.

Oldu bu limanın komendantı,

Açıldı Xocalının qolu, qanadı.

Irəvandan gələn silah mənzilə çatmayırdı,

Millətçi ermənilər acıqdan partlayırdı.

Əlif ermənilərin yuxusunu pozmuşdu,

Düşmən yəqin bilirdi- döyüşü uduzmuşdu.

Əlif belə igiddi, o, qorxmazdı, dönməzdi!

Əgər… o qanlı gecə… tarixə dönməsəydi,

Əlifin, əliflərin çırağı sönməsəydi…

Xocalıdan gələn səslər

Gecə-gündüz məni səslər…

Biri Tofiq Hüseynovun,

Biri onun itkin düşmüş

Can yoldaşı Məxmərinin,

Biri şəhid Ziyadxanın,

Biri şəhid Etibarın,

Biri Araz Səlimovun,

Biri itkin Natiqindir.

 Xocalıdan gələn səslər

Indi mənim yaddaşımdır,

Yoldaşımdır, ümidimdir.

Bu səslərlə yaşayıram

            neçə ildir…

Xocalıdan gələn səslər

Çırpır məni dağa-daşa

            hökm edərək

Döyür məni, deyir: Gərək,

            olduğu tək

Törədilmiş faciələr,

            vəhşiliklər

Köçürülsün kağızlara,

Lentələrə, yaddaşlara.

Çatdırılsın

Yüz il sonra, min il sonra

yaşayacaq nəsillərə.

Deyir: Gərək,

Deməsinlər bizdən sonra

Sizlər belə, sizlər elə…

Əfsus, ancaq,

deyəcəklər, soracaqlar:

-Hanı sizin qeyrətiniz,

Qürurunuz, qüdrətiniz?

Nə üçünmüş qaçhaqaçla

Xocalıda şəhər salmaq,

Fərqanədən, irəvandan gələnləri

Basa-basla ora yığmaq?

Burnu altda erməninin

            xalq toplamaq,

       xal toplamaq.

Sonra atıb yetim təkin

            gendən baxmaq.

Nə üçünmüş?

Kim üçünmüş?

Əfsus, əfsus!

Soracaqlar bunu bizdən!

Necə indi biz soruruq

1828-dən,

1905-dən,

1915-dən,

1918-dən,

1948-dən,

88-dən, 90-dan,

Babamızdan,

Atamızdan, özümüzdən…

Soruruqmu biz görəsən?!

Onlar isə soracaqlar!

Soracaqlar!

Hökmən! Hökmən!

Xocalıdan gələn səslər

Yandıracaq məni hələ,

Aylar ilə, illər ilə…

…İş elə gətirib ki,

Zaman elə gəlib ki.

Saxlayıram yarıda

Görüləsi işləri,

Yazılası sözləri.

Düşürəm arxasınca

Məni didən səslərin.

Axıb qara axınla

Neçə il tamam, öncə,

Qara, Qanlı Yanvarın

Qurbanı şəhidlərin

Müqəddəs ruhlarını

Yad edən millətimlə

Xiyabana gəlirəm.

İlhamla Fərizənin

Qoşa uyuduqları

Məzarları önündən

Həyacanla keçirəm.

Bir yandan alışıram,

Bir yandan öyünürəm.

Gözlərim yaşla dolu,

Qəlbim odlu, alovlu

Baxıram, düşünürəm:

“Gələcək nəsillərin

Budur əfsanə dolu

Ən müqəddəs and yeri.

Burda and içmişdilər

Bu gün tarixə dönmüş

Xocalı şəhidləri.

Burda and içmişdilər

sonra bura

şəhid kimi dönənlərim,

Bu torpağa

həyat verib ölənlərim,

Bu Vətənin

hər kəndində, obasında,

Tunc heykələ dönənlərim,

Hələ bu gün

yağı düşmən yuvasında

əsirlikdə olanlarım,

orda əzab çəkənlərim.

Neçə-neçə

naməhrumum, namə’məlumum,

Yolu burdan başlamışdı

Xocalının…”

İlhamla Fərizənin

Abidəsi önündən

Keçəndə daş əriyir,

Adama qeyrət gəlir.

Qəhərdən boğulursan,

Baxırsan, düşünürsən:

“Hansı xalqın Leyli-Məcnun əfsanəsi

Həyat boyu yaşayır, təkrarlanır?

Hansı xalqın Nizamisi, Fizulisi

Əbədiyyət çırağı tək ürəklərdə nurlanır?

Hansı xalqın müqəddəslik, paklıq səsi

İlham ilə Fərizədən başlanır?… “

… Bu minvalla, bu xəyalla

Vidalaşıb Xiyabanla

Yolum üstə qan ağlayan

Boynu bükük qərənfillər,

Tələsirəm tək qalmağa

Dərdli-sərli dəftərimlə.

Tələsirəm-

Qanlı Yanvar gecəsindən

Qanlı Fevral gecəsinə,

Acı Bakı naləsindən

Xocalının naləsinə…

3.Xocalıya gedən yollar.

Xocalıya gedən yollar

Bağlanmışdı, nə zamandı.

Xocalının qara bəxti

Dağlanmışdı, nə zamandı.

Nə haraya gələn vardı,

Nə dərdini bilən vardı,

Bu ölkənin başçıları

Karlanmışdı, nə zamandı.

Xocalıya gedən yollar

Ləkə-ləkə, damar-damar,

Parlayırdı qan üstündə.

Ağlayırdı, sızlayırdı

Yazıq şəhər can üstündə.

Zarıyırdı, yaıcandı,

Xocalının damarları

Darlanmışdı, nə zamandı.

Bakı burdan öyünürdü,

Şuşu ordan öyünürdü,

Ağdam çaş-baş salınmışdı,

Nə eləsin, bilməyirdi.

Köməyəsə gələn yoxdu,

Bu ölkənin başçıları

Korlanmışdı, nə zamandı.

Xocalının çörəyi yox,

Köməyi yox,

Sursatı da tükənmişdi.

Təkcə onun iradəsi möhkəm idi,

Əsgərləri səngərlərdə dayanmışdı,

Alınmaz istehkam idi.

Zirehi bol, sursatı bol düşmən isə

Dayanmışdı çılpaq şəhərlə üz-üzə.

Artıq şəhər hiss edirdi-

Indi, o, son günlərini yaşayırdı.

Yazıq şəhər, ağlayırdı, sızlayırdı,

Yağı düşmən həmləsinə az qalırdı…

Xocalıya gedən yollar

Bağlanmışdı, nə zamandı.

Xocalının qara bəxti

Dağlanmışdı, nə zamandı…

4.Beş ay mühasirədə.

Ermənilər bilirdilər nə edirlər,

Olacaqlar qabaqcadan bəlli idi.

Gördükləri bütün işlər

Məqsədli, planlı idi.

…5 sentyabr 1991-ci il.

Prezidentin fərmanı:

Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi yaransın!

…Nazirlik yaranmışdı, ancaq

O zamanlar bu ölkədə nazir yeri

Olmuşdu nazir yeri yox, oyuncaq.

Gah o, gah bu nazir olur,

Hər nazirə neçə oba nəzir olur-

Ölkə başdan laxlayırdı,

Bu ölkəni qara günlər haqlayırdı.

Irəvansa, öz işində

Işğal üçün qərar verir.

Xankəndi mat gedişiylə

Obaları işğal edir,

Fürsət bada verməyirdi.

Bakıda oyun gedirdi,

Bakı heç nə görməyirdi.

Mərkəzdən qərar gəlmişdi:

“İşğal etmək Xocalını!”

Əsgəran çoxdan kəsmişdi

Ağdamdan gələn yolunu.

Keçmiş Sovet Ordusunun

366-cı.

motoatıcı alayı

köçürülmüş Xankəndiyə.

Onun sursatı, silahı,

öz peşəkar heyəyilə

erməni zabitlərinə verilmişdi.

Zəbt etməkçün Xocalını

hər tədbirlər görülmüşdü.

Hücum edib gecə onu

susdurmaq qət edilmişdi…

Son ayların ərzində,

Xocalı bölgəsində

Amansız ermənilər

Bir-birinin ardınca

Kəndləri zəbt eləmiş-

Meşəli əldən getmiş,

Həsənabad, Nəbilər,

Sonra da Kərkicahan

Olmuşdu qana qəltan.

Qaybalı, Malıbəyli,

Quşçular, Qaradağlı

əldən getmişdi bir-bir,

Bakı görməmiş tədbir…

Indi təkcə Xocalı

Azad nəfəs alırdı,

daha şübhə yox idi-

işğala az qalırdı…

Şəhər isə dözürdü,

Diz çökmürdü düşmənə.

Cavab verib mərdliklə

Hər düşmən həmləsinə

Gözləyirdi ümidlə,

Gözləyirdi o, hələ…

5.Qanlı gecə.

O gecə- qanlı gecə,

Qarlı, dumanlı gecə,

Xocalıda qoymadı

Qala bir canlı gecə.

O gecə- murdar gecə,

Dərd gecə, qübar gecə,

Xocalı adlı eli

Bir gecə udar necə?!..

O gecə- odlu gecə,

Ahlı, fəryadlı gecə,

Heç gəlib çıxmayaydı

Qalaydı yadla gecə.

O gecə- zülmət gecə,

Qəm gecə, zillət gecə.

Qana batdı tarixim,

Qırıldı millət gecə…

…92-ci ilin 25 fevralıydı…

Həmin o gün Xocalının

Son günü, son dövranıydı.

Başlanacaq soyqırımın

ən dəhşətli bir anıydı.

Dünya qara donunu

Geyib yuxuya getmiş,

Ulduzlar yoxa çıxmış,

Ay gecəni tərk etmiş,

Xocalı tək qalmışdı

Düşmənlərlə üzbəüz.

Igidlər dayanmışdı

Yorğun-arğın, yuxusuz,

Hərə öz mövqeyində

Şəhərin keşiyində…

Elə bu vaxt…

Göy gurladı.

Yer parladı,

Hər tərəfdən alov yağdı!

Amansız bir qüvvə ilə

Başlandı şəhərə həmlə.

Evlər od tutub yanırdı,

Şəhər qana boyanırdı.

Nə qocaya, nə körpəyə aman vardı,

Nə bu oddan qurtarmağa güman vardı.

Millət çaşqın, başlar açıq, ayaq yalın,

Qalmışdılar dövrəsində od-alovun.

Ailələr bir-birindən pərən-pərən,

Bu dəhşəti duya bilər ancaq görən!..

Təyyarə limanında

vəziyyət çox gərgin idi,

Düşmənin böyük qüvvəsi

 bu istiqamətdə cəm idi.

Xankəndidən cəm olunmuş

bura böyük bir ordu,

kəsilmirdi hücumların

nə arası, nə də ardı.

Bozdağdan raketlərlə

vururdular şəhəri,

Türklər məhəlləsini

xarabazar edirdi

Horaguh qüvvələri.

Böyük canfəşanlıqla,

Xüsusi yaraşıqla

Tikilmiş təzə evlər

Uçulur, dağılırdı.

Yaralılar, xəstələr,

Yaxında kim var, nə var

Uçuq altda qalırdı.

Millətin gur yerində

Birdən mərmi partlayır,

Qanlı gecə şərində

Məhv edir neçə ömrü,

Qəlpə didir, dağıdır

Qoca, uşaq bilmədən.

Güllə kimi haqlayır

Qalxa bilmirdi yerdən.

Mərmi uğultuları,

Güllə vıyıltıları,

Körpə çığırtıları,

Anaların naləsi

Qarışmış bir-birinə,

Küçələr qan gölməsi,

Gözü qan dığaların

Qana olan həvəsi

Yaratmışdı vahimə,

Qarışmışdı yer göyə.

Ayaq altda qalan kim,

Parça-parça olan kim,

Nə şəfqət var, nə həkim,

Nə hara getmək məlum,

Nə də görünməyirdi

Sonu bu soyqırımın…

Əlif hələ axşamdan

ratsiyayla Ağdamdan

ümidlə kömək ummuş,

demişdi tədbirini:

-Yeganə yol, qurtuluş

Məhv edib Əsgəranı,

Şellidən yol açmaqdır.

Bu tədbir Xocalını

Düşmənin pəncəsindən

Elliklə qurtarmaqdır.

-Ağdam gəlmədi, nədən?

Dispedçer məntəqəsini

Partladaraq mən həmən,

Yarıb mühasirəni,

Üzü Şelliyə doğru

Hərəkət etməliyəm.

Yoxdur bir özgə yolu

Xalqı xilas etməyin,

Qalmamış başqa çarəm…

Əlif göz qırpımında

Partladıb məntəqəni,

əldə avtomat, öndə,

igidləri yanında

girdi ağır döyüşə.

Keçib Qarqar çayından,

O, döyüşə-döyüşə,

Ölüm ilə üzbəüz

Meşələrə tutdu üz…

…Artıq açılır səhər,

Hər tərəfdən zirehlər

Şəhərə daxil olur.

Tarixi görünməmiş

Vəhşiliklər başlanır-

Kim qurtula bilməmiş

Tırtıllar altda qalır.

Meyitlər tapdalanır,

Cəsədlər şaqqalanır,

Südəmər körpələrsə

Taxılır süngülərə,

Məhv edilir nə varsa,

Od vurulur şəhərə.

Atılan güllələrdən

Şəhid olur Gülüş də,

Qaçır üzü meşəyə

Dəli kimi Dürdanə…

Çıxararaq od-alovdan

əhalinin bir qismini,

nə qədər ki, vardı imkan

Əlif yenə döndü geri.

Üz tutdu yanan şəhərə

ətrafında igidləri.

Verməyərək vaxtı bada

Atıldılar onlar oda.

Xilas oldu neçə həyat.

Lakin bu an… Heyhat! Heyhat!

Əsgəran tərəfindən

Hücuma keçdi düşmən.

Tankların köməyilə

Başlandı güclü həmlə.

Bir yandan İlham, Kamal,

Bir yandan Cabir, Aslan,

Sağda Füzuli, Zəmin,

Solda Əliflə Elçin

Girişdilər döyüşə,

Odlanıb yandı meşə.

Qana hərisli düşmən

Qoca, uşaq bilmədən,

Iri çaplı pulemyotla,

Snayperlə, avtomatla

Vururdu, görürdü kimi.

Birdən partlayırdı mərmi

Camaatın gur yerində.

-Kimi gördün, vur yerində,

Çığırırdı bir dığa hey…

-Dayan dığa, dur dığa, hey!

Qarşındakı Əlifdir, bil!

Cəhənnəmə edib vasil

Əlif neçə qaniçəni,

Qan yaddaşlı o gecənin

Oldu özü də qurbanı,

Yaratdı qeyrət dastanı…

6.Soyqırımın davamı.

…Fevralın 26-sı, səhər

Artıq zəbt olundu şəhər.

Gecə ikən şəhəri tərk etməyənlər,

Faciəni hələ tam dərk etməyənlər,

Gizləmişdi, hərə imkan olan yerdə.

Taqətsizlər, yaralılar orda, burda

Inildəyir, sürünürdü ümid ilə,

Bəziləri vidalaşır həyat ilə,

Bəziləri zarıyırdi imdad ilə…

Hərçənd, təslim olmamışdı

Xocalının əsgərləri,

Kimi mövqedə qalmışdı,

Kimi də dönmüşdü geri,

Şəhərin qalan əhlini

Bəladan qurtarmaq üçün.

Kimi də dönmüşdü geri,

Bu günahsız qurbanların

Qisasını almaq üçün.

Pozulsa da nizamları,

Qırılmamış inamları-

Imkan tapıb qırırdılar

Bu qaniçən zalımları…

Düşmənlərsə vururdular

Atəş gələn nöqtələri

Pulemyotla, minamyotla,

Dağıdıcı mərmiləri

Tuşlayırdılar o səmtə,

Susdurulurdu hər nöqtə…

…Şəhərdə başlanmış talan,

Qarət mallar karvan-karvan

Xankədiyə göndərilir,

Yağı düşmən bayram edir,

Sevinirdi qələbədən.

Və abır-həya bilmədən

Meyitlər təhqir edilir,

Ayrılırdı başdan bədən.

Hər kim var, təqib edilir,

Keçirilirdi süngüdən.

Yandırılırdı körpələr,

Ərşə qalxırdı nalələr…

…Şəhərdə qalan əsgərlər

Son ana, son nəfəsədək

Düşmən ilə döyüşdülər.

Neçə igid oldu həlak,

Neçəsinin taleyindən

Xəbər yoxdur bu günədək…

Tapmayıb qurtuluş, çarə

Çəkilmişdi meşələrə

Şəhər əhli bölük-bölük,

Inləyirdi uşaq, böyük.

Hava soyuq, dizəcən qar,

Can verirdi yaralılar.

Düşmən isə pusqulardan,

Hücum edib ordan, burdan

Qırırdı çarəsizləri.

Qar üstündə qan izləri

Gölmə-gölmə, laxta-laxta.

Həyat yalan, ölüm saxta,

Vəhşilksə bir heçnədir

Bu işlərin miqyasında.

Bu, yırtıcılıqdır, nədir?!

Bu haqsızlıq dünyasında

Bu əməlin adı nədir?!

Bu təqibin, soyqırımın

Düşmən üçün dadı nədir?!!!

Qapılıb bədbin hisslərə

Hadisənin bu yerində

Mətləbdən yayındım deyən,

Donaraq əlimdə qələm.

Qarşımdasa şahidlərin

Faktlar dolu yazıları.

O dəhşəti görənlərin

Göz yaşıyla yazdıqları…

Çözələnir xatirələr,

Cövlan eləyir beynimdə

O dəhşətli hadisələr.

Qayıdıram mən yenidən

Qan-qadalı o anlara.

O anları görənləri

            duymaq üçün

qoşuluram mən onlara.

Bir ad verə bilmədiyim

            əməllərə

öz adını qoymaq üçün

qayıdıram o anlara.

Tarixin rast gəlmədiyi

Bənzərsiz törətmələri

Birrə-birrə saymaq üçün

Qayıdıram o anlara.

Kor dünyanın görmədiyi

Sağalmayan o dərdləri

Dünyaya çatdırmaq üçün

Qayıdıram o anlara.

Təməli zorla qurulmuş,

Xəmiri qanla yoğrulmuş,

Bu biganə, kor dünyanı

Xocalının alovunda

Odlayıb yandırmaq üçün

Qayıdıram o anlara…

7.Tofiqin son döyüşü.

(Tofiq Hüseynov- Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı)

(soyqırımın səhərisi gün)

-Komandir, indi nə edək?

-Tam qaranlıq düşənədək

Burada gözləyək gərək.

Gecə hərəkət edərək

Üzü meşələrə sarı

Apararıq adamları.

Uşaqlardan nə xəbər var?

O, Vahiddən aldı xəbər.

-Gecə ikən əmrinizlə

Camaatı od-alovdan çıxardılar.

Bir neçəsi qalıb bizlə.

Zirzəmidə yaralılar,

Qocalardır, qadınlardır.

Toplamışıq meyitləri nə imkan var,

Amma, xeyli küçələrdə qalan vardır.

Itkilərin sayı yoxdur,

Bu qırğının tayı yoxdur.

-O binadan atan kimdir?

O, könüllü türklərdəndir.

-Aman  Allah, zavallını

Susdurdular pulemyotla!..

Mən belə qoymaram bunu!

-Di dur, Vahid, dayan, atma!

Bada verərsən özünü.

-Tofiq qardaş, bir bax belə,

Məgər ruslar deyil onlar?!

-Hə, onlardır, qoşulublar dığalara.

-Gör bir necə şadlanırlar,

Meyitləri təhqir edib dadlanırlar.

-Hələ ora, o səmtə bax, o üzə bax,

Tank üstündə şərab içən zənciyə bax,

Əlindəki qan ləkəli süngüyə bax.

Görə-görə belə-belə vəhşiliklər

Gözlədilər qaranlıq düşənə qədər.

 Yox, onların zəhməti getmədi hədər-

Camaatı zirzəmidən gecə ikən

Çıxararaq meşələrə tutdular üz.

Çayı keçib meşəliyə keçər ikən

Dəstə düşmən həmləsinə qaldı məruz.

Lakin Tofiq belə anlar çox görmüşdü,

Bu qudurmuş dığalardan çox qırmışdı.

Bozdağında pusqu qurmuş,

Dığalara qan uddurmuş,

20-yədək dığanı

            və 5 zirehli maşını

məhv etmişdi bir həmləyə.

12 nəfərlik dəstəylə

Gedib Meşəli kəndinə

Yetmişdi kəndin dadına.

Zərbə vurmuşdu düşmənə

Belə-belə dəfələrlə.

El içində tanınmışdı

O, “Mixaylo” ləqəbiylə.

Indi budur, o, qalmışdı

Düşmənlərin dövrəsində.

Və öz kiçik dəstəsiylə

Vətən odu çöhrəsində,

Intiqam hissi başında,

Ölüm-dirim savaşında

Qırırdı yağı düşməni…

Sərmiş yerə neçəsini,

Dizlərindən yaralanmış

Vahidin barmaqlarını

Düşmən gülləsi aparmış,

Daralmışdı mühasirə,

Etibar da, Ziyadxan da

Həlak olmuşdu mərdliklə.

Gülləsi qurtaran anda

O, əmr elədi Vahidə:

-Tələs Vahid, di get burdan,

Bir az da patron ver mənə,

Camaatı qurtar dardan!

-Müntəzirəm hər əmrinə,

Ancaq tək qoymaram burda,

Səni vermərəm düşmənə.

-Əməl et son əmrimə sən.

Mən onsuz da gedə bilməm,

Dizlərim dəlik-dəlikdir.

O, zavallı adamlara

Sənin köməyin gərəkdir.

Çatdır özünü onlara,

Get qardaşım, qalma burda.

-Əlvida qardaş, əlvida!

Vahid uzaqlaşsın deyə

Tofiq gözlədi bir an.

Süründü düşmən tərəfə,

Sıxaraq ovcunda həmən,

Qumbaranı möhkəm-möhkəm,

Süründü son gücü ilə,

Süründü o, son dəfə.

Çathaçatda dığalara

Partlatdı qumbarasını,

Dörd dığanı sərdi yerə

Və… şəhid etdi özünü…

Tofiq dedi son sözünü-

Son anacan qorxu nədir bilmədi o,

Nağıl oldu, dastan oldu, ölmədi o.

“Mixaylonun əfsanəsi” təkrar olundu

yenidən,

Öz ölmüylə neçə ömrü xilas etdi

o, ölümdən…

8.Yaddaşlar ağlayır.

Məmmədov Oqtay Şükür oğlu, Xocalı batalyonunu döyüşçüsü. Təvəllüdü: 19 iyun 1957-ci il. Oqtayın qardaşı Vaqif ailəsi ilə- həyat yoldaşı Afilə, oğlanları Azər, Ceyhun və Niyaməddinlə birlikdə o gecənin qurbanı olmuşlar.

-Oqtay bir hərbçi idi

Xankəndi şəhərində.

Gözəl təlimçi idi,

Pərgardı işlərində.

Xoşbəxt bir ailəydik,

Uzaq qəmdən, kədərdən.

Axı, hardan biləydik,

Dövran dönəcək birdən?!

Orda baş verir nələr?-

Xəbərsizdik xəbərdən…

Xəyanətlər, fitnələr

Başlananda Oqtayı

Çıxartdılar işindən.

“Bu sənətdən savayı

Sevmirəm bir peşə mən”-

Oqtay belə deyirdi.

O, heç düşünməyirdi,

Öyrətdiyi əsgərlər

Ona düşmən kəsilər,

Zamanın bir anında

Onun öz silahından

Atəş açarlar ona,

Susayarlar qanına…

…Xocalı batalyonu yaradıldı nəhayət-

Oqtay üçün açıldı yeni, özəl bir həyat.

İndi o, Xocalının durmuşdu keşiyində,

Heç nədən çəkinmirdi, möhkəm idi işində.

Düşmən həmlələrini məhv edirdi dəstəsi,

Yorulmurdu, qorxmurdu, tükənmirdi qüvvəsi…

…Həmin o qanlı gecə

Öz kiçik dəstəsiylə

Çəkildi meşələrə.

O, bütün qüvvəsiylə

Güc gəlib həmlələrə,

Üç gün meşədə qaldı.

Çiynindən yara aldı,

Güllə, sursat qurtardı,

Mühasirə daraldı.

Əsir alıb onları

Erməni dığaları

Pircamalda saldılar

Bir donuz pəyəsinə.

Ələ salıb güldülər,

Çörək, su əvəzinə

Işgəncələr verdilər,

Söz deyib dillənənə

Şallaq, təpik vurdular.

Oqtayı tanıdılar:

Yanıqlıydılar ondan,

Odlanıb yanırdılar

Zəhmli baxışından.

Coşur, xoşlanırdılar

Ona əzab verərkən.

Səhəri gün, lap erkən,

Oqtayın qollarını

Bağlayıb möhkəm-möhkəm

Həyətə çıxartdılar,

Qar üstə uzatdılar.

Sallaqdodaq bir dığa

Yeriyrək qabağa,

Hırıldayıb ürəkdən,

Soruşdu ötkəm-ötkəm:

-De, kimindi Qarabağ?

-Torpaq bizimdir, ancaq,

Ötən əsrin önündə,

Dünya sizdən dönəndə

Qonaq saxladıq sizi.

Yeyib çörəyimizi,

Zəbt edib evimizi,

Dönük çıxdınız bizə,

Susadız qanımıza.

Sizlər vətənsizlərsiz,

Kişiliyə düşmənsiz!..

-Kəsin bunun dilini!

Qırın bunun belini!-

Çığırdı həmən dığa,

Tutdu onu şallağa.

Qıvrılıb qalxdı Oqtay,

Dığaya baxdı Oqtay:

-İndi ixtiyarsınız,

Ancaq nə qayırsanız,

Mənim iradəmi siz

Heç vaxt qıra bilməzsiz!

Bizimkidir Qarabağ,

Bizim olub qalacaq!..

…Üçüncü gün ermənilər əsirləri həyətə çıxaranda,

Oqtay fürsət əldə edib, göz qırpımı bir anda

Yaxaladı bir dığanı, silahını aldı ondan.

Çəkilib dalda yerə

Od yağdırdı düşmənlərə-

Üç dığanı sərdi yerə.

Döyüşdü son nəfəsədək,

Şəhid oldu bir əsgərtək…

…İndi ömür Oqtaysız

Bir əzabdır-mənasız.

Böyüklər başa düşür,

Ancaq 5 yaşlı Şükür…

Görməyib ata üzünü,

Bəs necə deyim düzünü?!..

Söhbətin bu yerində Oqtayın can yoldaşı

Ağladı hönkür-hönkür, yaddaşı qan yoldaşı.

Onu sakit etməyə çatmadı cəsarətim,

Axırdı gözlərindən yanağına həsrəti.

Nə qədər çətin idi yaşamaq bu anları,

Zaman unudacaqmı haqsız axan qanları?..

Məmmədov Arif İbad oğlu, Xocalı batalyonun döyüşçüsü. Təvəllüdü: 26 fevral 1956-cı il. Arifin anası Səltənət və 5 nəfər ailə üzvləri: Şövkət, Lətifə, Samir, Səbuhi və Səlim itkin düşmüşlər.

…Şelliyə az qalırdı,

Geri dönmək olardı.

Vidalaşıb Məlahətlə

Öpdü bərk-bərk Fidanını, Fuadını.

O, yanıqlı bir həsrətlə

Süzdü ömür yoldaşını,

Sanki içdi son andını:

-Qayıdıram, təmin edim

Camaatın xilasını,

Qayıdıram, almaq üçün

Xocalının qisasını.

Uşaqlardan muğayat ol,

Gedin, Allah amanında!

Arif getdi əks tərəfə,

Itdi meşə dumanında.

O, bir daha görünmədi-

Qaldı ömrün o anında…

Həkk olundu yaddaşına

Fuadın da, Fidanın da.

Gözləyirlər, duman səkə,

Ataları dönüb gələ…

Məlahətin göz yaşları

Yanağından gilə-gilə

Axır hər gün, yaddaşından

O dumanı silmək üçün,

Ağlayır o, için-için,

Balaları gülmək üçün:

-Qayıdacaqdır atanız,

Düşmənlərlə döyüşdədir,

Siz ona layiq böyüyün,

O, ən şərəfli işdədir…

Arif tərk etdi dünyanı

Bu dünyaya gələn günü,

Həmin günü doğulmuşdu-

Yaddaşlara

Xəyal olub dönən günü…

Xocalı sakini, 1931-ci il təvəllüdlü Zeynalov Aslan Bəhrəm oğlunun qan ağlayan yaddaşından:

-Böyük bir ailə idik,

Nə dərd vardı, nə nisgillik.

Övladlarım, ev-eşiyim, qayğı bilməz balalarım,

Xocalıya birdən gəldi yüz illərin bəlaları…

Həmin o qanlı gecədə əsir düşdü Tofiq oğlum,

Yeddi yaşlı Aynur nəvəm, mənim şəkərim, noğulum

Öldü yağı gülləsindən anasının kürəyində,

Anası, Tovuz gəlinim, yaralandı biləyindən.

Eldar balam döyüşərək şəhid oldu Xocalıda,

Səkkiz yaşlı qızı Leyla güllələndi gecə yolda.

Nadir oğlum subay idi, yetməmişdi kama hələ,

Meşədə son nəfəsədək döyüşdü o, düşmən ilə,

Nadir xilas etdi bizi, meyiti meşədə qaldı…

Aslan kişi qəhərləndi, udqundu, xəyala daldı.

Maddım-maddım baxdım ona, heyrətləndim dözümünə,

Aslan kişi bir ah çəkdi, döndü yenə üzü mənə:

-Kürəkənim Ramiz isə, şəhid olub Goranboyda,

Həyat yoldaşı Validə, o, başı bəlalı qızım,

Naxçıvannik meşəsində qaçha-qaçda, qalma-qıyda,

Yaralandı, qucağında körpə nəvəm, dan ulduzum.

Validəni oğlum Elxanla axtarıb tapa bildik,

Qan içində, huşsuz halda Şelli kəndinə gətirdik.

Ancaq, itirdik nəvəmi, qundaq körpə qaldı orda.

Onu mərhum Çingiz* tapıb, xilas edib bizi dardan-

                        qurtarıbdır intizardan.

(*-mərhum tele-jurnalist, AR Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayev.)

Ailəmizin aynası,

Uşaqlarımın anası

Cabbar qızı Sayalıdır,

Düz, o vaxtdan yaralıdır.

Ombasını dələn güllə

Şikəst edibdir yazığı…

Bu ağrıyla, bu nisgillə,

Qəlbdə neçə övlad dağı,

Qalxdı, getdi Aslan kişi.

Qan ağlayan yaddaşında

Qanlı-qadalı keçmişi,

Qalxdı, getdi Aslan kişi.

Ölüm-dirim savaşında

Onları xilas eləmiş,

Şəhid olmuş gənc yaşında

Əlifi də yad elədi,

Şellidən imdada gəlmiş

Xosrovu da yad elədi.

Qalxdı, getdi Aslan kişi,

Şəhidlərin ruhlarını duasıyla şad elədi.

Ağı dedi ölənlərə, yağılardan dad elədi,

Qarğıyaraq dönükləri, dövrandan fəryad elədi.

Qalxdı, getdi Aslan kişi,

Xatirələr qaldı mənlə,

Bir də yazıq dəftərimlə,

                        qələmimlə…

9…

…Yaşayıb bu mövzu ilə

Mən ayları verdim yelə.

Araşdırdım yaddaşımı-

Şahidlərin göz yaşını

Ürəyimə yığa-yığa,

Başlıq tapmadım yazmağa.

Qovluğumda qan qoxulu rəvayətlər,

O günlərdən yadda qalan hekayətlər,

Şahidlərin gördükləri iztirablar, işgəncələr-

Nə ad qoyum mən onlara?.. zaman bilər.

Cavabını zaman verər.

Inanıram, gün gələcək,

Zaman qoyacaq adını

Bu dəhşətli əməllərin.

Xocalının fəryadını

Zaman qandıracaq! Yəqin!

Xar dünyaya qandıracaq,

Dünya olacaq müttəhim-

Zaman onu yandıracaq.

Erməni adlı bəlanın

Öz oduyla odlanacaq

Onda astarı dünyanın.

Qulaqları açılacaq,

Gedəcək koru dünyanın.

Heyhat! Ancaq gec olacaq!

Solacaq barı dünyanın…

Fəqət, hələ əlindədir

Öz ixtiyarı dünyanın,

Hələ ki, imkan dəmidir,

Tam yoluxmayıb hələ ki,

Dünya vəhşi xəstəliyə-

Ad qoysun bu əmələ ki,

Dərs olsun hər millətçiyə.

Erməni millətçiləri

Vaxtında çəkilsin dara!

Görərsə bu tədbirləri,

Dünya canını qurtarar

Birdəfəlik məhv olmaqdan-

Hələ ki var buna məqam…

…Bu arzuyla, bu amalla

Boş saxlayıb sərlövhəni,

Başlayıram bu minvalla,

Olduğu tək hər lövhəni

Həkk etməyə dəftərimə,

Qayıdıram dərdlərimə…

Ağdam rayonunun Şelli kənd sakini Xosrov Bilal oğlu Məmmədov xocalıları mühasirədən qurtaraq qəhrəmancasın şəhid olmuşdur.

Qanlı gecə səhərisi,

Qaçqınların bir dəstəsi

Yol gedərək bütün gecə,

Təhlükələr keçə-keçə,

Yaxınlaşarkən Şelliyə

Məruz qaldılar həmləyə.

Şellinin mərd oğulları

Darda qoymadı onları.

Ağır itki verib düşmən

Bu yoldan çəikldi həmən.

Yenə neçə ölən oldu,

Neçə yaralanan oldu.

Şellidən gələn cavanı,

Xosrov adlı pəhləvanı

Belə xatırlayır hamı:

“O, mərdliklə qurban verib canını,

El yolunda axıtdı öz qanını…”

Xocalı sakini Səttar Ağayevin başına gətirilən müsibətlər.

…9 yaşlı Vüsalı kürəyində,

O gecənin çovğunu, küləyində

Səttar kişi qaçdı meşəyə sarı,

Acdı Kətik meşəsində səhəri.

Birdən yağı gülləsi yuş oldu Vüsalına,

Qoca necə dözəydi övladın bu halına?..

Qoyub qar üstə onu, ağladı hönkür-hönkür:

-Qurban olum, ay Allah! Bu dərdə bir şərik dur!

Ataya bundan böyük dərd olarmı dünyada?

Balam günahsız ölür, boğulur qan-dəryada,

Mənimsə gücüm yoxdur, yetə bilmirəm dada!..

-Qoca köpək, qalx ayağa!

Qəflətən yekəpər dığa

Peyda olaraq hardansa

Qocanı necə vurdusa

Avtomatın qundağıyla,

Qoca dözməyib ağrıya

Qarın üstünə sərildi,

Dünya gözündə qaraldı…

…Başına gələndə huşu,

Qərargahda Səttar kişi

Açan zaman gözlərini,

Qan aparmış dizlərini,

Cırıq-cırıqdı şalvarı,

Qandalda idi qolları.

Başı sanki bir daş idi,

Paltarı qanlı, yaş idi.

Uzundıraz bir dığa

Qocanı boğa-boğa,

Tutub çırpdı divara:

-Söylə, qoca avara,

Zahid Ağayev kimdir?

-Tanımıram mən onu.

-Al, onun pasportunu,

Bu sənin oğlun deyil?

-Hə, mənim oğlumdur, bil.

O, qorxmaz bir əsgərdir.

Sənin kimi gədanın

Mininə bərabərdir.

-Dilinə bax sən bunun!

Göstərərəm mən indi

Əsgər oğlunu sənə.

Bax, sənin Zahidindi?

Hə, nə oldu, dinsənə.

Zahidin meyitini görəndə dondu qoca,

Ürəyi sancdı birdən, güclə udqundu qoca.

-Zahid balam, vay balam, vay…

Şəhid balam, vay balam, vay…

Uzundıraz erməni təpikləyib meyiti,

Bu biçarə qocanı pis söyüş ilə söydü.

Səttar kişi atıldı erməninin üstünə:

-Görüm səni yanasan, anan gəlsin tüstünə!

Qocanı sürüyərək eşiyə çıxartdılar,

Döyüb haldan saldılar, bir maşına atdılar.

Indi də səfərləri Dəhraz kəndinə idi,

Hərbi düşərgə idi, bu kənd indi nə idi?..

Səttar kişinin vardı burda çoxlu tanışı,

Əsirlikdə gördü o, Əşrəfi və Qaraşı.

Milli Ordu əsgəri Nadir də burda idi,

Lakin o, cırıq-cındır mülki paltarda idi.

Dəyişmiş libasını, almışdı özgə görkəm,

Tutmuşdu qucağında haldan düşmüş bir körpə.

Qoxumuş tövlələrdi dustaqxana əvəzi,

Aclıqdan, səfalətdən məhv olmuşdu neçəsi…

…Kötük parçası kimi sürüyərək qocanı

Tulladılar tövləyə: “Qoy burda çıxsın canı”.

-Qocaya imdad edin, su verin bu yazığa.

Donuzsifət, siçangöz, küftəburun, daz dığa

Boylanıb göz gəzdirdi, səs gələn səmtə baxdı:

-Ara, sanin bu sozun lap üragimi yaxdı.

Hırıldadı:- ha, ha, ha…

-Bu xoş gəlməz Allaha!

-Ara, ay turk, san daxa

Istamirsan yaşamax?

-Kəs səsini, daz dığa,

Şərəfli ölüm daha

Qiymətlidir bu anda.

-Yaxşı, danışdıx, onda

San duşdun spisoka (siyahıya).

Karen, gal bunu apar.

O, danışan əsiri,

Növbə ilə hər biri

Təhqir edib söydülər,

Incitdilər, döydülər.

Kəsib barmaqlarını,

Sonra qulaqlarını

Sarıdılar ağaca.

Baxa bilmirdi qoca

Bu dəhşətli səhnəyə.

Bu qədər vəhşiliyə

Qadir olarmı insan?

Buna nə ad qoyasan?..

O, dəhşətli səhnələrdən yayınanda,

 gözlərin yumanda,

Şəhid olmuş oğulları

dururdu göz önündə.

Kiprikləri məzar daşı olurdu,

Gözlərində

Zahidiylə Vüsalı uyuyurdu…

…Səttar kişi handan-hana

Göz gəzdirdi ətrafına.

Yenə əzab verib ona

Atmışdılar bir buzxana,

yarıqaranlıq otağa.

Başı üstə həmən dığa

Var-gəl edib, deyinirdi:

-Bax, bu dişlar sanindi,

Bu dişlarsa Aşrafindi…

Qanlı dişlər səpələndi otağa,

Dığa əda ilə başladı lağa:

-Bu, çiy katrofdu, bir vedra,

Bu da buğdadi, bir vedra.

Kandçilarinla bir yerda

Yeyib gorarsan dadini.

Axiradak xamisini

Yemalisiz saxaracan.

Bax xaa… sabax galacam.

…Qoca ölüm diləyirdi Tanrıdan,

Bu əzabdan, işgəncədən, ağrıdan

Ölüm daha şirin idi bu anda,

Ölüm gəlmir bəndə onu umanda…

…Səhəri gün dustaqları

Xocalıya apardılar.

Incitdilər yazıqları-

kəlbətinlə dişlərini çıxartdılar,

kimisinin dırnağını qopartdılar,

kimisinin qulağını kəsdilər,

kimisinin qol-qıçını qırdılar,

neçəsini güllə ilə vurdular…

Dustaqları oradan da apardılar Xankəndiyə,

Işgəncələr, iztirablar təkrarlandı dönə-dönə,

Nələr etdilər  İlahi: “sən düşmənsən, türksən”- deyə,

Bu nə insanlığa sığışmır, nə inanca, nə dinə…

…O günləri xatırlayır qoca ürək ağrısıyla:

-Axır məni dəyişdilər bir erməni dığasıyla.

Don atmış, yara səpmişdi, çürüyürdü ayaqlarım,

Pal-paltarım cırıq-cırıq, sızlayırdı oynaqlarım…

…Hər gün Zahid, Vüsal deyib sızıldayır Səttar dayı,

Belə dərdlər beşmi, onmu, neçəsini sadalayım?

Ailə var, on nəfərdən biri sağdır,

Ailə var, sağ qalanı bir uşaqdır.

Ailə var, öldürüblər, məhv ediblər hamısını,

Övladın gözü önündə yandırıblar anasını.

Neçə nakam qız-gəlinin toxunublar namusuna,

Oğlunun qanlı ətini yedirdiblər anasına…

Daha dözə bilməyirəm!

Daha yaza bilməyirəm!

Insan oğlu bu dərdləri

Necə yoza? Bilməyirəm!

Zaman bu qanlı izləri

Necə poza? Bilməyirəm!

Daha dözə bilməyirəm!

Bu goru kəfən dünyaya

Mən uduza bilməyirəm!

Bəsdir daha, yüz illəri verdim yelə!

Bəsdir daha, dağ çəkdilər millətimin taleyinə!

Daha özüm yazacağam tariximi,

Qoy yar olsun Tanrı mənə!

Millətimə xor baxanın hər birini,

Verəcəyəm zamanın öz pəncəsinə.

Indi, dünyanı çəkərək

Mən müttəhim kürsüsünə,

Qoyub vicdanıyla təkbətək

Fırladıram

onun çarxını tərsinə.

Qoy baxsın özü özünə,

Baxıb cavab versin mənə!

Sualların hər birinə birəm-birəm:

-Dünya hara baxır görən?…

10.Dünya hara baxır görən?!

Dünya hara baxır görən?

Görməyirsə, Xocalı tək faciəni?!

Günəş necə çıxır görən?

Sönmüş ikən

Günəşi bu şəhərin?!

Dünya hansı əməlləri

Yaddaşına həkk eləyir?

Dünya hansı əməllərə

Dünya kimi şəkk eləyir?

Göz görəti bütöv şəhər

Yeddi minlik millətiylə

Yer üzündən silinərkən,

Bu dəhşəti törədənlər

Vəhşiliyi, zillətiylə

Sevinərkən, öyünərkən,

Faciənin ssenarisi

Dünya üçün bəlli ikən,

Dilverəni, icraçısı

Gurlayarkən ötkəm-ötkəm,

Dünya hara baxır görən?!

Min illərin əzabıyla

Yaradılmış yurd yerləri

Görünməmiş vəhşiliklə

                        dağılarkən,

Quduzluqla, ləzzət ilə

Qoca, qadın cəsədləri

Qarət olub küçələrə atılarkən,

Südəmər, qundaq körpələr

Süngülərdə qıvrılarkən,

Qəddarlıqla qız-gəlinlər

Od-alovda qovrularkən,

 Tapılarmı cavab verən:

“Dünya hara baxır görən?!”

Eheyy! Durun!

Qulaq verin, ey ərənlər!

Bu dəhşətləri görənlər!

Faktlar dolu

əlimə bir bayraq verin!

Bağırım mən bağır-bağır:

-Paxır dünya!

Fağır dünya!

Axı dünya hara baxır?!

Karmı dünya?!

Kormu dünya?!

Özü boyda faciəni görmür dünya?!

Axır dünya açacaqmı gözlərini?

Görəcəkmi?

Millətçinin, qaniçənin

Dünya yetim sinəsində

Izlərini görəcəkmi?

Eşidəcəkmi

Binəva şəhidlərin səslərini?

O səslər ki, sorur məndən,

sorur səndən:

-Niyə susur şahidlərin?

Bağır, dünya!

Çığır, dünya!

Ey binəva naxır dünya!

Bu gün ruhlar sorur səndən:

“Dünya hara baxır görən?!”

Ey dünyaya sülh diləyən

Qüvvətli, nəhəng ölkələr!

Başına min işlər gələn

Torpaqları qan ölkələr!

Tələb edin, tapın əlac!

Boğaz gücü nə vaxtadək

Ədalətə güc gələcək?

Nadan qan-qan bağırarkən,

Haqqın səsi boğularkən,

Başına daş yağdırılan

Dünya hara baxır görən?!

Xocalıda

Indi Günəş çıxır görən?

Çaylarında

Indi sumu axır görən?

Bağlarında

Indi quşlar oxur görən?

Ormanında

Otlayırmı naxır görən?

Nər igidlər

At belində çapır görən?

Qız-gəlinlər

Seyrangaha çıxır görən?

Güllü nənə

Kəklikotu yığır görən?

“Qarabağın şikəstəsi”

Ürəkləri yaxır görən?

Bayramlarda cəngi səsi

Obalara axır görən?

Itməyibmi

Yamaclarda cığır görən?

Bulaqlardan su içirmi

Ceyran, cüyür, sığır görən?

Ayı qoparırmı nərə?

Yenə salırmı vəlvələ?

Qar üstündə iz salırmı

Kəklik hələ, turac hələ?

Meşələrdə “fit” çalırmı

Bulbul hələ?

Görən hələ yaşayırmı

Tülkü lələ, hop-hop dələ?

Dağ keçisi dırmanırmı

Sıldırımlı zirvələrə?

Xocalının meşələri

Indidəmi yaşıl görən?

Yenədəmi körpələri

Yatır mışıl-mışıl görən?

Orda Günəş çıxır görən?

                        batır görən?..

Dəli oldum, islandım mən

leysan dolu suallardan,

Hehat! Yoxdur cavab verən:

Dünya hara baxır görən?!

Dilim gəlmir bu dünyaya “ana” deyəm,

Yönüm gəlmir nifrətimi ona deyəm.

Anım gəlmir, sözüm yetmir,

Gücüm çatmır, dilim yatmır:

-Bu dünyanı qalsın virana!”-deyəm.

Dünya hara baxır görən?!

Dünya boyda bir ağrıya

bu gün durub göz bağlamaq,

korluq deyil.

Ərşə qalxan nalələrə,

ağrılara buz bağlamaq,

karlıq deyil.

Xəbis mətləblər naminə

Bu gün durub iz bağlamaq-

Bu, təkcə namərdlik deyil.

Yetim qalmış körpələrin,

Sinəsi dağ anaların

əzabını hiss etməmək-

Bu, təkcə daş qəlblik deyil.

Bu, tək mənlik, sənlik deyil.

Bu, bir milli faciədir-

Xocalıdan daha ağır!..

Belə olsa, inan, qardaş,

Ellər bizi qınayacaq.

Yer, göy, bu torpaq, bu daş

Od olacaq, qan olacaq,

Hamılıqla soruşmasaq-

Tapılmasa cavab verən:

Dünya hara baxır görən?!

O dəhşətli faciəni

Görənlərtək yaşamamaq-

Mənlik deyil.

Qalaq-qalaq suallara

Bu gün cavab aramamaq-

Mənlik deyil.

Üzdəniraq arxalara

Kölgə olub daldalanmaq-

Mənlik deyil.

Arayacam, axtaracam!

Aradığım suallara

Axır cavab da tapacam!

Haqq yerinə dönənəcən,

Ta ulduzum sönənəcən

Soracam hər gördüyümdən:

Dünya hara baxır görən?!

Dünya hara baxır görən?!..

                        1997.

Müəllif: Xəlil Mirzə,

Şair-publisist, AYB-nin üzvü

Xəlil Mirzənin digər yazıları

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I