Боши аввалги: Меҳрибон Абдураҳмонова – ДАШТ ҚИССАСИ
ДАШТ ҚИССАСИ
Охирги қисми
Бундан олдин 5-қисми чоп этилган
Сунбуланинг сўнгги кунлари эди.
Ярим кечаси Қирмизойни дард тутди.
Аллақачон куз салқини тушиб, кечалари совиб кетаётган бўлса-да, Тошмурод ҳали уйга кирмаган, кўрпа ичида ҳам совқотиб қоладиган ҳавода ҳовлидаги супада ухлашда давом этаётган эди.
Дарди бошланган Қирмизой секин-секин хуррак отаётган онасини уйғотгиси келмади. “Балки, ой тўлғоқдир, бироздан сўнг ўтиб кетар”, деб ўйлади у. Бироқ, дард ўтиб кетмади. Суст кечаётган дард босилгач, жойига ётиб, энди кўзи илинай, деганда яна қўққисдан бели ва қовуғида аччиқ оғриқ қўзғалиб, ўрнидан туриб кетди. Уйнинг бошидан бу бошига бориб-келганча, ўзи билан ўзи бўлиб юрди. Оғриқ ўтиб кетди. Қирмизой яна ўрин кўрпасига чўзилди. Бироз бўлса ҳам мизғиб, куч тўплаши керак. Негадир, шунча оғриқлар орасида ҳам уйқуси келаётганди. Бир дақиқа ухладими, йўқми, белида оғриқ қўзғалиб, яна инқиллаб-синқиллаб ўрнидан қўзғалди… Йўқ, ой тўлғоқ эмас экан, ўтиб кетмаяпти. Демак, ой-куни етибди.
“Дардим пишганча, тонг отиб қолади. Шу вақти тун ярмида ҳаммани безовта қилмай”, деган истиҳолада дард чекканча анча пайтни ўтказди. Жуфти ҳалоли дунёдан бехабар, супа устида ухлаб ётибди. Кўканбойнинг юмушлари билан куни билан чарчагандир… Алламаҳалда кимнинг эшигини қоқади… Дарди яна бироз пишсин, кейин секин онасини уйғотади.
Шўрлик она… Йилдан йилга жуссаси кичрайиб, муштдайгина бўлиб қолибди. Бирин-кетин нобуд бўлган неваралар доғидан бели букилиб, қадди эгилиб қолди. Шу ҳолига ҳам тинмайди… Ёш боладай ғужанак бўлиб ётишини…
Онасини уйғотишга чоғланган Қирмизойнинг кўзлари жиққа ёшга тўлди. У кўйлагининг узун енгини кўзига босиб, бироз туриб қолди. Онасини уйғотишга кўзи қиймади…
Бироқ, тобора тезлашаётган тўлғоқ азобларини тишини тишига қўйиб ўтказиб юбораётган Қирмизой охири оғриқларга бардош беролмай қолди. Бирдан кучли дард тутиб, бели билан қовуғида турган оғриққа чидолмай, беихтиёр ”Эна-а-а”, деб инграб юборди.
Ногаҳоний чақириқдан уйғониб кетган момо дабдурустдан ҳеч нарсани англамай, уйқусираган алфозда ўтириб олиб, “ҳа-ҳа”лаб атрофига аланглади. Белини ушлаганча инграниб турган қизига кўзи тушгачгина, бирдан уйқуси очилиб, ёшига ярашмаган чаққонлик билан ўрнидан туриб кетди.
– Нима бўлди, болам?.. Дардинг бошланиб қолдими?..
– Бошланди, эна… Чидолмай кетяпман, эна… Иммм… Воййй, вой-ей!..
– Энанг айлансин сендан. Нега дарров мени уйғотмадинг, лодон каклик?.. Осон тирикчиликми бу?.. Куёвга айтдингми?..
– Йўқ, эна, йў-ў-ўқ, иммм..
Қирмизой тўлғоқ азобларига чидай олмай, сим-сим оғриётган белини икки қўли билан ушлаб, ингрангача нари бориб, бери келарди.
Момо шошиб ҳовлига чиқиб, куёвини уйғотиш учун супанинг анча берисида туриб, овоз берди.
– Куёв, туринг, болам. Тезроқ тура қолинг. Қирмизойни дард тутяпти.
Бошини кўрпага буркаб ётган бўлса-да, Тошмуроднинг уйқуси сезгир эди. У қайнонасининг товушидан шу заҳоти уйғониб, сергак тортди.
Куёвнинг ўрнидан қўзғалгани кўрган Мисхол момо нигоҳларини четлатиб, “Қирмизойни дард тутяпти. Тез бориб, доя кампирни опкелмасангиз бўлмайди”, деди-да уй ичига кириб кетди.
Тошмурод беихтиёр сакраб ўрнидан туриб кетди. Шоша-пиша юз-қўлларни ювиб, уйга киришга чоғланди. Уй ичидан Қирмизойнинг оҳ-воҳи эшитилиб турарди. Эшик олдида таққа тўхтаб, ичкарига кириш-кирмаслигини билмай, тараддудланиб туриб қолди. Сўнг, шошилганча доя момонинг уйига қараб кетди…
… Момо иримчи эди. Дард кучайганда на ётолмай, на туролмай икки қўли билан белини ушлаб уёқдан буёққа вой-войлаб зорланаётган қизининг дарди енгиллашсин, дея ирим қилган момо қўллари қалтираб-қалтираб уйдаги барча тугунларни ечиб чиқди.
“Ўзинг тугган тугунни ўзинг ечгин, Оллоҳим”,–дея жойнамоз устида ҳам, юрган йўлида ҳам тинмай худога илтижо қилди.
Катта қозонни тўлдириб сув иситиб қўйди. Бирдан кўзи ёриса, шошиб қолмасин. Тутаб-тутаб ёнаётган қўй чалманинг орасидаги чўғдан оташкуракка олиб исириқ тутатди. Куёвнинг дўпписини ёстиқнинг бошига қўйди. Йигит пирлари қўллайди…
Шунда ҳам кўнгли кўнчикмай, инс-жинслар яқинлашмасин, деб раҳматли чолининг шалвари билан қизининг у ёқ-бу ёғига уриб қоқиб қўйди. Ёшлигида Сариқ қиз – Алвасти ушлаган чоли ўлиб кетган бўлса ҳам, кийимларида пари қизнинг таъсири қолганига момо ишонади. Чунки, Пари қиз чолига ваъда берган. Чолининг сўзлаб беришича, воқеа бундай бўлган.
Унда Сорибой ёш йигит бўлган. Бир куни олисдаги қариндошлариникига ошна-оғайни йиғилишиб тўйга борган. Тўй қилган қариндоши яқин-атрофдаги қўни-қўшниларникига қўноқ бериб, меҳмонларни тунашлари учун қўноқ жойларга бўлиб-бўлиб жойлаштирган. Кўпкари чопадиган полвонлар ётиб қолган.
Сорибой эса бегонаникида ётгиси келмай кеч бўлганда уйга отланган. Эшагида йўртиб келгунча ярим кечаси бўлиб қолган. Бир ёғи чарчоқ, бир ёғи уйқусизликдан кўзи юмилиб-юмилиб бораётса, эшаги бирдан ҳуркиб кетиб, мудраб кетаётган эгасини йиқитиб қочиб кетган. Қўрққанидан кўзлари бодроқдай очилиб кетган Сорибой қараса, рўпарасида сочлари сап-сариқ қиз сочини тараб ўтирганмиш.
Сорибой инс-жинслар тўғрисида энасидан кўп бор эшитган воқеалари эсига тушиб, дарров калима қайтарибди-да, шартта бориб Сариқ қизнинг сочини бураб ушлаб олибди. Сариқ қиз эса, “Қўйиб юбор мени. Қўйиб юборсанг, сенга ёрдам қиламан. Бир қамчи оласан. Ақлдан озган одамларни қамчи билан уриб, дам солсанг, тузалиб кетадилар. Туғолмаётган хотинларга ҳам дам урсанг, осонгина туғиб олади. Пичоқ ҳам оласан, қамчи билан пичоқни ҳар йили қизил қўйнинг қони билан қонлаб турасан. Пичоғингни йўқотиб қўймаслигинг керак. Бошқа дев, парилар ундан қўрқиб ёнингга йўлолмайдилар. Агар йўқотиб қўйсанг, кучинг қирқилади. Ҳар иккаласини ҳам йўқотмасдан, авайлаб-асраб ишлатсанг, сен машҳур одам бўлиб кетасан.”, – деб роса ялинади.
Аммо Сорибой Сариқ қизнинг сочларини маҳкам ушлаб тураверади. Шунда Сариқ қиз: ”Етти пуштингга ҳам тегмайман”, – деб ваъда бергач, у Сариқ қизни қўйиб юборади.
Овулда “Сорибой Сориқиз ушлабди”, деб гап чиқади. Кимлардир мазах қилиб, роса устидан кулади. Кимлардир қўрқиб кетади.
Бироқ, унинг кўрсатган “кароматлар”идан сўнг, кўпчилик бўйин эгиб кела бошлайди.
Айниқса, тўсатдан касал бўлиб қолган Ўринбой полвоннинг тузалиб оёққа туриши Сорибойнинг обрўсини оширганди.
Айтишларича, йилқи боқиб юриб, чарчоқ босган Ўринбой полвон даштдаги қатор дўнгликларнинг бирида ёнбошлаб ётиб, пинакка кетади. Қанча ухлаган, билмайди, бир пайти кўзини очса, тўйда ўтирган эмиш…
Тўкин дастурхон атрофидаги кишилардан “Кимникида тўй бўляпти?”, – деб сўраса, ҳалиги кишилар жавоб беришдан қочиб, “аввал таомдан енг, кейин гаплашаверамиз”, –дея бир-бирига навбат бермай, Ўринбойни ҳам гапиришга қўймай, қўлига нон тутишиб, “енг-чи, енг” қилиб, роса шошириб ташлашибди. Ўринбой доимги одатига кўра, “Бисмиллоҳир раҳмонир роҳим”, деб нонни синдирган экан, атрофидаги одамлар ҳам, тўкин дастурхон ҳам йўқ бўлиб қолибди. Ўзи эса ухлаб қолган дўнгликда қўлида тезак ушлаб ўтирганмиш. Юраги қаттиқ сесканган Ўринбой полвон зўрға уйига етиб келиб, бўлган воқеани уйдагиларга айтиб беради. Кейин анча пайт касал бўлиб ётиб қолади.
Эшитган одамлар: “Жинлар уялаган жойда ухлаб қолибди-да шўрлик. Яхшиям “Бисмилло”, деб “нон”ни синдирибди. Бисмилло, деб синдирмаганда кўзига нон бўлиб кўринган тезакни еган бўларди. Кейин ақлдан озиб, қайтиб ўзига келмасди”, дея талқин қилишибди.
Алалоқибат, Ўринбой полвон Сорибой мулла ўқиган дуолардан шифо топиб, ўзига келганмиш.
Ёшгина Мисхолой келин бўлиб тушганда, аллақаерлардан одамлар келиб Сорибойни олиб кетишарди. Икки-уч кун йўқ бўлиб кетиб, қайтишда тўлиб-тошиб келиб қоларди. Фалон-фалон жойдаги жин чалган одамларни даволаб, тузатиб келдим, деб хурсанд бўлгич эди. Уйга қайтгач, пичоғини чиройли безаклар туширилган қинига солиб, уйнинг тўрига осиб қўйгич эди.
Кейинчалик бу ишидан роса пушаймон бўлиб юрди: “Нега пичоқни одамларнинг кўзи тушадиган жойга осган эканман-а?.. Шуни қамчига қўшиб халтага солиб қўйсам, бўлар эди-ку?”, деб. Чунки…
Бир куни уйга меҳмонга келган таниши пичоқни ўғирлаб кетди. У кетгач, пичоғи йўқлигини билиб қолган Сорибой орқасидан бориб роса ялинди: “Бер, ахир бу сен ўйлагандай оддий пичоқ эмас, сенга бир касри тегиши мумкин”, деб. Аммо у пичоқни ўғирлаганини тан олмайди. Сал ўтмай, ўша танишини кимдир пичоқлаб ўлдириб қўйгани хабарини эшитишди.
Сорибой танишининг ўлимида ўзини айбдор ҳисоблаб, астойидил хафа бўлди. Панага яшириб қўйса, у ўғирлай олмасди. Олмагач, ўлмай қоларди.
Шундан кейин Сорибой қамчини ўз қўли билан катта оқар сувга оқизиб келди.
Бундан Сорибойнинг онаси қўрқиб, талвасага тушди. Беш-олти йилдан бери фарзанд кўрмаётганини Пари қизнинг жаҳлини чиқаргани учун, деб афсус ва надоматлар чекди. Қайтадан қамчи ва пичоқ олиб қонлаб қўйишини ўғлидан илтимос қилавериб, чарчади. Аммо Сорибой кўнмади.
“Пари қиз эгасининг қизига албатта ёрдам беради”, дея умид қилди момо. Чунки қайнонаси кўп айтарди: “Қамчи билан пичоқ йўқ бўлгани билан ўғлимда оз бўлса ҳам Пари қизнинг кучи сақланиб қолган. Шунинг учун касал бўлганларни унинг шалвари билан уриб қўйилса, касалдан фориғ бўлади”, деб. Жойи жаннатда бўлсин, яхши аёл эди…
Ҳа, айтганча, Сорибой қамчисини сувга оқизиб юборгандан сал ўтмай, Худо фарзанд бериб, Қирмизой туғилди. Худойим бераман деса, даргоҳи кенг экан. Ўзига шукр!
Эййй, бевафо дунё!.. Сорибой чол ҳам ўтиб кетди. Қайнонасининг гапини ҳар иккала қулоғига қўрғошиндай қуйиб олган Мисхол кампир чолининг шалварини яхши ниятда асраб келяпти. Мана, бугун яна асқотиб турибди.
Зора дарди енгиллашиб, эсон-омон кўзи ёриса…
– Аввали Худо! Менинг қўлим эмас, қушноч момолар қўли, менинг қўлим эмас, отасининг қўли.
– Ё Оллоҳ, ё пирларим, ё, момолар, ё хилу-хештим, етти пуштим, ёлғизимни қўлланглар!..
Тошмурод доя момони етаклаб келган пайти, Қирмизойнинг дарди янада кучайиб, тўлғоқ азобида тинимсиз оҳ-воҳ қилаётганди.
Тонг ёришганда, дарди пишиб етилган Қирмизой эсон-омон туғиб олди.
Отаётган тонг хабарини дунёга жар солиб қичқираётган хўрозлар овозига чақалоқ йиғиси жўровоз бўлди. Қушлар чаҳ-чаҳлаб янги кунни олқишладилар. Қаерлардадир қурбақалар қуриллади.
– Куз илиқ ўтади, шекилли, қурбақалар ҳануз қуриллаб ётибди, – деди чақалоқни йўргаклаётган доя кампир.
Қирмизойнинг пешонасидан оқаётган тер томчиларини артаётган Мисхол момо унинг гапини англамади.
Чақалоқни ўраб, чирмагач, доя момо ҳаяжондан ҳовлининг у бошидан бу бошига бориб келаётган Тошмуродни чақириб, суюнчи сўради.
Тошмурод йўргакланган митти гўдакни бағрига босди. Кўзларига ғилт-ғилт ёш келди. Момо ҳам ўзини тутолмай, пиқ-пиқ йиғлади…
Янги туғилган чақалоқнинг сочлари қоп-қора жингала, қошлари қора, оёқ-қўллари узун-узун, бўлимлигина бола эди.
Нақ беш килодай туғилган боланинг исмини Тоштурсун қўйишди.
Қирмизой туғруқ азобини ҳам унутиб, ўрнидан қўзғалиб, болани қўлига олмоқчи бўлди.
– Жим ёт, шу бола сеники. Кейин қанча истасанг, шунча эркалайверасан, ҳозирча қимирламай ёт, – койиб берди доя момо.
Қирмизой чуқур нафас олди.
Кичик кулбадан жаннат иси анқирди…
ТАМОМ
Автор: Меҳрибон Абдураҳмонова
Меҳрибон Абдураҳмонованин язилари
Меhriban xanımın digər yazıları
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında