NƏRGİZÇİÇƏYİ
(hekayə)
Ətrafı yaşıl otlarla örtülən uzun, ensiz arx. Arxın kənarında bir-birinə yaxın iki söyüd ağacı əkilmişdir. Külək əsdikcə bu söyüdlərin budaqları əyilərək suya baş vurur və saç kimi bir-birinə dolaşardı. Həmin arxın kənarında taxta ilə hasara alınan ev. Ev saman və palçıq qarışığından hazırlanan çiy kərpicdən tikilmişdir. Evin divarında çatlar görünür. Üstü isə uzun taxtalarla örtülmüş, taxtaların üzərinə salafan çəkilmişdir. Bu evdə odunçu Heybət dayı ilə şəhərdə rəssamlıq məktəbini bitirən, buranın mənzərəsini çəkmək üçün kəndə gələn, qaraqş, qaragöz, uzun kirpikli, orta boylu, dodağının üstündə xalı olan, əyninə çox vaxt sarı-yaşıl yarpaqlı don, ayağına isə qara, arxası kəsilmiş qaloş geyinən, qıvrım saçlarını çiyninə tökən kirayənişin Aygün adlı bir qız yaşayırdı. Bu qız həyətlərində su olmadığı üçün mütəmadi olaraq söyüdlü arxdan iki vedrə su götürüb, evin kənarındakı bir cərgə əkilmiş nərgiz çiçəklərinin dibinə tökərdi. Sonra keçib kənardakı kötüyün üstündə oturar, ağ vərəq üzərində rəngli boyalarla nərgizlərin şəklini çəkərdi. Çiçəklər açanda onları dərib, dəstə bağlayar, içərisində su olan qırmızı vedrəyə yığardı. Sonra həmin vedrəni əlinə götürərək qapı-qapı gəzib gülləri satardı. Çiçəkləri sataraq qazandığı pulla həm kirayə pulunu ödəyər, həm də özünə rəngli karandaşlar və kağız alıb müxtəlif şəkillər çəkərdi. O, qapı-qapı gəzəndə kimisi qapını onun üzünə açıb: “xoş gəlmisən qızım” – deyib, gülü alıb pul verərdi, kimisi də qız qapıdan boylanan kimi: “ört qapını, çıx get, bizə gül lazım deyil, özümüz həyətdəki gül-çiçəyi biçib mal-qaranın qabağına tökməkdən yorulmuşuq” – deyərdi. Bu qız həmin sözlərin təsiri altında küçələrinə gəlib çatmışdı. Küçənin tinini döndükdə bir nəfər ortaboylu, dolu bədənli, qara şalvar, ağ köynək, ayağına isə qara başmaq geyinən oğlan çömələrək əlindəki topu arxda yuyurdu. Qız onu gördükdə bir qədər aralıda vedrəsini yerə qoyub, söyüdlü arxın kənarında yaşıl çəmənlikdə oturdu. Ovcunu arxın suyu ilə doldurub üzünə çırpdı. Oğlan bir dəfə də olsun başını qaldırıb onun üzünə baxmadı. Qız sonra ayağa qalxıb içərisində bir neçə dəstə nərgizçiçəyi olan vedrəsini götürüb, arxın üstünə qoyulan, kiçik körpüyə oxşayan enli taxtanın üzərindən keçib evlərinə tərəf getmək istədikdə ayağı ilişdi və həmin taxtanın üstünə yıxıldı. İçərisində gül olan vedrəsi isə arxa düşdü. Qız bu anda oğlanın gözünün ucu ilə ona baxdığını sezdi. Ətəyi yuxarı qatlanmış donunu düzəldib, vedrəsini götürmədən özünü taxta qapılarından içəri atdı. Elə bil bu anda oğlan yuxudan ayıldı. Suyun içərisindəki nərgizçiçəyi dəstələrini yığıb, vedrənin içinə qoydu. Sonra topunu və vedrəni götürüb, qızgilin qapısına yaxınlaşdı. Qapını bir neçə dəfə döydü, ancaq nə hay verən oldu, nə də qapını açan. Bir qədər keçdikdən sonra qız qapını açdı. Qız bir əliylə dizini tutmuşdu. Onu dizindən axan qan ayağının üsüylə aşağıya doğru süzülürdü. Oğlan bunu gördükdə özünü itirdi. Topu və çiçəkləri yerə qoyub cibindən ağ dəsmalını çıxarıb qıza uzatdı. Qız əlini uzadıb dəsmalı ondan almadı. Oğlan arxaya çevrilib yaxınlıqdakı arxda dəsmalını islatdı, əyilib qızın ayağından axan qanı sildi. Qız bu an onun boynundakı medalı gördü və vedrədəki boynunu əymiş nərgiz çiçəklərindən birini götürüb oğlana verdi. Sonra əlini möhkəm sıxdı. Oğlan qızgildən uzaqlaşdı.
Növbəti gün səhər açılan kimi qız yenə içərisində çiçəklər olan vedrəsini və çiçəklərin şəklini çəkdiyi tablonu götürüb gül satmaq üçün yeni məkana yollandı. O böyürtkən kolları ilə əhatələnmiş küçəylə irəliləyirdi. Hərdən qızarmış böyürtkənlərdən qırıb ağzına atır və üz-gözünü turşuda-turşuda saqqız kimi çeynəyirdi. Dəmir torla hasara alınan, yaşıl otlarla örtülən məktəb bağçasına yaxınlaşdıqda iki nəfər oğlan güləşirdi. Qız onların yanından keçərkən oğlanlardan birinin arxın kənarındakı oğlan olduğunu gördü. O, cəld geri qayıdıb, ot tayalarının arxası ilə irəlilədi ki, oğlan onu görməsin. Məktəb qapısının yanındakı oturacağı daşa yaxınlaşmışdı ki, dolu bədənli, ortaboylu, ağbəniz, əynində qara don, başına qara ağ nöqtəli şal bağlayan qadının əlini-qolunu ölçə-ölçə, ucadan danışa-danışa oğlanlara yaxınlaşdığını gördü. Həmin oğlan arvadı uzaqdan görən kimi özünü ot tayasının arxasına atdı. O biri oğlan isə yaşıl çəmənlikdə oturmuşdu. Arvad oğlana yaxınlaşdı:
-Ay bala, Elçini görməmisən?
-Yox, görməmişəm.
-Necə yəni görməmişəm. Səhərdən axşama qədər it-pişik kimi bu çəmənlikdə boğuşursunuz.
Elə bu anda Elçin ot tayalarının arxasından çıxaraq:
-Ana, nə olub, nə üçün qışqırırsan?
-Nə olacaq, axşama kimi tərin içində güləşirsən, gah ayağın zədələnir, gah da əlin. Nədi-nədi bir parça dəmir alacaqsan.
Qadın bu sözü demişdi ki, Elçin əliylə sinəsini yoxladı. Medalı boynunda yox idi. Ana, medalım düşüb, qoy gedim onu axtarım.
-Gəl düş qabağıma, gedək evə. Bəsdir bu dəmir-dümürlə oynadın.
Oğlan kor-peşman anasıyla birlikdə evlərinə tərəf getdi.
Hava qaranlıqlaşırdı. Qız bu gün bir dəstə də olsun nərgizçiçəyi sata bilməmişdi. Qız içərisində gül olan vedrə əlində ot tayasının yanından keçdikdə qarşısında yerdə nəyinsə parıldadığını gördü. Əyilib onu yerdən götürdü. Bu həmin oğlanın yaxasında gördüyü medal idi. Qız bundan sonra üç gün medalı sol tərəfdə ürəyinin üstündəki cibində saxladı. O, hər dəfə gül satmağa gedəndə gözləri Elçini axtarırdı ki, medalı ona versin, amma onu tapa bilmirdi.
Günlərin birində kəndə səs yayıldı ki, qonşu kəndlə bizim kəndin güləşçiləri, yəni Elçinlə Ceyhunun məktəbin həyətindəki yaşıl çəmənlikdə yarışı keçiriləcək. Qız bu xəbəri eşidəndə sevindi ki, medalı yarışdan sonra Elçinə verə biləcək. O gün yenə vedrəsi əlində məktəbə tərəf getdikdə həmin çəmənlikdə çoxlu insan toplaşdığını gördü və orya doğru getməyə başladı. Bu zaman çəmənlikdə qoyulan güləş döşəyi, yəni tatami üzərində Elçinlə Ceyhun güləşirdi. Elçin rəqibinə qarşı bir neçə fənd işlətdikdən sonra onun kürəyini yerə vurdu və qalib gəldi. Ətrafdakı insanlar onun üstünə atılıb qucaqladılar və onu gül yağışına tutdular. Qız isə yerində donub qalmışdı. Müəllimi əlində tutduğu medalı Elçinin boynuna asdı və alnından öpdü. Oğlanın sevinc və həyəcan təri alnından süzülürdü. Yavaş-yavaş ətrafdakı insanlar ondan bir qədər aralaşdı. Bu vaxt gülsatan qız ona yaxınlaşdı. Vedrədəki gülləri onun üstünə atdı, çəkdiyi rəsmi və ovcunda tutduğu medalı ona tərəf uzatdı. Oğlan əllərini uzadıb, medalı və rəsmi götürdü. Qız ona heç nə deməyib getmək istədikdə oğlan onun qolundan tutub saxladı. Birdən onların baxışları toqquşdu. Göz-gözə gəldilər. Baxışları bir-birinə dikilib qaldı. Qız onun əlindən çıxıb, qaçaraq oradan uzaqlaşdı. Bir az keçdikdən sonra hamı dağılışdı. Məktəbin meydançasında heç kim qalmadı. Cığırla dostları ilə birlikdə addımlayan Elçin ovcunda möhkəm-möhkəm sıxdığı, ilk yarışda qazandığı həmin medal haqqında dostlarına danışırdı: -“Mən o vaxtlar beşinci sinifdə oxuyurdum. Kiçik yaşlarımdan güləşlə məşğuldum. Bir neçə dəfə yaşıdlarım arasında fərqlənmişdim. Bir gün müəllimim mənə bildirdi ki, Elçin, sən başda olmaqla dörd nəfər rayonlararası keçiriləcək yarışda iştirak etməlisiniz. Həmin gün gəlib valideynlərimə bildirdim. Deyirdilər ki, ay oğul, əl-ayağın yaralanıb, sağlamlığın itəcək. Bir parça dəmir və şan-şöhrətdən ötrü özünü oda atma. Mən isə onlara heç bir söz deməyib məktəbə getdim. Bütün olanları həm sinif yoldaşım, həm də ilk sevdiyim qız olan Gülşənə danışdım. Dedim ki, necə olur, olsun mən o yarışda iştirak etməliyəm. Qız tutqun səslə dedi, əlbəttə iştirak metməlisən. Sən qalib gəlməlisən, deyərək əliylə əlimi möhkəm sıxdı. Mən ondan ayrılıb, məktəbin qarışısındakı güləşçiləri yarışa aparmaq üçün gəlmiş avtobusa yaxınlaşanda artıq digər idmançılar valideynləri ilə görüşüb avtobusda əyləşirdilər. Avtobus tərpənmək üzrə idi. Mən isə tək-tənha bir ayağım avtobusun pilləkənində sanki kimisə gözləyirdim. Elə bu vaxt Gülşənin əlində çiçəklər qaçaraq avtobusa tərəf gəldiyini gördüm. Gülşən son anda çatıb, çiçəkləri mənə verdi və dedi, yarışdan medalla gəl, səni gözləyəcəyəm. Mən həmin yarışda qalib gəldim, medal qazandım. Medalı Gülşənə göstərmək üçün çox tələsirdim. Yarışlar isə hələ davam edirdi. Nəhayət yarışlar bitdi və həmin avtobus bizi gətirib məktəbimizin qarşısında düşürdü. Artıq mənim qalib olduğumu məktəb yoldaşlarım bilirdi. Onlar əllərində çiçək bizi qarşıladı. Mənim gözlərim onların içərisində Gülşəni axtarırdı. Amma onu tapa bilmədim. Fikirli halda oradan ayrılıb evimizə tərəf gedəndə yolda mənə çox yaxın olan dostlarımdan biri ilə rastlaşdım. O bir neçə gün əvvəl Gülşənin bərk xəstələndiyini, hətta qan qusduğunu söylədi. Gülşən uzun illər əziyyət çəkdiyi və bizdən gizlətməyə çalışdığı vərəm xəstəliyindən vəfat etmişdi. Mən xatırladım ki, bir dəfə Gülşən bərk öskürmüşdü və ağzından qan gəlmişdi. Qanı görməyim deyə ağ dəsmalı ağzına tutmuşdu. Mən dostuma heç nə deyə bilmədim. Elçin, Gülşən bir də mənə demişdi ki, o, gələnə qədər mən ölsəm, deyərsən ki, qalib gəlib, qazandığı medalı və mənim ona verdiyim bir dəstə nərgizçiçəyini götürüb qəbrimin üstünə gəlsin. Qarşıdan gül satan qızın gəldiyini gördüm. O, bizə yaxınlaşdı və dayandı. Mən ona heç nə demədən vedrəsindən bir dəstə nərgizçiçəyi götürüb, dostumdan ayrılaraq birbaş qəbiristanlığa getdim. Qəbiristanlığı gəzdim, bütün baş daşlarının üstünü oxudum, ancaq onun adına rast gəlmədim. Qəbiristanlığın qapısından çıxmaq istədikdə yan tərəfdə hələ üstü örtülməmiş qəbri gördüm. Bu Gülşənin qəbri idi. Əlimdəki nərgiz güllərini onun qəbrinin üstünə düzdüm. Onun qəbrinin qarşısında diz çökdüm, gözümdən axan yaş, onun qəbrinin üstünü örtən boz torpağı islatdı. Sonra ayağa və evimizə getdim. Mən evə daxil olanda anamla tam böyük otaqdakı divanda oturmuşdular. Birdən atam məni gördükdə kinayə ilə soruşdu: – “yenə uduzdun?” Mən isə: – “Yox, bu dəfə birinci olmuşam və medal qazandım!” – dedim və əlimdə tutduğum medalı böyük otağın tən ortasındakı stolun üstünə atdım.” – Elə bu kəlməni demişdi ki, birdən anasının səsini eşitdi və onlara tərəf gəldiyini gördü. Anası ilk dəfəydi ki, gülə-gülə ona tərəf gəlirdi:
-Eşitdim, bu gün məktəbdə keçirilən yarışda qalib olmusan.
Qolunu Elçinin boynuna salaraq qucaqlayıb, öpdü. Elçin bu anda dostlarından ayrılıb anası ilə birlikdə evlərinə tərəf getdi. Onlara evə daxil olanda anası Elçinin sağ qolunun şişdiyini gördükdə sifətindəki sevinci qəzəb əvəzlədi. Əl-qolunu ölçə-ölçə: – “Bəsdir də, bu dəmir-dümürdən əl çək. Bədənində bir sağlam yer qalmayıb, gör neçə yaşın var, artıq sənin tayların ailə-uşaq sahibidirlər.” – dedi. Elçin sakitcə divanda əyləşdi, başını aşağı əyib əlləri arasına aldı. Anası bir də acıqlı səslə: – “Bax oğlum, ata-anasını tanıyırıq, bilirik kimdir. Qonşumuz Fatmanın qızı Qönçəni sənə almaq istəyirəm. Adı da qönçədir, özü də. Hələ bir oğlan onun ətrini duymayıb. Tibb bacısıdır, bütün kəndin xəstələrinə yardım edir. Ev qızıdır, dörd divardan başqa bir yer görməyib.” – dedi. Oğlan sakitcə başını əllərinin arasından qaldırıb, anasının qızarmış qəzəbli gözlərinə baxaraq:
-Ana, şadam ki, məni evləndirmək istəyirsən, onda məni dinlə. Mənim öz istədiyim var.
Anası əlini belinə qoyub, ona tərəf gəldi:
-Kimdi o?
-Odunçu Heybət dayının evində kirayənişin qalan gülsatan qız.
-Eh qız tapmadın da. Nə vaxt arxın kənarından keçirsən, görürsən ki, ağ kağız üzərində cızma-qara edir, gah da ki, gülləri ilə oynayır. Mənə elə gəlin lazım deyil. Nə bilim ata-anası kimdir, nəçidir… Özü də ki, bir tərəfi şəhərlə bağlıdır. Deyirlər, şəhər qızları o qədər də yaxşı olmur. Onu alsan, bu evdə ya sən oturacasan, ya da mən.
Oğlanın qolu bərk ağrıdığına görə qolu sarıqlı bir ay arxası üstə çarpayıda qaldı. Hərdən başını qaldırıb divarda başının üstündə asılmış qızın ona bağışladığı tabloya baxırdı. Yaxşılaşıb ayağa qalxan kimi birbaşa gülsatan qızgilin küçələrinə tərəf getdi. Qapını döydü, amma açan olmadı. O hasardan keçib həyətə daxil oldu. O tərəfə, bu tərəfə boylandı. Yenicə açılmış nərgiz güllərindən başqa heç nə görmədi. Evə yaxınlaşdı, bir qədər aralı olan taxta qapını açıb içəri daxil oldu. qapıdan girdikdə qapı ilə üzbəüz divarda ağ kağız üzərində çəkilmiş medalı gördü. Əlini yanına salıb gözlərini həmin rəsmə zillədi. Bu zaman arxadan kiminsə əlini onun çiyninə qoyduğunu hiss etdi. Arxaya döndükdə onun gülsatan qız yox, odunçu Heybət dayı olduğunu gördü. Onunla hal-əhval tutmadan gülsatan qızı soruşdu. Kişi dərindən ah çəkdi: – “Eh oğlum, bir də onu görməyəcəyik. Şəhərə getdi. Bundan sonra orada gül satacaq. Ancaq gedəndə mənə tapşırıb ki, nə vaxt səni görsəm, bu şəkli sənə verim.” – dedi və divardakı medal rəsminə yaxınlaşdı. Cod, damarlı, çat-çat olmuş əlləriylə şəkli götürüb, Elçinə verdi. Oğlan özündən asılı olmayaraq rəsmi iki əli ilə sinəsinə sıxıb:
-Eyb etməz, Heybət dayı, mən gedib onu şəhərdə taparam. – dedi və geriyə baxmadan həyətə çıxdı. Qapının yanında vedrənin içərisində nərgiz çiçəyini gördü. Həmin nərgiz çiçəyindən bir dəstə götürüb həyət qapısına qədər gəldi və bir də dönüb həyətə, nərgiz güllərinə, evə diqqətlə baxdı. Bu zaman sanki külək həzin bir musiqi ifa edirdi. Külək həmin nərgizlərin saçaqlarına toxunduqca onlar bir-birinə daha da yaxınlaşırdı. Oğlan bir də onlara baxdı. Şəkli və gülü sinəsinə daha möhkəm sıxdı. Kəndin tozlu yollarıyla irəliləyib şəhərə gedən asfalt yola çıxdı. Anasının səsini eşitdi. Elə bu an şəhərə gedən avtobus gəlib onun qarşısında dayandı. Avtobusa minib kənddən uzaqlaşdı. Anası küçələri dörd dolandı. Elçini gördüm deyən olmadı. Kor-peşman evə qayıtdı.
Müəllif: Günay ƏLİYEVA
GÜNAY ƏLİYEVANIN DİGƏR YAZILARI
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında