EŞŞƏK, AT, İT… ALKOQOL və digər sözlərin mənşəyi haqqında…
Rus dili dünyanın zəngin dillərindən biridir. Amma bir çox digər dillər kimi onun da lüğət tərkibində alınma sözlər az deyildir. Və rus dilçi alimlərin yekdil fikrinə görə o sözlərin əksəriyyətini türk sözləri və ya türkizmlər təşkil edir.
Beləliklə…
İŞAK (eşşək). Rus dilçiləri bu sözün türk mənşəli olduğunu birmənalı şəkildə qəbul edirlər. Amma məsələnin maraqlı tərəfi həm də orasındadır ki, bu sözün başqa bir “əvəzedicisi” vardır: osyol. Bəs bu iki anlayış arasında hansı fərq var? Bunu bir qədər sonra izah edərəm. İndilikdə isə…
В русском языке оно появилось значительно позже, в период XVI века, и имеет тюркские корни. Этимологически оно связано с тюркскими языками и первоначально использовалось для обозначения домашней формы данного животного. Слово «ишак» пришло в русский гораздо позже, не ранее XVI века, из тюркских языков.
OSYOL.Как предполагается, слово «осел» унаследовано русским языком от древнего общеславянского, а в нем представляло собой переделку готского слова asilus, в свою очередь восходящего к латинскому asinus
İndi keçək OSYOL ilə İŞAKın, (yəni eşşəyin) fərqinə. Rus dilçiləri osyol sözünün daha qədim, eşşək (işak) sözünün isə nisbətən yeni olduğunu vurğulayırlar. Amma bu heç də əsas fərq hesab olunmur. İş orasındadır ki, bədii əsərlərdə “osyol” daha çox islaholunmaz, qaba, kobud, kütbeyin mənasında işlədilir. “İşak” isə “osyol” ilə müqayısıdə qismən “əhliləşmiş” mənasında nəzərdə tutulur. Bundan başqa, osyol, vəhşi, yabanı növ, eşşək isə “mədəniləşmiş”, təlim görmüş ev heyvanı kimi qəbul edilir.
LOŞAD (at). Rus dilçilərinin az qala hamısı bu sözün türk mənşəli olduğunu qəbul edir, amma bir çox hallarda onun izahını düzgün verə bilmirlər. Loş+at dilmizdə “tənbəl at” anlamında işlənsə də, mahiyyətcə at deməkdir.
Слово «лошадь» является тюркским по происхождению, изначально оно означало «мерин» и выглядело как алаша.
SOBAKA. Köpək. Türk mənşəli leksemdir.
Большинство лингвистов склоняются к заимствованию слова из тюркских языков, где собаку называют «кобяк» (köbäk). Именно так все тюркские народы называли одомашненное с древнейших времен хищное животное семейства псовых.
ŞTAN. İçdon. Rus dilçiləri bu sözün türk mənşəli olduğunu qeyd edirlər.
Этимология cлово «штаны» появилось в русском языке гораздо раньше, чем слово «брюки». Оно имеет тюркское происхождение (ыштан, išton). В тюркских языках это слово означает кальсоны или подштанники.
ALKOQOL. Ərəb mənşəli sözdür. Bu sözü türkizm də hesab edənlər var. Belə ki, bir çox dillərə rus dilçilərinin dediyi kimi təkcə portuqalların hesabına yox, türk dili vasitəsi ilə keçib. Слово алкоголь попало в европейские языки из арабского благодаря португальским алхимикам. Арабское al-kuḥl (اَلكحل) — сочетание определенного артикля al- со словом kuḥl, означавшим порошок металла сурьмы.
ALQEBRA (cəbr) ərəb mənşəli sözdür. İfadənin müəllifi Əl-Xorezmidir.
Термин «алгебра» взят из сочинения среднеазиатского учёного Аль-Хорезми «Краткая книга об исчислении аль-джабра и аль-мукабалы» (825 год).
Существительное «алгебра» происходит от арабского слова «аль джебр» , означающего «воссоединение сломанных частей», которое появилось в названии знаменитой книги математика аль-Хорезми об уравнениях.
Mənbə: Firuz Mustafa
Müəllif: Firuz MUSTAFA
Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana
===============================================
<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ >>>>
Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93 E-mail: zauryazar@mail.ru