ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Tanınmış pedaqoq-şair Asif Yusifcanlının “Görə” şeiri Azərbaycan poeziyasında qadın obrazının mənəvi-psixoloji portretini xalq müdrikliyi, irfani dərinlik və etik ölçülərlə təqdim edən sanballı nümunələrdəndir. Bu şeir ilk baxışdan sadə, atalar sözü üslubunda qurulmuş kimi görünsə də, əslində, əsərin alt qatında bütöv bir həyat fəlsəfəsi, qadın davranış kodeksi və milli düşüncə sistemi dayanır.
Şeirin əsas məğzində qadının təmkinli, səbirli, ismətli və daxili dəyərlərlə zəngin obrazı dayanır. Şair qadını zahiri görkəmi, ucadan danışığı və ya nümayişkaranə davranışları ilə deyil, özünə nəzarəti, ləyaqəti və ölçülü hərəkətləri ilə qiymətləndirir. “Gəlin tək özünə hava çaldırmaz”, “qolunu qaldırmaz”, “qadınlığı gözdən saldırmaz” misraları bir qadının həm fərdi davranışını, həm də cəmiyyət qarşısındakı məsuliyyətini poetik dillə ifadə edir.
Əsərdə diqqəti cəlb edən mühüm cəhətlərdən biri xalq etikası ilə poetik ifadənin vəhdətidir. Şeir sanki nəsillərdən-nəsillərə ötürülən bir həyat dərsi kimi səslənir. Burada müəllif nə hökm verir, nə də didaktik nəsihətçi ton seçir; o, sadəcə olaraq “gördüyünü” — həyatın içindən süzülmüş müşahidəni oxucuya təqdim edir. Məhz buna görə şeirin təsir gücü yüksəkdir, çünki oxucu bu fikirləri öz gündəlik həyat təcrübəsində tanıyır.
“Asif Yusifcanlı qadını abır, həya və ismət anlayışlarının daşıyıcısı kimi təqdim edir” deməklə şeirin ideya yükünü düzgün ifadə etmiş olarıq. “Abıra, həyaya, ismətə görə” misrası şeirin ideya mərkəzidir. Burada qadının dəyəri var-dövlətlə, zahiri cazibə ilə yox, daxili keyfiyyətlərlə ölçülür. Şair qadının səsini ucaltmamasını, adi söhbətdə həddi aşmamasını, xırda xəyallarla özünü dəyərsizləşdirməməsini mənəvi kamillik nümunəsi kimi təqdim edir.
Şeirin dili olduqca səlis, axıcı və təbiidir. Qafiyələr süni deyil, fikir axınına uyğun gəlir. Sintaksis sadə olsa da, semantik yük dərin və düşündürücüdür. Bu, Asif Yusifcanlının pedaqoq təfəkkürünün poeziyada təzahürüdür: oxucuya mürəkkəb bədii konstruksiyalarla deyil, aydın və anlaşılan sözlərlə təsir etmək bacarığı.
Publisistik baxımdan şeir müasir cəmiyyət üçün də aktualdır. Sürətlə dəyişən dəyərlər, zahiri təəssüratın ön plana keçdiyi bir dövrdə şair oxucunu yenidən milli-mənəvi ölçülərə qaytarır. O, qadını yalnız ailə içində deyil, bütövlükdə cəmiyyətin mənəvi sütunu kimi görür. Bu baxımdan “Görə” şeiri həm ədəbi, həm də sosial-mənəvi mesaj daşıyıcısıdır.
Nəticə etibarilə, Asif Yusifcanlının “Görə” şeiri qadın obrazını ideallaşdırmadan, lakin onu ucaldan, dəyərləndirən və mənəvi zirvəyə qaldıran bir poetik nümunədir. Bu əsər Azərbaycan poeziyasında qadın mövzusunun milli düşüncə prizmasından təqdim olunmasının uğurlu nümunəsi olmaqla yanaşı, oxucunu düşünməyə, özünü və cəmiyyəti qiymətləndirməyə çağıran sakit, lakin təsirli bir mənəvi çağırışdır.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Tanınmış pedaqoq-şair Asif Yusifcanlının “Kənd adamı” şeiri milli-mənəvi dəyərlərin, torpaqla insan arasındakı əbədi bağın bədii ifadəsi kimi diqqəti cəlb edən poetik nümunələrdəndir. Bu şeir sadəcə bir obrazın təsviri deyil, bütövlükdə Azərbaycan kəndinin, kənd adamının mənəvi portretidir.
Şeirdə “kənd adamı” anlayışı sırf sosial məfhum kimi deyil, xarakter, həyat tərzi və mənəviyyat ölçüsü kimi təqdim olunur. Müəllif ilk misralardan etibarən bu insanın danışığını, düşüncə tərzini və daxili aləmini oxucuya yaxınlaşdırır. “Söhbətləri şirin-şirin, / Düşüncəsi, fikri dərin” misrası kənd adamının sadə görkəminin arxasında dayanan zəngin daxili dünyanı açır. Burada şair kənd insanını yalnız fiziki əməyin daşıyıcısı kimi yox, dərin təfəkkür sahibi kimi təqdim edir.
Asif Yusifcanlının poeziyasında torpaq anlayışı həmişə müqəddəs məna daşıyır. Bu şeirdə də “torpağın kənd adamı” ifadəsi təsadüfi deyil. Kənd adamı torpağın özüdür, torpaq isə onun taleyidir. Şair bu vəhdəti bədii obraz səviyyəsinə qaldıraraq, kənd insanının torpaqdan doğulduğunu və torpağa bağlı yaşadığını vurğulayır. Bu, Azərbaycan kənd mədəniyyətinin əsrlərdən bəri qoruyub saxladığı həyat fəlsəfəsinin poetik ifadəsidir.
Şeirdə diqqət çəkən mühüm məqamlardan biri də əməyə münasibətdir. “Hədər getmir zəhmətləri, / Bara dönür alın təri” misraları kənd adamının zəhmətinin müqəddəsliyini, halal əməyin sonda bərəkətə çevrildiyini göstərir. Burada təkcə fiziki zəhmət yox, mənəvi zəhmət də nəzərdə tutulur. Kənd adamının hər işi vicdanla görməsi, alın tərinin halal olması onun əsas həyat prinsipidir.
Asif Yusifcanlı kənd adamını həm də ruhani saflıq və ünsiyyət mədəniyyəti ilə təqdim edir. “Nurlandırır handəvəri, / Ocağını kənd adamı” misrası bu obrazın ətraf mühiti işıqlandıran mənəvi gücünü ifadə edir. Kənd ocağı burada təkcə ev anlamında deyil, ailə, soy-kök, milli dəyərlər məkanı kimi təqdim olunur. Kənd adamı bu ocağın qoruyucusu, yaşadıcısıdır.
Şeirin son bəndində kənd adamının qonaqpərvərliyi, səmimiyyəti və ürək açıqlığı ön plana çəkilir: “Sevgi dolu bir ürəklə, / Güllər üzlə, xoş diləklə, / Qarşılayır duz-çörəklə / Qonağını kənd adamı.” Bu misralar Azərbaycan xalqının əsrlər boyu formalaşmış qonaqpərvərlik ənənəsinin poetik manifestidir. Duz-çörək anlayışı burada mənəvi saziş, insanlıq rəmzi kimi təqdim olunur.
Ümumilikdə, “Kənd adamı” şeiri Asif Yusifcanlının pedaqoji dünyagörüşü ilə şair həssaslığının vəhdətindən yaranmış bir əsərdir. Şair oxucuya kənd adamını ideallaşdırmadan, amma sevgi ilə, hörmətlə təqdim edir. Bu şeir həm nostalji duyğular oyadır, həm də müasir oxucunu kökə, torpağa, sadə insan dəyərlərinə qayıtmağa çağırır.
“Asif Yusifcanlının “Kənd adamı” şeiri milli kimliyin, zəhmətin, saflığın və insanpərvərliyin poetik pasportudur” – desək, yanılmarıq. Bu əsər təkcə ədəbiyyat nümunəsi deyil, həm də mənəvi dərs, həyat çağırışıdır.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Asif Yusifcanlının “Özümüzük, ay sağ olmuş” şeiri (səh. 75)
Tanınmış pedaqoq-şair Asif Yusifcanlının “Özümüzük, ay sağ olmuş” şeiri həm poetik forma, həm də ideya-məzmun baxımından müasir Azərbaycan ədəbiyyatında mənəvi özünüdərk, vicdan və yol anlayışı üzərində qurulan dərin fəlsəfi-publisistik nümunələrdən biridir. Bu şeir sadəcə bədii mətn deyil, eyni zamanda ictimai yaddaşa, fərdi məsuliyyətə və milli mənəviyyata ünvanlanmış poetik çağırışdır.
Şeirin mərkəzində dayanan “özümüzük” ifadəsi təsadüfi deyil. Bu söz şeirin həm ideya açarı, həm də poetik yük daşıyıcısıdır. Müəllif burada insanın qarşılaşdığı bütün ziddiyyətlərin, azmaların, səhvlərin səbəbini kənar amillərdə deyil, insanın öz seçimində və mövqeyində axtarır. “Ay sağ olmuş” müraciəti isə xalq dilinə xas səmimi, eyni zamanda ağrılı bir müraciət formasıdır – həm təsəlli, həm də xəbərdarlıqdır.
Asif Yusifcanlı şeirdə haram yol, yalan, haqsız iş, göz tökən söz, tikən ev, yanlış “vətən” anlayışı kimi anlayışları sadalayaraq göstərir ki, insanı yoldan çıxaran yalnız çətinliklər deyil, bəzən də yanlış düşüncə tərzidir. Bu, müəllifin pedaqoji dünyagörüşündən qaynaqlanan bir yanaşmadır: insan tərbiyəsi, insanın özünü tanıması ilə başlayır.
Şeir sadə, lakin son dərəcə yüklü xalq danışıq dilinə söykənir. “Üç aşağı, beş yuxarı”, “deyə-deyə yığdıq varı”, “tuta bilməz haqq yerini” kimi ifadələr oxucuda atalar sözü və el hikməti təsiri yaradır. Bu üslub şeiri elit bir mətn olmaqdan çıxarıb xalqın düşüncə aynasına çevirir.
Təkrar olunan “Özümüzük, ay sağ olmuş” misrası refren rolunu oynayaraq oxucunun diqqətini dağılmağa qoymur və fikri hər dəfə əsas məqama qaytarır. Bu təkrar təkcə bədii vasitə deyil, həm də mənəvi hesabatın ritmik sədasıdır.
Şeir güclü publisistik ruh daşıyır. Müəllif cəmiyyətin ağrılı nöqtələrinə toxunur: – haramla dolanan yol, – yalanın həqiqəti üstələməsi, – haqsız işin tez keçməsi, – haqqın tapdanması.
Lakin şair ittiham edən mövqedən daha çox oyadan, silkələyən, düşündürən mövqedə dayanır. Burada qəzəb yox, acı təəssüf, amma eyni zamanda ümid var. “Asif, güdən öz xeyrini, tuta bilməz haqq yerini” misrası ilə müəllif həm özünə, həm də oxucuya müraciət edir və bu, şeirin səmimiliyini artırır.
Asif Yusifcanlının pedaqoq kimliyi şeirin hər sətrində hiss olunur. O, oxucuya hökm vermir, dərs keçmir, amma düşündürür. Şeir bir növ mənəvi dərs planıdır: əvvəl yanlış göstərilir, sonra nəticə ortaya qoyulur, sonda isə vicdanın hökmü oxucuya buraxılır.
“Özümüzük, ay sağ olmuş” şeiri Asif Yusifcanlının poetik yaradıcılığında ictimai məsuliyyət, mənəvi ayıqlıq və özünütənqid xəttinin bariz nümunəsidir. Bu şeir oxucunu başqasını yox, özünü sorğu-suala çəkməyə çağırır. Ən böyük gücü də məhz buradadır.
Bu əsər bir daha sübut edir ki, Asif Yusifcanlı yalnız şair deyil, həm də söz vasitəsilə cəmiyyətə güzgü tutan müəllimdir. Şeir oxunmur – yaşanır, düşünülür və yadda qalır. Sağ olun, əziz və dəyərli Müəllimim!*
*- Asif müəllim Ağdam rayonu, Yusifcanlı kənd orta məktəbndə V-XI siniflərdə mənim Rus dili müəllim olub.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
CƏNNƏTƏ DÖNƏN TORPAĞIN SƏSİ (Asif Yusifcanlının “Cənnətə dönəcək Qarabağımız” şeiri haqqında səh. 57) Azərbaycan ədəbiyyatında Qarabağ mövzusu təkcə coğrafi bir məkanın təsviri deyil, milli yaddaşın, tarixi ədalətin, itkinin və qayıdışın poetik salnaməsidir. Asif Yusifcanlının “Cənnətə dönəcək Qarabağımız” şeiri də bu salnamənin çağdaş mərhələsini ifadə edən, ümid, inam və gələcəyə yönəlmiş bir poetik manifest kimi səslənir. Şeirin ilk misralarından etibarən oxucu İlahi bir ədalət duyğusu ilə qarşılaşır: “Yetdi dağdımıza Ulu Yaradan, Qovduq yağiləri Qarabağdan biz.” Burada qələbə yalnız hərbi-siyasi hadisə kimi deyil, mənəvi haqqın, ilahi ədalətin təcəssümü kimi təqdim olunur. Müəllif Qarabağın azadlığını təsadüfi bir nəticə yox, tarixin və Tanrının hökmü kimi oxucuya çatdırır. Bu yanaşma şeiri sırf emosional mətndən çıxarıb, milli-ideoloji məzmunla zəngin publisistik çağırışa çevirir. Şeirin əsas gücü onun bərpa və quruculuq fəlsəfəsindədir. Müəllif təkcə dağıdılmış yurdların ağrısını xatırlatmır, eyni zamanda gələcək Qarabağın mənzərəsini yaradır: “Gülşən yurdlarımız olsa da talan, Burada gül açacaq əməllərimiz.” Bu misralarda mühüm bir ideya var: Qarabağı cənnətə çevirəcək olan yalnız torpaq deyil, insan əməyidir, vicdanlı fəaliyyətidir, yaradıcı ruhudur. Şair oxucuya mesaj verir ki, qayıdış yalnız fiziki deyil, mənəvi məsuliyyət tələb edir. Məqalə baxımından diqqətçəkən məqam odur ki, şeirdə Qarabağ gələcəkdə boşluq yox, həyat məkanı kimi təqdim olunur: “Boş yer qalmayacaq azad torpaqda, Yenə də şəhərlər, kəndlər olacaq.” Bu misralar çağdaş Azərbaycan reallığında aparılan bərpa, məskunlaşma və dirçəliş prosesləri ilə səsləşir. Şeir ictimai düşüncəni ruhlandıran, insanları quruculuğa səsləyən ideoloji mətndir. Şeirin mədəni-estetik qatında isə Qarabağın musiqi və təbiət obrazları ön plana çıxır: “Nəğmələr dolaşır dildə, dodaqda, Bülbüllər hər yerdə haray salacaq.” Burada Qarabağ sadəcə azad edilmiş ərazi deyil, yenidən mədəniyyətin beşiyi, musiqinin, poeziyanın, sözün və səsin məkanı kimi canlanır. Bülbül obrazı Qarabağ folklorunun, muğam dünyasının və Şuşa ruhunun simvolu kimi çıxış edir. Şeirin kulminasiyası isə nikbin və ümumiləşdirici finalda cəmlənir (kaş müəllif burada “yerimizdə” əvəzinə “elimizdə” işlədəydi… Z.U.): “Toy-bayram olacaq hər yerimizdə, Cənnətə dönəcək Qarabağımız.” Bu sonluq publisistik baxımdan çox mühümdür. Burada Qarabağ yalnız azad edilmiş torpaq deyil, yaşanan, sevilən, şənlənən Vətən kimi təqdim olunur. Şair oxucuya gələcəyin Qarabağını ağrı ilə deyil, sevinc və həyat eşqi ilə düşünməyi təlqin edir. Nəticə olaraq demək olar ki, Asif Yusifcanlının “Cənnətə dönəcək Qarabağımız” şeiri müasir Azərbaycan poeziyasında qələbədən sonrakı mərhələnin bədii ifadəsidir. Bu şeir həm tarixi yaddaşı qoruyur, həm də gələcək üçün ictimai məsuliyyət hissi formalaşdırır. O, oxucunu yasdan quruculuğa, həsrətdən ümidə, xatirədən sabaha aparan poetik-publisistik bir yol xəritəsidir. Bu yolun adı isə birdir: Qarabağın cənnətə dönür!
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Asif Yusifcanlının “Şəhidlər Xiyabanı” şeiri (səh. 55) milli yaddaşın, tarixi vicdanın və vətənpərvərlik ruhunun poetik ifadəsi kimi oxunur. Bu şeir təkcə bir məkanın – Bakının uca zirvəsində yerləşən müqəddəs ziyarətgahın təsviri deyil, bütövlükdə Azərbaycan xalqının azadlıq salnaməsinin, şəhidlik fəlsəfəsinin və mənəvi gücünün bədii manifestidir. Şeirin ilk misralarında Şəhidlər Xiyabanı “zinətlənən şəhərin”, “yurdun torpağının” ayrılmaz parçası kimi təqdim olunur. Burada torpaq adi coğrafi anlayış deyil – şəhid qanı ilə müqəddəsləşmiş, tarixə çevrilmiş torpaqdır. Şairin“Düşmənin gözlərində / Dönmüsən gor dağına” deməsi bu məkanın yalnız xatirə yeri yox, həm də düşmən üçün qorxu, ibrət və məğlubiyyət simvolu olduğunu göstərir. Şəhidlər Xiyabanı həm səssiz bir məzaristanlıq, həm də danışan, çağıran, hesabat soruşan bir tarix kitabıdır. “Vətənə məhəbbətdən, / Vəhdətdən yaranmısan” misrası Şəhidlər Xiyabanının yaranma fəlsəfəsini açır. Bu xiyaban fərdi qəhrəmanlıqların yox, milli birliyin məhsuludur. Qüdrət, cəsarət və qeyrət anlayışları şeirdə bir-birini tamamlayaraq şəhid obrazını formalaşdırır. Burada şəhidlik təsadüfi ölüm deyil, şüurlu seçim, ali amal uğrunda verilən qurban kimi təqdim olunur. Şair oxucuya çatdırır ki, azadlıq təsadüfən qazanılmır – o, məhz belə ünvanlarda yazılır. Şeirin növbəti hissəsində Şəhidlər Xiyabanı “ziyarət ocağı” kimi xarakterizə olunur. Bu, dini mənadan daha çox mənəvi, əxlaqi ziyarətdir. İnsan buraya təkcə baş əyməyə deyil, həm də hesabat verməyə gəlir: Vətən üçün nə etmişəm, şəhidlərin ruhu qarşısında borcumu necə ödəyirəm?“Azadlıq savaşında, / Qələbə bayrağımsan” misrası isə Şəhidlər Xiyabanını mübarizənin sonu deyil, davamı kimi təqdim edir. Bu məkan qələbəyə aparan yolun başlanğıcı və ideoloji dayağıdır. Şeirin son bəndlərində Şəhidlər Xiyabanı “Dözümün, dayanətin, / Əzəmət qalası…” kimi təqdim olunur. Bu metafora çoxqatlı məna daşıyır. Qala – müdafiədir, dayaqdır, sarsılmazlıqdır. Xalqın ən ağır anlarda belə sınmamasının səbəbi məhz bu mənəvi qalaların varlığıdır. “Qəlbində bir millətin / Həmişə qalasan” misrası isə Şəhidlər Xiyabanını fiziki məkandan çıxarıb kollektiv yaddaşa çevirir. O, artıq daşda deyil, xalqın qəlbində yaşayır. Asif Yusifcanlının “Şəhidlər Xiyabanı” şeiri publisistik ruhu, çağırış tonu və dərin vətənpərvərlik enerjisi ilə seçilir. Bu əsər oxucunu yalnız duyğulandırmır, həm də məsuliyyətə səsləyir. Şəhidlər Xiyabanı burada keçmişin xatirəsi deyil, bu günün vicdanı və gələcəyin əmanəti kimi təqdim olunur. Şairin sözü ilə desək, bu xiyaban bir millətin qəlbində həmişə qalacaq qədər uca, əbədi və müqəddəsdir. Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin (Salam olsun!). Amin.
