Son vaxtlar məşhur gürcü yazıçısı Nodar Dumbadzenin “Əbədilik qanunu” əsərini oxudum. Kitabın adı belə oxucunu özünə cəlb edir və oxumağa sövq edir. Roman özünün mürəkkəb məzmunu və dərin strukturu ilə oxucunu insanlıq və onun taleyi haqqında düşünməyə məcbur edir. Bu roman yalnız fərdi həyat təcrübələrini işıqlandırmaqla kifayətlənmir, həm də insanlığın əbədi qanunlarını öyrənməyə çağırır. Əsər vasitəsilə yazıçı şəxsi təcrübələr, milli adətlər və insanın daxili mübarizələrini təsvir edir, bu isə oxucuya insanlıq və onun əbədi dəyərləri haqqında düşünmək imkanı verir. Əsərdəki ən vacib mövzu – insanlığın əbədi qanunlarıdır ki, bütün insanlar, yaşadıqları dövr və yer nə olursa olsun, bir-birinə bənzər ehtiyaclarla yaşayır: sevgi, əzab, axtarış və məmnuniyyət… Müəllif romanındakı üç əsas qəhrəman vasitəsilə bu ümumi ehtiyacların oxşarlığını açıq şəkildə göstərir. Hər bir qəhrəman özünə məxsus həyat təcrübəsinə malik olsa da, onların bütün mübarizələri ümumilikdə əbədi qanunların bir-birinə bağlı olduğunu sübut edir. Roman oxucunu həyatın mənəvi qanunları və insanın daxili mübarizələri haqqında dərin düşünməyə çağırır. Bu qanunlar bir tərəfdən ilahi və mənəvi qaydalardan ibarətdirsə, digər tərəfdən insanın daxili mübarizələri və həyatda qarşılaşdığı çətinliklərlə mübarizəsidir. Əsərinin ən güclü cəhətlərindən biri şəxsi baxışları və daxili mübarizələri geniş şəkildə əks etdirməsidir. Oxumaq zamanı üç fərqli dünya görüşü ilə rastlaşırıq: biri həyatı mənfi və narazı şəkildə qəbul edirsə, digəri onu sadə bir hadisə kimi görür, üçüncüsü isə mənəvi axtarışlarla yaşayır. Bu fərqlər onların daxili mübarizələri, həyata baxışları və dəyərlərinin ayrılmaz əlaqəsini göstərir. Hər bir qəhrəman öz daxili mübarizəsi ilə insanın həqiqi məqsədi və əbədi qanunları haqqında düşünməyə sövq edir. Yazıçı əbədiliyi yalnız fiziki mövcudluq kimi deyil, həm də insanın mənəvi vəziyyəti, ürəyi və ağlındakı proseslərin davamlılığı kimi təsəvvür edir. İnsanın daxili mübarizəsi və ürəyi, onun taleyi və əbədi məqsədləri ilə bağlı olaraq əbədiyə çevrilə bilər. Roman belə bir şəkildə həyatı və ölümü bir-birinə bağlı olaraq, insanın əbədi axtarışında hərəkətini dərindən açır. Romanın fəlsəfi əsasları, insanın mənəvi axtarışları və həyatının həqiqi məqsədlərini anlamağa yönəlib. Nodar Dumbadze “Əbədilik qanunu” əsərində insanlığın daxili mübarizələri və ruhi axtarışlarına olan ehtiyacı dərin təhlil edir, eyni zamanda həyatın həqiqi mahiyyətini anlamağa kömək edir. Boris Pasternak, Mixail Bulqakov, Gafur Ghulom və Abdulla Qahhor kimi ədəbiyyatşünaslar və yazıçılar Dumbadzenin “Əbədilik qanunu” əsərini onun dərin mənəvi və fəlsəfi məzmunu ilə yüksək qiymətləndirmişlər. Bulqakov Dumbadzenin əsərini insan ruhunun axtarışları və mənəvi yüksəlişi haqqında danışan mühüm əsər hesab etmişdir. Gafur Ghulom və Abdulla Qahhor isə əsərin insanın mənəvi axtarışları və həyatda həqiqi məqsədini tapmağa yönəldiyini vurğulamışdır. Pasternak əsər haqqında belə deyir: “Əbədilik, insan həyatı və onun mənası məsələləri həmişə ədəbiyyatın mərkəzində olub. Nodar Dumbadze bu romanında məhz bu sualları gündəmə gətirir və bizi düşünməyə, həyatın həqiqi qanunlarını başa düşməyə çağırır. Yaradıcılıq bu cür əsərlərdə insanlığın əbədi axtarışlarını kəşf edir.” Nodar Dumbadzenin “Əbədilik qanunu” əsəri özünün insanlığın əbədi dəyərləri, həyat məqsədi və taleyi haqqında dərin düşünməyə çağıran məzmunu ilə dünya ədəbiyyatında özünə xüsusi yer tutur.
Bu əsər yalnız bədii yaradıcılıq deyil, həm də insan həyatını anlamaq və onun əbədi qanunlarını başa düşməyə yönəlmiş bir yanaşmadır. Oxucu, bu romanı oxuyaraq, öz həyatını, onun mahiyyətini və insanlığın əbədi dəyərlərini təhlil edərək həyata yeni bir baxış bucağı ilə yanaşacaqdır.
Müəllif:Cahangir NAMAZOV “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
“YAZARLAR. az” saytının qiymətli oxucuları, söhbətimizin qonağı tanınmış özbək yazıçısı, Özbekistan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Özbekistan Respublikasının müstəqilliyinin 25 illik yubiley medalı, “Möhtərəm qadın” döş nişanı sahiblərindən biri, ondan çox nəsr əsərinin müəllifi Lobar RUSTAMOVAdır.
— Yaradıcı fəaliyyətə marağınız nə zaman başladı və bu yolda sizi ruhlandıran amillər nə idi? Məktəb dərslərində şeirlər və monoloqları ezberləyib, səhnədə təqdim etməyi çox sevirdim. Onlar ruhumda sirli və heyranedicı bir qüvvə oyadırdılar. Nəticədə oxuduğum və ezberlədiyim əsərlərdəki hadisələr, hətta onların müəllifləri – şair və yazıçılar mənim üçün sanki arzu edilməsi mümkün olmayan zirvələr kimi görünürdü. Bundan sonra ürəyimdə bir arzu yarandı: “Mən də bu böyük ustadlar kimi yaza bilərəmmi?” Mən Yangiqurg’on rayonundakı 30 nömrəli ümumtəhsil məktəbində təhsil alırdım. Ana dili və ədəbiyyat fənnindən dərs deyən müəllimim, şair Qozokjon Mahmudov yaradıcı marağımı oyandıran insandır. Ondan şeir və ədəbiyyatın ilk addımlarını öyrəndim. Məktəbimizdə fəaliyyət göstərən ədəbiyyat dərnəyinə qatılır, hər həftə şeirlər yazardıq. Həmçinin “Nihol” qəzetini hazırlayırdıq, orada öz məqalə və yaradıcı işlərimizi çap edirdik. Yadımda, ilk yazdığım şeirim Vyetnam müharibəsi dövrünə təsadüf edirdi. Bir gün müəllimimiz bizə: “Müharibə haqqında şeir yazın”, – tapşırığını verdi. Bu vəzifə yaradıcı fəaliyyətimin ilk addımına çevrildi. Ertəsi gün o şeiri oxumağa başladıqda, müəllimim məni ruhlandırıb dua etdilər. Şeir aşağıdakı kimi başlayırdı:
Yenə bomba, yenə partlayış, Dağıldı neçə evlər. Nə vaxt dayanacaq bu iyrənc müharibə? Qan-qan ağlayan məzlum analar.
Ali məktəbdə oxuduğum illərdə də yaradıcı marağım davam etdi. İnsah yazmağı həvəslə yerinə yetirir, müəllimlərimin təriflərini eşidirdim. Odiljon Nosirov müəllimimdən yaradıcı istiqamətimə çox ruhlanmışam. Xüsusilə, Nuriddin Boboxojaev müəllimim yaradıcı fəaliyyətimlə bağlı qiymətli məsləhətlər verib. Bu gün də Qodirjon Nosirov müəllimimin dəstəyi ilə yaradıcı qanatlarımı davam etdirirəm. Onlardan öyrəndiyim hər bir dərs, hər bir məsləhət mənim üçün ilham və ruhlandırıcı işıq mənbəyinə çevrilmişdir. Atam kimya fənnindən dərs deyirdi və mənim ilk müəllimim də məhz odur. O, bizə: “Kitaba cızma, vərəqlərini qatlama, oxu və qiymətlə,” deyə öyrədirdi. Ailəmizdəki dörd qız da atamızın yolunu izləyib, müəllimlik peşəsini seçdik. Məktəbi qızıl medalla, ali məktəbi isə imtiyazlı diplomla bitirdim. Müəllimliyi yaradıcı fəaliyyətimlə uyğun şəkildə apardım. Mətbuat sahəsində də çalışdım. Yangiqurg’on rayonunun “Məhnət bayrağı” (indiki “Yangiqurg’on həyatı”) qəzetində işləyərək, ustad jurnalistlərdən çox şey öyrəndim. Yaxınlarım, dostlarım və müəllimlərimin etirafları mənə daim güc və ruh verir. Bir sözümə atam mənə yazı maşını almışdı. Rayon, vilayət və respublika qəzetlərində yazılarım çap edilməyə başlayanda, sevincimdən sanki göylərdə uçurmuşam kimi hiss edərdim. O vaxtlar poçt xidməti yaxşı işləyirdi. Yazdıqlarımı əl yazması halında konvertə salıb göndərsəm, vaxtında çatırdı.
— Əsərlərinizdə əsasən hansı mövzuları əhatə edirsiniz? Mən daha çox insanlıq, mərhəmət, yaxşılıq və mənəviyyat kimi yüksək dəyərlər haqqında yazıram. Həmçinin, din və əxlaq, insan olmaq, həyat və zamanın qiymətini anlamaq kimi mövzular da ürəyimə yaxındır. Yaradıcı fəaliyyət vasitəsilə bu mənəvi anlayışları insanlara çatdırmağı öz vəzifəmdən hesab edirəm. Belə yüksək mövzularda yazmaq, ruhu ilhamlandırır, həyatı isə məna ilə doldurur.
— Yeni əsərlər yazarkən sizin üçün hansı mərhələ ən vacibdir? —Ən önəmlisi ideyanın yaranması və onu necə təqdim etmək, hadisəni necə inkişaf etdirmək və nəticəni necə başa çatdırmaqdır. Bu proseslərdə hər addımı düşünərək, planlaşdıraraq və hər tərəfdən hazırlıqlı olmaq vacibdir. Buna görə də mən çox vaxtımı ideya üzərində düşünməyə, onun ən optimal şəkildə ifadə olunmasını təmin etməyə sərf edirəm. Çünki hər bir yaradıcı əsər mükəmməlliyə can atan ağıllı və ürəkdən edilən əməyin nəticəsidir. —Müəllim-şagird münasibətləri haqqında fikirləriniz… —Şansım o oldu ki, məktəbdə də, ali məktəbdə də və iş həyatımda da həmişə yaxşı müəllimlər yanımda oldular. Bir çoxları həyatdan köçdülər, onları yaxşı xatirələrlə xatırlayıram. Həyatda müəllimlərimlə ən azı bir zəng edib hal-əhval tuturam. Müəllim-şagird münasibətləri maddiyyata əsaslanmamalıdır. Həqiqətən səmimi olan, lazım gələndə dəstək verə bilən və çatışmazlıqlarını izah edib yol göstərə bilən müəllim olmalıdır. Mən də bir neçə şagirdimdən «müəllim» kimi tanınmaq eşidirəm və bundan çox məmnun oluram. Lakin bəzən yardıma gəlib sonra tanımayan şagirdlər də olur. Bu münasibətə əsasən, müəllim-şagird əlaqələri həqiqi hörmət və səmimiyyət üzərində qurulmalı, hər bir şagirdin yaradıcı inkişafını dəstəkləməli və onların çatışmazlıqlarını kömək yolu ilə düzgün istiqamətə yönəltmək lazımdır.
—Ədəbiyyatın cəmiyyətdəki yeri haqqında nə düşünürsünüz? —Özbəkistan xalq yazıçısı, söz ustası Abdulla Qahharin belə bir sözü var: «Ədəbiyyat — atomdan güclüdür…» Həqiqətən də ədəbiyyatın cəmiyyətdəki yeri çox böyükdür. İnsan özlüyünə çata bilmək, kamilliyə və mənəviyyata nail olmaq üçün əlbəttə ki, ən vacib tərbiyə vasitəsi olan ədəbiyyat lazımdır, kitab lazımdır. Onunla dünyamız manqurtlarla dolardı. Ədəbiyyat sayəsində dünya daha da gözəldir. Ədəbiyyat, öz növbəsində, insanların ruhunu ucaldır, onları həqiqi dəyərlərə çatdırmağa yönəldir. Beləliklə, ədəbiyyat yalnız dilin deyil, həm də ürəyin güclü qüvvəsidir.
—Əsərlərinizin bir çox xarici nəşrlərdə çap edilməsi, yaradıcı fəaliyyətinizə necə təsir etdi? —İnsanın həyatında yaxşı və pis günlər olur, əlbəttə. Bir-birini izləyən kədər, ayrılıqlar, narahatlıqlar insan ruhunu dərinliyə aparır. Mənim başıma gələn çətinliklərdə, yaxşı ya pis, yaradıcı sevgim, əlindəki qələmim məni xilas etdi desəm, düzgün olar. Ailəm, övladlarım — həyatımın mənası, bəxtim olduğu kimi, yaradıcı fəaliyyətim də məni irəliləməyə, təslim olmamağa səsləyən və həmişə çağıran “İŞIQLI NUR!” Bir vaxtlar dünya şairlərinin əsərlərini oxuduğumda həsəd aparmışdım. Bu gün isə, ucqar bir kənddə yaşayaraq yaradıcı fəaliyyət göstərən birinin yazdığı əsərlərin xarici nəşrlərdə çap edilib, dünya üzünü gördüyünü görərək, arzularımın həyata keçdiyini hiss edirəm. Bu isə mənə daha çox ruh verir, daha çox, daha yaxşı axtarışlar etməyə, yaradıcı işlər görməyə təşviq edir. Beləliklə, hər bir çətinlik və yolun maneələri mənim yaradıcı yolumu yeni üfüqlərə apardı və mən bundan daha böyük güclə irəliləməyə davam edirəm.
—Azərbaycan ədəbiyyatından kimləri oxumusunuz? —Azərbaycan ədəbiyyatına marağım və sevgim böyük mütəfəkkir Nizami Gəncəvinin şah əsərlərini oxumaqla başladı. Bu böyük mütəfəkkirin yaradıcı fəaliyyəti mənim üçün Azərbaycan ədəbiyyatına geniş yol açdı desəm, yanılmaram. Onun əsərləri vasitəsilə ədəbiyyatın son dərəcə böyük qüdrətini, insan ruhunu yaxşılığa və həqiqətə yönəldən ilahi qüvvəsini hiss etdim. Sonra Samad Vurğunun duyğusal şeirləri və Mirzə Fətəli Axundovun dram əsərləri ilə tanış oldum və Azərbaycan ədəbiyyatının sosial-siyasi və insanpərvərlik dəyərlərini daha dərindən anladım. Bəxtiyar Vahabzadənin Vətənə və sevgiə həsr edilmiş şeirləri, Anarın müasir qəhrəmanlıq ruhunu əks etdirən əsərləri və Nəbi Hazrinin ürəklərə nur bəxş edən yaradıcılığı mənim üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb etdi. Azərbaycan ədəbiyyatı — dünya mədəniyyətində özünə xüsusi yer tutan, insanlığın mənəviyyatının ən yüksək tərəflərini əks etdirən ədəbiyyatdır. Onun hər bir səhifəsi bizə həyat həqiqətləri və sonsuz ilham mənbəyini çatdırır.
—Yaradıcı yolunuzda qarşılaşdığınız ən böyük çətinliklər və onları necə dəf etdiniz? —Ən böyük çətinlik — vaxt, imkan və şərait məsələsidir. Əslində, gündəlik həyatın çətinlikləri və şəxsi məsuliyyətlər çox vaxt qadını yaradıcı fəaliyyətlərdən uzaqlaşdırır. Lakin, ona müəyyən vaxt və uyğun şərait yaradıldıqda, qadının ürəyindən çıxan duyğular və fikirlər özünəməxsus və təbii şəkildə, yaxşı yazılır.
—Bugünkü ədəbiyyat proseslərini necə qiymətləndirirsiniz və inkişafı üçün nə etmək lazımdır? —Hazırki əsərlərimiz də dünya ədəbiyyatına layiqli töhfə verərək böyük inkişaf əldə etməkdədir. Lakin, ədəbiyyatımızın bütün dünyaya çatdırılmasında əsas rol tərcümə yolu ilə həyata keçirilir. Bu baxımdan tərcüməçilərimizin sırasının genişlənməsi və onların peşəkarlığının artması vacibdir. Bu yalnız özbək ədəbiyyatına, həmçinin özbək dilinin dünya miqyasında nüfuzunun daha da möhkəmlənməsinə xidmət edər. Dilimizi və ədəbiyyatımızı xarici dilləri dərindən bilən gənc tərcüməçilər vasitəsilə dünyaya tanıtmaq böyük imkanlar yaradır. Özbək ədəbiyyatının dünya səhnəsindəki yeri və mövqeyi məhz bu tərcüməçilərimizə bağlıdır.
—Yaradıcı həyat və şəxsi həyat arasında necə bir balans saxlanmalıdır? —Şəxsi həyat və yazdıqlarının arasında ziddiyyət, yəni insanlıq haqqında yazıb, özünün praktik həyatında insanlıqdan uzaq olmaq, yaradıcı insan üçün ən böyük səhv və ağrıdır. Yaradıcı insanın həqiqi mənada yaradıcı həyatı yazdıqlarına uyğun olmalı, onun qəlbinin həqiqi hissləri, arzu və istəkləri əks etdirməlidir. Hansı vəziyyətdə olursa-olsun, yaradıcı insan müvazinəətli, səmimi və yaxşı əxlaq sahibi olmalıdır. Bu əxlaq onun yazdıqlarında aydın şəkildə görünməli və yaradıcılığına dərin mənalar verməlidir. Əgər yaradıcı insan özünə xas insanlıq və ədalətdən məhrum olarsa, onda onun yaradıcılığı həqiqi insanı tərənnüm etməyə qadir olmaz. Buna görə də yaradıcı həyatın insanın özünə aidliyini itirməməsi çox vacibdir. Onun yazdıqları öz qəlbinin ifadəsi olmalı, daxili aləmini və əxlaqını dünyaya təqdim etməlidir. Yaradıcı insanın həyatı və yaradıcılığı arasındakı düzgün balans isə həqiqi insanlıq və insanpərvərlik prinsipinin qorunmasında əsasdır.
—Maraqlı və məzmunlu söhbətiniz üçün təşəkkür edirik!**
Söhbətləşdi: Cahangir NAMAZOV “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
Hayatımıza yön verən bu qiymətli vaxt… Siz də hər gününüzü düşündükdə, “Vaxtım hara gedir? Həyatım necə keçir?” sualları ağlınıza gəlirmi? Telefonlarımız, ekranlar arxasında gizlənən “aldadıcı” işıqlar və sosial şəbəkələrin dibsiz çuxurları ən qiymətli sərvətimiz olan vaxtımızı bizdən alır. Qızıldan qiymətli hər saniyə, su kimi axıb, bizdən uzaqlaşır. Sosial şəbəkələrdə biz hansı imkanlardan imtina edirik? Bir söz, bir şərh və ya bir “like” ilə neçə saatımızı itiririk? Gözübüzün ekranın işığında itən nurunu hiss edirikmi? Hələ də cazibəsini itirməmiş ümidlərimiz, həyata keçməmiş planlarımız necə ekranda xəyal olaraq canlanır? Həyat hər gün bizə yeni imkanlar təqdim edir. Yaxınlarımızla keçirilən bir an, zəhmətlə əldə edilən bir zirvə, ürəkdən çıxan bir səmimi söz — bunların hər biri əvəzolunmazdır. Amma telefonlar içindəki qəddar vaxt torları bizə bu nemətlərin qiymətini hiss etməyə imkan vermir. Hər bir nəfəs — möcüzədir, amma biz bunu virtual dünyada israf edirik. Telefon arxasında olan dünya sizə parlaq görünə bilər. Sosial şəbəkələrdəki cəsur simalar, mükəmməl həyatları əks etdirən şəkillər, özlərini ideal göstərməyə çalışan imiclər — bunlar hamısı sizin gerçək sevincinizi alıb aparır. Bəlkə də ən təsirli olanı: “Mən də belə olmalıyam” fikrinizdir. Amma düşünün, bunlara dəyişdiyiniz vaxt sizin həyatınızın ən gözəl dövrü deyilmi? Hər birimizin həyatı nə qədər uzun, ya da qısa olduğunu bilmirik. Amma bir şey aydındır: bu həyat bizə verilmiş ən böyük fürsətdir. Belə isə, onu dəyərsiz şeylərə sərf etməyə, ürək və ruh sərvətlərini yenidən itirməyə razı ola bilərikmi? Ey dostlar! Həyatınızın qiymətinə dəyər verin. Vaxtınızı faydalı işlərə sərf edin. Ürəyinizi və göz nurunuzu qoruyun, çünki onlar insanın həqiqi sərvətidir. Gerçək həyat virtual dünyada deyil, siz ailənizlə keçirdiyiniz zamanlarda, sadiq dostluqlarda və reallaşdırdığınız yaxşı işlərdədir. Telefon ekranlarını bir müddət kənara qoyun və gerçək həyatda gözəl mənzərələri görmək üçün gözlərinizi açın. Beləliklə, vaxtınız su kimi axıb getməyəcək, bir möcüzə tapmaq fürsətinə çevriləcəkdir.
Həyat bir dəfə gəlir insana, Külək kimi keçir insana. Kim ki, vaxtın dəyərini bilsə, O, mükafatını tapar insana.
Həyat bizə verilən ən qiymətli sərvətdir. O yalnız bir dəfə verilir və hər nəfəsi özünəməxsus möcüzədir, hər günü isə yeni imkanların qapısıdır. Təəssüf ki, çoxu bu nemətin qiymətini gec anlayır və ya heç anlamır. Sosial şəbəkələrdə su kimi axan vaxtımız, oxunmamış kitablar, həyata keçməmiş ümidlər, sözlərdə qalan həsrətlər… Bunlar hər biri insanın itirilmiş sərvətidir. Şairin dediyi kimi: “Həyat əslində bir gündür, o gün bu gündür.” Demək, bizə verilən hər gün biricikdir, o geri qayıtmayacaq. Hər birimiz gündəlik həyatımızda bir dəqiqə dayanıb belə bir sual verməliyik: – Vaxtımı necə keçirirəm? Həyatımın hər günündə necə izlər buraxıram? Həyat yalnız sosial şəbəkələrdəki yalan obrazlar deyil. O, əlinizdə tutduğunuz gözəl gündəlikdə yazılmış ümidləriniz, yaxınlarınızla keçirdiyiniz şirin anlar, ruhsal inkişafınıza xidmət edən əməllərinizdir. Həyatımızın hər günü bizim istiqamətimizi müəyyən edən bir addımdır. Hər birimiz vaxtın dəyərini bilməli və arzularımızın həyata keçməsi üçün çalışmalıyıq. Çünki bu günün zəhməti sabahın xoşbəxtliyinin təməlini qoyacaq. Beləliklə, əzizlər! Həyatın möcüzəvi anlarını dəyərləndirək. Vaxtımızı ağılla sərf edək, arzularımıza çatmaq üçün faydalı hərəkət edək. Bu günü gözəl yaşayaq və hər günümüzdə yaxşı bir iz qoyaq. Çünki həyat bizə verilən ən qiymətli hədiyyədir.
Müəllif: Cahangir NAMAZOV, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
Rəqsin dili hamı üçün başa düşüləndir. Onu tərcümə etməyə qətiyyən ehtiyac yoxdur. Rəqs sənəti xalqın adət-ənənələrindən danışır. Şöhrətini dünyaya yayır. Belə bir məsuliyyətli işə sadiq olan Azərbaycan Dövlət Rəqs Ansamblı 54 ildir ki, xalq mədəniyyətini inkişaf etməyə xidmət edir. 2022-ci ilin noyabrında Türk Dövlətləri Təşkilatının Səmərqənd Zirvə Toplantısı çərçivəsində keçirilən konsertdə və 2023-cü ilin mayında Mükərəmmə Turğunboyevanın anadan olmasının 110 illiyi tədbirində bu ansambl öz rəqsləri ilə iştirak edib. Ansambl bu il aprelin 25-30-da Xivə şəhərində keçirilən II beynəlxalq “Ləzgi” rəqs festivalında iştirak etməklə fəxri birinci yerə layiq görülüblər. Söhbətimiz ansamblın bədii rəhbəri, Xalq artisti Rüfət Xalilzadə ilə olacaq. 2018-ci ildən məzkür rəqs ansamliyə Rüfət Xəlilzadə rəhbərlik edir. Rüfət müəllim, Azərbaycan xalq rəqslərinin tarixindən danişsaniz. Azərbaycan xalq rəqslərinin kökləri çox qədimlərə gedib çıxır. Xalq rəqslərimizin ilk nümunələri Qobustan qayaların lövhələrdə təsvir olunan Yalla rəqsləridir. Qobustan qayalarının 15 min illik tarixi var. Azərbaycan xalq rəqslərində bizə məlum olan 24 müxtəlif ritm var. Azərbaycan xalq rəqsləri cəməviy, yəni yalla, cüft və solo rəqslərdən ibarətdir. Azərbaycan xalq rəqsləri müəyyən tarixi dəvrni keçib. Azərbaycan Dövlət Rəqs Ansamblı necə təşkil olunub? İlk dəfə xalq mahnı və rəqs ansamblı böyük bəstəkar Üzeyirbəy Hojibəyov tərəfindən yaradılmışdır. Məlumdur ki, Üzeyir Hacibəyov ilk Şərq simfoniyasını yaratmış, “Əsli və Kərim”, “Layli və Məcnun”, “Arşın mal alan” kimi musiqi əsərləri yazmışdır. İstedadlı rəqs ustası Əlibaba müəllim Abdullayev Üzeyir Hacibəyovun yaratdığı dövlət mahnı və rəqs ansamblına dəvət olunub. O vaxt peşəkar rəqs ansamblı yox idi. Ansambldakı fəaliyyəti dövründə Əlibaba Abdullayev Azərbaycan rəqs məktəbinin böyük nümayəndəsi hesab olunur. Həmçinin Əmina Dilbazi, Qorxmaz Qurbanov kimi ustad sənətkarlar incəsənət məktəblərinin ansamblının təşkilində xidmət göstərmişlər. Belə ki, Azərbaycan dövlət rəqs ansamblı 1970-ci ildə Əlibaba Abdullayev tərəfindən yaradılmışdır. 2018-ci ildən bu ansamblin bədii rəhbərisiniz. Fəaliyyətinizdən danişsanız. Azərbaycan Dövlət Rəqs Ansamblının bədii rəhbəri işlədiyim müddətdə yox olmaqda olan bir sıra xalq rəqslərinin, əsasən də milli rəqslərin dirçəldilməsinə diqqət yetirmişəm. Əvvəlki bədii rəhbər müasirliyi təbliğ edən rəqslər səhnələşdirib. Amma xalq rəqslərimizi inkişaf etdirə bilmədi. Bildiyiniz kimi, musiqimiz simli, dəmli və zərb alətləri ilə ifa olunur. Əsas qayəmiz rəqslər vasitəsilə milli müsiqilarımızı, geyimlərimizi, adət-ənənələrimizi saxlamaq, yaşatmaqdır. Bizim hazırladığımız verilişlər digər verilişlərdən milli mənsubiyyətinə görə fərqlənir. Yeni səhnəyə qoyulan rəqslər arasında “Tənzərə”, “Qaladan qalaya”, “Misri”, “Qaytağı”, “Şələqoy” rəqsləri musiqisi, hərəkət ardıcıllığı ilə seçilir. Onlarda milli geyimlərimizdən, ritmlərimizdən istifadə olunub. Milli sərvətimiz olan rəqslərimizi qoruyub saxlamaq bizim borcumuzdur. Qafqazda ilk dəfə olaraq xalq dastanları əsasında milli “Koroğlu” baletini yaratdıq. Bu balet vətənpərvərlik və cəsarət ideyalarına əsaslanır. Balet hərəkətləri rəqs üslubunda səhnələşdirilib. Sizin “Qaytağı” rəqsinizin bəzən Ləzginka raqsi ilə yanılışdirirlər. İki rəqs arasında hansı fərqlər var? “Qaytağı” rəqsi Oğuz boylarının ən qədim rəqslərindəndir. Rəqsin adı bu boy ilə bağlıdır. Oğuz boyundan olan qayılar Azərbaycanın dağlıq bölgələrində yaşayırdılar. Ovçuluqla dolanırdılar. Bu rəqsdə Qayıların xarakterləri də öz əksini tapıb. Rəqsimizdə ayaq hərəkətlərinə daha çox önəm verilir və qolları ilə qollarını açanda qartala oxşayır. Bu rəqsin digər əsas elementi cəsarət, ehtirasla yerimək, qeyri-adi fəndlər etmək və ən əsası ciddilikdir. Qafqaz xalqlarının əksəriyyəti bu rəqs ritmlərindən istifadə edir. Lakin hər Qafqaz ritminin öz adı yoxdur. Ona görə də bu ritm “Ləzginka” adlanır. Halbuki Qaytağı rəqsi ləzginka deyil, bizim milli rəqsimizdir. Qaytağı rəqsi ritmik olaraq digər Qafqaz rəqslərinə bənzəyir. Lakin, onun musiqisi nağmələrində Şərq motivlərindən istifadə etmişdir. Ona görə də bu rəqs ləzginkadan tamamilə fərqlidir. Bu rəqs musiqisi bir çox bəstəkarlar tərəfindən yazılmışdır. Nümunə olaraq Üzeyir Hocibəyov, maestro Niyazi, Tofiq Quliyev, Fikrət Əmirov kimi məşhur sənətkarların “Qaytağı”larını göstərmək olar. Kişi və qadın rəqslərinin xüsusiyyətləri hasılərdır? Təbii ki, xalq rəqslərinin səhnələşdirilməsində həmin xalqın gənc oğlan və qızlarının adət-ənənələri, xarakterləri böyük əhəmiyyət kəsb edir. Qadın rəqsləri, Tərəkəmə, Uzundərə rəqsləri, kişi rəqsləri, Qocalı, Qazaxi rəqsləri icazə verilir Kişi rəqslərində gənclərə xas olan cəsarət, igidlik, solaxaylıq keyfiyyətlərini əks etdirməyə çalışırıq. Oğlanların rəqslərinin məzmunu güc, dözümlülük, cəsarət xüsusiyyətləri ilə bir-biri ilə rəqabət kimi başa düşülə bilər. Gənc kişilərin rəqslərində fərqli hərəkətlər – ayaqların ucunda yeriməsi, tullanan kimi arxaya fırlanması hər bir insanı heyrətləndirəcək. Gənclər öz hərəkətləri ilə “mən səndən daha cəsur və güclüyəm” deyə “danışırlar”. Oğlanların rəqslərində igidlik rəmzi olan qartal rəmzini ifadə edirik. Çünki tarixdə böyük Səlcuqlu imperiyasının simvolu ikibaşlı qartal kimi təsvir edilir. Rəqslərdə gənclər qollarını açıb sanki səmada uçurlar. Qadınların rəqslərinə gəlincə, onlar ceyran kimi zəriflik və incəliklə rəqs edirlər. Hərəkətlərində təmkin, zəriflik, şərəf öz əksini tapır. Onlar yumşaq nəvaziş və incəlik ifadə edirlər. Onda heç bir ehtiras görmürsiz. Ansamblınızın gələcək planları haqqında qısaca məlumat versaniz. Azərbaycan peşəkar səhnə rəqsləri mərhələ-mərhələ inkişaf etdirilir. Musiqişünas Rauf Bəhramlı “Azərbaycanın xalq rəqsləri” kitabını bizə hədiyyə etdi. Kitabda 400-dən çox rəqs istinadını ehtiva edir. Məncə, Azərbaycan xalq rəqslərinin cəmi 5-6 faizi səhnəyə qoyulur. Gələcək hədəflərimiz itirilmiş rəqslərimizi canlandırmaqdır. Rəqs xətləri, hərəkət texnikaları yaxşı aranjimanlı musiqi ilə düzəldilib cilalanmalı və tamaşaçıların ixtiyarına buraxılmalıdır. Bu baxımdan sənət adamları ölkəmizin mədəniyyətinə ciddi xidmət etməlidirlər. Ansamblımiz Türkiyə, Çin, Rusiya, İordaniyadə çıxış edib. Xalqımızın milli mədəniyyətini əks etdirən rəqslərimizi bir çox başqa ölkələrdə də zənginləşdirmək, dünyanın başqa ölkələrində də konsertlər keçirmək niyyətindəyik.
Bu yaxınlarda köhnə Xivədə keçirilən “Ləzgi” beynəlxalq rəqs festivalında 1-ci yer tutmağınız münasibətilə sizi təbrik edirik, festivalla bağlı təəssüratlarınızı bölüşün. Çox sağ olun. Bu, bizim ümumi qələbəmizdir. Çünki özbək və Azərbaycan xalqı əslində bir millətdir. Mədəniyyətimiz, adət-ənənəmiz, dinimiz eynidir. Biz bu festivalda “Mənim Azərbaycanım” və “Qaytağı” rəqsləri ilə iştirak etdik. Bizə 1-ci yeri verdiyiniz üçün təşəkkür edirik. Bu müsabiqə bir çox xalqların milli rəqsini yaşatmağa xidmət edir. Qardaş rəqs ansamblına gələcək işlərində uğurlar arzulayırıq.
Söhbətləşdi: Ziyodulla Həmidullayev Əlişir Nəvai adına Daşkənd dövlət özbək dili və ədəbiyyatı universitetin tələbəsi
Keçmişdə yunan filosofu Sokratdan: “Bu qədər kitab oxuyaraq nə öyrəndiniz?” – deyə soruşanda, o, “Heç nə bilmədiyimi öyrəndim!” – cavabını vermişdi. Bu sözlər yalnız onun təvazökarlığını deyil, həm də elm və bilik dünyasının sonsuz olduğunu dərk etdiyini göstərir. Doğrudan da, insan nə qədər çox oxuyur və öyrənirsə, onun elmə olan susuzluğu artır, özünü dərk etmə və özünə olan tələbləri də artır. Elm insanı təvazökar edir, onun “Bilən mənəm” adlı qürurunu düşüncəsindən silib atmağa məcbur edir. Elə buna görə də kiminsə “Hər şeyi bilirəm” dediyini eşitsəniz, bilin ki, həmin adam heç nə bilmir.
İnsanın ömrü – axtarış, anlama və dərk etmə yoludur. Bu dünya o qədər genişdir ki, burada oxuyub öyrənə biləcəyimiz şeylərin sayı-hesabı yoxdur. Bu həqiqəti Peyğəmbərimiz Məhəmmədin (s.ə.s) “Beşikdən qəbirədək elm axtarın” kəlamları daha dərindən başa düşməyimizə yol göstərir. Elm yolu insanın hikmət və mərifətə çatma yoludur. Kitablar isə bu yolda ən mühüm bələdçilərdir.
Kitab – bütün elmlərin xəzinəsi, düşüncə üçün açılmış zənginlik qapısıdır. Lakin bu zənginliyin dəyərli olması üçün onu yalnız açmaq kifayət deyil, oxumaq, anlamaq və mənimsəmək vacibdir. Kitab oxunduqca insanın mənəvi sərvətinə çevrilir, mənəvi inkişafı üçün görünməz xəzinələr bəxş edir. Bu xəzinələr zənginlik kimi əllərə deyil, qəlbə daxil edilir.
Amma etiraf etməliyik ki, bu gün kitab oxumağa olan maraq, oxucu səviyyəsi xeyli azalıb. Bəzi insanlar mənəvi aləmdən çox sosial şəbəkələrə üstünlük verirlər. Həyatda hər şeyin öz yeri və dəyəri var. İnternetin sürətli inkişafı əlbəttə, yaxşıdır, amma bu, kitab oxumağı kənara atmaq demək deyil. Təəssüf ki, çoxları telefon və sosial şəbəkələrdə həddindən artıq vaxt sərf edərək yaradıcılıq potensiallarını məhv edirlər. Ən dəhşətlisi isə budur ki, öz əllərimizlə yaratdığımız ixtiralarımıza tabe olur, onların qurbanına çevrilirik. Bəzən düşünürəm: görəsən, həyat yalnız sosial şəbəkələrdənmi ibarətdir?
Şükür ki, kitablar var! Onlar hər zaman insana faydalı səyahətlər, yeni anlayışlar və yeni dünyalar kəşf etmək imkanı təqdim edir. Səyahət hər bir insan üçün vacibdir. Səyahət insanı zənginləşdirir, digər millətləri, onların həyat təcrübəsini və mədəniyyətini öyrənməyə imkan yaradır. Lakin hər kəsin real səyahət etməyə imkanı yoxdur.
Amma… kitablar bizə mənəvi səyahət imkanı verir. Kitablar vasitəsilə mən sevincli və kədərli qəhrəmanları tanıyır, onların hisslərinə şərik oluram. Qəlbim və düşüncəm onlarla birlikdə uzaq diyarlara, keçmişə və gələcəyə səyahət edir. Hər səhifə – bir yenilik, hər fəsil – bir gəzinti. Kitablar insan ruhunu təzələyir, düşüncəsini azad edir və daim axtarışa səsləyir.
Ona görə də hər bir insan üçün kitaba olan sevgi yalnız vərdiş deyil, həyat ehtiyacına çevrilməlidir. Eləcə də təfəkkür və təsəvvür dünyamızı inkişaf etdirmək üçün kitablarla səyahəti vərdişə çevirməliyik. Heç olmasa, ayda bir dəfə kitab dünyasına dalmaq, onun sonsuz nurundan faydalanmaq insanın mənəvi inkişafında ən mühüm addımlardan biridir.
Kitablar – insanlığın ən qiymətli xəzinəsidir, onları əldən buraxmaq olmaz. Sizdə elə bir imkan var ki, onu əldən verməyin! Vaxtı boşa sərf etməyin, kitablarla səyahət edin. O zaman qəlbinizin üfüqləri yeni fikirlər və ideyalarla dolacaq, qəlbiniz nurlanacaq. Hər səhifədə mənəvi zənginliyin yeni cəhətlərini kəşf edərək, ruhunuz gözəllik və dərinliklə dolacaq, həyata baxışlarınız daha da zənginləşəcək. Hər oxunan kitab, hər başa düşülən fikir həyatınıza yeni mənalar bəxş edəcək, qəlbinizdə coşqu və parlaq arzuların qığılcımını alovlandıracaq.
Müəllif: Cahangir NAMAZOV, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
Ədəbiyyat və poeziya elə bir müqəddəs dünyadır ki, ona yalnız ürək insanları və söz həvəskarları qədəm qoyur. Qələmimi ilk dəfə əlimə alıb, söz adlı çəmənliyin astanasında dayananda, “Şeirlərində coşqu var, ruhunda Üsman Nəsirin üsyanları hiss olunur. Amma taleyi ona bənzəməsin…” deyərək mənim yaradıcılığımı yüksək qiymətləndirən, bənzərsiz şairə, alim və əziz bacım Gülçöhrə Zokirovanın dəstəyi həyatımda mühüm yer tutur. Həyatım boyunca çox müəllimləri, böyük şair və yazıçıları tanıdım. Amma onların arasında Gülçöhrə bacımın yeri bənzərsizdir. Onun istedada və insaniyyətə verdiyi dəyər hər zaman mənim üçün zirvədə olub. Ədəbiyyata gəldiyim bu illər ərzində onun mənə göstərdiyi inam və mənəvi dəstəyi heç vaxt unutmayacağam. Ən çətin anlarımda, hər şeydən əl çəkib getmək istədiyim vaxtlarda, o, mənə bir ümid çırağı kimi yol göstərdi. Belə bir insan necə qəhrəman, necə dəyərli olmasın?!
Bacımın alimliyi, şairəliyi və insaniyyəti qarşısında sözlər həmişə aciz qalar. Mən onun elmindən, yaradıcılığından çox, insani dəyərləri qarşısında təəccüb və heyranlıqla dayanmışam. Məvlana Rumi demişkən: “Libas geyinmiş, amma içində insan olmayanları gördüm, İnsan olanları gördüm ki, üstlərində libas yox idi.” Ədəbiyyat aləminə qədəm qoyduğum illər ərzində çox şair və yazıçı ilə tanış oldum. Onların arasında hörmət və istedad sahibi olanlar var idi. Amma insanlığı olmayanlar da az deyildi. Bu sözlərlə hamını pisləmək niyyətində deyiləm, çünki hər kəlmə öz sahibini tapar. Əgər məndən ən yaxşı insan necə olmalıdır deyə soruşsalar, tərəddüdsüz deyərdim ki, Gülçöhrə bacım kimi. İnsanların sevgisini və hörmətini qazanmaq üçün yalnız əməli yardım göstərməklə kifayətlənmək olmaz. Hər kəs bunu edə bilmir. Mənim Gülçöhrə bacıma qarşı sonsuz hörmətimin və sevgimin səbəbi odur ki, o, məni həmişə sözsüz anlayıb, ruhən mənə dəstək olub və özümə inamımı artırıb. Bu gün mənim əziz bacımın, əsl mənada müəllimim və yol göstərən ulduzumun doğum günüdür. Allahdan arzum budur ki, onun ömrü uzun, hər günü işıqlı və sevinclə dolu olsun. Bacımın mənəvi dəstəkləri, ədəbiyyat aləmində göstərdiyi əvəzsiz yardımları üçün ona bir ömür təşəkkür borcum var. Şair və ya yaradıcısı kimi deyil, bu gün mən bacıma qardaşı kimi sevgimi və hörmətimi ifadə etmək istəyirəm. Onun gözəl insani keyfiyyətləri qarşısında mən şairliyimi unuduram. Kim olmağımdan asılı olmayaraq, mən həmişə onun qardaşı, o isə mənim əziz bacım olacaq. Həyatımda mənəvi olaraq yanımda olduğunu bilmək, dualarımda onun üçün ən yaxşılarını arzulamaq mənim üçün böyük xoşbəxtlikdir. Doğum gününüz mübarək olsun, əziz bacım! Allah sizə bütün yaxşılıqları nəsib etsin!
Müəllif: Cahangir NAMAZOV, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
Mən hələ Azərbaycana ayaq basmamışam, amma hər gün xəyalımda o müqəddəs diyara səfər edirəm. Təsəvvürümdə, ürəyimdə sevgi və məhəbbətlə dolu olan o əziz yurda gedib qayıdıram. Azərbaycanın gözəl və qədim şəhərləri, ucalığı göylərə çatan vüqarlı dağları, canlılıq və ilham tənəffüsü yayan dənizləri ürəyimi əsir edib. Oranın heyranedici mənzərələri mənim üçün təkcə təbiətin bəxş etdiyi bir nemət deyil, həm də böyük tarix və mədəniyyətin canlı ifadəsi kimi görünür. Bu yurdun sevgi dolu ürək sahibi olan insanları isə ayrıca bir mövzudur. Mehribanlığı, səmimiyyəti və sadəliyi ilə onlar həmişə yanımda olan kimi hiss edirəm. Onlarla məsafələr belə, aramızda maneə ola bilmir. Mənə hər zaman elə gəlir ki, bu əziz və müqəddəs torpağın hər küləyi bir sevgi hekayəsi söyləyir, hər ağacı məhəbbət mahnısı oxuyur. Azərbaycan mənim qəlbimdə sanki canlı bir aləmə çevrilib, arzularımın ayrılmaz bir hissəsinə çevrilib. Bu yurd mənim ilham mənbəyimdir, dayanmadan meyvə verən bağlar kimi, ürəyimin ən dərin qatlarını üzə çıxarır. Onun zərifliyi və insani dəyərləri həmişə məni məhəbbət və ehtiramla özünə çəkir. Oranın mehriban, səmimi, sadə və qonaqpərvər insanları məni həmişə qonaq çağırır. Onların qəlbində yalnız xeyirxahlıq yaşayır, onları sevməmək, hörmət etməmək mümkün deyil. Facebook vasitəsilə 7-8 il ərzində bir çox Azərbaycan şairləri, yazıçıları və yaradıcıları ilə tanış olmuşam və onlarla dostlaşmışam. Onların səmimiyyəti və incəliyi sözlə ifadə olunmaz. Azərbaycan sənəti və ədəbiyyatına əvvəldən böyük marağım var idi. Bu gün isə onların qəlbimdə tutduğu yer daha da yüksəlib. Hər yeni tanışlıq məni o yurda daha da yaxınlaşdırdı, sevgi və hörmətimi ikiqat artırdı. Azərbaycanlı dostlarımla aramızda məsafələr uzaq olsa da, ürəklərimizin yaxınlığını hiss edirəm. Belə böyük tarix və mədəniyyətə malik xalqın insanları ilə dostluğumla fəxr edirəm. Bu gün Azərbaycan və Özbəkistan arasındakı dostluq əlaqələri möhkəmlənib və yeni üfüqlər açılır. Əlli-dən çox şeir və digər yaradıcılıq nümunələrim Azərbaycanın nüfuzlu qəzet və jurnallarında dərc olunub. Kiçik uğurlarımı belə diqqətdən kənarda qoymayan azərbaycanlı ustadlarım yaradıcılığım haqqında məqalələr yazaraq, mənə diqqət və ehtiram göstərdilər, bu isə mənim özümə olan inamımı artıraraq, Azərbaycan xalqına olan sevgimi daha da gücləndirdi. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının üzvü, filologiya elmləri doktoru, Özbəkistan Respublikasının “Dostluq” ordeni sahibi Almaz Ulvi xanımdan şeirlərimə ön söz yazmağı xahiş etmişdim. O, böyük məhəbbət və etibarla yazdığı ön söz təkcə məni sevindirmədi, həm də yaradıcılığımı yeni mərhələyə qaldırdı. Həmin ön söz Azərbaycanın “Bütöv Azərbaycan” qəzetində bir sıra şeirlərimlə birlikdə dərc edildikdə, sevinclə dolub-daşdım. Təranə Turan Rəhimli, Abdulla Saymaz, Tural Turan və İntiqam Yaşar kimi tanınmış yaradıcıların mənim şeirlərim haqqında yazdıqları məqalələr qəlbimi sevinc və ilhamla doldurdu. Xüsusilə, yaradıcılığımı Azərbaycan dilinə tərcümə edərək onu geniş ictimaiyyətə çatdıran Şahməhəmməd Dağlaroğlunun əməyini ayrıca qeyd etmək lazımdır. Hər bir yardım, hər bir dəstək – mənim üçün xüsusi bir ilham mənbəyidir. Bu gün Azərbaycanın “Bütöv Azərbaycan” qəzeti və “Yazarlar” jurnalında Özbəkistan üzrə müxbir olaraq fəaliyyət göstərməyim bu etibarın bir ifadəsidir. İnşallah, məhəbbət diyarının saf insanlarına olan sevgim bir gün məni Azərbaycana aparacaq. O əziz yurdun müqəddəs torpağını gözlərimə sürtüb, mehriban insanlarını bağrıma basacam. Azərbaycan, sən məni gözlə! Bir gün qəlbimdəki sevgini və sədaqəti özünə gətirəcəm. Məni görəndə öz övladın kimi qəbul et. Mən sənə təkcə şeirlərimi və qəlbimin sözlərini deyil, özümlə birlikdə sevgi və sədaqətimi də təqdim edəcəm. Hər zaman bağrın sakit, xoşbəxtliyin uca, həyatın bahar kimi bərəkətli olsun! Sənin torpağında yalnız sülh, dostluq və firavanlıq hökm sürsün! Bütün sevgim və sədaqətimlə sənə gəlirəm, Azərbaycan. Sənə həsr etdiyim hər bir misra, hər bir nəfəs sənin böyük mədəniyyətinə və qızıl tarixinə qatılsın. Mənim qəlbimdəki ən yaxın aləm, sevimli vətənim, sən həmişə məni bağrına basırsan.
Azərbaycan
Azərbaycan – qardaş xalqım, Can bir xalqım, qandaş xalqım. Kamalından qəlbim coşar, Ruhdaş xalqım, qandaş xalqım.
Göylərində sönməz günəş, Sənə gülüb, baxar hər an. Sığınmaqda sənə könlüm, Mən Bakıya verərəm can.
Vətənimtək müqəddəssən, Mənə əziz hər bir çağın. Dalğalansın yüksəklikdə, Uca olsun qoy bayrağın.
Şəhid oldu oğulların, Mənimkidir ürək dağı. Qalmasın heç bir üzüntün, Abad görək Qarabağı!
Müəllif: Cihangir NOMOZOV, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
Yulduz Alimova 1974 yılında Namangan vilayeti, Pop ilçesinde doğdu. 1996 yılında Namangan Devlet Üniversitesi Rus Dili ve Edebiyatı Fakültesi’nden mezun oldu. Şu anda ilçedeki 11 numaralı Devlet Uzmanlaşmış Okulu’nda görev yapmaktadır. Üç şiir kitabı yayımlanmıştır: “Yerdeki Yıldızınım” (2013) “Sarafroz Gönül” (2017) “Hayallerin Kokusu” (2022) Şiir dışında nesir alanında da eserler vermektedir. Rusçadan edebi çeviriler yapıyor. Eserleri düzenli olarak ilçe, vilayet ve cumhuriyet basınında yayımlanmaktadır. Uluslararası Turan Yazarlar Birliği ve Özbekistan Yazarlar Birliği üyesidir.
VATANIM
Gözlerimin ışığı Vatan, Duygularımın ırmağı Vatan, Yarandığımdan kıyamete dek, İki dünyanın anlamı Vatan.
Kendilik denen sonsuz mülkümün Zeminiyle gökyüzü Vatan, Her ülkeyi bir yıldız saysak, Parlayan Zühresi Vatan.
Güli Nigor (Gülchehra Juraeva), 1962 yılında doğdu. Uzun yıllar Taşkent şehrinde öğretmenlik yaptı ve “Halk Eğitimi Üstün Hizmet Madalyası” sahibidir. Şairin bugüne kadar “Sırderya Taşarken”, “Kalbimin Derinliklerindeki Cevherim” ve “Yağmurun Sesi” adlı kitapları yayımlandı.
Vatan Duygusu
Japonya, derler garip bir diyar, Akılla yoğrulmuş her taş, her duvar. Bir deniz varmış, şahane, güzel, Somon balığına yurt olmuş özel.
Ne kadar zeki şu Japon halkı, Bir boğazda ürer balığın soyu. Ama yavrular, daha küçük, ince, Bırakılır hemen mavi denize.
Beş yıl dolaşır o somon denizde, Büyür, güçlenir, şöhreti zirvede. Sonra döner yine doğduğu yere, O dar boğazına, hasretle, sevgiyle.
Japon halkı gerçekten çok zeki, Balıklar tutulur bir bir özenli. Her hayvan dünyada bir amaca uygun, İnsana rızk olur, kaderi yazgun.
Ama bilmez mi balık deniz nedir, Geniş sularda yurt nasıl seçilir? Vatan sevgisi çeker onu geriye, Can vermek ister doğduğu yere.
Vatan, senin hislerin yüce, Balıkta saklı bu duygu küçücük. Şair gönlüm huzurlu şimdi sende, Vatan kutsaldır, azizdir her yerde.
Özler misin?
Ayakların öpse sarı yapraklar, Hazandan sararmış bahçelerde gezer misin? Sıcaktan terleyen bedeninle, Huzur dolu sonbaharı özler misin?
Baharın methini düzeriz şiirlerle, Bahara bu kadar tapar mısın? Sonbahar da aşkı anlatır masallarla, Aşk mevsimi sonbaharı hiç özler misin?
Ömür geçip, yaşın ilerlese, “Sonbahara geldin” deseler, incinir misin? Sonbahar tasvirleriyle dolsa da bedenin, Yine de sonbaharı özler misin?
Etrafa baksan, türlü renkler çok, Güzellikler içinde kaybolur musun? Allah’ın renklerine hükmeden, Ressam sonbaharı, özler misin?
Sabahın erken saatlerinde beklediğin esinti, Baştan ayağa seni okşar mı? Gönül tellerinden dökülen sesim, Sen de sonbaharı özler misin?
Tercume: Cihangir NOMOZOV, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
Məhəbbət belə bir ilahi duyğudur ki, onun qüdrəti hər hansı bir qəlbi işıqlandırıb, ona mənalı bir dəyər bəxş edir. O, şahı dilənçiyə, dilənçini isə şah edər. İnsan üçün məhəbbət duyğusunu düzgün başa düşmək və hiss etmək həyatın ən əsas məzmunudur. Çünki məhəbbət – insanın qəlbinin ibtidasıdır. Hər şeyin başlanğıcı məhəbbətdir. Hər birimizin arzularımız, həyatımıza olan istəklərimiz qəlbimizdəki məhəbbətdən güc alır. Dünyanı saxlayan yeganə və qüdrətli qüvvə məhəbbətdir, buna heç bir şübhə yoxdur. Bu həqiqəti şairin qələmindən çıxan aşağıdakı beyitlər gözəl şəkildə ifadə edir:
Kim dünya ötücüdür, Kim isə əbədi deyir. Kim çın məhəbbəti anlayıbsa, O, özünü tapmışdır, əlbəttə. Dünyanı saxlayan, Yeganə qüvvə məhəbbətdir.
Bəli, bu dünyada məhəbbəti anlayan insan özünü tapmış insandır. Məhəbbət yalnız bir qızla oğlan arasındakı münasibət deyil. O, Yaradanə olan məhəbbət, ana və torpağa olan sevgi, insanlığa olan sədaqətdir. O, insanların qəlblərini mənəvi zəncirlərlə birləşdirir, bu zəncirlər isə yalnız xoşbəxtlik, nur və yaxşılıq, kamillik yolunda aparır. Əslində, məhəbbət bütün varlığı əhatə edir. O, müxtəlif görünüşləri ilə həyatı məzmunlu edir. Hər bir insan məhəbbəti öz qəlbi və təsəvvüründə fərqli şəkildə hiss edir. Amma heç kimə məhəbbətsizlikdə ittiham etmək olmaz. Çünki hər bir qəlbdə məhəbbət mövcuddur, sadəcə onu hiss etmə, anlama və dəyərləndirmə səviyyəsi fərqlidir. Həyatımızın özü Yaradanın bizə olan böyük məhəbbətinin sübutudur. O, bizə nəfəs verdi, həyat nemətini bəxş etdi və bu dünyada varlığı hiss etmə imkanını verdi. Buna görə də, məhəbbət yalnız görməkdən daha çox hiss etməklə qəlblərimizə daxil olan ilahi duyğudur. Əgər həyatımıza olan məhəbbətimiz olmasaydı, bizi bu dünyada heç bir şey saxlamazdı. Məhəbbət – insanın ibtidasıdır. İnsanın yaradılışı, onun yaşamaq istəyi, məqsəd və arzuları – hər şey məhəbbətdən irəli gəlir. Həyatımızdakı hər bir hərəkətin mərkəzində məhəbbət dayanır. Ulu şair Yunus Əmrə də bu barədə belə demişdir:
“Biz dünyaya lovğalanmaq üçün gəlməmişik. Biz məhəbbət üçün, başqalarının sevgisini qazanmaq, varlıqları yaxşı görmək, yaradılanlara mərhəmət və məhəbbət göstərmək üçün gəlmişik.”
MƏHƏBBƏT MADDİYYATLA ÖLÇÜLÜRMÜ? ²
Bugünkü gündə insanlar məhəbbətin ilahi mahiyyətini unudub, onu maddiyyətlə ölçməyə alışmışlar. Qəlbin ən pak duyğuları pul və var-dövlətin əlində qul olur. Bu isə insanın qəlbindən səmimiyyəti alır və onları mənəvi kasıblığa aparır. Məhəbbət – ilahi bir duyğudur, onun qüdrətini maddiyyatla ölçmək mümkün deyil. O, insan qəlbinin ən incə, ən pak zənciridir və hər hansı bir hissdən yuxarıdır. Amma təəssüf ki, dünyada elə insanlar da var ki, məhəbbəti öz maraqları üçün qurban verirlər. Məhəbbəti maddiyyatla ölçməyə çalışmaq – onun əsl mahiyyətini başa düşməməkdir. Çünki həqiqi məhəbbət yalnız məhəbbət ilə cavablanar. Qəlbdən verilən sevgi qəlbdən cavab alar. O, maddi var-dövlət deyil, amma qəlbin təmizliyi, sədaqəti və sadiq hisslərlə qiymətləndirilən bir duyğudur. Həqiqi məhəbbətdə heç bir maraq və şəxsi fayda yer almaz. O, qəlbləri birləşdirir, həyata mənalı bir dəyər bəxş edir və insanı yüksəkliklərə aparır. Sevgi yalnız insanlara deyil, həm də varlığın hər bir tərəfinə qarşı ən yüksək hörmətdir. Biz yaradılan hər bir varlığa məhəbbət və mərhəmət göstərməklə öz həqiqi mahiyyətimizi tapırıq. Çünki məhəbbət – bu, Yaradanın bizə olan ən böyük lütfüdür. Həyata məhəbbət ilə baxan insan onun gözəlliyini hiss edir. Qəlbimizdə məhəbbət işığını yandırsaq, bu işıq yalnız özümüzü deyil, bütün ətrafımızı işıqlandırar. Çünki həyatın ən böyük dərsi və ən gözəl ibtidası məhəbbətdir. Maddi dünyadan çıxıb, mənəviyyat yoluna gedən insan yalnız həqiqi xoşbəxtliyə nail ola bilər. Çünki dünyanı saxlayan, onu əbədi yaşadacaq yeganə qüvvə – məhəbbətdir.
SEVGI SƏNƏTİ ³
Erich Frommunun “Sevgi Sənəti” kitabı — sevgi anlayışının ən dərin təhlili və izahıdır. Müəllif bu kitabda sevgini yalnız şəxsi hissiyat kimi deyil, həqiqi bir sənət olaraq təqdim edir. Sevgi burada sadəcə bir emosional hal deyil, insan həyatını mənalı və mənəvi zənginliklə dolduran mənalı bir proses kimi qəbul edilir. Kitabda sevginin nəzəriyyəsi bir neçə mühüm tərəfi ilə açıqlanır. Ata-ana və uşaq sevgisi, dostluq, Tanrıya məhəbbət, insanpərvərlik əsaslı sevgi kimi müxtəlif formalar ayrılıqda işlənir. E. Frommun fikrincə, sevgi yalnız təbii deyil, həm də sosial və mənəvi bir sənətdir. Müəllif sevginin insanın ən yüksək və böyük qabiliyyəti olduğunu vurğulayır və onu əldə edilə biləcək mükəmməllik olaraq görür. Əsərdə sevginin nəzəri və praktik tərəfləri qarşılıqlı şəkildə dərin təhlil edilir. Müəllif insanlar arasında səmimi münasibətlərin zəifləməyə başlamasına diqqət yetirir. O, sevginin maddiləşməsi və ona yanlış yanaşmalar barədə danışarkən, insanın qəlbindəki həqiqi hisslərin necə düzgün formalaşmalı olduğunu misallar vasitəsilə izah edir. Məsələn, insanlar sevgini maddi şeylər, güc və ya şəxsi maraqlarla dəyişdirəndə, onun mahiyyətinin itirildiyini aydın misallarla təsvir edir. Kitabın hər bir fəslində oxucunu sevgi anlayışına fərqli bir yanaşmağa çağırır. Müəllifin vurğuladığına görə, sevgi şəxsi, sosial və mənəvi bir sənətdir. Onun nəzəri tərəfini başa düşməklə yanaşı, praktik tərəfini də həyatda tətbiq etmək vacibdir. Kitabı oxuyan şəxs sevgi anlayışına münasibətini yenidən gözdən keçirəcəkdir. O, öz hisslərinin mənəvi savadını artıracaq və sevginin insan həyatındakı mərkəzi yerini dərin hiss edəcəkdir. Əsər insanlara öz səhvlərini anlamağı və sevgi vasitəsilə onları aradan qaldırmağı öyrədir. Müəllifin fikrincə, həqiqi sevgi insanın həyatının mənəvi məzmununu müəyyən edir, onun qəlbini zənginləşdirir və həyatına olan baxışını yüksəldir. Erich Frommunun “Sevgi Sənəti” əsəri hər bir oxucunu sevgiyə yeni bir gözlə baxmağa və onun mahiyyətini dərinliklə anlamağa təşviq edir. Bu kitab yalnız fəlsəfi və ya psixoloji bir əsər deyil, həm də insanın mənəvi yüksəlişi üçün mükəmməl bir rəhbərdir.
Müəllif: Cihangir NOMOZOV, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
