“ƏDƏBİ OVQAT”, “YAZARLAR” , “XƏZAN” jurnallarının yaradıcı heyəti və çoxsaylı oxucuları adından Azərbaycan ədəbiyyatının, mədəniyyətinin sütunlarından biri, müasirimiz olan klassik, elm adamı (fədaisi) Firuz MUSTAFAnı doğum günü münasibətilə təbrik edir, bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq! Allah Sizi qorusun! Uğurlarınız bol olsun!!!
Əziz oxucum, artıq 30 kitabdan ibarət külliyatın hər cildindən ilk nümunələr hazırdır (2019).
Bəs bu cildlər öz “ünvanına”, yəni oxuculara çata biləcəkmi? Bəs bu kitabların çap xərci (hələ digər xərcləri demirəm) öz borcunu ödəyəcəkmi?
Əlbəttə, bir çox ölkələrdə yaradıcı adamların bu sahə üzrə (yəni kitab satışı, maliyyə, reklam, nəşr, menecer, tərcümə və s.) köməkçiləri olur. Təbii ki, mənim bu cür köməkçi və “əlavə vasitələrim” yoxdur. Ona görə də imkanlarımı nəzərə alaraq belə qərara gəlmişəm ki, hələlik “siqnal” nüsxələri işıq üzü görən kitablar gələcəkdə istehlaka, tələbata uyğun olaraq nəşr edilsin. Yəni cildlər əvvəldən verilən sifarişin müqabilində çap olunacaq. Rəsmi sifarişə və sənədli müqaviləyə ehtiyac yoxdur. Mənim üçün oxucularımın sözü daha etibarlı və önəmlidir. Mənim üçün SÖZ hər şeydir. İndi isə janrlar üzrə qruplaşdırılıb nəşr olunmuş cildləri sıra qaydası ilə təqdim edirəm:
CİLDLƏR
1-ci cild: Pyeslər 2-ci cild: Pyeslər 3-cü cild: Pyeslər 4-cü cild: Pyeslər 5-ci cild: Pyeslər 6-cı cild: Pyeslər 7-ci cild: Pyeslər 8-ci cild: Pyeslər 9-cu cild: Hekayələr 10-cu cild: Hekayələr 11-ci cild: Romanlar 12-ci cild: Povestlər 13-cü cild: Detektiv 14-cü cild: Detektiv 15-ci cild: Poeziya 16-cı cild: Fəlsəfə 17-ci cild: Fəlsəfə 18-ci cild: Deyimlər 19-cu cild: Gündəm 20-ci cild: Ədəbiyyatşünaslıq 21-ci cild: İncəsənət 22-ci cild: Müsahibələr 23-cü cild: Dialoqlar 24-cü cild: Publisistika 25-ci cild: Publisistika 26-cı cild: Təhsil.Etüdlər 27-ci cild: Tərcümələr 28-ci cild: Yaddaş 29-cu cild: Firuz Mustafa haqqında 30-cu cild: Firuz Mustafa haqqında
Buyurun, SÖZ sizindir.
Hörmətlə, Firuz Mustafa Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi Cəfər Cabbarlı mükafatı laureatı Humay mükafatı laureatı fəlsəfə elmləri wdoktoru
Texnologiya günümüzün ayrılmaz hissəsidir. Dövrün tələbinə çevrilən müasir rəqəmsal texnologiya sabit qalmır, daim yenilənir və inkişaf edir. Hər keçən gün yeni bir texnoloji inkişafla qarşılaşmaq təəccüb doğurmur. Bu proses həm də yaşayışımızı asanlaşdırır, avtomatlaşdırır və müşkül işlər öz həllini qısa zaman kəsiyində tapır.
Rəqəmsal texnologiyanın inkişafını dəyərləndirən ölkələr bu yeniliyi ordularında da tətbiq edirlər. Bu mənada, Azərbaycan Ordusunun rabitə sistemlərinin imkanlarının inkişafı məqsədilə görülən işlər diqqəti cəlb edir.
Azərbaycan Ordusunda dayanıqlı rabitənin təşkili və qoşunların gizli idarə edilməsi yüksək səviyyədə həyata keçirilir. Qarşı tərəfin radioelektron mübarizə (REM) vasitələrinə qarşı ən müasir yeni rabitə vasitələri alınaraq istifadəyə verilib. Ordumuzun silahlanmasına, bir çox mobil rabitə kompleksləri də daxil edilib. Eyni zamanda, Azərbaycan Ordusunun arsenalında olan döyüş texnikalarındakı rabitə vasitələri müasir radiostansiyalarla əvəzlənir. Bundan əlavə, ordumuzda müasir tələblərə cavab verən cihazlarla təmin edilmiş laboratoriyalar fəaliyyət göstərir. Burada da istehsalatla yanaşı, peşəkar radiomexaniklər tərəfindən cari təmir işləri həyata keçirilir.
Azərbaycan Ordusunun bölmələri ən müasir rəqəmsal rabitə vasitələri ilə təchiz edilib. İşğaldan azad edilən ərazilərdə dislokasiya olunan bölmələrin idarə edilməsində dünyanın ən qabaqcıl ölkələrindən alınan rabitə texnikası və vasitələrindən istifadə olunur. Azərbaycan Ordusunun idarəçiliyində məxfililik və qoşunların gizli idarə olunması nəzərə alınıb. Ordunun silahlanmasında yer alan döyüş texnikalarının rabitə vasitələri yeni müasir rəqəmsal radiostansiyalarla əvəz olunub.
Ümumiyyətlə, lokal və qlobal münaqişələrin həllində güc tətbiqi getdikcə daha geniş vüsət alır və bu proseslərdə REM vasitələri həlledici faktora çevrilmişdir. Birmənalı şəkildə, daha mükəmməl REM-ə malik olan ordu yüksək müvəffəqiyyətlərə nail olur. Texnikaların modernizasiyası həlledici rola malik REM-in inkişafını və təkmilləşdirilməsini istisna etmir. Çünki radiodalğa böyük məlumat massivlərinin uzaq məsafələrə yüksək sürətlə çatdırılmasını təmin edən yeganə vasitədir.
Silahlı qüvvələr etibarlı rabitə sistemləri ilə təmin olunmursa, həmin ordunun məğlubiyyətə düçar olması qaçılmazdır. Sülh və savaş dönəmində, aralıqsız şəkildə potensial rəqiblərin rabitə sistemlərinin “dinlənməsi” hərbi təhlükəsizliyin vacib əməllərindən biridir. 44 günlük Vətən müharibəsində Azərbaycan Ordusunun Qələbə qazanmasında REM vasitələrinin əhəmiyyəti danılmazdır. Xatırladım ki, Ermənistan silahlı qüvvələri baş qərargahının keçmiş rəisi general-polkovnik Movses Akopyan 2020-ci ilin noyabrın 19-da İrəvanda keçirdiyi mətbuat konfransında bir sıra maraqlı açıqlamalarla çıxış etmişdi. O, Azərbaycanın pilotsuz uçuş aparatlarına (PUA), xüsusilə də Ermənistan ordusunun hərbi texnikalarını məhv edən “Bayraktar TB2” silahlı PUA-larına qarşı istifadə etdiyi ən yeni sistemin effektsiz olmasını təəssüf hissi ilə dilə gətirmişdi. General bildirmişdi ki, Ermənistan tərəfi döyüşlərin gedişatında Rusiyadan alınmış “Pole-21” REM kompleksi ilə ilk günlər TB2-lərin işini müəyyən dərəcədə pozmağı bacarsa da, 4 gün sonra adıçəkilən sistem heç bir işə yaramadı. “Bayraktar TB2”lər əvvəlki qaydada Ermənistan ordusunun ön xətdə və cəbhənin dərinliyindəki obyektlərini vurmağa davam edib. Əlbəttə, bu cinayətkar Ermənistanın məğlubiyyəti, Azərbaycan Ordusunun qələbəsi idi.
Heç təsadüfi deyil ki, dünya dövlətləri öz ordularının REM sistemlərinin etibarlı quraşdırılmasına olduqca önəm verirlər. Etibarlı rabitə sistemi dedikdə, radiodalğaların kəsintisiz və ya güclü olması qədər düşmən tərəfindən dinlənə bilməməsi də nəzərdə tutulur. Məhz bu sahədə meydana çıxan boşluqlar məğlubiyyətin görünməz “iz”ləri, səssiz “əcəl zəngləri”dir.
Ermənistanın radioelektron mübarizə sistemlərini dərindən təhlil edən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri labüd savaş ssenarisində düşmənin rabitə əlaqələrinin izlənməsi və dinlənməsi, eləcə də əlaqəyə müdaxilə detallarını nəzərdən qaçırmamışdı. Azərbaycan Ordusunun düşmən radiodalğalarında “fırtına qoparan” sistemlərlə təminatında ən önəmli yeri, təbii ki, qardaş Türkiyənin təmsilçisi olan ASELSAN şirkəti tutur.
Vətən müharibəsindən öncə və savaş günlərində ASELSAN-ın COMINT (Communications Intelligence) sistemləri vasitəsi ilə düşmənin səs və məlumat yüklü radio dalğalarının axışını hədəf alan kommunikasiya kəşfiyyatı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə bir çox üstünlüklər qazandırmışdı. Müharibənin gedişində ASELSAN-ın COMINT sistemləri vasitəsilə düşmənin hər gün orta hesabla 80 məlumatını dinləmək və lokasiyalarını təyin etmək mümkün olub.
Ümumiyyətlə, ASELSAN hərbi sahədə istifadə oluna biləcək müxtəlif spektrli, o cümlədən KORAL Mobil Radioelektron Mübarizə Sisteminin istehsalını həyata keçirir. KORAL Mobil Radioelektron Mübarizə Sistemi hərbi taktik maşınlara inteqrasiya edilmiş, geniş dalğa diapazonlarında çalışan Elektron Dəstək Sistemi (KORAL ED) və Elektron Hücum Sistemindən (KORAL ET) ibarətdir. Azərbaycan Ordusunun arsenalında yer alan və hərbi qüvvələrin imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artıran bu sistem radar dalğalarını aşkarlayır, analiz edir, istiqamətini təyin edir. Bununla yanaşı, hədəf radarları qarışdırıb aldadaraq, onların funksiyalarını yerinə yetirmələrinə maneçilik yaradır. Bu imkanlarına görə KORAL sistemi düşmənin hava hücumundan müdafiə sistemlərinə önəmli zərbə vuracaq qabiliyyətə malikdir.
Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin istehsalat müəssisələri də zaman-zaman REM vasitələrinin istehsalı, hazırlanması və inkişafı istiqamətində müəyyən addımlar atıblar. Məsələn, 2016-cı ilin sentyabr ayında nazirliyin Elmi Tədqiqat İnstitutu (ETİ) tərəfindən ADEX sərgisində nümayiş etdirdiyi GSM/BS-REM kompleksi döyüş və antiterror əməliyyatları zonasında mobil GSM rabitəsinin baza stansiyalarının susdurulması üçün işlənib hazırlanıb. Çıxış gücü 50Vt təşkil edən kompleks 880-1980 MHz tezliklərdə fəaliyyət göstərir. Bir nəqliyyat vasitəsinə bazalaşdırıla bilən kompleksin ötürücüsünün çəkisi 22 kq, antenlərin çəkisi 10 kq təşkil edir. GSM/T-REM cihazı isə ərazidəki mobil GSM rabitə terminallarının susdurulması üçün nəzərdə tutulur. 925-2170 MHz tezliklərdə çalışan kompleks maşınlara quraşdılır. Müəssisənin KNS-REM adı verilmiş GPS və QLONASS peyk naviqasiya sistemlərinin siqnallarına maneəqoyma stansiyası isə döyüş əməliyyatları zonasında düşmənin peyk naviqasiyasından istifadə edən sistemlərini, avtomatlaşdırılmış artilleriya-kəşfiyyat komplekslərinin, o cümlədən pilotsuz uçuş aparatlarının fəaliyyətini əngəlləmək üçün vacibdir. Çıxış gücü ən azı 30Vt təşkil edən stansiyanın təsir məsafəsi ən azı 30 kilometrdir. 400x160x680 mm ölçülərə malik stansiyanın nəqliyyat vasitələrindən yerləşdirilməsi mümkündür.
Bir sözlə, Azərbaycan Ordusu REM sahəsində yeniliklər tətbiq edir. Bu da ordumuzun döyüş qabiliyyətini və təhlükəısizliyinin artırılmasında əvəzsiz rol oynayır.
Bu yazı Media Agentliyinin “Ən yaxşı jurnalist araşdırması” nominasiyasının qalibi olub.
(Esse) Təxminən on beş il bundan əvvələ aiddir bu xatirəm. Söz vaxtına çəkər deyiblər, elə bu vaxtlar idi. O vaxtlar demək olar ki, bütün yayı kənddə keçirdirdim. Kəndin ki, bir tərəfi Qarayazı meşəsi, bir tərəfi günəş rəngində təpələr ola, Kür çayı da ki, qolunu kəndin boynuna dolaya, sən də ki, nənənin sevimli nəvəsi olasan. O kəndə getməmək günah olardı. Bir gün xalam dedi ki, sabah qohumlarımızdan biri oğluna toy edir, hazırlaş səni də toya aparacam. Əvvəl getmək istəmədim, nənəmlə qalmaq istədim. Nənəmin öz uşaqlıq illərindən, keçmişdən danışdıqları toylardan maraqlı idi. Həm də bizim kəndin mağar toyları günorta saat ikidə başlayar axşam saat beşə, altıya kimi davam edərdi. Axşam bər-bəzəkli şax qaldırardılar və saat doqquzdan gecə saat on ikiyə, birə kimi mağar davam edirdi. Mağarda da dava düşərdi, mahnı sifariş verməyin, ana- bacıya baxmağın və s. üstündə. Ərləri toyda Novruz bayramında yumurta döyüşdürən uşaqlar kimi bir birilə “rumka döyüşdürən” arvadların gözləri dörd olardı mağarda ki, görəsən ərim kimlə dalaşacaq kimi şil küt edəcək. İş ondadır ki, bu ərlər toyda heç kəsi döyməsələr də evə gedəndə arvadlarını döyürdülər. Adam bilmirdi, bunların toyda dava salmağına sevinsin ya üzülsün. Toyun səhəri mağar təəssüratları avtobuslarda, yollarda, mağazaların önündə davam edirdi. Hələ arvadların sərçə balası kimi cikkildəşmələri olmaya da, “az gördün filankəsin qızı şalvar geyinmişdi, az hə hələ sən keçən il instuta girif Bakıya gedən tayını görmədin, əməllijə şəhər dili danışer, elə bil buralı döylü, az hələ o yaxşıdı o Bakıdan gələn qız var e filankəsin qohumu gədələrlə elə baxışerdıkı, gəlini də yaxşı bəzəməmişdilər, kamplekti ucuzuydu, bəyin əti tökülsün qıza tort yidirtdi ” Bax elə bu abu havaya görə özümü heç vaxt o mühitə aid hiss etməmişəm. O kəndin toylarını sevməmişəm. Nə isə, xalamın israrından sonra o toya getdim. səhər saat on iki olardı bəyin atası evinə getdik. Hərə bir tərəfdən süfrəni hazırlayırdı. Manqaldakı kababların qoxusu Gəmiqaya tərəfdən gələn həzin mehə qarışıb gül-çiçək ətri kimi ətrafa yayılmışdı. Qadınların səsi- küyü toy evini götürmüşdü. Kim kimi görsə iş dalınca buyururdu ki, iş tez getsin. Qadınlardan biri cavan oğlanlardan birini çardaqdan qazan çıxarmaq üçün buyurmuşdu. Oğlan nərdivanı divara söykəyib yuxarı çıxmağa başladı. Döşəmə torpaq olduğu üçün kələ kötür idi. Nərdivan tərpənəndə mən cəld nərdivandan tutdum və “yıxıldı” deyə qışqırdım, sonra oğlan müvazinətini saxladı və işinə davam etdi, o, düşənə kimi nərdivanı buraxmadım. oğlan heç nə demədi heç səsini də çıxarmadı. Sadəcə minnət dolu baxışlarla üzümə baxıb gülümsədi. Sonradan bildim ki, bu oğlan nitq qüsurlu imiş. Artıq mağardaydıq. Hərə öz yerini tutmuşdu. Toy, çal-çağır axşamçağı yenidən başlamışdı. Hamı oynayır, hərə öz mahnısını sifariş edir, qohumunlarını oynamağa dəvət eləyir, başından şabaş tökürdü. Mən sakitcə oturub müşahidə edirdim. Qohumlarımız oynamağa çağırdı. Arvadlı- kişili, uşaqlı- böyüklü hamı oynamağa çağırdı oynamadım. Xalam da neçə dəfə çağırdı. Yanımda oturanda da böyrümdən dümsüklədi yenə oynamadım. Bir də gördüm günorta nərdivanla çardağa çıxan oğlan gətirib mənə bir qalaq pul uzatdı. Mən götürmək istəməyəndə anası işarə etdi ki, götür. Oğlu gedəndən sonra qulağıma pıçıltı ilə dedi ki,” a qızım mənim oğlum danışa bilmir, uşaqlar qırağa çəkib döyüb əlindən almaqdansa sən götür o pulları”. Dedim, ” xala mən istəmirəm, gəl, otur yanımda, sənə verəcəm pulları. ” Oğlan hər dəfə pulu gətirirdi, mən də o gedən kimi pulu anasının ovcuna basırdım. Bir də gəldi ki, sənə verdiyim pulları göstər ( onun işarələrinin mənasını anası deyirdi mənə) mən də xalamın günorta mənə verdiyi bir şirvan pulu şalvarımın arxa cibindən çıxarıb göstərdim. Oğlan inandı. Yenə getdi şabaş yığmağa, yenə gətirib hamısını mənə verdi. Mağarın axırlarına yaxın gördüm beş -altı gənc həmin bu oğlanı kənara çəkib mübahisə edirlər. gənclərin dediklərindən eşitdim ki( hamı qulaqlarımdan şikayət edir ki darı dəlir) ” duxun çatır oynamağa çağır, görək səni sayib oynayacaq.” Öz aralarında mərc gəldilər. Bir neçə dəqiqə sonra həmin o nitq qüsurlu oğlan mənə yaxınlaşdı. Oynamağa çağırdı. Mən də dəvəti tezcə qəbul edib oynadım. O an onun gözlərindəki xoşbəxtlik qığılcımları, yerə- göyə sıxmayan sevinci məni sevindirdi və qürurlandırdı. Ərtafdakı mərci uduzmuş gənclərin məyus və qəzəbli baxışları isə hələ də xatirimdədi. İstədim ki, Allahın bu gözəl bəndəsinin kişi qüruruna toxunmaq istəyən gəncləri həmin oğlanın qələbəsi ilə cəzalandırım. Xoşbəxtəm ki, indiyə kimi heç kəsin qüruruna toxunmamışam, heç kəsin duyğularına qarşı sayğısızlıq etməmişəm vicdanım rahatdı… Siz təsəvvür belə edə bilməzsiniz ki, toyun səhəri kənddə nə nağıllar, nə əfsanələr danışılmadı. El ozanlarının eşq dastanları kənd arvadlarının dastanlarına çata bilməz….Bu arada xalam da çox əsəbləşmişdi ki, mən çağırdım gəlmədi, o lal uşaq çağıranda oynadı, indi camaat ağzına gələni danışacaq. Gecə evə gəldim, bu olanları əziz nənəmə danışdım. Dedi düz etmisən. Qəlbimin dərinliyində bilirdim ki, düz etmişəm. Amma nənəmin dəstəyi və anlayışını ondan başqa heç kəsdə görmədim. Məkanın cənnət olsun. Ruhun qarşısında baş əyirəm, Şafanam… Hər dəfə o oğlan yadıma düşəndə xoşbəxt olmağı üçün dua edirdim. Bu yaxınlarda eşitdim ki, bir nitq qüsurlu qızla ailə qurub. sağ- salamat , nitq qüsuru olmayan ekiz uşaqları var, bir qız , bir oğlan. Sevincdən gözlərim doldu. Ürəyimdə sadəcə “şükürlər olsun, Tanrım ” dedim…
Külək səngiyən kimi qonşu həyətdən boğuq bir səs gəldi:
– Bu dəqiqə səni öldürəcəm, itin qızı, neçə dəfə demişəm o donqar adamla danışma?
Ardınca da Çiçəyin səsi ətrafı başına götürdü:
– Kömək edin, ay qonşular, bu vicdansız məni öldürmək istəyir…
Aydın səsi eşidən kimi küçəyə çıxdı. Anası narahat halda dedi:
– Hara gedirsən, ay bala, gecə düşür, hava da soyuyub.
Aydın arxaya baxmadan dedi:
– Ana, geciksəm, bu kopoyoğlu qızı öldürəcək.
– Hansı qızı, ay bala, sən nədən bəhs edirsən? – Səmayə xala indi daha bərk narahatçılıq keçirtdi.
Aydın əlinin işarəsi ilə anlatdı ki, qoy gedim o qızı xilas edim, gəlim, hər şeyi sənə başa salacam.
Aydın sürətlə qonşu həyə qaçdı. Elə getdi ki, deyərdin, yanından sürət qatarı ötdü. Həyətə çatanda gördü ki, Səməd bıçağı bacısının boğazına endirir. Cəld hərəkətlərlə özünü ona çatdırdı, məqsədi bıçağı onun əlindən almaq idi. Səməd dirsəyi ilə onu itələmək istədi, ancaq bıçaq bacısının yanağını cızdı. Aydın güclü bir həmlə ilə Səmədi sanki ağuşuna aldı, sağ əli ilə onun biləyini sıxdı, gücün təsirindən Səməd bıçağı əlindən atdı. Bu dəfə bacısına yalın əllə zərbə endirmək istədi, lakin Aydın bu həmləyə də qarşılıq verdi, Aydını tamamilə tərksilah etdi. Həyətə doluşan digər qonşular yanağından qan axan Çiçəyi küçəyə çıxartdılar. Aydının anası da orada idi, o, Çiçəyi sanki qonşu qadınların əlindən dartıb aldı, qoluna girib evinə apardı. Aydın və digər qonşu kişilər Səmədi sakitləşdirməyə çalışırdılar. O da özünü kimlərəsə göstərirmiş kimi deyirdi:
– Buraxın məni, onu tikə-tikə doğrayacam.
Aydın qəfildən dilləndi:
– Ayıbdı, görən-eşidən bacın haqqında nə düşünər? Utanmırsan?
Başqa bir qonşu kişi soruşdu:
– Axı sən o qızı niyə öldürmək istəyirsən? Axı o, neyləyib ki?
Səmədin ağzı köpük bağlamışdı, ağzını marçıldada-marçıldada dedi:
– Nə edəcək, neçə dəfə dedim ki, o donqar oğraşla danışma, bayaq gəlib görürəm ki, yenə onunla danışır.
Yaşlı qonşu kişi dedi:
– Ay oğul, bəlkə bir-birlərini sevirlər?
Səməd dəli kimi oldu:
– Nə? Nə sevmək? Yüz bacım ola, yüzü də yurdda qala, birini də o itə vermərəm.
Kişi dedi:
– Günahdı, bala, belə eləmə. Özünü qoy o it dediyin adamın yerinə, sənə qarşı belə sözlər deyilsə, xoşun gələr?
Səməd bir az susdu, sonra dedi:
– Mən heç kimin qızına, anasına-bacısına söz demirəm ki, nəsə də desinlər.
Aydın dedi:
– Yaxşı, sakitləş, hirsin soyusun, sonra bir yerə yığışıb məsələyə aydınlıq gətirərik.
Səməd acı baxışlarla Aydını süzdü, ancaq nədənsə bir söz demədi, qəfildən süstləşdi. Qonşular da onu evə apardılar ki, daha dərindən sakitləşdirə bilsinlər. Beləcə, aradan iki saata qədər vaxt ötdü. Aydın hiss etdi ki, Səməd bacısının harda olduğunu bilmək istəyir, dərhal dedi:
– Sən narahat olma, Çiçək bizdədir, onu anam apardı bizə. – Gözlərini Səmədə bərəltdi: – Nə baxırsan, o da mənim bacım. Hara getməli idi, küçədə qalmalı idi, ya da burda qalmalı idi ki, sən də vurub öldürəsən?
Səməd susdu. Ancaq gözlərindəki məna ilə Aydına minnətdarlıq etmək istədi. Aydın bunu hiss etdi, gözlərini qıyıb ona baxdı, dedi ki, narahat olma, bacın bizdə qalacaq anamla, mən də burda qalacam səninlə sabaha qədər.
Vaxt sürətlə ötdü. Gecə necə keçdi, bilən olmadı. Qonşular çoxdan evlərinə dağılışmışdılar. Səmədin yanında təkcə Aydın qalmışdı. Xoruzun ilk banı hər ikisi yuxudan ayıldı. Səməd dedi:
– Aydın, sağ ol, yuxuna haram qatıb burda mənimlə qaldın. Məni bacı qatili olmaqdan qurtardın. Minnətdaram. İndi get evinizə, Çiçəyə də de ki, gəlsin. Söz verirəm, ona toxunmayacam.
Aydın qəribə tərzdə Səmədi süzdü:
– Sənə necə inanım, Səməd?
Səməd özünə inam qazanmaq üçün dedi:
– Yaxşı, qoy ananla, səninlə birlikdə gəlsin. Ona əlimi də toxundurmayacam.
Aydın dedi:
– Bax, mənə söz verdin. Sonra bir peşimançılıq yaratma.
– Narahat olma, Aydın. Sənə kişi sözü verirəm.
Aydın tam əmin olduqdan sonra evlərinə getdi. Aralarında cəmi iki ev vardı. Evə çatanda gördü ki, anası süfrəyə çay düzür, Çiçək də ufuldaya-ufuldaya yanağının yarasına örtük qoyur. Qapını möhkəm örtdü ki, onun gəldiyini hiss etsinlər. Çatan kimi dedi:
– Sabahınız xeyir.
Anası salam vermədən soruşdu:
– Neylədiniz, ay bala? O dəlini necə sakitləşdirə bildiniz?
Aydın dedi:
– Birtəhər, ana. Sabaha qədər yanında keşik çəkdim ki, bir dəlilik etməsin.
– Yaxşı etdin, ay oğul, qorxdum, sənə bir xətər toxunar.
– Narahat olma, sənin Aydının o qədər də əfəl deyil.
Anasının gözlərinə təbəssüm qondu. Çiçək də gözləri ilə Aydına minnətdarlıq etdi. Birlikdə çay içdilər. Bir tikə çörək yeyəndən sonra Aydın üzünü Çiçəyə tutub dedi:
– Çiçək, qardaşın dedi ki, evə gəlsin. And içdi ki, əlimi də toxundurmayacam ona.
Çiçəkdən qabaq səmayə xala dilləndi:
– Sən deyirsən, ay oğul, o, dəlinin biridir, ona inanma, çox da söz verib, and içib.
Çiçək də evə getməkdən qorxdu. Ancaq ömrü boyu burada qalmalı deyildi. Dedi:
– Qoy nə edir-etsin, mən evə gedəcəm.
Aydın dedi:
– O, səni nə üçün öldürmək istəyirdi? Nə xətan var axı?
Çiçək başını aşağı salıb dedi:
– Bir-iki dəfə Akif mənə zəng vurub müəyyən məsələlər barədə nəsə soruşmuşdu. Ona görə məni öldürmək istəyir.
– Hə, nə olar, adam adamdan söz soruşar da. Buna görə mütləq bıçağa əl atılmalıdır?
Səmayə xala təlaşla dedi:
– Yox, qızım, mən səni o dəlinin yananı buraxmaram.
Aydın dedi:
– Ana, narahat olma, biz də onunla bərabər gedəcəyik.
Səmayə xala duruxdu, dedi:
– Nə deyirəm, ay bala. Necə məsləhətdir.
Beləliklə, Aydın, anası və Çiçək təxminən bir saatdan sonra Səmədin yanına getdilər. Darvazanın qapısı açıq idi. Aydın içəri keçən kimi möhkəm səslə Səmədi səslədi:
– Səməd, evdəsən? Biz gəlmişik.
Səməddən səs gəlmədi. Aydın bir də soruşdu:
– Səməd, evdəsən? Biz gəlmişik.
Yenə səs gəlmədi. Aydın bu dəfə narahat oldu, düşündü ki, Səməd özünə nəsə edər. Cəld hərəkətlərlə evə qalxdı. Otaqları bir-bir gəzdi. Evdə heç kimi görmədi. Eyvana çıxıb dedi:
– Səməd evdə yoxdur. Görəsən, səhərin bu çağı hara gedə bilər?
Səmayə xala da çiyinlərini çəkdi. Qəfildən Çiçək qışqırdı:
– Akif… O, tam əminəm ki, Akifi döyməyə gedib. – Üzünü Aydına tutdu: – Qurban olum, qardaş, özünü tez Akifgilə yetir, amandır, durma.
Aydın sanki indi ayıldı, Çiçəyin səsi qulaqlarında əks-səda verdi. Anasına dedi:
– Sən qızdan muğayat ol, onu burada tək qoyma. Apar bizə. Mən gedim görüm bu dəli hardadır.
– Yaxşı, ay bala, ancaq ehtiyatlı ol.
Aydın küçəyə çıxan kimi üzüaşağı götürüldü. Beş-on dəqiqədən sonra Akifgilin evinə çatdı. Burada əməlli-başlı sakitlik idi. Küçədə heç it də yox idi. Aydın düşündü: bu axmaq hara gedə bilər axı? Elə bu fikirdə ikən Səmədin yuxarı küçə tərəfdən gəldiyini gördü. Tez onun qarşısına keçdi:
– Bacıma zəng vururdu tez-tez. Neçə dəfə hər ikisinə xəbərdarlıq etdim, məni adam yerinə qoymadılar. Mən də etməli olduğumu etdim.
– Sən heç bilirsən, nə etmisən? İndi camaat bacın haqqında nə düşünəcək? Nədən onun adına söz çıxartdın?
– Mən lazım olanı etdim, kim nə düşünür düşünsün.
Aydın yuxarı küçəyə sarı boylandı:
– Yaxşı, sən Akifi doğrudan gəbərtmisən?
– Bəs necə, məndə nə vaxt yalan görmüsən?
– Harda?
– Bax o təpənin dalında. Axşamdan demişdim ki, səhər tezdən ora gəlsin. O da gəldi.
Aydın yuxarı küçə tərəfdəki təpəyə sarı qaçmaq istəyəndə qəfildən Səməd dedi:
– Dayan, əvvəlcə məni dinlə.
Aydın dayandı. Səməd cod sifətini ovuşdura-ovuşdura dedi:
– Mən burdan birbaşa polis idarəsinə gedirəm. Könüllü təslim olacam. Anana de ki, Çiçək ona əmanətdir. – Baxışlarına məsum bir acizlik çökdürdü.
– Yaxşı, deyərəm. – Bir anlıq duruxdu, dedi: – Niyə özünü bədbəxt elədin Səməd? Allah bilir, nə qədər iş verəcəklər sənə.
Səməd başını yellədi, dedi:
– Sən məni boş ver, bacımdan muğayat olun.
Aydın hiss etdi ki, Səməd daha nəsə demək istəyir, soruşdu:
– Sözlü adama oxşayırsan. Hiss edirəm ki…
– Hə, Aydın, düz hiss etmisən, mən o donqar oğraşı bacıma görə öldürməmişəm.
Aydını təəccüb götürdü:
– Nəyin üstündə öldürdün onu?
– Sirac kişinin qızına görə. Mən onu sevirəm. O kopoyoğlu da imenni gedib o qıza eşq oxuyub. Neçə gün idi qız da nə zəngimə cavab verir, nə də görüşə çıxmırdı. Bu, bəs etmirmiş kimi, o donqar oğraş bu yandan da mənim bacıma zənglər vururdu. Neynim, dözə bilmədim, şeytan məni çaşdırdı. – Gözlərini küçənin o ğaşındakı boşluğa zilləyib dedi: – Nə isə. Olan oldu. Səndən son ricam, bacımdan muğayat olun. Onun məndən başqa heç kimi yoxdur. Onu sizə əmanət qoyuram.
Aydın dedi:
– Allah köməyin olsun. Gərək sən bu səhvi etməyədin. Bu boyda kəndə qızmı yox idi?
– Get, gör o itin leşini çaqqal-çuqqal yeməyibsə, ailəsinə xəbər et, aparıb atsınlar çuxura-zada.
Aydın sürətlə təpəyə sarı qalxdı. Aranı zəif duman basdı. Akifin meyitini görəndə tam inandı ki, Səməd dediyini edib. Özünü itirmədi, tez anasına zəng vurdu, dedi ki, təcili Çiçəyi kənddən çıxart, Səməd o donqabel Akifi bıçaqla qətlə yetirib. Bəlli ki, bu dəqiqə onun adamları evi basacaq. Qurban olum, təcili kənddən çıxın. Yoxsa qızın başına oyun açarlar.
Səmayə xala da ötkəm qadın idi, özünü itirmədi, Çiçəyə dedi ki, qardaşın şəhərdə iş tapıb, bir müddət orada qalacaq. Mən də səni burada saxlaya bilmərəm, camaat nə deyər. Gəl səni Bakıya – bacımgilə aparım, bir müddət orada qal. Bacım da təkdir, bir-birinizə həyan olarsız.
Çiçək xoşagəlməz bir hadisənin baş verdiyindən duyuq düşdü, and-aman etdi ki, Səmədə nə olub, ya da o, nə edib? Səmayə xala da dedi ki, bu dəqiqə dialoq qurmağa vaxt yoxdur, biz təcili buranı tərk etməliyik. Yolda sənə nə olduğunu deyərəm.
Çiçək təlaş içində üzüldü. Səmayə xala maşını işə saldı, Çiçəyi də götürüb sürətlə şəhərə doğru şütüdü.
Səməd isə könüllü polisə təslim oldu.
Kəndi ağlaşma səsləri bürüdü. Akifin adamları elə ah-nalə qopartdılar ki, eşidənin bağrı yarılırdı. Qohumlardan bir qismi dərhal Akifin yaşadığı evə cümdü, evi sanki bombardman etdilər, həyətdə-baca bir islahat qalmadı. Fəqət nə Akifi tapdılar, nə də Çiçəyi.
Aydın yol boyu öz-özünə dedi:
– Çox şükür, qızı tapmadılar. Allah bilir, nə edərdilər.
Gizli baxışlarla şəhərə doğru şütüyən maşının arxasınca baxdı…
