Qəmbər Heydər (Qəmbərəli İbrohimov, 1953) Qəmbər Heydər – tanınmış özbək şairi, publisisti və ziyalısı – 1953-cü ildə Namangan vilayətinin Yangiqo‘rg‘on qəsəbəsində dünyaya göz açmışdır. O, orta məktəbi 1971-ci ildə başa vurmuş və 1986-cı ilə qədər Namangandakı “Avrli va shoyi to‘qimalar” fabriki ilə yanaşı, Daşkənddəki toxuculuq kombinatlarında ekspeditor kimi çalışmışdır.
Yaradıcılıq eşqi onu filologiya elminə aparmış, Daşkənd Dövlət Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsini müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. Təhsilini başa vurduqdan sonra, Daşkənddəki 26 və 14 nömrəli məktəblərdə özbək dili və ədəbiyyatı fənnindən dərs deməklə yanaşı, Respublikanın nüfuzlu qəzet və jurnallarında zamanın aktual problemlərinə həsr olunmuş publisistik məqalələri ilə çıxış etmişdir.
Doğma kəndinə qayıdan Qəmbər Heydər 1990-cı ilin 1 avqust tarixindən etibarən “Mehnat bayrog‘i” (Əmək Bayrağı) rayon qəzetində mədəniyyət şöbəsinin müdiri vəzifəsində jurnalist fəaliyyətinə başlamışdır. Ardınca Namangan vilayət televiziya və radio şirkətində müxbir və baş müxbir kimi çalışaraq, söz sənətinə daha dərindən bağlanmışdır.
Jurnalistik istedadı, təşəbbüskarlığı və prinsipiallığı sayəsində o, 1997–2007-ci illər ərzində “Yangiqo‘rg‘on hayoti” qəzetinin baş redaktoru kimi çalışmış, rayonun yeganə nəşrini yüksək səviyyəyə qaldırmışdır. O, həm Özbəkistan Yazıçılar Birliyinin, həm də Jurnalistlər İttifaqının üzvüdür.
Qəmbər Heydər bir sıra poetik və nəsr kitablarının müəllifidir. Onun qələmindən çıxan “Katta yo‘lga tutash so‘qmoqlar” (həmmüəlliflikdə), “Barhayot siymolar”, “Sen bahorim guliysan”, “Azim daryo irmoqlari” (bioqrafik toplusu), “Izhor yoxud ko‘ngil mavjlari”, “Meni kechir, qizim…”, “Bir shoda marjon” və “E’tirof, e’tibor, e’zoz” kimi kitabları ədəbiyyatsevərlərin dərin rəğbətini qazanmışdır.
Onun şeirləri və hekayələri illər boyunca rayon, vilayət və respublika qəzetləri ilə yanaşı, “Tamaddun” jurnalı, “XXI Asr Namangan adabiy bostoni” antologiyası, “Mashrab belanchagi” və “Mehr chashmalari” adlı topluslarda da çap olunmuşdur.
Hazırda o, sərbəst yaradıcılıqla məşğul olan, tükənməz ilhamla yaşayan və yazan ziyalıdır. Qəmbər Heydər “Özbəkistan Müstəqilliyinin 10 illiyi”, “Müstəqilliyin 30 illiyi” və “Amir Teymur” döş nişanları ilə təltif olunmuşdur.
İLLƏR ÖTÜR…
İllər ötür biri birini qovalayır, Kim doğulur, kim isə bu dünyadan gedir. Sədaqətsiz həyatın cığırında Biri dik addımlayır, biri əyilir…
İllər ötür, təqvimlər də dəyişir, Hər gün bir vərəq uçar ömrüm kitabından. Mən var-dövlətə könül vermədim, Nə yazılıbsa qismətim, yaşayıram bu yurdumda.
İllər ötür, saçlarım ağarır, Sanmaq olmur neçə dərd gəlib-keçib. Bəzən qəmli, bəzən sevincli yaşayıram, Hər dərs öyrədir həyat çiynimdə bir yük kimi.
İllər ötür, arzum dolmaz, Yuvamın içində hələ də boşluq var. Quru çörəyə də möhtac qalsam da, dostum, Namusumu, arımı qorudum hər an, hər qar.
İllər ötür, ey həyat, yolların dolaşıq, Sınavların bitməz, çoxdu hələ də. Qoy mənim yolumu ayır düşməndən, Dualarım budur — nicat yalnız Səndə!
DARIXIRAM
Gecəm yuxusuz, gözümə yuxu düşməz, Xəyallarım ulduz kimi dağılır. Könlüm yanar, özümə gələ bilmərəm, Xatirələr vərəq-vərəq açılır… — Anacan, Sizsiz çox darıxıram…
Qucağınız göylər qədər geniş idi, anam, Sözləriniz dua qədər müqəddəs idi, anam. Əliaçıq, ürəyi dəniz, Hotəmdən də səxavətli, Elə buna görə yolumuz düz idi, anam. Anacan, Sizsiz çox darıxıram…
Boyumuz öncə əlif, sonra dal idi, Sözləriniz sevgi dolu bal idi. İndi sizi hardan tapım, mehribanım, Ömrünüz bizə xatirə, xəyal idi… Anacan, Sizsiz çox darıxıram…
Hər dua üçün əllərin açıq idi, Həqiqətə yönəldən yollar çəkirdiniz. Bir ömür “balam” deyə yaşadınız, Birdən-birə hara getdiniz, niyə getdiniz?.. Anacan, Sizsiz çox darıxıram…
Qara gecələrdən sonra dan doğacaq, Sizi düşünəndə ürəyim geriyə qaçacaq. Qiyamətə qədər yaşayırsınız içimdə, Ömür sürsə də, səssiz, sakit, sonsuz-acı. Anacan, Sizsiz çox darıxıram…
Bəzən bir insanın sözləri milyon könlün sirdaşı, bir misrası min könlün aynası olar. Sanubər Mehman elə bir könül şairidir, ruhun şairəsidir. Onun yazdıqları könüllərə nur, ruha isə hüzur bəxş edir. S. Mehman təkcə duyğuların şairəsi deyil, həm də böyük istedad sahibi, tanınmış özbək şairəsidir. O, təkcə şeir- yazmır – o, düşüncəsi ilə danışır, könüllə toxunur… Onun poeziyasında Mövlana Cəlaləddin Rumi, Əhməd Yəsəvi, Fəridəddin Əttar kimi sufi mütəfəkkirlərinin izləri, ruhu, nəfəsi duyulur. Bu izləri təkrarlamır, bu izlərdə öz sözünü deyir – səmimi, ilahi və könüldən gələn bir dillə. Xüsusilə vurğulamaq lazımdır ki, S.Mehman 19-20 yaşlarından etibarən artıq özbək ədəbiyyatının nəhəng simaları – ədəbiyyatşünas, ədəbiyyat tənqidçisi Özbəkistan Qəhrəmanı, Ozod Şarofiddinov, filologiya elmləri doktoru Nəcməddin Komilov kimi ustadların diqqətini çəkmiş, onların dualarını almışdır. 20 yaşında yazdığı şeirlərə bu kimi ulu ədəbiyyat dayaqları sevgi və böyük etimadla ön sözlər, resenziyalar yazmışlar. Bu isə şairənin fövqəladə istedadının və poeziyasındakı ilahi nəfəsin, halın bariz sübutudur. S.M – öz xalqının ruhunu, millətinin mənəvi dərinliklərini və insanlığın əbədi suallarını könül aynasında əks etdirə bilən bir aşıqdır. Onun səsi bir dövrün səsi deyil, bir çağırışın, bir işığın, bir eşqin səsidir. O, Buxaranın qədim torpaqlarında, Çarzanə adlı bir kənddə doğulub, amma əsl doğuluşu – şeirə könül verdiyi gündür. O gündən etibarən, o artıq “adi bir qələm sahibi” deyil, Tanrının sözlə vəsilə etdiyi könül quşudur. Onun səsi artıq təkcə Buxaranın yox, Azərbaycandan tutmuş Keniya, Belçika, Hindistan, Almaniya, Amerikaya qədər könül coğrafiyalarında səslənir. Şairənin şeirlərində təkcə kəlmə yox, hal var, nəfəs var, Allaha qayıdış var.
Hər kəs öz işinə batır dünyada, Evi, gərdişinə batır dünyada. Könlünü dünyaya satır dünyada, Allahıma varıb, gəlsəm, olarmı? Qəlbimi suvarıb, gəlsəm, olarmı?”
Bu sual – əslində bir şeirin yox, bir ömrün səcdəsidir. Hər misra – bir zikr, hər misra – bir təvəkkül, bir müraciət, bir iç səsi. Bu sətirlərdə Xəyyamın fəlsəfəsi, Ruminin ehtizazı, Nəsiminin yanğısı, Şəms Təbrizinin səssiz harayı ilə yoğrulmuş bir qəlb dərgahıdır. Elə ona görədir ki, onun sözləri yalnız gözlə oxunmur, ürəklə duyulur, ruhla içilir.
Bu misralarda şairə öz varlığını maddi və mənəvi qatlarda sorğulayır. Gül yarpağındakı Haq xətti – yaradılışın təcəllisidir. O, bədənini torpağa əmanət edilmiş ruh kimi təqdim edir və bununla insanın müvəqqətiliyini, amma ilahi mənbəli mənliyini poetik dillə vurğulayır.
Bu bənzətmələr onun eşqi ilahi məna ilə dərk etdiyini göstərir. O, yalnız duyğu halında qalmır – eşqi fəlsəfi və mistik bir yol olaraq izah edir. Mövlanə və Şəmsin fəlsəfəsinə istinad etməsi poetikasına sufilik işığı qatır.
“Eşq ilə bəlanı nikahlandırdım, Aşıqsən – mübarək, Şəmsi Təbrizim!”
Bu misra isə şairənin eşqə fədakarlıqla boyun əyməsini, dərdi gözəlliklə qəbul etməsini bildirir. Onun üçün eşq – fəlakətin özü deyil, fəlakətin gözəlləşdiyi, ruhun saflaşdığı yoldur.
Bu sətirlərdə şairə qadın olaraq yalnız sevən deyil, həm də sevdirən, öz ətrinə bihuş edən, Leylinin nəfəsi kimi tənha, lakin sehrli bir varlıq kimi özünü təqdim edir. Buradakı metaforalar – qəbir, uçuş, bihuşluq – onu həm mistik, həm də ehtiraslı bir poetik obraz kimi önə çıxarır.
“Köhnə dəftərləri açmamaq olmur, Köhnə dəftərlərdə qalan dünya bu…”
Bu misralarda zamanın toz basmış səlnaməsi deyil, könüllərdə qalan təqvim var. Bu dünyanı eşqlə dolan, hicranla yoğrulan, övliya ruhu ilə oxşayan bir dünya kimi təqdim edir.
Onun üçün dünya – badədir, amma şərab yox – sevgidən dolmuş bir badədir. S. M yalnız bir qadın şair deyil – qəlbi Allahın nuruna yönəlmiş bir aşıqdır. O, özünü dünyaya satmayan könüllərdən danışır, hər kəsin öz işinə batdığı bir çağda könlünü Tanrıya aparan yollar axtarır:
“Məni sevdiyi gün ağıldan azdı, O bilici, səma – ağsaqqal səma.”
Sənubər xanım həm şeirin naxışkarı, həm könül dülgəri, həm də söz mücahididir.
“Mən meydan içində ürəyi tikdim – Və tikdim ən təzə duyğularımı.” – deyir.
Bu, sadəcə poeziya deyil, könül inqilabıdır. O bu dünyanın səthində yaşamır – o dərinliklərdə nəfəs alır, orada yazır, orada ağlayır, orada dua edir. Şeiri, təsəvvüf , Onun dili,zikr, Onun səsi, könül…
“Sənubər, halını aşiqlər bilər, Eşq üçün dünyadan köçən dünya bu…”
Bu misra ilə öz ruhunu oxşayan hər bir aşığın kimliyini xatırladır. Onunla bir cümlədə olmaq istəyirsən, çünki onun sözü sənə səssiz dua kimi toxunur, sən də onunla şeir oxumursan – könül ibadətinə durursan. Və nəhayət, o öz varlığını belə tərif edir:
“Sevməyəndən əvvəl Məcnun idim mən, Sevdiyimdən sonra oldum Sənubər.”
Bu misra onun həyat fəlsəfəsidir.
“Sənubər” – sevgidən doğan bir ad, eşqdən yoğrulan bir ömür, sözdə Tanrı axtar an bir könüldür. Nəticə olaraq, S. Mehman poeziyasında həm Qərb romantizmi, həm Şərq sufizmi, həm də qadına xas zəriflik və ilahi sevgi var. Onun misralarında hisslər yalnız duyulmur, həm də izah olunur. Sözlər isə ruhun səması ilə yerin torpağı arasında qurulmuş bir körpüdür. Ən dəyərli olan isə odur ki, bu poeziyada Allaha, eşqə, qadına və insanlığa olan saf bir dua var. S. Mehman — duaya çevrilmiş bir şeirdir. O, “Sözün Vətəni”ni qurub. O vətəndə yalnız könüllər yaşayır, yalnız Tanrını sevənlər, yalnız sevib göz yaşını zikr sayanlar… Və bu ruh sahibi – bizim zamanımızın aşiqlərinə Tanrıdan bir paydır. Əziz və dəyərli oxucular! Leylinəfəs bu şairənin şeirlərinə könül verin, onları sevgi ilə oxuyun, duyun və ən vacibi — səmimi bir qəlb ilə qiymətləndirin. Bu şeirlər öz dəyərini könüllərdə tapacaq.
Cahangir NAMAZOV, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin və Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin üzvü. “Butov Azərbaycan” qəzetinin, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
Sənubər Mehman Buxara vilayətinin Candan rayonunun Çarzanə kəndində anadan olub. 2004-cü ildə Özbəkistan Dövlət Dünya Dilləri Universitetinin beynəlxalq jurnalistika fakültəsini bitirib. Özbəkistan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Şeirləri respublika mətbuatında və Qırğızıstan, Azərbaycan, Türkiyə, Hindistan, Belçika, Keniya, Almaniya və Amerika kimi ölkələrdə dərc olunmuşdur. “Yaşıl ibadətlər”, “Xəyyamsayağı şadlıqlar”, “Eşq Gəlir”,“Sözün Vətəni” kitablarının müəllifi.
Köhnə dəftərləri açmamaq olmur, Köhnə dəftərlərdə qalan dünya bu. Təkcə badə kimi hicranla dolmur, Sevgidən badəsi dolan dünya bu.
Mahnılar oxudum eşqin tarında, Özünü övliya bilən bu dünya. Məşrəbə çevrilib Bəlxin darında – İmandan asılıb, ölən bu dünya.
Ey yar, əllərini əllərimə ver, Ayrılıq – köksümü dələn dünya bu. Gündüzü həsrətdə, gecə yaz şeir, Dünyanı unudan, bölən dünya bu.
Həsrət, get, sinəmə sığmazsan ancaq, Fəqət eşq neyini çalan dünya bu. Əzizim, sevgilim, gözlərimə bax, Sənə tələsməkdə dolan dünya bu!
Sənubər, halını aşiqlər bilər, Eşq üçün dünyadan köçən dünya bu, Hələ sübh kimi xoş mahnılar ilə Vüsal şərbətini içən dünya bu!
GÖZLƏRINƏ ÇÖKÜB ÖLSƏM, OLARMI?
Hər kəs öz işinə batır dünyada, Evi, gərdişinə batır dünyada. Könlünü dünyaya satır dünyada, Allahıma varıb, gəlsəm, olarmı? Qəlbimi suvarıb, gəlsəm, olarmı?
Bir məqam istərəm, məqamdan artıq, Bir aram istərəm, aramdan artıq. Bircə an könlünü et pay, qonaqlıq, Mən onu haylayıb gəlsəm, olarmı? Allaha dayayıb gəlsəm, olarmı?
Səhərlər açılar göyün qapısı, Qafillər yatmaqda qəflət yuxusu. Dəyməyin, qoy yerdə qalsın hamısı, Göylərə baş çəkib gəlsəm, olarmı? Sonra yer şərhini bölsəm, olarmı?
Sənubər, ağaclar gecə ay əmər, Gecə aləm evə məyus çəkilər. Gecə qüssə qəlbi bəxtinə gömər, Mən gülə çevrilib qalsam, olarmı? Könülə çevrilib qalsam, olarmı?
Deyib, demədiyim etirazım var, Çalıb, çalmadığım ürək sazım var. Sənə etmədiyim sonsuz nazım var, Sinəni aç, ora dolsam, olarmı? Gözlərinə çöküb ölsəm, olarmı?
Qamış ağlar neyəm deyə, Üzüm ağlar meyəm deyə. Allahımdan bir saniyə Üzülməz anım var mənim.
Gül sevilib həşəm oldu, Bir damcı su körpəm oldu. Sevdim, nəsibim qəm oldu, Ölməyən canım var mənim!
Gedək, söyləyim zaram mən, “Can”ımda olan “dar”am mən. Yuxundan da kənaram mən, Demək, imanım var mənim.
Dünyaya bax, necə gendir, Gözünə ruhumu endir. Gəl uçaq, qəfəsi sındır, Qanadım, şanım var mənim.
Bu cür ömür – xırda əzab, Xəyyamın min illik şərab. Günəş ağlar, gətirməz tab, Susmayan qanım var mənim!
Başı yaxşı vurdun daşa, Nə çarə var, axan yaşa? Sevməyimdi gələn xoşa, Başqa nə şanım var mənim?
Sənə gəldim, – səni deyə, Dünya vəsli, -günü deyə. Görüb də sev, -məni deyə, Eşqdə xoş anım var mənim.
Sevib, daha qəmgin oldu, Çeşmi-giryanım var nəim. Eşq qaynayan qanımdadır, Ölməyən canım var mənim!
Başdan nəqqaşları çox sevən bədən, Fitrətim zər olsa, qismətim zərgər. Sevməyəndən əvvəl Məcnun idim mən, Sevdiyimdən sonra oldum Sənubər.
Vallah, şövqündəyəm, şövqünəm bu an, Ölü könülə də can bəxş edərəm can. Məni sevdiyi gün ağıldan azdı, O bilici , səma — ağsaqqal səma…
Mən onun ruhundən tökülən əhəng. Səpildim köz rəngli yarpaqlarıma. Sabaha özümdən əskik yaşasam – Asın, verin məni torpaqlarıma!!!
Dayaq verməliyəm yeni ruhuma, Kiminsə köhnəlmiş duyğularını. Vaxt gəldi, səsləmək fürsəti yetdi – Şeir adlı dəyər qayğılarını!!!
Mən meydan içində ürəyi tikdim – Və tikdim ən təzə duyğularımı. Ehtiraslar məğlub etməsin deyə, Ağlayıb atdım mən gülüş varımı.
Gecələr səsləndi, qəlb kövrək, əsər, Onun canındamı, sevgi, qədim iz? Bir gün bu həyatdan getsəm mən əgər, Məndən də qalarmı bircə yeni söz?
Fəna, nəqqaşları çox sevən bədən, Fitrətim zər olsa, qismətim zərgər. Sevməyəndən əvvəl Məcnun idim mən, Sevdiyimdən sonra oldum Sənubər.
Hüzura gəlmədən, getməyim heç – “sağ”, Təkliyə vermədən “sol” istiqamət. Qəlbimə eşq saldın, bu qədər batmaq – Tanrım, göylərində bu necə söhbət?!
Özümə gəlməmiş, gələr bir qayğı, Yenə bir qəm onu edər bartərəf. Öldürüb qoymazmı bu qədər sevgi – Tanrım, pünhanında bu necə söhbət?!
Səndən başqasına gərək deyiləm, Əllərim duada hər səhər, ya Rəbb! Eyvah söyləyirəm, ürəkdən, eyvah – Yerdə, asimanda bu necə söhbət?!
Fələkdən qar yağar, ürəkdən hüzün, Sözü açıq desəm, titrəyər dodaq. Bir hicran vermisən, uzundan uzan, Bir bax, zindanında bu necə söhbət?!
Yar dedim, nalələr çıxdılar üzə, Dost dedim, nadanlar durdular səf-səf. Dost da öz dostuna belə edərmi – Tanrım, məkanında bu necə söhbət?!
Qulsan! – möhür vurdun, itaət etdim, Gül dedin, fəxr etdim, açılıb getdim. Neynək, yad bağlarda yanılıb getdim- İşlək bağbanında bu necə söhbət?!
Tozlandım, barından məhəbbət içəm, Dəryaların var ki, daşarsan əlbət. Sənubər quşunam, uçmağım gəlsə – Tanrım, göylərində – bu necə söhbət?!
Mən kiməm: Gülün yarpağına Haqdan düşən xətt, Torpağa əmanət canam, bədənəm. Min illik aşiqlər etməmiş diqqət, Eşq deyə yaranmış ən surli fənnəm.
Mən kiməm: Səmanın yerə əkdiyi, Əhli-eşqə töhfə, günəşiyəm mən. Züleyxanın Yusif dərdi çəkdiyi, Sevgiyə çevrilən göz yaşıyam mən.
Mən kiməm: Mövlanə Ruminin içdə naləsi Şəmsi Təbrizinin fəryadıyam mən. Anamın ən sadə, müdrik balası, Yaradanın gözəl icadıyam mən.
Mən kiməm: Qönçələr eşq deyə, buraxdığı iz, Allah dediyində sədasıyam mən. Min illik bir qəlbin önündə aciz, İşıqlar, həsrətlər ədasıyam mən.
Mən kiməm: Məcnunun göylərdə ahı, Leylinin alınmaz qisasıyam mən. Həzrəti Əyyubun ibadət çağı, Allaha edilən duasıyam mən.
O dua üzündən dünyaya gələn – Dünyanın səmimi duasıyam mən. Bir anda min dəfə daşıb tökülən, Bir könlün ən məsum dəryasıyam mən.
Ey fələk, əlindan dad çəkməyim yox, Hər nə göstərmisən, şeydasıyam mən. Qismətlə, əzəldən gül ilə bitən – “Sənubər” adlanan inşasıyam mən.
Baxışlar, pıçıltı – qədim vaxt dindi, Ey mənim bəlakeş, ağlayan gözüm. Bizim bu sevdamız mübarək indi, Aşiqsən – mübarək, Şəmsi Təbrizim!
Dünyanı alovlar içinə aldıq, Nə ağlımız qaldı, nə ani sezim. Aləmə çarəsiz qovgalar saldıq, Məşuqsan – mübarək, Şəmsi Təbrizim!
Kimlərdən qlımayıb qədim dəlilik, Bunca güvənirsən göylərə, gözüm. Mübarək bu halın, adın üstəlik, Aşıqsən – mübarək, Şəmsi Təbrizim!
Bizdən qalasıdır dünyaya ələm, Allahım, bizimçün ver ona dözüm. Diz çök qarşımızda, ey müqəddəs qəm, Aşiqsən – mübarək, Şəmsi Təbrizim!
Qanıma susadı ah, bu ayrılıq, Gəlirsən, indi gəl, ey qan əzizim. O qədər gözəlsən, ey gözəl varlıq, Məşuqsan – mübarək, Şəmsi Təbrizim!
Hal ilə sevdanı bir adlandırdım, Dəlimdir başıma çıxan o kəsim. Eşq ilə bəlanı nikahlandırdım, Aşiqsən – mübarək, Şəmsi Təbrizim!
Xülasə Mən hara gedim, ürək İşarə etməyəndə? Dağla torpaq, gillə su, Köz bərə etməyəndə.
Xar olardımmı bunca, Zar olardımmı bunca? Mənə bircə yol baxıb Qəlb parə etməyəndə.
DAĞLAR (Dağlara xitabən üçüncü şeiri) Tarix səhnəsində yetişdi zaman, Başlanmış bu çağın mübarək, dağlar! Hələ nə zəfərlər gözləyir bizi, Qutlanmış novrağın mübarək, dağlar!
* * * Dövranın gərdişi döndü, dəyişdi, Davadan doğulan ərlər yetişdi, Didilmiş yaralar tutdu, bitişdi, Üç rəngli duvağın mübarək, dağlar!
* * * Nə vaxtdır yol-iriz bağlı qalmışdı, Qoynunda yağılar məskən salmışdı, Canımı sağalmaz bir dərd almışdı, Sayalı qonağın mübarək, dağlar!
Ağstafanın Dağ Kəsəmən kəndindəyəm hal-hazırda. Farizin doğulduğu kənddə. Burada hər şey susur… Amma bu sükutun içində bir fəryad var. Qışqırmır, amma ürəyi parçalayır. Elə bil bu kəndin torpağı danışa bilir danışır, amma yalnız anlayana. Burada bir şəhid doğulub. Bu torpaqda ilk dəfə yeriyib, burada ilk dəfə “ana” deyib. Uşaq gülüşü ilə dolub bu küçələr. Amma indi həmin küçələr səssizdir. Ağaclar başını aşağı salıb, elə bil utanır nəyinsə qarşısında. Elə bil kəndin nəfəsi tutulub… Fariz bu kəndin ümidiydi. Bəlkə də hər kəsin anası öz balasını ona bənzədirdi. Çünki o, təkcə ailəsinin yox, bir xalqın oğluydu. Sadə, sakit, təmiz bir ömür yaşadı. Amma böyük bir ad qoydu getdi Şəhid adı. O ad indi bu kəndin ən uca yerindədir. Bu kənddə hər daşın, hər çayın, hər ağacın bir adı var Farizin adıyla. Çünki şəhid olan birinin doğulduğu yer, artıq sıradan kənd olmur. O kənd müqəddəsləşir. Farizin kəndində olmaq qürurdur… Amma bu qürur sinəni dağa döndərsə də, içində daimi bir ağrı qoyur. Çünki şəhidin kəndində nəfəs almaq belə başqa cür olur. Adam danışmağa utanır. Sanki səsini qaldırsan, ruhunu incitmiş olacaqsan. Bu kənd artıq sadəcə bir kənd deyil. Bu kənd Vətəndir. Çünki burada bir şəhid doğulub. O Şəhidi unutmayın.
Səhər tezdən yuxudan oyananda haradansa yadına dağlar, yaylaqları düşdü. Fikirni nə qədər cəmləşdirsə də, xəyallarını indiki ana, bu günün gərgin iş rejiminə çəkib gətirə bilmədi. Qəribə duyğular keçirirdi. Bu duyğular axaşam gördüyü qarma-qarışıq yuxuların təsirindən yaranmışdır. Lakin bu duyğular da onun yaylağa getmiş, xəyyalarını yığıb real indiyə gətirə bilmirdi. Sanki çoxdandır düşüncə, hisslərin və ağır işin altından çıxıb qaçmış xəyyalar canlarını qurtarıb yaylağa çıxmışlar.
-Günortadan xeyli keçmiş quzuları otarmağa aparırdı. Hələ isti olduğundan, quzular başlarını bir birlərinin kölgəsinə salıb, ağır- ağır gedirdilər. Sanki isti otlamaq həvəsini qızdırb, buxarlandırmışdı. Onların indiki halı ilə axaşmçağının sərinindəki hərəkətli vəziyyətləri arasındakı fərqi günəşin müdaxiləsi yaradırdı.
-Demək ki, günəş təkcə hərəkətverici qüvvə deyil, həm də sakitləşdirici, dayandırcı qüvvəyə malik imiş.
-O da əlindəki anasının tikdiyi məktəb çanatsı rolu oynayan içi kitabla dolu olan ağ torbanı gah bir- gah da digər əlinə keçirib, quzuların arxasıca gedirdi.
Birazdan təpəni aşdılar, quzular yavaş-yavaş yayılıb otlamağa başladılar. Vəli də torbasını açıb, kitablarını balaca bir daşın üstünə yığdı. Tarix kitabını vərəqləməyə başladı. Ona qəribə gələn o idi ki, kənddə bu kitabı oxuyanda gözü önündə canlanan hadislər bir cür, burada-dağlarda oxuyanda isə başqa cür mahiyyət kəsb edirdi. Sanki, dağlar tarixə, keçmişə daha yaxın idi, buradan daha aydın görsənirdi. Elə seçdiyi, daha doğrusu arzusunda olduğu hüquq fakültəsi haqqında düşüncələri də buradan fərqli görsənirdi. Buradan baxanda hüquq işçisi daha uca, sərt , eyni zamanda da təbii, saf dərk olunurdu. Ağlına gəldi ki, quzuları lap yuxarı, ən hündür yerə çıxarsa, orada tarix və başqa kitablarını oxusa, nə cür anlayar?
Əvvəl bu fikirinə gülməyi tutdu, amma sonra buna daha çox inanmağa başldı və quzuların yönünü yuxarı doğru yönəltdi.
-Ay Vəli, niyə durmursan, işə gecikirsən axı? Həyat yoldaşı Şəhlanın səsindən elə bil xəyyaları ürküb, yaylaqdan indiki yerə gəldi, ordan da tez işə getdi. Mürəkkəb olmasa da dolaşığa salınmış bir cinayət işinin istintaqı yekunlaşmış, məhkəməsi gedirdi.
Dağ kəndlərinin birində sürücü aftomobili yuxardın aşağı öz xoduna buraxmış, qəfil döngədən çıxan velisopedlə işə gedən fəhləni vurmuşdur. Fəhlə ağır vəziyyətdə bir neçə gün rayon xəstəxanasında reanimasiyada koma vəziyyətində qalsa da, beyni bərk zədələndiyindən onun həyatını xilas etmək mümükün olmamışdır.
Sürücünün atası, qardaşları və əmisi əl çəkmirdilər ki, bu qəzadır, qəsdən etməyib və s. ona görə də həbs oluna bilməz. Onlar hakimi və vəkili də sanki ələ almış, ya yoldan çıxarmışlar. Onlar da bütün yüngüləşdirici halları, eyni zamanda sürücü mütəhhimin 3 övladı olduğunu, ilk belə hadisə törətdiyini nəzərə alaraq, hər vəhclə kömək etməyə çalışırdılar.
-Nə etdilər, barışdıra bildiz Məmmədlə Füzulini? Yoldaşının qabağna çay qoyan Şəhla soruşdu. Vəli adəti üzrə qatığın üzündən qaymağını çay qaşığı ilə yığıb, ağzına qoydu, gözlərini qıyaraq dedi:
-Niyə barışmalıdırlar ki?
-Ona görə ki, Nurunun da 3 körpə balası var, o gedib içəridə yatsa, kim baxacaq onlara? Həm də Nuru çox ağıllı oğlandır deyirlər, heç kimlə ədavəti olmayan, sakit adamdır. İndi bir hadisədir də, qəzadır, taledir, ondan qaçmaq olmaz ki… Bir də nəzərə al ki, Məmməd və qardaşı Əbülfəz Nuru kimi deyillər. Əbülfəz özü bir neçə dəfə həbs edilib, çox inadkar və icəşkəndir. Sonra sənə zərər verə bilərlər.
Vəli çayından iki qurtum içib, bir anlıq gözlərini yumdu. Düşüncələri yenə ixtiyarsız yaylağa getdi. Quzlar daşlı, çınqıllı, sərt yoxuşla otlaya-otlaya yuxarı qalxırdılar. Lap yuxarıdakı, həmişə şıltaqlıq edən, quzuları dalına salıb, ora-bura çəkib aparan ağ telli, ala- bula çəpişin ayağı altından çıxan daş sürətlə aşağı yuvarlanıb, bir kürəqulaq quzunun böyründən necə dəydisə onu elə bil ildırım vurdu, yanı üstə yıxılıb, can verməyə başladı. Vəli əvvəl bilmədi neyləsin, ama tez özünə gəlib, onu mundar olmasın deyə başını kəsdi.
-Nə fikirləşirsən? Axır vaxtlar yaman düşüncəlisən, elə bil bu dünyanın adamı deyisən … – Şəhla dedi.
-Nə fikirləşməliyəm, heç nə. O gün Məmmədgil yas yerinə getmişdilər, dil-ağız eləməyə. Füzuli yaxşı edib, ki hamısını qovub, camaatın içində biabır edib. Sonra ona kiminləsə sifariş edib, pul təklif ediblər. Onu da rədd edib. Dünən də mənə sifariş göndərmişdilər. İyrmi min manat…
-Sən yaxşı düşün: İyrmi min manat… Qızımızın cehizlərinə pul düzələr, 3 uşaq uzun müddət atasız qalmır, özünə düşmən qazanmırsan. O biri tərəfdə isə onsuz da dünyasını dəyişmiş insana faydası olmaycaq qərar. Şəhlanın bu sözlərinə qulaq asa-asa evdən çıxan Vəli gülmsəyərək dedi:
-Narahat olma, pis düşünməyəcəm.
Məhkəmə başlamışdır. Bir neçə şahid dindiriləndən, vəkil danışandan sonra söz prokurora verilmişdi. Vəli ayağa qalxdı, əvvəl hakimlərə, sonra vəkilə, müttəhimə, müttəhimin qardaşlarına, əmisnə daha sonra isə Füzuliyə diqqətlə baxdı.
Hakimlər və vəkil baxışları ilə sanki deyirdilər ki, a kişi, gəl daşı tök ətəyindən, ortada filan qədər pul var, bizə mərdiməzarlıq etmə. Müttəhim ona zindan qapsı kimi baxırdı. Məmməd və qardaşı Əbülfəs isə, ilan kimi qıvrılıb, tmsah kimi ölü, amma dibi qəzəbli gözlərlə baxırdılar. Füzuli isə Vəliyə neytral, sanki heç nə düşünmədən, fikirləşə bilməyən beyindən gələn impulsların yaratadğı ifadə ilə baxırdı. Vəli təkrar çönüb müttəhimə baxdı, ona sanki elə gəldi ki, o vaxt yaylaqda ayağı altdan daş çıxıb quzunu öldürən həmən erkək çəpiş baxır. Onun gözləri ona görə yadında qalmışdır ki, həmin hadisədən bir-neçə gün sonra obaya qonaqları gəlmişdir. Babası da onu göndərmişdi ki, get bir çəpiş gətir, qonağımıza kəsək. O yolda heç nə düşünmədən, həmən ağ telli çəpişi seçmişdir.
Quzular zirvəyə çatmışdır. O çəmənlikdə ağzı üstə uzanıb, tarix kitabı oxuyurdu, hərdən də ən böyük arzusunun gerçəkləşəcəyi anlar göz önünə gəlirdi. Amma ona çox maraqlı idi ki, doğurdan da zirvələr tarixə, keçmişə daha yaxındır. Burdan yaxınlar-uzaqlar, hər şey daha aydın görsənir. Hakimin qəsdən öskürməyi, onu fikirdən ayıltdı. Sərt və ötkəm səslə:
-Cinayət baş veribsə, mütləq cəzası olmalıdr. Heç bir yüngülləşdirici hal ola bilməz. Cəzalar təkcə baş verən cinayət hadisəsi üçün kəsilmir, həm də gələcəkdə olacaqların qarşısını almaq üçün kəsilir. Mütəhimə 8 il 6 ay iş istəyirəm. Zaldakıların səsi batmışdı, baxışları bir-birlərin baxışları ilə toqquşub, zərbədən kəllələrini yellədirdi. Bunu gözləməyən Füzuliyə isə elə gəlirdi ki, Prokuror məhkəmə zalından deyil, uca dağın başından durub hayqırır.
Yunus Oğuz – çoxşaxəli istedad sahibi, dərin intellektualdı
Yunus Oğuz ötən əsrin 90-cı illərindən etibarən Azərbaycan ictimai fikrində tanınmağa başlayan görkəmli ziyalılardan biridir. İxtisasca filosof, fəaliyyətinə görə jurnalist, yaradıcılığına baxdıqda isə tarixi romanlar müəllifi olan Yunus Oğuz özünün çoxşaxəli istedada sahib olduğunu təsdiq edən bir şəxsiyyətdir. Mənim Yunus bəylə tanışlığım da həmin dövrlərə – 90-cı illərə təsadüf edir.
O, insan kimi çox maraqlı, ünsiyyətcil və dərin intellektual bir şəxsiyyət təsiri bağışlayır. Onunla istənilən mövzu ətrafında sərbəst və rahat söhbət aparmaq mümkündür. Yunus bəy insanı dinləməyi bacarır, söhbətə məzmun qatır və öz intellektual səviyyəsini də daim nümayiş etdirir. Bu gün Azərbaycan cəmiyyətində elə bir şəxs tapmaq çətindir ki, Yunus Oğuzu tanımasın. O, Azərbaycan mətbuatına da özünün mühüm töhfələrini verib. Yaratdığı “Olaylar” qəzeti geniş və zəngin mövzuları ilə daim diqqət çəkir. Günün əsas məsələlərinə dair həm redaktor, həm jurnalistlər, həm də müxtəlif ziyalılar bu qəzet vasitəsilə öz mövqelərini ifadə edə bilirlər. Kəskin rəqabət şəraitində fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, bu gün də “Olaylar” qəzeti və informasiya agentliyi Azərbaycan mətbuatında tanınan və öz sözünü deyən media qurumlarındandır. Bütün bu uğurların arxasında Yunus bəyin əvəzsiz xidmətləri dayanır. Yunus Oğuzun tarixi mövzularda yazdığı əsərlər bu gün də yüksək qiymətləndirilir. Hesab edirəm ki, gələcək nəsillər tariximizin bəzi səhifələri haqqında məhz Yunus bəyin əsərlərindən daha dolğun təsəvvür əldə edə biləcəklər. Onun ictimai-siyasi fəaliyyəti də diqqətəlayiqdir. Yunus Oğuz üçün hər zaman Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmləndirilməsi, müstəqilliyimizin qorunması, ərazi bütövlüyümüzün təmin olunması və ölkəmizin beynəlxalq aləmdə nüfuz qazanması əsas prioritetlər olub. Bu prinsiplər onun siyasi fəaliyyətinin də ana xəttini təşkil edir. Bu dəyərli ziyalını doğum günü və yubileyi münasibətilə səmimi-qəlbdən təbrik edir, ona möhkəm cansağlığı və gələcək fəaliyyətində böyük uğurlar arzulayıram. Əminəm ki, bundan sonra da Yunus Oğuzun həm siyasi, həm ədəbi, həm də jurnalistik fəaliyyətində maraqlı nəticələrə şahid olacağıq.
Yunus bəy bizim üçün təkcə dost deyil, həm də uzun illər ərzində tanıdığımız, hörmət etdiyimiz, yüksək peşəkarlıq və vətənpərvərlik nümunəsi olan bir şəxsiyyətdir. Onun xidmətlərini, fəaliyyəti və zəhmətini hər kəs yaxşı bilir və dəyərləndirir. O, yalnız siyasi və ictimai sahədə deyil, eyni zamanda söz və fikir sahəsində də böyük təcrübəyə malikdir. Onun fəaliyyəti hər zaman milli maraqlara, milli dəyərlərə sadiq bir mövqe ilə seçilib. Digər tərəfdən, o, dərin araşdırmaları, tarixçi kimi dəqiq biliyi və geniş dünyagörüşü ilə seçilir. Həmçinin o, siyasi fəaliyyətini də böyük məsuliyyət və enerji ilə davam etdirir. Yunus bəy həm ictimai-siyasi xadim, həm də publisist, jurnalist və tarixçi kimi yüksək səviyyəli peşəkar olmaqla yanaşı, kamil insandır. Onun uzun illər ərzində ölkəmizin ictimai-siyasi həyatına verdiyi töhfələr qiymətsizdir. Yazılarında, çıxışlarında, fəaliyyətində milli dəyərlərə və prinsiplərə bağlılıq hər zaman aydın şəkildə görünür. 65 yaşı münasibətlə Yunus bəyi ürəkdən təbrik edir, ona möhkəm sağlamlıq, zəkasının həmişə üstündə olmasını və gələcəkdə də böyük yaradıcılıq uğurları arzulayırıq. Hər zaman enerjili və məhsuldar qalması, jurnalistika, siyasi fəaliyyət və digər sahələrdə ölkəmizə, xalqımıza faydalı işlər görməsi diləyimizdir
MƏDƏNİYYƏTİN ALİ MƏQAMI – ETİRAF İnsanda təbii olan hər şey doğaldır, həm də gözəl. Uca Yaradanın lütfü olan və insanın da müdaxilə etmədiyi, əl gəzdirmədiyi xarici görünüşdən başlamış, daxili aləminə məxsus olan keyfiyyətlərinə qədər…
Çeşmənin gözündən axan dumduru, büllur, saf suya bənzər hal-xasiyyət kimi. Hiss və duyğuların xəfif bir titrəyişlə oyanışı, bu məqamda gülün tər-təzə ləçəklərinə toxunan ilk nəfəs təki… Bu gözəlliyi, paklığı duyaraq ürəkdolusu yaşamaq, etiraf etmək bəxtiyarlıqdır!
Bir də var, insanın özündən başlamış, ailəsi, dostu, yoldaşı – ümumən onu əhatə edən cəmiyyətə etirafı. Nədən qaynaqlanır, hansı zərurətdən yaranırsa yaransın, bütün hallarda etiraf etmək insanın kin-küdurətdən, riyadan-yalandan, göz-götürməzlikdən, paxıllqdan… azad olması, təmizlənib durulmasıdır. Əgər, bunu bacarırıqsa, nə xoş bizlərə!
Etirafı incəliyinə qədər dərk etməyin yolu qəlbimizdən keçir: əxlaqımızın, mədəniyyətimizin, etik davranışımızın mövcudi-məcmusundan. Ən ümdəsi, mənəviyyat aynasında qüsurumuzu, günahımızı görür və etiraf etməyi bacarırıqsa, eşq olsun bizi doğan analara!
Etiraf qəlb rahatlığıdır. Peşmançılıq ürəyindən dəyirman daşı kimi sallanıbsa, ondan azad olmaq – səhvini etiraf etmək dünyaya təzədən gəlmək kimidir…
Etirafın bir naxışı da ləyaqətdir. “Mən”in daşıdığı ləyaqət və səmimiyyətin meyarı etiraf… Varsa bunlar, hər addımda ona hazır olmalıyıq. İki şəxsin arasında olan ixtilafın yaratdığı küskünlük, anlaşmaya imkan verməyən eqo etirafın qarşısında maneədir, keçilməz səddir. Hətta, dövlətlər arasında mədəni əlaqələrin inkişafına əngəl olan, ona xələl gətirən iddialı münasibətlərin, düşmənçiliyin aradan qaldırılmasında belə, etiraf xalqlar arasında əmin-amanlığın qarantıdır.
Etiraf ailələr, tayfalar, dövlətlər, cəmimiyyətlər arasında sülhün təntənəsidir. Əl-ələ verib şərə, böhtana, acılara birlikdə qalib gəlməyin ipək yoludur.
Etiraf tərəflər arasında əyilməyən, sarsılmayan, sınmayan dostluqdur. Əgər bircə yol ona sarı gəldinsə, niyyətinə, istəyinə işıq çilədinsə, dost özünün şəfqəti, mərhrəməti, xeyirxahlığı ilə hər zaman yanındadı.
Etiraf etmək təbiəti, insanları sevərək, həzzi duyaraq yaşamaqdır. Bunu bacarırıqsa, aləm gözümzdə başdan-başa işıqdır, gözəllikdir, gözəllik… Demək ki etiraf bütün sevgilərin açarıdır, özü də qızıl açarı…
P.S. Yağışdan sonra göy üzü durulur, az sonra Günəş doğur, zərrin şəfəqlər bütün aləmə səpələnir, yer üzü gözəlliklə süslənir. Belə bir füsunkarlıq bütün canlıları ehtizaza gətirir. İnsan həyatının fövqündə ömrə zinət, təravət, lətafət bəxş edən duyğular oyanır. Bunlar romantika, səmimiyyət və mənəvi gözəlliyin etirafı, deyil, bəs nədir…
