USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Deyir ki:- “Bir insan ömrünün bütün əlamətlərini yaşamışam. Enişim də olub, yoxuşum da, rahatlıq da keçirmişəm, narahatlıq da, lakin bütün hallarda çalışmışam ki, ömrümü məntiqlə yaşayım. Doğru-düzgün olub-olmamağından asılı olmayaraq, yaşam məntiqim həmişə olub, bu gün də var. Ancaq doğrusu, yaşadığım illərdən çox, mən yaşayacağım illər haqqında düşünmüşəm. Doğrudur, yaşanmış illərə arxada qaldı demək düzgün olmazdı, çünki yaşayacağımız illərdəki hər şeyin fundamenti məhz bu illərdə qoyulub. Yaşadığımız illər ömrümüzün sonuna qədər bizimlə gedəcək. 40-50 yaş normalda kiminsə ömrünün tam hissəsi, kiminsə ömrünün yarısı, kiminsə ömrünün böyük bir hissəsi, kiminsə ömrünün sonluğunun ərəfəsidir. Həyatda başqa hər hansı bir şeyin sayımından söhbət gedəndə 40 ya 50 rəqəmi xüsusi bir məna kəsb etməyə bilər, ancaq insan ömrünün ifadəsinə yönələndə, 40 da, 50 də hikmətli rəqəmlərdir. İnsan ömrünün elə bir pilləsi var ki, o pilləyə qədər insan ancaq seçilmiş nəsnələrdən zövq ala bilir, maddi, mənəvi olmağından asılı olmayaraq, hər şeyin idealını axtarır və arzulayır. Elə ki 50-ni keçdi, yaxşı ya pis olmağından asılı olmayaraq, insan hər şeyi yaşamağa və qəbul etməyə hazır olur…”
O, 18 iyul 1960-cı ildə Naxçıvan rayonunun Cəhri kəndində dünyaya gəlib. 1983-cü ildə indiki Bakı Dövlət Universitetin Tarix fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib vəuzun müddət tikintidə fəhlə işləyib. Sonra Naxçıvan Dövlət Plan Komitəsinin bir idarəsində elmi redaktor, Naxçıvan Dövlət Universitetində laborant və müəllim vəzifələrində çalışıb. Naxçıvan Ali Məclisində sədrin siyasi məsələlər üzrə müşaviri, Naxçıvan Ali Məclisində şöbə müdiri, Naxçıvan Elmi-Texniki İnformasiya və Təbliğat Mərkəzində, Naxçıvan Dövlət Pedaqoji Universitetində müxtəlif vəzifələri icra edib. 1990-cı ildən başlayaraq “Ağrıdağ”, “Ordubadın səsi”, “Ülfət”, İki sahil, “Rezonans”, “525-ci qəzet” kimi Azərbaycan və Naxçıvan miqyaslı mətbuat orqanlarında siyasi-publisustik və analitik məzmunlu məqalələrlə çıxış edib. 2001-ci ildən 2003-cü ilədək “Hürriyyət” qəzetinə rəhbərlik edib, 2003-cü ildən isə “Bakı Xəbər” qəzetində baş redaktor kimi çalışır.Azərbaycan Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin üzvüdür. Sinəsini “Tərəqqi” medalı bəzəyir…
“Əslində biz hamımız yerimizdəyik. Dəyişən siyasi proseslərdir. Siyasət də, mətbuat da insan fəaliyyətinin ən elitar sahələrindən biridir. Elitar və intellektual sahələr olduğu üçün, bu meydanlarda səhv buraxmaq yox, buraxmamaq təəccüblü olardı. Səhvlər də, siyasi baxışların dəyişməsi də mümkündür. Kimlər ki, siyasətdə öz ambisiyalarına və daxili aləminə baxaraq siyasi baxışlarını müəyyənləşdirir, onların siyasi baxışları heç vaxt dəyişmir. Ancaq bu cür dəyişməzlik bütün hallarda cəmiyyətə ziyan vurur, tərsliyə çevrilir. Lakin kimlər ki, reallıqda gedən praktik proseslərə baxaraq öz siyasi baxışlarını müəyyənləşdirir, onların siyasi baxışlarının dəyişməsi həm normal, həm də faydalıdır. Reallıq dəyişirsə, bizim siyasi baxışlarımız necə dəyişməyə bilər?! Bununla belə, bir ölülər, bir də dəlilər fikrini dəyişmir kimi ifrat yanaşmalara da heç vaxt şərik olmamışam.”- söyləyir.
O, 1992-ci ilədək Azərbaycan Demokrat Partiyasının(ADR) üzvü olub. 1992-ci ildə isə partiya sıralarından xaric edilib. 1992–ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasına(YAP) üzv yazılıb. 1998-ci ildə bu partiyanı da tərk edib və bir qədər sonra Demokratik Azərbaycan Partiyasını(DAP) təsis edib. 1998-ci ildə DAP-ın VI qurultayında rəhbərlik etdiyi partiya ADR-lə birləşib. 2005-ci ildə isə ADR-in Mərkəzi Nəzarət Təftiş Komissiyasının iclasında onun partiya sıralarından çıxarılmasına qərar verilib və bu qərardan sonra o, partiyadan xaric olunub…
Deyir ki:- “Mətbuatımızda çox şey dəyişib. Dinamika var. Dünən əvvəlkindən, bu gün dünənkindən seçiləcək qədər yaxşıdır. Sabah daha yaxşı olacaq. Bir vaxtlar media ilə bağlı rəsmi ünvanlara yönəltdiyimiz tənqidi məsələlər bu gün, demək olar ki, həll edilib. Mediamız daha çox dövlətçi olmağa başlayıb. Mediaya dövlətin dəstəyi artıq bir institut kimi formalaşıb. Cənab İlham Əliyevin prezidentliyi dövründə mediamızda inkişaf fenomenləri daha çoxsaylı və sürətli olmağa başlayıb. Neqativlər, sözsüz ki, yenə var, lakin mediamızın özünün içində bu neqativləri əritməyə və yox etməyə qadir mexanizmlər də formalaşıb. Bu mənə həm jurnalist, həm də siyasətçi demək olar. Bu peşələrin hər ikisi mənim üçün doğmadır, qabiliyyətlərimə uyğun gəlir. Hər iki sahə təsadüfi adamları sevmir. Hər iki sahədə məşğuliyyət insandan başqa bir sıra sahələrdə önəmli olmayan keyfiyyətləri tələb edir. Ancaq unutmayaq ki, jurnalistə siyasətçinin tribunası gərək olmaya bilər, lakin siyasətçi üçün jurnalistin tribunası vacibdən vacibdir. Fikrimcə, bu peşələr bir-birinə nəinki mane olmur, hətta bir-birini tamamlayır. Siyasi düşüncəsi zəif şəxsin yaxşı jurnalist olması da, yazı-pozusu olmayan şəxsin sanballı siyasətçi ola bilməsi də eyni dərəcədə mümkünsüzdür. Bu gün belə keyfiyyətlərə malik jurnalist sabah siyasətçi, siyasətçi isə jurnalist kimi tam uğurlu fəaliyyət göstərə bilər…”
Qəlbinin dərinliyində təkcə özü barədə deyil, həm də atrafdakı insanlar barədə düşünür. Yaxın dostlanna çox qaygıkeşlıklə yanaşır. O, kiminlə dostlaşırsa, demək olar uzun müddət, bəlkə də hamişəlik bu münasibəti saxlayır. Dostlarının uğurlarına sevinən adamdır. Başlarına bir iş gələndə isə çox kədərlənir. Hətta dostları ciddi xəstəliklərə düçar olanda gecə-gündüz onlara qulluq etməyə hazırdır və hücumu ən yaxşı müdafiə hesab edir. İnadcıl, vicdanlıdır. Nə kimisə haqqına girir, nə dəki öz haqqını güzəştə getmir. Nə isə, haqqında söhbət açdığım Aydın Quliyev həqiqətin gözünə dik baxa bilir…
İyulun 18-i onun növbəti ad günüdür, 65 yaşı tamam olur. Yubileyi münasibətilə onu təbrik edir, möhkəm can sağlığı arzulayıram. Çox yaşasın!
Tanışlığımız ötən əsrin səksəninci illərin sonu, 90-cı illərin əvvəllərindən başlayır. Xalq hərəkatının qızğın vaxtları idi. Qutsal amalların eyforiyasını yaşayırdıq. Beynəlxalq aləmdə Azərbaycan dünyanın vətənpərvər xalqı elan olunmuşdu. Həmin dövrdə sovet imperiyasının çöküşünə obyektiv və subyektiv baxışlar mövcud idi. Onun isə, uzaqgörənliklə söylədikləri çoxlarına sanki utopiya kimi görünürdü. Yığıncaqlarda bu çöküşün tariixi zərurət olduğunu təhlilləri ilə əsaslandırmağa çalışırdı. Azadlıq uğrunda mübarizəyə bütöv türk dünyası açısından baxmağı doğru yol hesab edirdi. Bu qutsal yolda ulus adına böyük çalışmalarda bulundu. Tariximizə ayna tutan tarixi romanları ilə təkcə ölkəmizdə deyil, bütün türk dünyasında tanındı, sevildi. Əsərlərini oxuduqca açıq-aşkar hiss olunurdu ki, müəllif türk dünyasının birlik və bərabərliyinın Qarabağın azadlığından keçdiyinə varlığı kimi inanır. Elə bu inamla da, “Cığır”a düşüb Şuşaya doğru irəlilədi, “Şuşadan yazıram” dedi. Şuşadan alnıaçıq dönən nasir hazırda “Türk” etnonimi və törələri” başına cəm eləyib, “soy soylayır, boy boylayır”, oğuzların tarixini, dəyərlərini, inanclarını, həyat tərzini əks etdirən mədəni irsini aramaqla sabahımıza ayna tutur. Canı-qanı, ruhu ilə Oğuz yurdunun türk oğlu, mətin oğlu kimi qürur duyan Yunus Oğuzun bu il 65 illik yubileyidir. Əziz və dəyərli qardaşımı yubileyi münasibəti ilə təbrik edərək, sağlam canla uzun ömür, yaradıcılıq uğurları diləyirəm.
Bu ilin noyabr ayının 21 də həkim-şair Tufan Tərlanoğlunun 70 yaşı tamam olur.Ömrünün 50 ilini insanların sağlamlığı keşiyində duran Tufan Tarverdiyev Göyçay rayonunun Mırtı kəndində dünyaya gəlib .O orta təhsilini 1961-1971-ci illərdə doğulduğu Mırtı kənd orta məktəbində alıb. 1971-1977-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetində təhsil alıb. Rubrikamızın qonağı da həkim-şair Tufan Tərlanoğludur. Tanınmış bəstəkarımız Eldar Mansurov Tufan Tərlanoğlunun sözlərinə 23 mahnı bəstələyib.Mahnıları tanınmış müğənnilərimizdən İlhamə Quliyeva, Briliant Dadaşova ,Niyaməddin Musayev ,Cavan Zeynallı, Aygün Kazımova,Səməd Səmədov ,əməkdar artist Zakir Əliyev ifa edib. Hazırda Türkiyə Cümhuriyyətində yaşayan dəyərli həkim -şair Tufan Tərlanoğlunu biz də yubileyi münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edirik və sözlərinə yazılmış yeni-yeni mahnıları dinləməyi arzu edirik. İndi isə şairin bir neçə şeirini oxucularımıza təqdim edirik.
Xalq da sənin yanındadır
Əllərinlə Turan yurdu bir Gülüstan olacaq, Uca adın tarixlərdə qəhrəman tək qalacaq, Zəfərinə sevinəcək Türk soylu, bütün cahan, Dünyamızın tək lideri Rəcəb Tayyib Ərdoğan!
Xalq da sənin yanındadır, zəfərə yol açacaq, Haqq da sənin yanındadır, yoluna nur saçacaq, Zəfər sənin, sevgi sənin olacaqdır hər zaman, Dunyamızın tək lideri Rəcəb Tayyib Ərdoğan! Üz tutaraq bu dünyaya eylədin bəyan, Beşdən böyük yaranıbdır, bu sirli cahan” İstəyinlə göy üzündə Milli uçak “KAAN” Dünyamızın tək lideri Rəcəb Tayyib Ərdoğan!
Rəqiblərin qarşısında Sən ucasan hər zaman, Səninlədir can qardaşın Azərbaycan hər bir an Can istəsən can verərik, qan istəsən verərik qan Dünyamızın tək lideri Rəcəb Tayyib Ərdoğan!
Ulduzlar yağardı
Ulduzlar yağardı baxışlarından, Ürəyim durardı səsin gələndə, Səsin də dəyişib, baxışların da, Günah həm səndədir, Həm də ki,məndə.
Mənə nəğmə deyən o, şirin dillər Şirin röya kimi nağıla dönüb, Daha şəfəq saçmır o, qara gözlər, Gözündə parlayan ulduzlar sönüb.
Gəl, dəli sevdanı çağıraq geri, Bu eşqi yaşadaq axıra qədər, Oyadaq, mürgülü xatirələri, Sevdamız bitməsin ölənə qədər.
Hönkürüb,öpərsən məzar daşımı
Buludlardan axan şəlalələrtək İsladır göz yaşın dodaqlarını, Ayrılıq günündə,ay qəlbi kövrək, İzin ver, isidim dodaqlarını, Son dəfə isidim yanaqlarını… Gözüm gözlərinə həsrət qalacaq, Sənə röyalarda qonaq gələcəm. Ayrılıq qəlbimə bir od vuracaq, Min dəfə gah ölüb, gah diriləcəm! Sənə röyalarda qonaq gələcəm… Göylərdə dolaşan arzu, xəyal tək Eşqin göylərində tək süzəcəksən. Sürüdən ayrılmış körpə maral tək, Mənim gəlişimi gözləyəcəksən… Eşqin göylərində tək süzəcəksən… Ayrıldın əlini üzüb əlimdən, Bəhanə eylədin,bəlkə yaşımı. Bir gün ayrılıqdan bezikib, gəlsən, Ziyarət eylərsən məzar daşımı… Hönkürüb, öpərsən məzar daşımı!…
Ocaq-ocaq qocalıram
Dodaqlarım dodağından düşüb uzaq, Dodaq -dodaq qocalıram. Gecələri kimsə açmır mənə qucaq, Qucaq -qucaq qocalıram. Sümüyümü qızdırammır heç bir ocaq, Ocaq-ocaq qocalıram. Dar macalda el-obamdan düşdüm uzaq, Sizdən uzaq, gözdən iraq qocalıram. Yuxum sanki ərşə çıxıb,yatammıram bircə saat, Saat -saat qocalıram. İlham pərim yoxa çıxıb,yazammıram bircə yarpaq, Yarpaq -yarpaq qocalıram. Yanıb dərdin ocağında səs-səmir siz, gizli -gizli Gizlin-gizlin qocalıram. Göy üzündən yerə enib,sürünürəm dizin, Dizin -dizin qocalıram. Ömrümü şama döndərib,əriyirəm yana- yana Yana -yana, qocalıram. Əllərim yaman qısalıb, daha çatmır heç bir yana, Yana-yana, özümü tək sana- sana qocalıram…
Hər zamana alışırıg
Hər zamana alışırıg. Dərdlə gəmlə barışırıg. Zalımlar zilə çıxanda, Biz də bəmdən danışırıq. İtibdir qiyməti sözün, Nə danışım, canım-gözüm?… Ayrılanda sözün düzün, Üzdə yalan danışırıq… Torpaqlar əldən gedəndə, Yağı bizə güc gələndə, Yurduma od ələnəndə Koroğludan danışırıq… Nankorlara mən baxanda, Əlim qalır öz yaxamdan, Qiymətlər göyə qalxanda Ucuzluqdan danışırıq… Çevir tatı, sən vur tatı, Daha qaçıb sözün dadı, Hamı bir-birini aldadır, Doğruluqdan danışırıq… Ağla canım, ağla gözüm, Qalmayıbdı məndə dözüm, Sürünürük dizin-dizin, Cah-cəlaldan danışırıq… Sözü salma, düzə-dağa, Ağzını yum, mumla, qağa, Başmıza dərd yağa-yağa Xoşvaxtlıqdan danışırıq… Tərlanoğlu yolun azma, Nə yazırsan yalan yazma, Öz-özünə quyu qazma, Cah-cəlaldan danış getsin, Tar-qavaldan danış getsin…
Şairlərə
Şair, gəl yazmayaq güldən-çiçəkdən. Gəl, elin dərdindən-sərindən yazaq. Milləti talayan, yalan söyləyən, Xalqa layla çalan, dilindən yazaq. Əlacsız ahu-zar, nalə göydədir, İmanımız,abır-həya yerdədir, İmansızlar bizə iman öyrədir, Mollanın şərindən,gelinden yazaq. Alimi zillətdə, kefdədir nadan, Eşşək arpa yeyir, boz atlar saman, Deyəsən,tərsinə dövr edir zaman, Bu dövranın gərdişindən, gəl yazaq. Tərlanoğlu,gəl imana,gəl dinə, Belə yazsan,işlər dönər tərsinə, Bülbüllərin tərifinə dön,yenə. Ahu-zar eyləyən bülbüldən yazaq!…
Mən gedəndə
Mən gedəndə kimsə ağlayacaq Saçlarını yola-yola, Kimlərsə kədərli gözlərini, nəmli baxışlarını dikecek, Mən gedən son mənzilə, son yola. Kimlərsə siqaret tüstüsündə Zarafatlaşa-zarafatlaşa Məclisi verəcəklər yola Eh…Gəldim nə oldu ki, İndi gedəndə nə ola…
Ta əzəldən dürüstlüyü zər qələmlə Əyriliyi qara yazdım, Mənə olan yaxşılığı daş-qayaya, Pislikləri qara yazdım. Mərdlər üçün yay gününün gur yağışı, Namərdlərçün qar-ayazdım. Ömrü beləcə xərclədim Uf demədən sağa-sola Eh..Gəldim nə oldu ki, indi gedəndə nə ola…
Çoxlarına həyan idim, İndi həyan gəzirəm mən Yaxşılar göyə çəkilib Pislərdən lap bezirəm mən, Kef-damağı salıb yola, Qəmlə gəzirəm qol-qola. Eh..Gəldim nə oldu ki,indi gedəndə nə ola…
Zaman oldu yavan yedim, Amma, mən haram yemedim, Mərd kasıbın əlin öpdüm, Qudurğana əl vermədim. Yaxşıları söyə-söyə, Pisə “yaxşı deyə-deyə Külək olub, mən əsmədim sağa-sola, Qaçan ömrü döyəcləyib, İndi çatmışam son yola.. Eh..Gəldim nə oldu ki, indi gedəndə nə ola…
Keçəl Həmzə Koroğluya hiylə gəlib onu atsız saldı yola, Keçəl qızlar ərə getdi, Göyçək Fatma qala- qala. O zamandan nə dəyişib? Bilmək olmur, vallah, bala Odur ki, Haqqa üz tutub Gedirəm mən bala-bala Eh..Gəldim nə oldu ki, indi gedəndə nə ola…
Kədər yükü
Xurcunu doldurub kədər yüküylə, Belimə şəlləyib, belə gəzirəm. Bir adam tapmıram onu bölməyə, Dərdimi söyləyib selə, gəzirəm.
Qorxuram bir kəsə söyləsəm əgər, Başa düşməyəcək, mənə güləcək. O biri deyəcək:”Bu dərddir məgər?” Mənə dürlü -dürlü ağıl verəcək.
Balalara açsam xurcunun ağzın, Dərdimi duyarlar, tez qocalarlar. Yaxşısı budur ki,qoy fərəh alsın Hər şeydən xəbərsiz məsum uşaqlar.
Düşmən də tapmıram dərdimi deyim, Barı o sevinsin,o ləzzət alsın. Heç kimə çatmayan dərdim, gileyim Yaxşısı budur ki, özümdə qalsın.
Bu gün klassik Azərbaycan tarixinin orta dirəyi, misilsiz dövlət xadimi, dahi sərkərdə, azı dörd əsrin ən qüdrətli sufi məktəbi olmuş Səfəviyyə təriqətinin şeyxi, böyük şair Şah İsmayıl Xətayinin fani dünyaya təşrif buyurduğu gündür. Hər zaman başımızın üstündə dolanan nigaran ruhuna, millətinə güc verən uca namına salamlar olsun!
Yer yоx ikən, gög yоx ikən ta əzəldən var idim, Gövhərin yekdanəsindən iləri pərgar idim.
Gövhəri ab eylədim, dutdu cəhanı sərbəsər, Yeri, gögi, ərşü-kürşi yaradan səttar idim.
Gah Hüseynilən bilə pustimi sоydu qadilər, Gah о Mənsur dоnuna girdim, ənəlhəqdar idim.
Girdim Adəm cisminə, kimsənə bilməz sirrimi, Mən bu beytullah içində ta əzəldən var idim.
Оn səkiz min aləmə mən gərdiş ilə gəlmişəm, Оl səbəbdən həqq ilə sirdar idim, sərdar idim.
“Qərargah zabiti kursu”nun buraxılış mərasimi keçirilib
İyulun 17-də Milli Müdafiə Universitetinin (MMU) Hərbi İdarəetmə İnstitutunun “Qərargah zabiti kursu”nun buraxılışına həsr olunmuş mərasim keçirilib.
Tədbirdə əvvəlcə Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin, respublikamızın müstəqilliyi, suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olanların xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib, Dövlət Himni səsləndirilib.
MMU rektorunun Elm və Təhsil üzrə müavini general-mayor Arif Həsənov çıxış edərək məzunları Müdafiə Nazirliyi və MMU rəhbərliyi adından təbrik edib, onlara gələcək xidməti fəaliyyətlərində uğurlar arzulayıb.
Azərbaycan Ordusunda aparılan genişmiqyaslı islahatlardan danışan general-mayor A.Həsənov ordu quruculuğunda müasir təhsil sisteminin daha da inkişaf etdirilməsinin əhəmiyyətini tədbir iştirakçılarının diqqətinə çatdırıb, “Qərargah zabiti kursu”nun zabitlərin peşəkarlığının daha da artırılmasında mühüm rol oynayacağına əminliyini ifadə edib.
Məzunlar adından çıxış edən kurs birincisi yaradılan şəraitə, eləcə də kursun yüksək səviyyədə təşkili və keçirilməsinə görə Müdafiə Nazirliyi və MMU rəhbərliyinə, professor-müəllim heyətinə minnətdarlığını bildirib, qazandıqları nəzəri bilikləri xidmətlərində uğurla tətbiq edəcəklərini vurğulayıb.
Sonda kursu bitirən hərbi qulluqçulara sertifikatlar təqdim olunub.
Bu gün Azərbaycan Səfəvilər dövlətinin banisi, Azərbaycan torpaqlarını birləşdirmiş, mərkəzləşdirilmiş Azərbaycan dövlətini yaratmış şəxsiyyət Şah İsmayıl Xətainin dogum günüdür.
Şah İsmayıl Səfəvi 1487-ci il, 17 iyulda Ərdəbildə anadan olub. Tarixçi və araşdırmaçıların verdiyi məlumatlara görə, İsmayıl 12 yaşında olarkən Səfəvi əmirlərinin və digər türk tayfalarının dəstəyi ilə öz əcdadlarının başladığı mübarizə yoluna qədəm qoyur. Onun tərəfdarlarının çıxışı 1499-cu ildə baş verir. Əvvəlki çıxışlardan fərqli olaraq, bu dəfə hərəkat qısa müddətdə Azərbaycanın hüdudlarından kənara yayılır. Səfəvilərin ilk çıxışlarının məqsədi yalnız Azərbaycanı birləşdirmək idisə, İsmayıl Səfəvi və onun tərəfdarları bəzi başqa ölkələri də əhatə edəcək böyük dövlət yaratmağı qərara alırlar. Ağqoyunlu və Şirvanşah qoşunları ilə üç qanlı, lakin müzəffər döyüşdən sonra, 1501-ci ildə İsmayıl Səfəvi Təbrizə daxil olur, özünü Azərbaycanın hökmdarı elan edir. Yeni və eyni zamanda, Azərbaycan tarixində ilk mərkəzləşdirilmiş dövlət – Səfəvilər dövləti və ya bəzi mənbələrdə deyildiyi kimi, Qızılbaşlar dövləti yaradıldı. Bundan sonra Şah İsmayılın nəhəng imperiya yaratmağa yönəlmiş aktiv siyasi, hərbi və ideoloji fəaliyyəti başlanır.
Bu fəaliyyət cəsarətli işlərlə, çoxsaylı risklər, qurbanlar, məğlubiyyətlər və qələbələrlə müşayiət olunurdu. Səfəvi dövlətinin yaranmasında əsas amil həmin dövləti quranların türk olması, həmin dövlətin tarixi Azərbaycan torpaqlarında meydana gəlməsi və buradakı insanların “Qızılbaşlıq”a sadiq olmalarıydı.
Tarixçi alim, dosent Zaur Əliyevin yazdığı kimi: “Şah İsmayıl Xətai doğulan gündən “Günəş və Aslan” təşkilatının idarəçiləri olan ağsaqqalların, qaynaqlarda qeyd edildiyi kimi, “Gün görənlərin” himayəsi altında olub. Onun dünyaya gəlişi də İstanbulun geri alınması kimi qədim kitablarda yazılıb.
Şah İsmayıl fövqəl fiziki gücə və zəkaya sahib bir şəxs idi. Onun anadan olmasından sonra “Gün görənlər” dərhal onu himayəyə götürüb hazırlayır, həyatı Lələlərin təlimi və tərbiyəsi ilə davam etdirir. Səfəvilər dövləti onu quran və inkişaf etdirən türk tayfalarının şərəfinə “qızılbaş ölkəsi”, “qızılbaş dövləti”, Səfəvi hökmdarı isə “qızılbaş padşahı” deyə qeyd olunur. Şah İsmayıl Azərbaycan türkcəsini Hindistandan Bağdada qədər yaydı. O, Dövlət dilini türk dili elədi. Üstəlik türk dilində əsərlər yaradaraq bu gün də əsl türk sənəti olan qədim ozanlıq inkişafına təkan verdi. Onun şeir yazmağı ilə yanaşı gözəl səsi olduğu da deyilir. Özü sazda ifa edib oxuyurdu.
Şah İsmayılın çox gənc olmasına baxmayaraq, onun sərkərdəlik istedadı, döyüşçü cəsarəti və hökmdar zəkası Şərqdə və Qərbdə hökmdarları, o dövrün görkəmli adamlarını həmişə, elə bu gün də heyran edir. Şah İsmayıl Səfəvinin dövlətin siyasi-hüquqi quruluşuna baxışları onun uşaqlıq illərindən, Qızılbaşlar hərəkatının başçısı kimi fəaliyyətə hazırlandığı və bu ruhda tərbiyə edildiyi dövrdən formalaşıb.
Onun şəxsi və siyasi keyfiyyətlərinin formalaşması üçün Səfəvi əmirləri və digər türk tayfalarının başçıları da səy göstərib, lakin bu keyfiyyətlər əsasən çoxsaylı daxili siyasi amillərin təsiri altında yaranıb. Şah İsmayılın xalqın və dövlətin həyatının bütün tərəflərini əhatə edən fəaliyyəti xalqın öz köklərini dərk etməsinə, dayanıqlı etnik kodun və mədəni identikliyin formalaşmasına kömək edirdi. Şah İsmayıl fenomenal şəxs idi. Yaxşı sərkərdə, idarəçi, mədəniyyəti sevən, şəhərsalmağa meyilli və ən əsası qeyri-adi fiziki gücə sahib idi. Məhz ona görə də hər bir onu sevən bu sözləri deyirdi “qurban olduğum, sadağa olduğum Pirim Mürşüdüm” .
Nəinki Azərbaycanda dünyanın hər yerində tarixçilər də , azərbaycanlılar da Azərbaycan düşmənləri də bilir ki, Şah İsmayıl Xətai qədər Azərbaycan dövlətçiliyinə xidmət edən ikinci bir şəxs olmayıb. 23 may 1524-cü ildə dünya tarixinin ən görkəmli şəxslərindən biri olan böyük sərkərdə, Azərbaycan xalqının böyük oğlu Şah İsmayıl Xətainin rəhmətə gedən günüdür. Cəmi 37 yaş… Ömrünün ən çal-çağırlı dövründə…Bəlkə də bu ölüm kabusu olmasaydı, şahımız hələ neçə-neçə uğurlara, qələbələrə imza atacaqdı. Onu qardaşın-qardaşla qardaş qanı tökməsimi yıxdı? Onun ömrünü nanəciblərin, başqalarının qapılarında “duz dadıb” özününkünə təpik atanların şər-böhtanları, yersiz qınaqlarımı taleyinə qara yazdı? İndi ətrafımızda bu qədər nadan varkən, gör hələ 500 il əvvəl nə qədər nadanlar, cahillər olub yurdumuzda. O nadanlar var qüvvələri ilə Şahımızın günəş kimi parlaq şəxsiyyətini çamurlara qərq edib.
Xiffət etdi, ah çəkdi, susdu, bütün dərdlərini içinə çəkdi və….Dərdə saldı çəkiləsi mümkün olmayan dərdlər, Şahımızı….Ucu -bucağı görünməyən böyük bir xaniman, böyük bir imperiya yaratdı, amma ətrafındakı murdar nəfsli, iyrənc qəlbli insanların xırda qınağına, əsilsiz yalanlarına, böhtanlarına dözüm göstərə bilmədi… Dərd içini parçaladı, parçaladı…. və bir gün…
Ömrünün son illərində ailəsinə və ardıcılı olan qızılbaşlara vəsiyyət edir:”Çox çalışdım. Artıq kamala dolmuşdum. Çox əlləşdim – müharibə olmasın, dedim, olmadı.Budur, Çaldıran döyüşündən on il keçib. Hələ bir dəfə üzüm gülməyib, dodaqlarımda təbəssüm olmayıb… … Ömrün son günlərini yaşayıram… Sizin üçün bu az ömrümdə əlimdən gələni eylədim. Fəthlər edib, parça-parça bölünmüş diyarımızı birləşdirməyə çalışdım. Vətənin bir sıxma torpağını bir ovuc qızıldan, türk dilimizin bir küçücük sözünü bir ölçü ləl-cəvahirətdən üstün bildim. Hər ikisinin Vətənimizin və dilimizin əbədiyyəti üçün. Nə bacardımsa onu eylədim. Yaxşı nə başladımsa – onu göyərdin! Səhvlərimi təkrar etməyin! Sizə vəsiyyətim budur!.. Sizə üç əmanət qoyub ərən babalar: dilimiz, qeyrətimiz, Vətənimiz-can sizin can onlar əmanəti!”
Ruhu şad, məkanı cənnət olsun , qüdrətli Azərbaycan oğlunun!
P.S. Qüdrətli Şah İsmayıl Xətaini Əzizə Cəfərzadə “1501” əsərində “işğalçı, qaniçən, qəddar” göstərməyə çalışsa da, Fazil Mustafa “millət vəkili” statusuna tam zidd olan müsahibəsində “Səfəvilər fəlakət tariximizdir” desə də, yazıçı Aqşin Yenisey profil statusunda “Səfəvilər İmperiyasının dağılmasına Səfəvi elitasının seksual pozğunluğunun səbəb olduğunu” iddia etsə də, bir həqiqət bu kainata əbədi hakimdir:” Günəşi örtsədə qara buludlar, Yenə günəş adlı bir qüdrəti var”. Hələ bir həqiqət də var ki, o daha kəskindir və onu demirəm, çünki hamı bilir.
CƏNNƏTİN PİLLƏKƏNİNDƏ (qələmdaşım Azər Laçınlıya) Şair var; qələmi, mürəkkəbi var, Hər şeyi yerində, “suçəkən”i yox! Həmişə elində, obanda, Şair, Nə çox “Ağ saray”lar, pilləkəni yox!
Həsrətli qardaşım, bu günə şükür, Hicrətli yoldaşım, bu günə şükür, Qeyrətli sirdaşım, bu günə şükür, Nə qədər evlər var, pilləkəni yox!
Qurulu evlər var, yox pilləkəni, Çoxdur abad yurdlar, yox yol çəkəni, Çoxunda çox şey var, yox “Mıxtökən”i, O qədər “Cənnət” var, pilləkəni yox!
Kimi evin tapdı, yolun kol basmış, Kiminin həyətin, yurdun lil basmış, Nə çox ev-eşik var, çoxdan “dul” qalmış, Çox yerə keçid var, pilləkəni yox!
Ustacı tanırsan, şükür aşiqi, Hicrətdə intizar sökür aşiqi, Yumağa döndərir, bükür aşiqi, Onun hər şeyi var, pilləkəni yox! 17.07.2025. Laçın. Müəllif: Zaur USTAC
DAĞLAR (Dağlara xitabən üçüncü şeiri) Tarix səhnəsində yetişdi zaman, Başlanmış bu çağın mübarək, dağlar! Hələ nə zəfərlər gözləyir bizi, Qutlanmış novrağın mübarək, dağlar!
* * * Dövranın gərdişi döndü, dəyişdi, Davadan doğulan ərlər yetişdi, Didilmiş yaralar tutdu, bitişdi, Üç rəngli duvağın mübarək, dağlar!
* * * Nə vaxtdır yol-iriz bağlı qalmışdı, Qoynunda yağılar məskən salmışdı, Canımı sağalmaz bir dərd almışdı, Sayalı qonağın mübarək, dağlar!
