Eski Türklerde, herhangi bir nedenle ailede yalnızca bir erkek çocuk kalmışsa, son erkek çocuğa küpe takılırdı. Bir komutan, küpeli bir asker görürse, Türk hukuku ona böyle bir yetki vermediği için ona tehlikeli görevler vermezdi. Ancak, bir ailenin son erkek çocuğu iki küpe takardı. Türk hukuku, soyunu devam ettirebilmesi için ona özel koruma sağlardı. Küpe, katı ve net yasaların geçerli olduğu Türk topraklarında savaşçılar için sembolik bir işleve sahipti. Bir ailenin devamının toplumsal bir işaretiydi.
Not: Bahsedilen gelenek, eski Türk âdet ve tarihi uygulamalarına dayanmaktadır. Eski Türk toplumlarında ailenin ve soyun devamı büyük önem taşıyordu. Bir ailenin son erkek çocuğu hayatta kalırsa, ona soyun devamının bir simgesi olarak kabul edilen bir küpe verilirdi.
Ayrıca, küpeyi takan kişinin, yani son erkek çocuğun özel bir koruma ve ayrıcalığa sahip olduğuna inanılıyordu. Örneğin orduda komutanlar, bu kişiye tehlikeli görevler vermekten kaçınırlardı çünkü klanı devam ettirecek kişi olarak kabul edilirlerdi ve Türk hukuku onları tehlikelerden korurdu.
Bu gelenek, Türklerin toplumsal yapı anlayışına ve ailenin devamlılığını sağlama gerekliliğine derinden kök salmıştı. Dolayısıyla küpe sadece bir mücevher parçası değil, aynı zamanda önemli bir toplumsal semboldü.
Zaur Ustac, çağdaş Azerbaycan edebiyatında tanınmış bir şair, yazar ve edebiyatçıdır. 8 Ocak 1975 Yılında Azerbaycan’ın başşehri olan Bakü’de doğmuştur. Okul hayatına Ağdam`ın Yusifcanlı köyünde başlamış, ardından Bakü Dövlet Üniversitesinde, Bakü Ali Birleşmiş Kumandanlık okulunda, “Beynəlxalq İxtiraçılıq və Biznes Enstitüsü’nde ve “Şamahı Humanitar Koleji’nde tahsil hayatını devam ettirmiştir.
Zaur Ustac, “Yazarlar” dergisinin kurucusu ve baş editörüdür. Zaur Ustac, edebi kariyeri boyunca çeşitli şiir kitapları, hikayeler ve denemeler yazmıştır. Azerbaycan Jurnalistler Birliği’nin (AJB) üyesi olan Zaur Ustac “Kızıl Kalem” mükafatı sahibi, 2019 Yılından bu yana Prezident Tekaüdçü’sü unvanına sahip olmuştur. Zaur Ustac, aynı zamanda Azerbaycan’ın bağımsızlığı ve milli kimliği konularında da önemli çalışmalar yapmış bir yazardır.
Zaur Ustac’a
Gâh bir masa başında, Gâh bir ağaç altında, Tabiatın koynunda, Şiirler gelir dile, Ustaca yazan Ustac.
Vatanperver esası, Kahramanlık temas’ı, Tarih, insan mirası, Eserler gelir dile, Ustaca dizen Ustac.
Milli, manevi değer, Milli ruha baş eğer, Hizmetinde var hüner, Ödüller gelir dile, Ustaca sezen Ustac.
CEVAD HAN: TÜRK DÜNYASININ ONUR SANCAĞI Tarihin bazı anları vardır ki, bir milletin karakteri tek bir isimde, tek bir direnişte vücut bulur. Azerbaycan tarihinin o altın sayfalarından birinde yazılıdır bu isim: Gence Hanı Cevad Han. O, yalnız Gence’nin değil, bütün Türk dünyasının onur sancağıdır.
Bir Asaletin Mirası
Cevad Han veya Cevad Han Ziyadoğlu-Kaçar (1748, Gence – 1803, Gence), Kaçar hanedanından büyük bir Azerbaycan generali, ordu komutanı, devlet adamı ve Gence Hanlığı’nın son hükümdarıdır. Ancak onu farklı kılan, soyunun asilliği değil; halkına duyduğu sadakat ve vatanına bağlılığıydı. Genç yaşta aldığı eğitimle hem siyaseti hem de askerî disiplini öğrendi. Yönetiminde adalet, dürüstlük ve halk sevgisi temel taşlar oldu. Gence, onun döneminde sadece bir şehir değil, bir huzur beldesiydi.
Kafkasya’ya Çöken Gölgeler
yüzyılın sonunda Çarlık Rusyası, Kafkasya’daki Türk yurtlarına adım adım ilerliyordu. Gürcistan’ı işgal ettikten sonra sıra Azerbaycan hanlıklarına gelmişti. 1803’te Rus ordusu Gence surlarının önüne dayandığında General Sisianov, Cevad Han’a teslimiyet çağrısı gönderdi. Fakat o, bir Türk beyine yakışır vakar içinde şu cevabı verdi: “Ben Gence’yi babamdan miras değil, milletimden emanet aldım. Emaneti düşmana teslim etmem!”
Bu söz, yalnız Gence’nin değil, bütün Türk yurtlarının vicdanında yankılandı.
Gence’nin Son Direnişi
4 Ocak 1804 sabahı, Rus ordusu Gence’yi topa tuttu. Sur taşları yıkılıyor, şehir kanla boyanıyordu. Ama Cevad Han dimdik ayaktaydı. Yaralansa da geri çekilmedi. Kılıcı elinde, halkının önünde son nefesine kadar savaştı. Aynı gün, oğlu Hüseyin Kulu Han’la birlikte şehit düştü. Ruslar Gence’ye girdiklerinde bir şehri değil, bir kahramanın kalbini paramparça ettiklerini fark ettiler.
Bir Kahramandan Fazlası
Cevad Han, sadece bir savaşçı değil; bir karakter, bir ahlak timsaliydi. Onda Türk töresinin özü vardı: adalet, cesaret, merhamet ve onur. Düşmanına bile mertçe davranan bir bey, halkına ise bir baba gibi kucak açan bir hükümdardı. Bu nedenle Gence halkı onu “Han” olarak değil, “Ata” olarak anmıştır.
Bir Milletin Hafızasında Yaşamak
Bugün Gence’nin kalbinde yükselen Cevad Han Türbesi, sadece taş ve mermerden değil, vefadan ve minnetten örülmüştür. Her gelen ziyaretçi, o taşlarda aynı sözü hisseder:
“Vatan, uğrunda ölmesini bilenlerindir.”
Cevad Han’ın şehadeti, Azerbaycan’ın bağımsızlık ruhuna mayalanmış bir kıvılcımdır. O kıvılcım, 1918 Bakü şehitlerinde, 1990 Ocak olaylarında, 2020 Karabağ Zaferi’nde yeniden tutuşmuştur. O artık sadece bir tarih sayfasında değil; Türk dünyasının vicdanında yaşayan bir semboldür.
Son Söz
Cevad Han, tarihin unutturamadığı bir adalet, bir mertlik ve bir vatan sevgisi örneğidir. Onun mirası, sadece Gence’de değil; Kars’ta, Nahçıvan’da, Bakü’de, Ankara’da ve bütün Türk coğrafyasında yankılanan ortak bir destandır.
Bugün Türk dünyasının birliği konuşuluyorsa, o birlik Cevad Han gibi kahramanların kanıyla, duasıyla, onuruyla şekillenmiştir. Cevad Han, bir milletin direniş simgesi olmanın ötesinde, Türk dünyasının haysiyetini temsil eden bir bayraktır.
Pedaqoji Universitetdə mentorluq proqramı start götürüb
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində (ADPU) Pedaqoji Universitetin Gələcək Təhsil Liderləri müsabiqəsinin II mövsümünün qalibləri üçün mentorluq proqramına start verilib. Müsabiqə çərçivəsində qalib olmuş tələbələr universitet rəhbərliyi və sturuktur rəhbərlərindən təyin edilmiş mentorlarla görüşərək şəxsi və karyera inkişafları üçün vacib mentor dəstəyi alır, mentorlarının peşəkar təcrübələrindən faydalanırlar. Həmçinin, tələbələr mütəmadi olaraq müxtəlif sturukturların real iş fəaliyyətində iştirak edərək peşəkar və karyera inkişafları üçün əhəmiyyətli praktik səriştələr qazanmaq şansı əldə edəcəklər.
Qeyd edək ki, layihənin keçirilməsində məqsəd bacarıqlı və yüksək potensiallı gənclərin müəyyən edilərək onların inkişafına dəstəyin göstərilməsi və universitetin gələcək kadr bankının formalaşdırılmasıdır. Universitetin müxtəlif fakültələrindən olan ümumilikdə 800-dək tələbəni əhatə edən və üç mərhələdən ibarət seçim prosesinin sonunda 10 tələbə qalib adını qazanıb. Qaliblər 1000 AZN dəyərində pul mükafatı və qiymətli hədiyyələrlə yanaşı, Təşkilat Komitəsi tərəfindən müəyyən edilmiş mentorluq proqramında iştirak hüququ da əldə ediblər.
Mentorluq proqramının 1 il davam etməsi nəzərdə tutulub. Proqramı uğurla başa vuran tələbələr müvafiq şəhadətnamə ilə təltif olunacaqlar, həmçinin ADPU-nun kadr bankına daxil edilməklə karyera imkanı əldə edəcəklər.
AYGUÇI TONYUKUK Eski Türkçede çok açık bir unvan niteleyicisi olan bilge, siyasi alanda çabışın karşılığıdır. çabış ordunun yüksek rütbeli komutanı olarak askeri taktikleri düzenler; bilge ise tecrübe, öngörü ve bilgileriyle sivil siyasi hayatı istikrarda tutar. Bilge, eski Türk devletlerinde “bozkır hayat şartlarını sürdürmeyi, Türk yaşayışına uygun bölgeleri el altında tutmayı, ülkede idari birliği korumayı, askeri gücü zinde tutmayı, törenin sürekli geçerliliğini sağlamayı, Türk kültürünü yozlaştırabilecek dış etkilere karşı hassas davranmak siyaseti”ni tam olarak başarmış kağanı niteler. Ancak, eski Türk kültürü ve yaşam sisteminde askeri ve sivil hayat keskin çizgilerle birbirinden ayrılmadığından çabış ve bilgenin sınırlarını net olarak çizmek doğru olmaz.
Bir tür “vezir” veya “sadrazam” gibi üst düzey bir unvan olduğu anlaşılan ayguçı, kağanın yetkilerinin birçoğuna sahip sivil ve askeri alanda akıl hocası biçiminde değerlendirilebilir. Eski Türk devletlerinde kagan, beg vb. unvanlar, tek kişiye özgü değilken; ayguçı, Tonyukuk’a has özel bir unvan–belki de sadece bir niteleme sıfatı- olarak kendisini gösterir. Tonyukuk’tan sonra bu yüksek rütbeyi taşıyan başka bir devlet adamına rastlamıyoruz.
Tonyukuk ve Şine Usu yazıtlarındaki kıyın ay- ibaresi hakim sıfatıyla işlenen suça karşı hükümde bulunmak ve nihai kararı bildirmek” gibi “yüksek mahkeme üyesi”nin yetkileri dahilindeki yaptırımlardan sayılmalıdır. Ay- fiilinin kılıcısı veya yapıcısı, hükümdar ve tanrı makamını dolduran bilge ve ugandır. Ugan tengrinin yeryüzündeki temsilcisi Bilge Kağan, kağanın siyasi ve askeri arenadaki temsilcisi ise ayguçıdır. Dolayısıyla ayguçı, “emreder, buyurur, beyan eder, öngörür, hatta geleceğe dair kehanette bulunur”.
Yard.Doç.Dr. Hatice Şirin USER’ın “Eski Türkçede Bazı Unvanların Yapısı Üzerine” makalesinde.
(Oğuzlar) Bugünkü Anadolu Türklerinin Ruhi davranışları, ataları Oğuz Türklerinden farksızdır. Anadolu Türkleri, sakin görünüşlü, serin kanlı, duygularını pek belli etmeyen insanlardır; asık suratlı olmayıp güler yüzlü ve vakurdurlar; çabuk kızmazlar ve birden parlayıp sönmezler.
Halkın tabiri ile “Anadolu Türkü’nün kolayca damarı tutmaz”, yani hemen sinirlenmez, fakat “ ayranı kabardı mı kasırga gibi eser”, önünde durulmaz. Tıpkı Oğuz yiğitinin “ Acığı tuttuğunda katı taşı kül eylediği” gibi. (acığı tutmak: öfkelenmek). Onların başlıca vasıflarından biri de kin tutmamalarıdır; öc alma duyguları da önlenemez bir aşırılıkta değildir; çabuk barışırlar; merhamet duyguları da kuvvetlidir; şaka ve lâtifeden hoşlanırlar; gerçekçi insanlardır, yani akılları hislerine hâkim olabilir; öğünme duygularında da aşırılık görülmez; onun için başkalarının meziyet ve kabiliyetlerini inkâr etmezler.
Bütün bu vasıfları ile onlar, Ak-Deniz milletlerinden, bazı Balkan milletlerinden, Kafkasyalılardan ve Araplardan ayrılırlar. Anadolu Türkleri rûhen infiratçı (Yalnızcı) değil, Cemiyetçidir. (Toplumcu); Toplu, yani bir arada yaşamaktan hoşlanırlar; milletlerine bağlı ve yurt sever oldukları da gerçektir.
Yüz şekli ve beden yapılarına gelince, onlar umumiyetle düz kara saçlı, ela gözlü, yuvarlak yüzlü, düz burunlu insanlardır; aralarında mavi gözlü olanları az veya nâdirdir; bu gibilere, çok defa, bu vasıflan bir sıfat olarak verilir (Gök Mehmet, Gök Kız)); pek çoğunun cildi beyazdır; yüz ve ellerindeki esmerlik güneş yakması ile ilgilidir; boyları ortadan uzun olup, gövde kısmı alt tarafa nazaran kısa değildir; onun için at üstünde heybetli görünürler ve rahatça ok atarlar ve kılıç sallarlar.
Dişlənmiş alma şəklini otağının divarına yapışdırmış yeniyetmə ilə çox yox, ikicə kəlmə kəssəniz, nə qədər mülayim olursunuz-olun, əsəb sizə də güc gələcək. Nə vaxtsa, bir jurnalist dişlənmiş almanı icad edən Stiv Cobsdan soruşmuşdu:”Uşaqlarınız iPad’ı çox sevirlər?”O da belə cavab vermişdi: “Heç istifadə etmədilər. Uşaqların evdə istifadə etdiyi texnologiyanı məhdudlaşdırmışıq”.
Smatfonlardan asılılıq uşaqları xəyal gücündən, yaradıcılıqdan uzaq, problemli həyata sövq edir. Biz çöllərdə oynaya-oynaya böyüyən son nəsilik. Hərəkət edirdik, sınaqdan keçirdik, məlumatları Google yerinə kitablardan öyrənirdik. Sosiallığa güclü həvəsimiz vardı, dizüstü kompüterlərimiz isə yox idi. Tozun-torpağın içində oynayan uşaqları ana hər axşam elə həyətdəcə vannada çimizdirirdi. Yanaqlarından qan daman, şən uşaqlar axşam yeməyini yeyib, saat doqquzda cizgi filminə baxıb yatırdılar. Bu, bizim uşaqlığımız idi. İndi isə analar telefon üçün ağlayan uşağının istəyinə əməl etməli olur. Üstəlik, özünə haqq da qazandırır; təki səsini kəssin, qulağımız dinc olsun. Valideynlər sosial şəbəkələrdə itirdiyi vaxtdan xəbərsiz olurlar. Onların yeməyi yanır, gözləri qızarır, eyni vəziyyətdə oturmaqdan sümükləri ağrıyır. Uşaq isə əlində telefon ac-yalavac yatır. İşin mənəvi tərəfi isə valideyn-övlad ünsiyyətinin zəifləməsi, sosial şəbəkə xəbərlərindəki ağrı, cinayət, qalmaqal yüklü məlumatların istəməyərəkdən izlənməsi, bunların şüurda buraxdığı mənfi izlər olur. Həm də bu proses saatlarla davam edir.
Bizim evlərimiz Silikon vadisinə bənzəyir. ABŞ-ın texnologiya sektorunun lokomotivini deyirəm. O yerlərdən çıxan Google, Apple kimi nəhənglər asanlıqla çarpayımızda yatır, divanımızda oturur, əllərimizin vazkeçilməzinə çevrilir. Amma bu şirkətlərin üst səviyyə idarəçiləri uşaqlarını texnologiyadan uzaq tutmaq istiqamətində artan meylləri ilə seçilirlər, uşaqları texnologiyadan uzaq Waldorf məktəbinə göndərirlər. Çünki onlar ilk əldən məlumat sahibidirlər, təhlükə barədə yetərincə məlumatları var. Ana uşağına bahalı və “cool” görünən cihazlar vermək yerinə, onunla bayıra çıxsa, oynasa, danışsa – və o an zəhlətökən görünsə də – gələcəkdə uşağı ona təşəkkür edəcək. Texnologiya xəyallarımızı almaqla gələcəyimizi qaranlığa məhkum edib. Çox gəncdən gələcəyi haqqında soruşanda, qeyri-qəti cavablar alıram. Texnologiya yeni nəslin dil, yazı vərdişinə, diksiya, nitq mədəniyyətinə, fikrini ifadə etmək bacarığına ciddi təsir göstərir. Onlar bunun fərqində deyillər. Məsələn, “zəhərli”, “zəhərlənmiş”, “rədd et”, “seç” sözləri eyni düymələrdədir. Rusca “bədən” və “şam yeməyi” əksər telefonlarda eyni düymələrdədir, buna görə də, “evə gələndə, şam soyuducudadır” cümləsi, “bədən soyuducuda yatır” kimi yazılır. “Mobil nömrə” “qəbir nömrəsi”nə uyğun gəlir. T9-un ən geniş yayılmış və xoşagəlməz səhvi “özünüz” sözünün “özümüz”lə əvəz olunmasıdır. Xüsusilə “Səni sevirəm” cümləsində. Hətta “Nokia” telefonlarında “boynundan öpmək, qulağının arxasında cızıq” ifadəsi “cızıqdan öpüş, fırçanın arxasında cızıq” birləşməsinə çevrilir. Alman dilində söz yazdıqda sözü hissə-hissə daxil etməlisiniz. Mətn daxiletmə sistemi hazırlanmalıdır. Danışmayan, ünsiyyətdə olmayan gənclər yazmaqla fikirlərini izah edə bilmirlər. Daima tələsir, sözləri qısaldıb yazır, gülmədən gülmək işarələri göndərir, zamanın necə keçdiyini fərq etmirlər. Texnologiyanın müsbət cəhətləri sözsüz ki, çoxdur. Sürət, informasiya bolluğu, məlumatsızlığın demək olar ki, olmaması, doğmalarınla anında əlaqə. Amma düşünürəm ki, məhz informasiya bolluğuna görə insanlar oxumur, tez ötürür, yorulur, sonraya saxlayır. Hamı içini, duyğularını, hər an nə geyindiyini, nə yediyini, hara getdiyini paylaşdığı üçün eynilik çoxalır, bəhsə girmə meyilləri artır. Doğmalardan gecikmiş telefon zəngləri isə streslərin ilk səbəbi olur. Biz tələbə olanda ev telefonları yox idi, aylarla valideynlərimiz bizdən xəbərsiz qalırdılar. Narahat deyildilər, indi isə zəngə gec cavab verən kimi, ürəyi getmək, aşırı həyəcan yaşamaq halları çoxalıb. Hətta bir saat əvvəl danışsaq da. Texnologiyadan danışıb, “i” hərfi haqqında danışmamaq eyib sayılar. Apple istehsalı olan bütün məhsulların ilk hərfi kiçik “i” hərfidir. Apple kiçik “i” hərfini ilk dəfə 1998-ci ildə iMac modelində istifadə edib. Bu, internet mənası daşıyırdı. Hərfin mənası tək bu deyildi. “İndividual – fərdi”, “inspire – ilham vermək”, “inform – məlumatlandırmaq”, “instruct – təlimatlandırmaq” mənaları daşımaqla, “i” hərfi çoxşaxəli olduğunu göstərirdi. 2007-ci ildə ilk Apple telefonu olan iPhone-da da bu hərf istifadə edildi. Son məhsullarda isə bu hərf yoxdur. Apple Watch və Apple TV məhsullarının internetə daxil olması adidir, buna görə də “i” hərfinə ehtiyac qalmayıb. Keyfiyyət vurğunu olan S.Cobs ölümündən sonra böyük miras buraxdı. Bu zəngi miras içində onun ən fərqli məsələlərlə bağlı dediyi fikirləri də var idi.
“Nələrisə itirmək qorxusundan uzaq durmağın ən asan yolu bir gün mütləq öləcəyinizi dərk etməkdir. Əslində, siz gerçək mənada heç nəyə sahib deyilsiniz. Bu anlamda qəlbinizdən keçənlərin ardınca düşməyinizə heç bir səbəb yoxdur”.
“Qrup halında çalışaraq, hər hansı bir məhsul ortaya çıxarmaq çox çətindir. Çox vaxt insanlar sən onlara göstərənə qədər istədikləri şeyin nə olduğunu bilməzlər” “Fikrini bir işə yönəltmək və bəsitlik! Bəsitlik və sadəlik qarışıqlıqdan daha çətindir. Bir işi sadələşdirmək üçün əvvəlcə düşüncələrinizi sadələşdirməniz lazımdır. Bu, çox zəhmət tələb edir. Amma bu zəhmətə qatlaşmağına dəyər – çünki siz o nöqtəyə çatanda dağı da yerindən oynada bilirsiniz”.
Bu yazıda texnologiyanın mənfi təsirlərindən, gəncliyin özündən xəbərsiz, nəticəsi gələcəkdə bilinəcək durumundan, valideynlərin sosial şəbəkələrdə başını qatacaqlarını zənn etdiyi, əslində isə mənfi enerjini özlərində cəmlədiyi hallardan bəhs etməyə çalışdıq.
Özünənəzarətin azalması ilə nəticələnən davranışlar insan psixologiyasına mənfi təsir göstərir. Məsələn, telefonu əlinə götürən insan ondan asılı hala düşür, faydalı məlumat yerinə tanışlarını izləyir, kobud desək, güdür. Hər dəfəsində içində qısqanclıq, həsəd, acıq duyğuları yaşayır. Amma bu zamanını bir filmə həsr etsəydi və filmi ailəsi, dostları ilə izləsəydi, daha gözəl olardı.
Texnologiyanın ən yaxşı olmayan halı cinslərin əks cinslərlə anında əlaqəyə keçə bilməsidir. Bunu gizli etdiyini düşünən qadın, ya kişi özünə haqq qazandıraraq, adi yazışmadır deyir. Amma bağlılıq gün keçdikcə artır. Ailədən uzaqlaşma, saatlarla telefon həmdəmliyi, mübahisələr depresiyyaların səbəbidir. Uşaqlar əziyyət çəkir. Valideynlərin kefsizliyi ailənin istiliyinə təsir edir. Münasibətlərdə dayanıqsızlıq yaranır. Sosial şəbəkələr çoxlu buğda səpilmiş tarla kimidir, biri olmasa, o birini götürərəm düşüncəsi sevgi, hörmət, təmiz münasibətlər anlayışlarını sıradan çıxarır. Həyatımızdakı nöqtələri gələcəyimizə baxıb birləşdirə bilmərik. O nöqtələri ancaq keçmişinizə baxaraq birləşdirmək mümkündür. Buna görə də, gələcəkdə bu nöqtələrin bir şəkildə birləşəcəyinə inanmalıyıq. Taleyə, həyata, bəxtə – nəyə olur-olsun, bir şeyə qəti şəkildə inanmamız lazımdır. Özümü götürürəm, bu düşüncə məni əsla yarı yolda buraxmadı. Həyatımdakı bütün fərqliliklər məhz inandıqlarım sayəsində gerçəkləşdi. Texnologiya bütün ziyanı və xeyri ilə həyatımızın vazkeçilməzidir. Ona nəzarəti əlimizdə saxlamağı bacarsaq, özümüzə, gələcəyə inam sayəsində, biz özümüz də daha yeni texnologiyanın qurucuları ola bilərik. Elə isə, insan niyə öz yaratdığından asılı olsun ki?!.
Prof.Mahirə Hüseynova və dos.Könül Həsənova Özbəkistanda respublika konfransında kştirak ediblər
ADPU-nun beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru professor Mahirə Hüseynova və Filologiya fakültəsinin dekanı dosent Könük Həsənova Özbəkustanın Daşkənd Dövlət Şərqşünaslıq Universitetinin təşkil etdiyi “Özbəkistan-Azərbaycan ədəbi ələqaləri və həmkarlıq ittifaqları” mövzusunda respublika elmi konfransında iştirak ediblər.
Konfransın moderatoru Daşkənd Dövlət Şərqşünaslıq Universiteti Türkşünaslıq Tədqiqatları Mərkəzinin direktoru professor Cumali Şabanov tədbiri açıq elan edərək açılış nitqi üçün sözü universitetin rektoru professor Gülçöhrə Rixsiyevaya verib. Rektor çıxışında iki ölkənin ədəbiyyatında ortaq motivlərin, milli kimlik və mədəni dəyərlərin araşdırılmasının vacibliyindən danışaraq bu sahədə birgə tədqiqatların vacibliyini vurğulayıb. Belə konfransların keçirilməsinin əhəmiyyətindən və vacibliyindən bəhs edib.
Konfransda çıxış edən professor Mahirə Hüseynova Azərbaycan və Özbəkistan arasında elmi və mədəni əlaqələrin qədim tarixə malik olduğunu, bu əməkdaşlığın müasir dövrdə daha da gücləndirilməsini, ADPU ilə Daşkənd Dövlət Şərqşünaslıq Universiteti arasında birgə layihələrin, elmi tədqiqatların və tələbə mübadilələrinin həyata keçirilməsinin hər iki tərəf üçün faydalı olacağını qeyd edib.
Bu anlatı, destanî bir olay olmasına rağmen, Eski Türkler tarafından bir tarihî gerçeklik ve ilahi bir müdahale olarak kabul edilmiş, ordu ve kağan için hayati bir tehlike anında gerçekleşmiştir.
Oğuz Kağan’ın büyük seferlerinden birinde, Kağan ve ordusu büyük ve karanlık bir ormanın içine düşer. Orada kalın ve aşılmaz ormanlar, büyük nehirler ve yolların izi yoktur. Ordu, yolunu kaybetmiş, ilerleyemez hale gelmiş ve büyük bir tehlikeyle karşı karşıya kalmıştır.Gizlice izleyen ve pusu için hazırlanan düşman birlikleri tarafından ablukaya alınan Oğuz Kağan’ nın ordusu için artık hiçbir seçenek kalmamıştır.
Bu durum, ordunun dağılmasına ve düşman karşısında zayıf düşmesine neden olacak, Oğuz’ un illeri , yurtları düşman tarafından parçalanmasına zemin hazırlayan büyük bir felaketin alametidir.
👉🏻İşte tam bu umutsuz anda, tehlikenin en yoğun olduğu zamanda, Oğuz Kağan’ın çadırının içine bir Gök Işık girer. Bu ışığın içinden, tüyleri gök (mavi) renkli, yelesi gök tüylü, devasa ve kutsal bir Gök-Kurt (Bozkurt) belirir.
Kurt, Kağan’ın huzurunda durur ve insan diline yakın bir sesle konuşarak şunları söyler:
”Ey Oğuz! Sen Çerileri (askerleri) ile birlikte ilerlemek istiyorsun. Ben senden önde yürüyeceğim. Sana yol göstereceğim. Orduna yol göstermek için geldim.”
Bu kutsal Bozkurt, Kağan’ın ordusuna öncülük eder. O, ne zaman yürürse ordu yürür, ne zaman durursa ordu durur ve ordugâhını kurar. Gök-Kurt’un rehberliği sayesinde, Oğuz Kağan ordusunu o tehlikeli ve bilinmez ormandan çıkarır, düşman üzerine doğru yolu bulur ve seferini başarıyla tamamlar. Bu olay, Bozkurt’un Eski Türklerde sadece bir totem değil, aynı zamanda Tanrı tarafından gönderilmiş bir haberci ve yol gösterici olduğunu gösterir.
Bozkurt, Türk ulusunun başına bir iş geldiğinde veya en kritik tehlike anında ortaya çıkıp rehberlik eden, ordunun maneviyatını yükselten bir tehlikeyi haber veren ve aynı zamanda tehlikeden kurtaran kutsal bir varlık olarak kabul edilmiştir. Kaynakça Ebulgazi Bahadır Han. Şecere-i Türk (Türklerin Soy Kütüğü). Ögel, Bahaeddin. Türk Mitolojisi (Cilt I). (Oğuz Kağan Destanı varyantları ve kurt motifinin analizi). Divitçioğlu, Sencer. Kök-Türkler.
