Laslo Kraznahorkai – Müasir dünyanın qaranlıq aynası
Ədəbiyyatın qüdrəti çox zaman sükutun içindən doğur. Bəzən bir xalqın, bir dövrün, hətta bütün insanlığın daxili təlatümünü sözlər deyil, dərin susqunluq ifadə edir. Məhz bu susqunluğun dili ilə danışan yazıçılardan biri də müasir macar nəsrinin fenomenal siması –Laslo Kraznahorka (László Krasznahorkaidir).
5 yanvar 1954-cü ildə Macarıstanın Gyula şəhərində anadan olan Krasznahorkai artıq gənclik illərindən ədəbiyyatla nəfəs alırdı. Onun ilk romanı – “Sátántangó” (Şeytan rəqsi) 1985-ci ildə çap olunanda Avropa ədəbiyyatında sanki yeni bir nəfəs yarandı. Qərb tənqidçiləri bu əsəri “Kafka ilə Dostoyevskinin XXI əsrdəki görüşü” kimi dəyərləndirdilər.
Dünyanın dağılmaqda olan mənzərəsi
Krasznahorkainin yazılarında dünya bir az çökür, bir az tənəzzülə uğrayır. Onun qəhrəmanları sanki zamanın xarabalıqları arasında azmış ruhlardır. “Şeytan rəqsi”, “Müharibə və müharibə”, “Melanxoliya müqəddəsləri”, “Səbrin melankoliyası” kimi əsərlərdə bəşəriyyətin mənəvi dağılması, mənasızlaşan həyat və ümidsiz gözləntilər dərin fəlsəfi qatlarla işlənib.
Onun üslubu çətin, lakin poetikdir. Cümlələr uzun, bəzən nəfəs kəsən qədər dolğundur. Hər bir cümlə bir aləmdir — içində həm Tanrıya inam, həm də Tanrıya qarşı üsyan yaşayır. Bu mənada Krasznahorkai nəsri mistik-realist təfəkkürün zirvəsində dayanır.
Filmlərdə yaşanan ədəbiyyat
Krasznahorkainin sənət dostu, dünya kinosunun nəhəngi Béla Tarr onun əsərlərini film dilinə gətirməklə bu qaranlıq dünyanı vizual məkana daşıdı. “Şeytan rəqsi” və “Turin atı” kimi filmlər ədəbiyyatla kinematoqrafiyanın bir növ vəhdətini yaratdı. Krasznahorkai sözlə, Tarr isə təsvirlə həyatın əbədi tənhalığını göstərdilər.
Müasir insanın mənəvi dialoqu
Krasznahorkainin ədəbi dünyasında müasir insan öz vicdanı ilə üz-üzə qalır. O, oxucunu rahat buraxmır; suallar verir, ancaq cavab vermir. Hər sətir, hər hadisə bir metafora kimi işləyir: dünyanın sonuna gedən bir kənd, fəlakətə çevrilən ümidsizlik, bəşəriyyətin itirdiyi dəyərlər.
Onun yaradıcılığı Avropanın ədəbiyyat mükafatları ilə qiymətləndirilib. 2015-ci ildə o, Man Booker International Prize mükafatına layiq görüldü. Bu, təkcə şəxsi uğur deyildi – həm də Şərqi Avropa ədəbiyyatının səsini dünyaya eşitdirən bir hadisə idi.
Sözün qaranlıqdan doğan nuru
Krasznahorkai ədəbiyyatı oxucuya səbr tələb edir. Onun yazdıqları sadəcə oxunmur – yaşanır, düşünülür, dərk olunur. O, bizə xatırladır ki, bəzən həyatın həqiqəti sadə cümlələrdə deyil, mürəkkəb sükutlarda gizlənir.
László Krasznahorkai müasir dövrün “qiyamət peyğəmbəri” kimi görünür, lakin onun məqsədi qorxutmaq deyil, oyandırmaqdır. O, insanın içindəki işığı qaranlığın içindən çıxarmağa çalışır – və bu da ədəbiyyatın ən ali missiyasıdır.
OTAĞ TAKVİMİ Fotoğrafta gördüğünüz gibi, Otağlarda yaşayan Türkler Takvimi ve Saati, Tündük adı verilen Otağın Aydınlık Açıklığına göre ayarlardı. Güneşin açısına göre, Tündükten giren Gün Işığı mevsimleri ve saati gösterirdi. Otağın tepesindeki aydınlık açıklığında gördüğünüz artı işareti Güneşi ve “Göğün Odağını” yani merkezini simgeler. 4 Kol ise dört yön ve 4 mevsimi ifade eder. Türk kozmoloji düşüncesinde gece göğünün “Odağı” Kutup Yıldızı, Gündüz göğünün “Odağı” ise Güneştir. Odak kelimesi Otağ kelimesinden gelir. Çünkü Türk kozmoloji düşüncesinde Otağlar Kozmosun küşük bir minyatürüdür ve Dünyanın Merkezinde sayılır. Türk Otağları Evrenin küçük bir arketioidir ve Ay döngüsüyle uyumlu olacak şekilde 28 dilimlidir. Yani Türkler Ay Tavimini de kullanır ve Ay Konaklarını da bilirdi.
Bu yüzden Otağlar gelişigüzel kurulmaz. Otağ 4 yöne bakacak şekilde kurulur. Kapı mutlaka Güney yönüne açılır. Türklerde Güneyin kutsallığı olsa da asıl Kuzey yönü de çok önemlidir. Kuzey Yırgaru-Yukarı şeklinde tanımlanır ve Kutup Yıldızı bu konuma yerleştirilir. Kutup Tanrının makamı sayılır.
Türk Beylerine ait heykel biçimli mezar taşları. Bu heykeller genel olarak “Balbal ya da Taş Baba” olarak bilinir. Eski Türk inançlarında ölen önemli kişilerin Tanrı katına yükseldiği ve orada ebedi bir hayata başladığı düşünülür. Özellikle Göktürklerde savaşta ölmek ölümlerin en şereflisidir. Bundan dolayı Alp’ların mezar ritüelleri de özeldir. Onların mezar taşları, “Hayat Suyu” inancına uygun bir şekilde, ellerinde “İçki Kadehi” tutar vaziyette yapılır. Bu ikonografi, Tanrı katında ve Cennette ebediyete kadar yaşayacakları anlamı taşır. Bir bakıma onlara “Tanrısallık” atfedilir. Bu inanç biçimine “Atalar Kültü” adı verilir. Türkler, ölen önemli insanların “Eren” olduğunu düşünür. Kime Eren? Elbette Tanrıya Eren. Alp Eren kavramı da bu inanç ve düşünce ile bağlantılıdır. Bu mezar taşlarının “Kozmik Merkezler”, Tanrı ve insan arasında “Kozmik Yollar” olduğu düşünülür. İşte bu yüzden, dualar bu merkezlerin başında yapılır, dilekler bu merkezlerin başında dilenir ve kurbanlar bu merkezlerin başında kesilir.
Ünlü Macar antropolog ve psikiyatrist Geza Roheim’e göre, Arkaik çağlarda ölen ya da öldürülen her şey BABA olur. Bu bağlamda Türklerdeki Ölümle ilgili ATALAR KÜLTÜ bu kuramla örtüşür. Türkler ölen Atalarına saygı duyar, “Taş Baba” tabiri ile de onları onurlandırır. Ataların ölümünden sonra, onlara karşı duyulan korku ve saygı, bu taş heykeller ile ifade edilir. Eliade’ya göre ölen Baba-Atanın ruhu bu taş heykeller içine sabitlenir ve bir anlamda “tehlikesiz” hale gelir.
Anadoludaki Türkler hala mezar, türbe ve kümbetlerde bu ritüelleri sürdürür. Kurbalarını keser, dileklerini bağlar ve dualarını bu “Kozmik Merkezlerde” yapar. Çünkü Tanrıya en yakın olan yerler, Ataların yattığı yerlerdir.
1963 yılı Şanlıurfa doğumluyum. Bursa Uludağ Üniversitesi mezunuyum, mali müşavirim ve artık emekliyim.
Naçizane 40 küsur yıldır şiire yamaklık ediyorum. 5 adet şiir 1 de deneme kitabım yayınlandı. Türkiye Yazarlar Birliği geçmiş dönemler üyesiydim. Halen Anadolu Yazarlar Birliği kurucu üyesiyim. Türkiye Yazarlar Sendikası, Gebze merkezli Dünya Sanatçılar Derneği ile Atatürkçü Düşünce Derneği üyesiyim.
Yurt içinde ve dışında çeşitli dergi, internet sitesi, antolojilerde şiir ve öykülerim yayınlandı. Zaman zaman yayınlanmaya devam ediyor. Çeşitli şiir etkinliklerine şair olarak davet edildim. Şiir etkinliklerinde ve yarışmalarında dereceler ve plaketler, ödüller aldım.
Geleneksel ve modern Türk Şiirden beslenerek kendi özgün şiirimi oluşturma arayışındayım.
Şiir ve öykü yanında amatör fotoğrafçılık ile de meşgulüm. Bazı internet gazetelerinde köşe yazıları da yazıyorum.
Emekliyim, evli ve 4 çocuk babasıyım. İstanbul Kartal’da yaşıyorum.
Kitaplarım:
Şiir:
Bencileyin (1994)
Zuhur (2002)
Hoşça Kal Aşk (2011)
Mariana’ya Mektuplar (2020)
Uçurum Kenarında Rapsodi (2021)
Deneme:
Keşkeler Okyanusunda Umutsuz Çırpınış (2023)
BAŞLIĞINA BAŞLATMA
Ümitsiz bir durummuş anladım ki bu halim Sesini duyduğumda dilim, sözüm karıştı İki kelam etmeye kalmamış hiç mecalim Öyle işte bu kalbim sensizliğe alıştı
Yüzünü görmeyeli uzun zaman olmuş ki Düşlerimde bile sen çıkmıyorsun karşıma Bak ki kara kaderim Allah’ından bulmuş ki Senelerdir peş peşe bela yağar başıma
Ne senle kavuşmanın ne de tam ayrılmanın İmkânı yok anladım, belli ki araftayım Bekliyorum sonumu bugün değilse yarın Kaybedenler safının olduğu taraftayım
Bugün aradığında, sesini duyduğumda Sevinmenin yerine neden hüzünlendim ben Boğulacak gibiydi kalbim bir sonsuz gamda Gör ki ne hallerdeyim yenildim, tükendim ben
Bu sevdam belam olmuş, sebebim bu olacak Aklım kalbim tarumar, kalıyorum çaresiz Bu hikaye bu şiir nihayet son bulacak Uzaklara, boşluğa dalıyorum çaresiz
Ümitsiz bir durummuş anladım ki bu halim Neylersin yazgım böyle, benim kaderim zalim.
It was dawn — or maybe dusk. The stars, suspended, oscillated between pale and burning again. The moon, of a dark red, sang of pain in a bright yellow.
On the edge of existence, beyond disappearance, the silent cries of ruin echoed everywhere. Nails, thorns, and the scattered glow of a broken hope spread all over the earth.
Thousands of desire germinated in the eyes of the living. Around a torn shoe floated great cruelty. In every courtyard, a dark image, a wild vision rested, and the stones of patience burned for fear of cracking.
A bunch of bastards wandering around, as if every new day belonged to the opportunists, to the troublemakers. Enemies disguised as friends everywhere, like locusts growing in a field that has not been plowed.
And yet, I believed in tomorrow full of hope, to sparkling loves, to the light that reconciles all shadows, to the violets of the day that will be reborn, to the rain that caresses the earth.
Why, why this early destruction? Why is this treacherous fog killing every glance? Why are these screams of fear, these rivers of pus?
The flowers are starving to death. The sun is afraid to set at the foot of the hill. The night is ashamed of the day.
Şəmil Sadiq Turan Akademiyasının Qurucu üzvü seçildi 8 oktyabr 2025-ci ildə Qazaxıstanın Almatı şəhərində yerləşən “Turan” Universitetində Turan Akademiyasının təntənəli təsis konfransı keçirildi. Mərasimdə Qazaxıstan, Türkiyə, Azərbaycan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkmənistan və İrandan tanınmış alimlər, ictimai-mədəniyyət xadimləri, diplomatik missiyaların və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri iştirak etdilər.
Akademiyanın missiyası türk ölkələrinin alim və ictimai xadimlərini birləşdirərək ortaq elmi-mədəni məkan formalaşdırmaq, türk sivilizasiyasının zəngin irsinin tədqiq və təbliğini gücləndirmək, eləcə də gənc tədqiqatçıların elmi potensialını artırmaqdır.
Tədbirin moderatoru “Turan” Universitetinin beynəlxalq əlaqələr və doktorantura üzrə prorektoru, PhD, dosent, Turan Akademiyasının vitse-prezidenti Gülcanat Yubatqanqızı Tayauova olub. Açılışı Turan Akademiyasının prezidenti, iqtisad elmləri doktoru, professor, “Turan” Universitetinin rektoru, Qazaxıstanın Əməkdar xadimi Rahman Alşanov və Akademiyanın həmsədri, Türk Xalqları Şurasının sədri, ictimai xadim Mahmut Oral elan ediblər. Mərasim çərçivəsində Akademiyanın yeni üzvlərinə diplomlar təqdim olunub, iştirakçı ölkələrin rəsmi nümayəndələri, alimlər və ictimai xadimlər təbrik çıxışları ediblər.
Turan Akademiyasının Azərbaycandan olan qurucu üzvü — Hədəf Şirkətlər Qrupunun qurucu-direktoru, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Şəmil Sadiq mərasimdə çıxış edərək, Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin liderlərinin Azərbaycanda toplaşdığı bir vaxtda Qazaxıstanda, məhz “Turan” Universitetində Turan Akademiyasının təsisini önəmli hadisə hesab etdiyini vurğulayaraq və alqışladığını bildirib. O, Turan Akademiyasının nəzdində “Turan Uşaq Akademiyası”nın Azərbaycanda Hədəf Şirkətlər Qrupu tərəfindən qurulmasını təklif edib: məqsəd məktəbdən başlayaraq gənclər arasında elmi marağı gücləndirmək, şagirdlər arasında elmi əlaqələri və dostluqları genişləndirməkdir. Təklif Akademiya üzvləri tərəfindən müsbət qarşılanıb. Sonda Şəmil Sadiq böyük filosof-şair Hüseyn Cavidə həsr etdiyi “Hüseyn Cavid yaradıcılığında qəhrəman konsepsiyası” adlı monoqrafiyanı universitetin rektoruna təqdim edib.
Turan Akademiyasının tam üzvləri seçilən şəxslər aşağıdakılardır:
Raxman Alşanov – Turan Akademiyasının prezidenti, iqtisad elmləri doktoru, professor, “Turan” Universitetinin rektoru, Qazaxıstan Respublikasının Əməkdar xadimi;
Mahmut Oral – Turan Akademiyasının həmsədri, Türk Xalqları Şurasının Baş sədri (Türkiyə);
Güljanat Jubatqanqızı Tayauova – Turan Akademiyasının vitse-prezidenti, “Turan” Universitetinin beynəlxalq əlaqələr və doktorantura üzrə prorektoru, fəlsəfə üzrə PhD, dosent, Qazaxıstan Respublikası İqtisadi Elmlər Akademiyasının akademiki;
Ali Kılıç – yazıçı, jurnalist, ictimai və siyasi xadim, “Turan” Universitetinin Müşahidə Şurasının üzvü (Türkiyə);
Adil Axmetov – filologiya elmləri doktoru, professor, siyasətçi, diplomat, Qazaxıstanın Əməkdar xadimi;
Vedat Köle – Qədim Türk Akademiyasının prezidenti (Türkiyə);
Abdıldajan Akmataliev – filologiya elmləri doktoru, professor, Qırğızıstan Milli Elmlər Akademiyasının akademiki;
Şəmil Kamil oğlu Sadıqov – PhD, dosent, Hedef Şirkətlər Qrupunun qurucu direktoru (Azərbaycan);
Almasbek Maulenov – filologiya elmləri doktoru, professor, türkoloq, Jambıl adına Filoloji Tədqiqatlar Mərkəzinin direktoru (Qazaxıstan);
Asan Turabayev – akademik Ə. Kuatbekov adına Xalqlar Dostluğu Universitetinin professoru, Qazaxıstan Jurnalistlər İttifaqının üzvü, “Əməkdə fərqlənməyə görə” medalı laureatı (Qazaxıstan);
İlesbek Bayjanov – mühəndis, iqtisadçı, jurnalist, yazıçı, “Aqyqat – 1” İctimai Birliyinin sədri (Qazaxıstan);
Ulıqbek Yesdəulet – şair, ədəbiyyatşünas, publisist, Qazaxıstanın Əməkdar xadimi;
Yüksel Yalova – Türk-Fransız Mədəniyyət Cəmiyyətinin sədri, Okan Universitetinin Müşahidə Şurasının üzvü, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sabiq sədr müavini (Türkiyə);
Semih Güneri – arxeoloq, professor, akademik, yazıçı (Türkiyə);
Sacid Turanlı – PhD, professor, Qazi Universitetinin Ortopediya və Travmatologiya kafedrasının sabiq müdiri (Türkiyə);
Osman Karatay – tarix elmləri professoru, akademik, Egey Universiteti (Türkiyə);
Nedjati Demir – filologiya elmləri professoru, türk dili və ədəbiyyatı üzrə mütəxəssis, Qazi Universitetinin kafedra müdiri (Türkiyə);
Hilmi Özden – tibb elmləri doktoru, professor, Eskişehir Osmangazi Universiteti Türk Dünyası Tədqiqat və Tətbiqetmə Mərkəzinin rəhbəri (Türkiyə);
Ekrem Memiş – professor, tarixçi, tədqiqatçı və yazıçı, Türkiyə və Yaxın Şərq tarixi üzrə mütəxəssis (Türkiyə);
Berdi Sarıyev – filologiya elmləri doktoru, professor, Ankara Universitetinin Müasir Türk Dilləri kafedrasının müəllimi, Atatürkün “Nutuk” əsərini türkmən dilinə tərcümə edən alim (Türkmənistan);
Mehmet Ali Esmer – Trakya Universitetinin Memarlıq fakültəsinin professoru, Mimar Sinan Fondunun sədri (Türkiyə);
Babək Cavanshir – dosent, tarixçi, türkoloq, İran türklərinin tarixi və mədəniyyəti üzrə tədqiqatçı (İran);
Rasul Axmetov – Qazaxıstan Xalqları Assambleyası sədrinin müavini, İctimai Diplomatiya Fondunun prezidenti, “Ahıska” türk etnomədəni birliyinin sədr müavini (Qazaxıstan);
Feruza Cumaniazova – tarix elmləri doktoru, türkoloq, Özbəkistan Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunun baş elmi işçisi (Özbəkistan);
Nurettin Çakır – PhD, tarix və coğrafiya müəllimi, türk dili tədrisi və tərcümə sahəsi üzrə tədqiqatçı (Türkiyə).
Mərasimdə Akademiyanın loqotipi də təqdim olunub. Loqotipin İdeya müəllifi Raxman Alşanov, qrafik dizayneri Murat Çevikdir. Loqotipin bədii həlli qədim türk qayaüstü təsvirlərindən ilhamlanır və Turan coğrafiyasının sakral rəmzlərini əks etdirir.
Turan Akademiyası türk xalqlarının elmi və mədəni əməkdaşlığını dərinləşdirməyi hədəfləyən beynəlxalq platformadır. Açılış mərasimi gələcək birgə tədqiqat layihələri, konfranslar və gənclər üçün elmi proqramların həyata keçirilməsi istiqamətində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi dəyərləndirilir.
Xalq artisti Mənsum İbrahimov: Naxçıvan tamaşaçılarını çox sevirəm
Xalq artisti Mənsum İbrahimov Naxçıvan Dövlət Universitetinin dəvəti və təşkilatçılığı ilə ali təhsil ocağında qonaq olub. O, universitetdə keçirilən görüş zamanı Naxçıvanın musiqi mühiti, konsert fəaliyyəti və əməkdaşlıq barədə fikirlərini bölüşüb. Mənsum İbrahimov bildirib ki, Naxçıvan Dövlət Universiteti ilə Azərbaycan Milli Konservatoriyası arasında artıq bir neçə ildir, əməkdaşlıq əlaqələri mövcuddur: “Artıq bir neçə ildir ki, bura mütəmadi olaraq ustadlar gəlir, ustad dərsləri keçilir, tədbirlərdə birgə iştirak edilir, konservatoriyadakı tələbələrlə görüşlər təşkil olunur. Mən özüm də dəfələrlə buradakı görüşlərdə iştirak etmişəm. Buradakı mühit, nizam-intizam və tələbələrin məsuliyyətli olması məni çox sevindirir. Burada gözəl yaradıcılıq mühiti formalaşıb”. Xalq artisti, həmçinin NDU-nun rektoru Elbrus İsayevə təşəkkür edib və universitetin Elmi Şurasının qərarı ilə ona “Naxçıvan Dövlət Universitetinin fəxri professoru” adının verilməsini yüksək dəyərləndirib: “Bu mənim üçün çox böyük bir etimad və dəyərdir. Mən artıq özümü bu ailənin bir üzvü hesab edirəm. Daha tez-tez Naxçıvana gələcəyəm, ustadlarla və müəllimlərlə birgə burada bir məktəbin əsasını qoymağa çalışacağam. Konservatoriya ilə NDU arasında əməkdaşlıq daha da möhkəmlənəcək. Bu kollektivin bir üzvünə çevrilmək həm də çiynimə böyük məsuliyyət qoyur”. Mənsum İbrahimov universitetin fəaliyyətinə də yüksək qiymət verib: “Bu gün Naxçıvan Dövlət Universiteti ölkəmizin sayılıb-seçilən nüfuzlu ali məktəblərindən biridir. Mən özüm bunun şahidiyəm. Burada ən yaxşı alimlər dərs deyirlər, 31 ölkədən xarici tələbələr təhsil alır. Bu, böyük bir göstəricidir. Universitetə uğurlar arzulayıram”. Sənətkar Naxçıvan tamaşaçılarına olan xüsusi sevgisindən də danışıb: “Mən dəfələrlə burada konsert vermişəm və efirlərdə də demişəm ki, Naxçıvan tamaşaçılarını çox sevirəm. Milli musiqiyə olan böyük həvəs və məhəbbətləri məni heyran edir. Ona görə də bura tez-tez gəlirəm. Bu gün universitet tərəfindən təşkil olunan yubiley tədbirində Heydər Əliyev Sarayında çıxış edəcəyəm. Bu mənim üçün çox böyük bir qiymətdir. Tək gəlməmişəm, sənət dostlarımla birgə gəlmişəm və inanıram ki, bu axşam yaddaqalan olacaq”.
Karalina Laurent Turunç Türkiyə Cümhuriyyətinin Antakya rayonundan olan doqquz uşaqlı bir ailənin qızıdır. Sosyalogiya fakültəsindən məzun olmuşdur, 2013-cü ildən bəri 1500-dən çox şeir yazmışdır, xarici ölkələrdən çox sayda sertifikatlar almışdır, qırxa yaxın yerli və xarici antologiyalarda yazıları çap olunmuşdur. Hal-hazırda da bir çox beynəlxalq jurnallarda və internet saytlarında şeirləri yayımlanır. “Şarkla Şamal arası” ve “Çöl Zambağı” adlı iki şeir kolleksiyası yayımlandı. Rumıniyada təşkil olunmuş “Dünya Ədəbiyyatı Yarışması”nda müxtəlif ölkələrdən olan 2575 şair iştirakçı arasında ikinci yerə layiq görülmüşdür. Çin Respublikasının Yan qəsəbəsində təşkil olunmuş “Səkkizinci Bahar Şeir Festivalı”nda mükafat alaraq Çinin Şimal-qərb Universitetinin İpək Yolu Mədəniyyət Mərkəzi tərəfindən təşkil olunan “Dünya Şair Ədəbiyyat Muzeyi”nə seçilmişdir. Bunlardan başqa beynəlxalq “Kainat Şeir Mükafatı 2021” yayınının münsiflər heyətində idi. “Başkent Haber Ankara” ( Paytaxt Xəbər -Ankara) qəzetində köşə yazıları dərc olunur. “Özgür İfade İstanbul” ( Azad Söz İstanbul) qəzetində köşə yazarlığı ilə də məşğuldur . Sülh Elçisi Beynəlxalq Universitet Diplomatik Xidmətdən Azad Vətəndaş Dərnəyi və Fransa, Tunusda Beynəlxalq Mədəniyyət Salonları Dərnəyində Yaradıcı Görüşlər Elçisidir. “Writers Capital İnternational Foundation”da (“Beynəlxalq paytaxt yazarları Fondu”nda) təşkilat komitəsinin üzvüdür. Türkiyə Cümhuriyyəti nəzdində fəaliyyət göstərən bir xeyriyyə dərnəyi olan U.T.E.F.-nin Paris təmsilçisidir.
“Ziyadar” mükafatı laureatı olan Karalina Laurent Turunç 2022-ci ilin yekunlarına görə “İlin yazarı” diplomu ilə təltif olunmuşdur.
Haqqında Tuncay Şəhrilinin tərtib etdiyi “Caroline Laurent Bakıda” (izonəşr) Bakı – 2022, kitabı nəşr olunmuşdir.
Karanlığın Ninnisinde Sonbahar
Akşam, bir yorgun anne gibi esner sessizce, Gökyüzü ağzını açar, yıldızlarını döker yere. Karanlık, sabırla örter dünyanın yüzünü, Sanki rahmetli bir eldir toprağı saran.
Bir sessizlik yayılır ufuktan ufka — Ninni misali, uyku eşiğinde bir mırıldanma. Her yaprak, rüzgârın kalbinde döner, Her düşüş, bir vedayı hatırlatır insana: “Giden döner elbet,” der, “ama hiçbiri eskisi gibi değil.”
Sonbahar bilir; Her dönüşte biraz eksilir hayat, Ve ölüm uykusu, her defasında Biraz daha derin kazılır ruhun kuyusuna.
Yağmur iner… Mezar toprağı doyar, ama unutur tattığını. Gökyüzü fısıldar kendi kendine: “Her damla, unutulmuş bir kalbin duasıdır.”
Bazen huzur getirir bu rahmet, Bazen kederi taşır dalga dalga. Ve oluklar ağırlaştıkça, Her yalnız ağaç susarak tükenir köklerinden.
Birden, çığlıklar yükselir: Kan gibi, açlık gibi, aşk gibi, Çocuklar gibi, ölüler gibi… Hepsi aynı boşluğa seslenir: “Bizi kim unuttu?”
Toprak, bir annenin gözbebeği gibi büyür acıyla, Ve içinden geçen ırmak, Haliç’in sinesinde savrulan sarı yapraklar gibi akar.
Yıldızlar, göğü delmek ister umarsızca, Lakin gece, üstlerine kanlı bir örtü sermiştir. Işık, doğmadan susar.
Yine de, ey sonbahar, Senin kalbinde bir umut saklı hâlâ. Kırılmış dala nefes, Yere düşen yaprağa merhamet olursun. Zira her ölüm, bir doğumun gölgesidir.
Ve şimdi, Irak’ın her mevsimi aynı hüzünle örülüdür; Karanlık büyür, geceler taş kesilir, Öyle ki unutur artık insanı değil, Tanrı’yı bile…
Ama uzaklarda, Belki bir çocuğun rüyasında, Belki bir annenin kalbinde Bir ışık titrer hâlâ — Karanlığa inat, Yaşamak isteyen bir yıldız gibi.
Işığın Şairi 10/10/2025-Paris
Asi Nehrin Kayıp Kızı!
Sana çok şey anlatmak isterdim ama ağzımı açacak ne isteğim ne de gücüm var.
Sonra düşündüm: Sana ne söyleyebilirim?
Söylesem de söylemesem de senin için bir fark yaratmayacağını biliyorum.
Bu yalancı baharda hor görüleceğimi biliyorum.
Sana neler yaşadığımı, her asrın israfıyla nasıl yaşadığımı nasıl anlatabilirim?
Dilimdeki her kelime bal yerine zehre dönüştü.
Yas tuttuğum her haksızlığın acı tadı ağzıma yerleşti.
Ağlasam mı, gülsem mi, yoksa ölsem mi bilmiyorum.
Acımı paylaşacak kimsenin olmadığı bu dünyada ne diyeceğimi bilmiyorum.
Üzüntü, nankörlük, umutsuzluk ve pişmanlıkla çok iyi arkadaş olduk.
Bu çiçekli dünyada kapana kısılmışım.
Sanki erken doğmuşum ya da boşuna doğmuşum gibi hissediyorum.
Ah, kalbim, ağzımın ne kadar mühürlü olduğunu bir bilsen.
Benim için çok savaştığını biliyorum, umutla dolu olduğunu biliyorum, ama bahar, biliyorum ki zaman geçti ve sevinç de geçti.
Kuşların bile zar zor uçabildiği bu derin mavi gökyüzünde nasıl uçabilirim?
Bu kırık kalbe nasıl kanat takıp uçmasını söyleyebilirim?
Asi Nehri’nin suları kan kırmızısına döndü, dağlardaki kayalar kızıl kıvılcımlar saçıyor,
Ama biliyorum ki bir gün ansızın, göğün efendisi ay bütün karanlıkları aydınlatacak.
Biliyorum ki dünya cesaretini uyandıracak, kuşlar gökyüzünde özgürce uçacak, ağaçlardaki yapraklar yeşerecek.
Uzun zamandır sessiz olsam da unutmadım. Nasıl gülümseneceğini, nasıl şarkı söyleneceğini ve nasıl neşeyle dans edileceğini.
Çünkü şarkılarım hala kalbimin yalnızlığında bana fısıldıyor.
İnan bana kalbim, bir gün bu kafesi kıracağım, bir gün onu korkunç ıssızlığına gömeceğim.
O zaman seninle sevinç şarabını içeceğim,
Çiçekler gibi şarkı söyleyip açacağım,
Baharda bir kuş gibi.
Vücudum ince ve narin olsa da, Rüzgarda titremeyeceğim.
Eski çağlarda İpek Yolu’nun geçtiği, yerle gök arasındaki bağların örüldüğü ANTAKYA’nın kızıyım.
Hiçbir acı, hiçbir kayıp hissi beni yolumdan alıkoyamaz.
Işığın Şairi 20/09/2025-Paris
Sevgiliye Hasret!
Selâm ey yârim, ey gönül sultanım, Nicedir sesin gelmez, nicedir suskun âlem. Nasılsın, ey yüreğimin menzili, ey hicranın incisi? Umarım ki rüzgâr saçlarını hâlâ okşuyordur şefkatle.
Dün Yusuf Amca’nın oğlu uğradı hâneme, Kederli bir yüzle dedi ki karısı: “Gittiğim günden beri bana dargınsın, zira bir satır bile yazmadım.”
Ah yârim, bilirim öfkeni; bilirsin sen de, mektup yazmak bana zul gelir — çünkü her harf, yüreğimin damarını keser gibi akar.
Söyle, anlamsız günleri, sessiz geceleri hangi kelime anlatır sana? Hakkım yok artık seni incitmeye, bu yüzden sustukça kalemim ağlar.
Kendimden dem vurmam, bilirsin; ama bu defa, işte, karşındayım, birkaç kelâmı gözyaşıyla yazmaya niyetliyim.
Hangi elimi kullanayım, yârim? Sağ elim seni anar, sol elim seni arar. Hangi mürekkep seni taşır kâğıda? Siyah yazsam keder, mavi yazsam gökyüzü olur adın.
Bu penceresiz hücrede ne anlatayım? Cehalet, karanlıkta kandil söndüren bir rüzgâr, açgözlülük ise kalpleri kurutan bir zehir. Fareler bile hür, insan ise zincire vurulmuş.
Çantamda sararmış bir yaprak kaldı, ona yükledim tüm sükûtlarımı, tüm iç çekişlerimi. Bir kez daha: merhaba, ey kalbimin hükümdarı.
Aç çocukların iniltileri hâlâ kulaklarımda, yoksulluğun yankısı yüreğimin duvarlarında. Ruhumda kabuk bağlamayan bir yara gibi durur o sesler.
Ve ben, hâlâ köyümün bahçesindeki karanfil kokusuna hasretim.
Söyle bana, yârim, hangi sözle dökeyim özlemimi? Tatlı mı olayım, tanıdık mı duyulasın kulaklarına? Zira artık güzel sözleri unuttum.
Ben, süslü kelâmlarda aciz bir âşığım. Yalnızım; güneşin doğmadığı bu yerde bir ben, bir sigaram, birkaç da hatıram kaldı.
Onlar en sadık yârlerimdir; her gece, başımı taşa koyduğumda beni kollar gibi sarar o anılar.
Burası, aşkın olmadığı bir vakit, zamanın kalbi durmuş gibi ağır akar. Her dakika senin yokluğundan daha zehirlidir.
Gün biter, herkes uykuya kaçar, bense gözlerimi kapatıp baharın kokusunu düşlerim — belki rüyamda sana varırım diye.
Ah unutmadan: Bahçedeki incir ağacı büyüdü mü? Benekli inek doğurdu mu yavrusunu? Ya ninem, ya dedem? Onları da gözyaşlarımın ırmağında taşırım.
Her şeyi özledim, yârim; hatta çocukları azarlayan Fatma Teyze’yi bile.
Dilerim ki gök yarılsın, sonsuz bir yağmur yağsın üzerimize, seninle ıslanalım, ve ben, ıslak saçlarını tararken kokunu içime çekeyim.
Zamanın kanatlarında savrulurken, her kırık çam ağacı sevgimizle dirilsin, her gölge, neşemizi hatırlatsın.
Yazarım, yazarım… Sonra derim ki: “Ona iyi olduğumu söyle,” nehrin akıntısına bırakırım sözlerimi. “Git, de ki, o hâlâ seni seviyor. Unutmasın, kalp sensiz nasıl yaşar?”
Gözlerim göğe çevrili, ay hâlâ parlar, tıpkı mazinin ışıltısı gibi — geçmişini unutmaktan korkan bir mevsimdir o.
Ah, sevgilim… Omzumda hayatın bütün yükü, kalbimde insanlığın derdi. Gülümserim herkese, ama içimde, kimsenin bilmediği bir ıssızlık büyür.
Gençliğim, hayallerim, çocukluğum — hepsi birer solmuş gül gibi dağıldı zamana.
Söyle bana, yârim, şimdi “seni özledim” desem, bana ulaşmak için kaç asır geçersin?
Gel, aşalım tüm hudutları. Korkmasın mesafeler, çünkü ben gözlerimi kapattım bile, zamanın ötesine geçtim.
Bu soğuk duvara yaslanmışken senin sıcaklığını hissederim, sanki nefesin ensemde.
Fısıldarız, güleriz, dünya susar — sadece biz kalırız.
Seni, ayın güneşi arzuladığı gibi arzuluyorum; sensiz geçen her gün, beni yokluğun kuyusuna iter.
Ah yârim, bütün karanlıklar çöl fırtınası gibi dağılsın, ve ben, yazılmış bir mektubun yarınsız sabahına kavuşayım.
Keşke “eğerler” olmasaydı… Keşke karanlık bilseydi, ışığa giden yolun umutla döşendiğini.
Anam derdi ki: “Sabah rüzgârı bir esti mi, artık durmaz.”
Ama söyle yârim, bizim suçumuz neydi? Ölmek için mi doğduk, yoksa yaşamadan ölmeyi mi öğrendik?
Belki de — biz çoktan ölmüştük, ve birbirimizin nefesinde yeniden dirilmeyi bekliyorduk.
Işığın Şairi 01/09/2025-Paris
Bilmiyorlar mı?
Şafak vaktiydi -ya da belki alacakaranlık. Yıldızlar, havada asılı kalmış, sönmekle sönüp gitmek arasında gidip geliyordu. Koyu kırmızı ay, parlak sarı bir acıyla şarkı söylüyordu.
Varoluşun kıyısında, yok oluşun ötesinde, yıkımın sessiz çığlığı her yerde yankılanıyordu. Çiviler, dikenler ve paramparça olmuş umudun dağınık parıltısı dünyaya yayılıyordu.
Yaşayanların gözlerinde binlerce yıllık arzu filizleniyordu. Yırtık bir ayakkabının etrafında büyük bir zulüm yüzüyordu. Her avluda karanlık bir görüntü, vahşi bir görüntü dinleniyordu ve sabır taşları çatlama korkusuyla yanıyordu.
Bir grup piç, sanki her yeni gün fırsatçılara, sorun çıkaranlara aitmiş gibi ortalıkta dolaşıyordu. Her yerde, dost kılığında düşmanlar, sürülmemiş tarlalarda büyüyen dikenler gibi.
Oysa ben umut dolu yarınlara, ışıldayan aşklara, tüm gölgeleri uzlaştıran ışığa, yeniden doğacak günün menekşelerine, toprağı okşayacak yağmura inanıyordum.
Neden, neden bu erken yıkım? Neden her bakışı öldüren bu hain sis? Neden bu korku çığlıkları, bu irin nehirleri?
Çiçekler açlıktan ölüyor. Güneş tepenin eteğinde batmaktan korkuyor. Gece gündüzden utanıyor.
Bunu bilmiyorlar mı? Bunu bilmiyorlar mı?
Soğuk ne kadar uzun sürerse, tadı o kadar acılaşıyor.
Bu gün görkəmli ədib Əlibala Hacızadənin vəfatından 16 il keçir
Bu gün, 8 oktyabr 2025-cü il tarixində görkəmli ədib, nasir, yazıçı Əlibala Hacızadənin (1935–2009) vəfatından 16 il keçir.
Hacızadə Əlibala Qüdrət oğlu 28 avqust 1935-ci ildə Biləsuvar rayonunun Ağalıkənd kəndində anadan olmuşdur. Doğma rayonundakı Xırmandalı kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra o, ADU-nun şərqşünaslıq fakültəsinin fars şöbəsində təhsil almış (1953-1958), Azərbaycan MEA Yaxın və Orta Şərq xalqları İnstitutunda kiçik elmi işçi kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1966-1970-ci illərdə Əfqanıstanda mütərcimlik edən istetadlı yazıçı 1976-cı ildə yenidən Azərbaycan MEA Yaxın və Orta Şərq xalqları İnstitutunda baş elmi işçi vəzifəsində fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1994-cü ildən “Nizami” jurnalı onun redaktorluğu ilə işıq üzü görməyə başlamışdı. O, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1962), filologiya elmləri namizədi (1964) idi.
Ə.Hacızadə ədəbi aləmə 1956-cı ildə Uşaqgəncnəşrin buraxdığı “Gəncliyin səsi” almanaxında dərc olunan “Mənim müəllimim” hekayəsi ilə qədəm qoymuşdu. “Heykəl gülür” adlı ilk hekayələr kitabı 1961-ci ildə işıq üzü görən yazıçının sonralar “Unutmaq olmur” (1963), “Məhəbbət olmayan evdə” (1965), “Fərruxi Yəzdin poeziyası” (1965), “Cehiz” (1969), “Pəhləvan” (1974), “Təyyarə kölgəsi” (1992), “İtkin gəlin” (1979), “Əfsanəsiz illər” (1981), “Ayrılığın sonu yoxmuş” (1983), “Dünyanı tanı” (1990), “Vəfalım mənim” (1992), “Sevəcəyəm” (2001), “Əsərləri” (10 cilddə) kitabları nəşr olunmuşdur.
Yazıçının “İtkin gəlin” romanı əsasında yazdığı ssenarisinə 12 seriyalı bədii televiziya filmi çəkilmişdir (1993-1994).
Qələm dostları, çoxsaylı oxucular onu sadə, həssas və səmimi bir insan kimi tanıyır, əsərlərini sevə-sevə mütaliə edirdilər.
Təvazökar insan, tanınmış yazıçı Əlibala Hacızadənin işıqlı xatirəsi oxucularının qəlbində daima yaşayacaq.
Allah rəhmət eləsin.
Yazını hazırladı, Aynurə Əliyeva, ADPU-nun ETM-nin elmi işçisi, Filologiya fakültəsinin müəllimi.
Bəyəm Lev Tolstoy Nobel mükafatından imtina edib? Tolstoy iki dəfə Nobel ödülünə təqdim edilib. Və bəribaşdan onu da deyim ki, o, həmin mükafata müəyyən səbəblərə görə layiq görülməyib. (“Laiyiq deyil” söhbəti olmayıb, sadəcə olaraq layıq görülməyib, yəni lazım olan miqdarda səs toplamayıb və bunun səbəbini aşağıda deyəcəm). Bəli, Tolstoy 1901-ci ildə Ədəbiyyat üzrə, 1906-cı ildə isə Sülh üzrə həmin mükafata təqdim edilib. Birinci dəfə həmin mükafata fransız şairi Sülli- Prüdom, ikinci dəfə isə H.Dyunant və F.Rassi kimi o dövrün görkəmli ictimai xadimləri layiq görülüb. Bəs görəsən görkəmli rus yazıçısına mükafatın verilməsinə maneçilik törədən səbəb nə olub? İsveç Akademiyasının əsaslandırmasında deyilirdi ki, Tolstoy böyük yazıçıdır, lakin onun dini və sosial baxışları bu ödülün məqsədlərinə uyğun gəlmir. Vəssalam. Tolstoyun Nobeldən imtina etməsi haqda yayılan nağılların müəllifi rus ictimaiyyatıdır. Nobeldən imtina edənsə həmkarım fransız yazıçı-filosofu Jan-Pol Sartrdır və əhvalat vaqe olub 1964-cü ildə. p.s. O ki, qaldı sabah Nobelin kim alacağı məsələsinə… Son illər bu mükafat əsərlərə bədii dəyərindən daha çox, müəllifin siyasi mövqeyinə görə verilir.
