MƏN MƏNƏM – Bəxtiyar Vahabzadə poeziyasından bir vərəq
Azərbaycanın Xalq şairi mərhum Bəxtiyar Vahabzadənin (1925-2009) xatirəsini əziz tutmaq və 100 illik yubileyinə ədəbi töhfə olaraq onun poeziya nümunələrinin təhlilini davam etdiririk. Bu dəfə görkəmli şairimizin daha bir şerini təhlil etmək və onu B.Vahabzadə poeziyasının vurğunları ilə bölüşmək istəyirəm…
MƏN MƏNƏM
Dünyanın qarışıq mənzərəsində
Ürək: «Dözmə» – deyir,
Səbr: «Döz» – deyir.
Əslində, hər biri öz cəbhəsində
Tamam doğru deyir, tamam düz deyir.
Nə ilə bitəcək bu cəngin sonu?
Ürəyim qələbə çalsa, mən mənəm.
Mənim cəsarətim yenib qorxunu,
Səbrimin daşını dəlsə, mən mənəm.
Bəxtiyar Vahabzadə
Şeirin təhlili:
Bəxtiyar Vahabzadənin “Mən mənəm” şeiri insan psixologiyasının dərin qatlarına enən, daxili mübarizəni və şəxsiyyətin formalaşmasını ecazkar bir dillə təsvir edən bir əsərdir. Şeir “ürək” və “səbr” kimi iki əks qütbü qarşı-qarşıya qoyaraq, insanın daimi dilemmasını əks etdirir.
Şeirin məzmunu və strukturası
Şeir iki əsas hissədən ibarətdir:
- Daxili mübarizənin təsviri: İlk bənddə şair, dünyanın “qarışıq mənzərəsində” insanın üzləşdiyi daxili çəkişməni təsvir edir. Ürək “dözmə” deyərək ani reaksiyanı, emosional partlayışı, ehtirasları və bəlkə də üsyankarlığı təmsil edir. Buna qarşılıq, səbr “döz” deyərək təmkinliliyi, ağıllı davranışı, uzunmüddətli düşüncəni və çətinliklərə sinə gərməyi simvolizə edir.
Şair hər ikisinin öz cəbhəsində “tamam doğru” və “tamam düz” olduğunu vurğulayaraq, bu mübarizənin obyektivliyini və hər iki yanaşmanın özünəməxsus əsaslılığını qəbul edir. Bu, insanın həyatda üzləşdiyi müxtəlif vəziyyətlərdə həm impulsivlik, həm də təmkinlilik arasında seçim etməli olduğunu göstərir. - Şəxsiyyətin qabiliyyəti: İkinci bənddə şair bu “cəngin sonu”nun nə ilə bitəcəyi sualını ortaya qoyur və cavabını verir.
Əsərin əsas mesajı bu hissədə özünü büruzə verir: “Ürəyim qələbə çalsa, mən mənəm”. Bu ifadə ilk baxışdan təəccüblü görünə bilər, çünki səbrin müsbət bir keyfiyyət olduğu ümumi qəbul olunur. Lakin şair burada ürəyin mənasını daha geniş bir kontekstdə verir.
Buradakı “ürək” sadəcə ani impuls deyil, həm də şəxsiyyətin özü, daxili azadlığı, cəsarəti və qorxuları aşma qüdrətidir. Şairin fikrincə, əsl “mən” qorxuları yenən, səbrin qoyduğu sərhədləri (simvolik olaraq “səbrimin daşını”) aşa bilən bir “mən”dir. Bu, həm də insanın öz istək və ehtiraslarına sahib çıxması, həyatı tam yaşamaq arzusu ilə əlaqələndirilə bilər.
Bədii xüsusiyyətləri
Şeirin bədii xüsusiyyətləri aşağıdakılardan ibarətdir:
- Antitezis (qarşılaşdırma);
Şeirdə “ürək” və “səbr” arasındakı qarşılaşdırma əsərin əsas bədii xüsusiyyətlərindən biridir. Bu, insanın daxili aləmindəki ziddiyyətləri aydın şəkildə ortaya qoyur. - Metaforalar;
“Cəngin sonu”, “qorxunu yenmək” və “səbrimin daşını dəlmək” kimi ifadələr şeirin bədii təsirini artıran güclü metaforalardır.
“Səbrimin daşını dəlmək” ifadəsi xüsusilə maraqlıdır, çünki o, səbrin bəzən insanı məhdudlaşdıran bir yükə çevrilə biləcəyini, bu yükü aşmağın isə əsl azadlıq olduğunu göstərir. - Lirik dili;
Şeir axıcı və lirik bir dillə yazılıb. Vahabzadənin sadə, lakin təsirli söz seçimi oxucunun şeirin məzmununa asanlıqla nüfuz etməsinə imkan verir. - İfadə Azərbaycancası;
Şeir klassik və xalq dilinin gözəl birləşməsidir, bu da onu həm bədii, həm də mənəvi cəhətdən zənginləşdirir. - Şeirin fəlsəfi mənası;
“Mən mənəm” şeiri insanın özünüdərk prosesini, daxili azadlığını və şəxsiyyətinin formalaşmasını fəlsəfi cəhətdən şərh edir. Vahabzadəyə görə, əsl “mən” passiv şəkildə səbr edən yox, əksinə, cəsarətini toplayaraq öz istək və ehtiraslarına, daxili səsinə qulaq asan, qorxularını aşan və beləliklə də özünü tam olaraq reallaşdıran bir fərddir. Bu, insanın öz potensialını kəşf etməsi və cəmiyyətin və ya daxili məhdudiyyətlərin qoyduğu çərçivələrdən çıxaraq öz “mən”ini tapması çağırışıdır.
Nəticə:
Şeir oxucuya öz daxili “cəng”ini anlamağa, ürəyinin səsini dinləməyə və qorxuları aşaraq həqiqi “mən”ini kəşf etməyə ilham verir. Bu hər bir insanın fərdi inkişaf yolu və özünəməxsus şəxsiyyətini qorumağın əhəmiyyəti haqqında düşündürücü bir əsərdir.
Şəhla Rəvan,
Cəlilabad rayon Göytəpə şəhər şəhid Vasif Hüseynov adına 2 N-li ümumtəhsil tam orta məktəbnin direktoru, “Ziyadar” Mükafatı, “Həməşəra” və “Nizami Gəncəvi” Fəxri Diplomları laureatı, filoloq, ədəbi təhlilçi və tənqidçi, şair