ДАШТ ҚИССАСИ
1-қисм
Тун бўйи уйда чироқ ўчмади. Мойчироқнинг хира ёғдуси алангаи оташ бўлиб ёнаётган гўдакнинг юзларини аранг ёритиб, унинг атрофида ғимирлаётган одамларнинг сояларини лип-лип ўйнарди. Сояларнинг қўллари дамбадам гўдакнинг боши узра тўхталиб, унга томон эгилган бошларнинг бирининг оҳиста чайқалиши билан учала соя бирваракайига эгилиб чироқ шуъласини тўсиб қўяр, яна бошқа соянинг чўзилган қўл кафтлари мурғакнинг жажжи пешонасининг иссиғидан куяй дерди.
Бу сояларнинг дўппилиси боланинг отаси Тошмурод, ингичка соя эса онаси Қирмизой эди. Икки яшар Турсунмурод қаттиқ шамоллаб қолиб иситмаси тушмай, эндигина чиққан тили билан алаҳсираб ётибди..
Учинчи дум-думалоқ соя Қирмизойнинг онаси Мисхол момо уй бурчагидаги ўчоқда ланғиллаб турган чўғнинг устида бўғилиб-бўғилиб овоз чиқараётган чойдишдан бир пиёла сув қуйиб олди. Кичкина халтачадан уч-тўрт бош кўкнори олиб пиёладаги қайноқ сувга ботириб димлаб қўйди..
Кўкнори дамламаси болани қора терга туширди. Жиққа ҳўл бўлиб кетган яктакчасини алмаштиришга қўрқишиб Мисхол момо ҳўл яктакнинг ичидан боланинг елкасига ўзининг катта оқ сурп рўмолини қаватлаб солиб, кўкрак қисмига қизининг рўмолларидан бирини тиқиб иштончасини қорнигача чиқариб иштонбоғини маҳкам қилиб боғлади. Пўстак билан ўраб- чирманган бола уйқуга кетди. Иситмаси тушиб дув-дув тер қуяётган бошчасининг терини артиб ўтирган Қирмизойни ётиб ухлашга ундаган Мисхол момо неварасининг бошига белбоғ ёпиб қараб ўтирди.
Бир жойдан кўкнори топиб келишгач, ана яхши бўлади, мана яхши бўлади, деб икки кундирки кўз юммай боланинг бошида ўтирган эр–хотин бироз хотиржам тортишиб уйқуга кетишди…
.. Қоп-қоронғи тун. Мисхол момо неварасини елкасига опичлаб ўнқир–чўнқир жойларда адашиб юрибди.
Ё, худо, худойим… Қаерга кеп қолдим?..
Момо аланг-жаланг қилади, йўл қидиради, йўл эса кўринмайди. Невараси қўрқувдан момонинг елкасига маҳкам ёпишиб олган.
У улоқиб юриб-юриб катта текисликка чиқади. Қоронғилик чекиниб атроф ёруғлашади. Узоқдан шарқираб оқаётган сувнинг овози эшитилади. Кичкинтой “сув, сув ичаман”, дея хархаша килади..
Бирдан катта сув лойқаланиб-лойқаланиб момо томон шиддат билан бостириб кела бошлайди. Бола “сув, сув”,– дея чинқириб йиғлайди. Момо дод солиб бақирмоқчи бўлади. Аммо овози чиқмайди..
Бола эса ҳамон сув сўраб йиғлаб чинқирарди..
Чўчиб кўзини очган момо туш кўрганини англади. Кўзи илиниб қопти. Шошиб невараси ётган жойга қаради. Устига ёпилган пўстак очилиб қолган гўдак кўкноридан маст ухлаб ётарди. Момо боланинг устини ёпиб, унинг пешонасига қўлини қўйди. Ҳарорати яна кўтарилибди.
Ё худо, энди нима қилади?..
Хавотирдан чала уйқуда ётган эр-хотин кампирнинг салгина шовуридан уйғониб кетишди.
–Яна иссиғи чиқиб кетди,–деди момо. – Табиб топиб келмасангиз бўлмайди, куёв.
–Шаҳарга ўрис дўхтир келганмиш. Нина тиқиб даволармиш. Ўшани излаб топаман. Одамлар шифо топиб кетаётганмиш.
–Шаҳар узоқку. Шундай қорда қандай бориб келасиз?.
–Борсин, эна. Муз ёғсаям бориб дўхтирми, табибми топиб келсин.–деди пиқ-пиқ йиғлаётган Қирмизой боласининг бошига кафтини қўйиб.
– Тонг отсин бўлмаса. Ҳали ярим кеча, далада итқушлар, шоқоллар изғиб юргандир.
Тошмурод индамай чопонини кийиб, белбоғи билан белини бойлади, бошига қўй терисидан тикилган қулоқчинини кийиб ташқарига йўналди. Ғижирлаб очилган кулбанинг эшигидан совуқ ёпирилиб кирди.
Куни билан ёққан қор кечаси тўхтаб қолган бўлсада, анча дўндириб қўйибди. Тошмурод кулба эшиги ёнига тираб қўйилган ёғоч куракни олиб оғил тарафга йўл очди. Пичан ғарамининг устидаги қорларни тушириб бир боғ пичанни эшагининг олдига ташлади.
– Тезроқ е, жонивор бугун икковимиз кўп йўл юрамиз,– деди овози
қалтираб.
Қоп-қоронғи оғилда эшаги касур-кусур чайнаб емиш еётганига бироз қулоқ тутиб турди.
“Қачон еб бўлади?.”
Аслида ҳозироқ йўлга тушиш нияти бор Тошмуроднинг жони ичига сиғмай борарди. Аммо йўл узоқ. Устига устак бепоён дашт йўлларини қор босиб, ниҳоятда улкан зарурат бўлмаса бундай об-ҳавода бирон эс-ҳуши жойида одамнинг йўлга чиқишга юраги дов бермасди. Бироқ фарзандининг ҳаёти қил устида турган ота ҳозир бу ҳақда ўйламас, тоғ ошиб, қор кечиб дунёнинг нариги чеккасига бўлса ҳам бориб нажоткорни топиб келиши шарт эди. Бўлмаса яшашнинг қизиғи йўқ…
Қорни оч жонивор йўлга бардош беролмайди, деган ўйда зўрға тоқат қилиб турган Тошмурод бемалол емиш чайнаётган эшакни қамчилаб ургиси келди. Барибир сабри чидамай, қоронғиликда пайпаслаб эшакнинг ипини ечиб бостирмага олиб чиқди, эгар уриб аравани қўшди. Аравага бир боғ пичан ташлаб, эҳтиёт шарт, кичкина куракча билан паншахани араванинг оралари очилиб ётган тахталарига боғлаб маҳкамлади.
Жўнаш олдидан уйга кириб ўғлидан хабар олди, ҳарорати ҳамон юқори. Шошилиш керак. Тошмурод қўй терисидан тикилган чакмонини кийди, латтага ўралган пичоқни маҳсисининг қўнжига тиқиб, хотини тугиб берган нонни қўйнига солди.
Эшик олдида бироз тараддудланиб туриб қолдида, шарт орқасига бурилиб ухлаб ётган ўғлининг алангаи оташ бўлиб ёнаётган пешонасидан, юз–кўзларидан ўпди.
Бу пайти тун ярмидан оққанди. Кеча куни билан ёққан қор хуфтон маҳали тўхтаб, осмон очилиб кетган, оппоқ қорга бурканган бепоён дашт кенгликлари осмон билан туташиб кетгандай. Биттагина қора нуқта – эшак арава йўлсиз илгарилар, эшак куртик жойларга тиқилиб аравани тортолмай қолар, Тошмурод уловдан тушиб жиловни гоҳ силтаб тортиб, гоҳ араванинг орқасидан итариб йўлда давом этарди. Чўл томондан эсаётган аччиқ изғирин қалин пўстиннинг очилиб кетаётган этакларидан йўл топиб суяк-суякларни қақшатиб юборгудай изиллайди. Аммо кимсасиз йўлда овоз чиқармай йиғлаб кетаётган Тошмурод буни ҳис қилмас, юзларини ювиб тушаётган кўз ёшлари музга айланиб мўйловларида, пўстин ёқаларида қотиб қолаётганини сезмасди ҳам…
“Их, жонивор, их. Темир йўлга етиб олсак бўлди. У ёғига йўл ёқалаб кетаверамиз. Фақат сен бардош берсанг бўлди. Қорнингни оч қолдирганим учун мени кечир. Кўряпсанку, эс-ҳушим ўзимда эмас. Турсунмурод тойчоғим бироз шамоллаб қолдида… Ҳали кўрасан, тузалиб кетсин, сени арпа билан боқаман. Кейин Турсун полвон сени миниб олади, мен ёнларингда юриб тўйларга борамиз… Яна нима бўлди?.. Их, их деяпман… Их, ҳаром ўлгур“…
Эшак бир мункиб юришдан тўхтаб қолди. Халачўп билан яғринига ниқталашлардан сўнг жони оғриган жонивор зўр бериб олдинга интилганди, қалин қор кўкрагигача келиб бутунлай тиқилиб қолди. Тошмурод куракча билан қорни очиб тозалай бошлади, жонивор ўтган кунги бўронда қор тўпланиб текислик билан бараварлашаб кетган нишабликка тушиб қолибди. Тошмурод араванинг ортидан итариб бир амаллаб текисликка чиқариб олди. Оғир ўйлар гирдобида йўлдан чиқиб кетганиниям сезмаган экан.
У атрофга боқиб йўлнинг чамасини олдида эшагини юришга қистади…
Қоронғи кулбада мойчироқ ҳамон липиллаб соялар билан ўйнар, гўдакнинг алаҳсирашлари сояларнинг оғир хўрсинишларига уланиб кетар, уларнинг улкан қўллари дамбадам аллақандай маҳлуқнинг бошига ўхшаб гўдакнинг пешонасига қора кўланкадай бостириб келар ва улкан бошларнинг сарак-сараги билан яна ортга қайтиб ғойиб бўларди.
Ташқаридан итнинг улиши эшитилди.
Улкан дард қамалиб олган кулбани ваҳима босди.
– Ўзингни егур ит бунча увилламаса,–деди момо қўрқув босиб.– Боя куёвга айтолмадим, бундай пайтларда йўлда оч қобишлар изғиб юради. Бетини тескари қилсин.
– Барибир йўлдан қайтмасди. У бормаса ўзим йўлга чиқардим, деди Қирмизой алам билан ва бир нарса эсига тушгандай шол рўмолини бошига ўраб шошилинч чиқиб кетди.
Ҳамма томонини қор босиб томи салгина дўмпайиб турган катакнинг оғзида ит осмонга қараб узундан-узун увилларди.
Қирмизой ёғоч курак билан итнинг катагигача нари-бери йўл очиб боргунча ҳарсиллаб қолди. “Қор мунча қалин ёғмаса… Ўчи борми одамларда?..”– кўнглидан ўтказди у муздай курак билан қалин қорни икки томонга отиб-отиб ташларкан.
– Ўчир овозингни, ўз бошингни егур,– деди Қирмизой катакка етиб боргач, энгашиб итнинг бошидаги сиртмоқни ечиб юбораркан.
Занжирдан озод бўлган ит увиллашдан тўхтаб, ҳовлининг у бошидан бу бошига югуриб ўйноқлаганча дарвоза ўрнига қўйилган ходаларнинг орасидан ўтиб кўздан ғойиб бўлди.
Очиқ осмонда уч–тўрттагина юлдуз милт–милт қилиб хира нур сочар, тонготарнинг аччиқ изғирини игналарини аёвсиз санчиб, туп, деган тупурук ерга тушгунча музга айланарди. Изғирин гоҳ кучайиб уй олдидаги сада дарахтининг шохларини босиб турган қорнинг битта–яримта учқунларини учириб қўяр, том устидан кураб туширилган қор уюмлари салкам уй баравар кўтарилиб итлар бемалол тушиб–чиқиб ўйнаб юрадиган тепаликка айланганди.
Боласининг дарди билан юрак–бағри эзилиб бораётган шўрлик аёлга эрининг ташвиши қўшилганди.
“Эсон–омон бориб келсинда. Худойимнинг ўзи йўлини ўнгласинда, ўзи айтган одамларни топиб келсинда…Ёлғизимнинг дардига оллоҳимнинг ўзи шифо берсинда…”
Аёл осмонга кўз тикиб, икки қўлини оминга жуфтлаб илтижо қиларди..
Қизининг тезда киравермаганидан хавотирланган момо ташқарига чиқди. Ҳовлининг ўртасида қўлларини олдинга чўзганча осмонга боқиб дағ–дағ титраб турган Қирмизойини зўрға уйга олиб кирди.
– Шўрим қурсин менинг… Шўргинам қурсин менинг. Музлаб қолибсанку… Мени ўйламасанг ҳам, мана шу норасидани ўйламайсанми? Сен ҳам касал бўлиб қолсанг, қаёққа борамиз, болам?.. Мана бу пўстакка ўраниб ётиб тур. Сандалнинг ҳам чўғи сўниб қолган. Ҳозир ўчоққа ўт ёқаман. Бирпасда исийсан…
Момо уйнинг бурчаги томон йўналди. Аллақачон ёниб тугаган қўй чалманинг чўғини кулдан ажратиб устига жалаза ташлади, жалазанинг устидан ораларидан ҳаво кирадиган қилиб қуруқ ўтин тахлади. Ўтинни ўт олдириш учун ерга энгашиб узун–узун пуфлади. Уй ичи тутунга тўлди. Аста ўт олган ўтин гуриллаб ёниб кетди. Момо неварасининг устини яхшилаб ёпиб бошчасини ўраб қўйдида тутунни чиқариш учун уй эшигини очиб юборди. Совуқ ҳаво бурқсиган тутунни олиб чиқиб кетди. Эшик ёпилгач, темир таёққа чойдишни илдириб олов устига қўйди.
1-қисм тугади
Давоми бор
Давоми: Меҳрибон Абдураҳмонова – ДАШТ ҚИССАСИ
Автор: Меҳрибон Абдураҳмонова
Меҳрибон Абдураҳмонованин язилари
Меhriban xanımın digər yazıları
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında