21 Mart – Poeziya Günüdür
21 mart yalnız təbiətin oyanışı, torpağın nəfəs alması, baharın gəlişi ilə yadda qalan bir tarix deyil. Bu gün həm də insan ruhunun ən incə, ən saf və ən dərin ifadə forması olan poeziyanın bayramıdır. Təbiətdə baş verən dirçəliş necə ki, həyatın yenilənməsini simvolizə edirsə, poeziya da insanın daxili aləminin yenidən doğuluşunu, hisslərin oyanışını ifadə edir. Bu gün söz sadəcə ünsiyyət vasitəsi olmur — söz nəfəsə çevrilir, yaddaşa çevrilir, zamanın içindən keçərək gələcəyə uzanan bir körpü olur.
Poeziya insanın danışa bilmədiyi anlarda danışan, susa bilmədiyi anlarda isə sükuta çevrilən bir həqiqətdir. Bu baxımdan poeziya nə qədər ifadəli olsa da, bir o qədər də izahı çətin olan bir fenomendir. “Poeziya nədir?” sualı əsrlər boyu verilmiş, lakin heç vaxt tam və qəti cavablandırılmamışdır. Çünki poeziya tərifə sığmayan bir hissdir. O, nə yalnız ədəbiyyatdır, nə də sadəcə sənət. Poeziya insanın daxili aləminin ritmi, varlığın görünməyən tərəfinin səsidir.
Tarixi baxımdan poeziya insanla yaşıddır. İlk duyğu ilə, ilk qorxu ilə, ilk sevgi ilə birlikdə yaranmışdır. İnsan hiss etməyə başladığı andan poeziya doğulmuşdur. Hələ yazı mövcud olmamışdan əvvəl poeziya var idi — çünki o, kağızda deyil, qəlbdə başlayır. Bu səbəbdən poeziya yalnız yazılı mətn deyil, həm də insanın varlığının ayrılmaz bir hissəsidir.
Ədəbiyyat tarixində poeziya həmişə aparıcı mövqedə dayanmışdır. Bunun əsas səbəbi onun insanın ən saf halını ifadə etməsidir. Poeziya yalan danışmır, maska taxmır. O, olduğu kimidir və insanı da olduğu kimi göstərir. Bu, poeziyanın ən böyük gücüdür: səmimiyyət. Şeir oxuyan insan təkcə sözləri deyil, həm də o sözlərin arxasındakı hissləri yaşayır, onları öz daxilində yenidən yaradır.
Elmi baxımdan poeziya yalnız bədii ifadə vasitəsi deyil. O, insan beyninin və duyğularının harmoniyasını təşkil edən mürəkkəb bir sistemdir. Ritm, söz və məna birləşərək insan psixologiyasına təsir göstərir. Poeziya yaddaşı gücləndirir, hissləri dərinləşdirir və düşüncə üfüqlərini genişləndirir. Bu baxımdan poeziya yalnız estetik zövq mənbəyi deyil, həm də idrak vasitəsidir. O, insanın həm emosional, həm də intellektual inkişafına xidmət edir.
Din və mənəviyyat baxımından da sözün xüsusi yeri vardır. Yaradılışın başlanğıcı sözlə əlaqələndirilir, vəhy sözlə gəlir, dua sözlə edilir. Poeziya isə bu sözün ən incə, ən saf formasıdır. O, insanı Yaradanla yaxınlaşdıran bir körpüyə çevrilir. Çünki poeziyada səmimiyyət, daxili təmizlik və ruhun səsi var. Bu xüsusiyyətlər poeziyanı yalnız estetik deyil, həm də mənəvi dəyərə çevirir.
Poeziya eyni zamanda insanın özünü tanıma yoludur. O, insanı öz iç dünyasına aparır, orada gizlənən suallarla üzləşdirir və cavabları hiss etdirməklə göstərir. Bəzən bir misra bir ömrü izah edir, bəzən isə bir ömür bir misraya sığır. Bu, poeziyanın möcüzəsidir — az sözlə çox şey demək, görünməyəni hiss etdirmək.
Poeziya zamanı dayandırmaq gücünə malikdir. O, keçmişi bu günə gətirir, bu günü isə gələcəyə ötürür. Şairlər sadəcə yazmır — onlar zamanı qoruyur, yaddaşı yaşadır, hissləri gələcəyə çatdırır. Hər bir şeir bir dövrün izidir, hər bir misra bir taleyin səsidir. Bu baxımdan poeziya həm də cəmiyyətin güzgüsüdür. O, dövrün ağrılarını, sevincini, ümidini və arzularını özündə əks etdirir.
21 mart – Poeziya Günü bizə bir həqiqəti xatırladır: insan sözlə yaşayır, sözlə iz qoyur və sözlə yadda qalır. Poeziya isə bu sözün ən uca formasıdır. İnsan danışanda söz yaranır, insan hiss edəndə isə poeziya doğulur. Bu gün poeziyanı qeyd etmək sadəcə şeir oxumaq deyil. Bu gün insanın öz ruhuna qayıtması, hiss etməyi yenidən xatırlamasıdır.
Müasir dünyada texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi, informasiyanın artdığı bir dövrdə poeziyanın rolu daha da önəmli olur. Çünki poeziya insanı mexanikləşməkdən qoruyur, onu hiss edən varlıq kimi saxlayır. O, insanı öz daxilinə yönəldir, sükutun içində danışmağı öyrədir. Poeziya insanın ruhunu qoruyan bir sığınacaqdır.
Nəticə etibarilə demək olar ki, poeziya yazılan bir şey deyil — poeziya yaşanan bir həqiqətdir. O, insanın içindən gəlir, hisslərdən doğulur və yenidən insanın içində yaşayır. 21 mart yalnız təbiətin deyil, həm də insan ruhunun oyanış günüdür. Bu gün poeziyanın bayramıdır — sözün nəfəsə, hissin sənətə, insanın isə özünə çevrildiyi gündür.
Müəllif: Gülər Nizamiqızı
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında