Oxuduqlarım, eşitdiklərim, gördüklərim və bildiklərim silsiləsindən –Budaq Təhməz
Ustad sənətkar Budaq Təhməzin sağlığnda bir dəfə onunla görüşmüşəm, çox təssüf edirəm ki, xatirə şəkilimiz olmadı, amma, şəkil çəkildi, kimin tərəfindən oldusa onu unutmuşam. Budaq Təhməz’in danışıqlarından, müəyyən söhbətə stat gətirməsindən açıq aydın ailə canlı bir insan olmağı məlum olurdu. Həmişə ürəklə söhbətlərində övladlarından, nəvələrindən yorulmadan danışardı. Budaq Təhməz necə sağlığında, həmişə ürəklə söhbətləşdiyi qələm dostları tərəfindən yad edilirdi, bu gün də daha çox insanlar tərəfindən ürəklə yad edildi, anıldı. Yeri görünürdü, mən əminəm ki, həmişə yeri görünəcək, onu sevənlərin, əzizlərinin, doğmalarının düşüncələrində və xoş xatirələrində yeri daima görünəcəkdir. Budaq Təhməz bu gün bizim aramızda yoxdur, amma o bizlərin, qələm dostlarının xatirəsində elə iz buraxıb ki, o izlə çoxlarımız gedəcəyik və onu qəlbimizdə yaşadacayıq. Allah rəhmət eləsin, ruhu şad olsun, məkanı cənnət olsun. Amin Allah. Yaxınlarına, doğmalarına, qələm dostlarına Ulu Tanrıdan başsağlığı diləyirəm, yerin behişt olsun Budaq Təhməz! Qeyd etməyi özümə borc bilirəm ki; Şairin 40 mərasimi 13 sentyabr – cümə günü- 2024-cü il tarixində HEYDƏR MƏSCİDİ-ndə keçirilmişdir və mən də rəhmətlik Budur Təhməzə rəhmət diləmək üçün qələm dostlarımla bərabər həmin məclisdə iştirak etdim. Allah verilən ehsanları qəbul eyləsin. Allah övladlarının başını uca etsin inşaallah. Zaur Ustac , Xezer Mesimov qardaşların paylaşımından hörmətli qələm dostumuz Budaq Təhməzə ünvanlanan, qələm dostlarımız tərəfindən ünvanlanan ürək sözlərini sizinlə bölüşürəm: Əli Bəy Azəri : Budaq Təhməz ustad şair idi, canlı tolklordu. Hər kəlməsi ibarəliydi. Ailəsinə, övladlarına, nəvələrinə bağlı adam idi. Allah rəhmət eləsin. Ələsgər Talıbov: Allah ustada rəhmət eləsin, möhtəşəmdir, çox sağ olun qardaş. Banu Həsən Qızı Musayeva : Allah rəhmət eləsin, məkanı cənnət olsun. AMİN. Budur Təhməz düz 65 yaşında şeir dedi Arpaçayının başında.. Gah Nabatdan yazdı, gah da Saradan. Şair doğulmuşdu, elə anadan… Qüdsiyyə Qocayeva: Ruhu şad olsun. Xezer Mesimov: Allah rəhmət eləsin. BayramAşıqlı: Qələm dostumuza Allahdan rəhmət diləyirəm, ruhu şad olsun, məkanı cənnət olsun. Dostlarına, Əzizlərinə, Doğmalarına başsağlığı verirəm. Paylaşım üçün, yaşa əziz qardaşlarım; Əli Bəy Azəri, Ələsgər Talıboğlu, Xezer Mesimov qardaşım, Zaur Ustac qardaşım. Daima var olasınız. Əllərinizə-ürəyinizə sağlıq. Hörmətlə vətənpərvər, sülhsevər şair BayramAşıqlı. Həmin paylaşıma yazılan rəyləri sizinlə paylaşıram: Sedulla Wirinuv: Allah rəhmət eləsin. German Aqdamlı: Allah o dünyasını versin. Mübariz Hüseyn Borçalı : Allah rəhmət eləsin. Yeri cənnət olsun. Zamin Alishov :Allah rəhmət eləsin. Təvəkkül Borçalı Məmmədov: Allah rəhmət eləsin. Ələkbər Əsgərov: Allah rəhmət eləsin. -Zaur Ustac- Ələkbər Əsgərov Amin. Nüsrət Məmməd: Allah Budur Təhməzə rəhmət eləsin. Ruhu şad olsun. -Zaur Ustac; Nüsrət Məmməd- Amin. Əbülfəz Əhməd: Ruhuna fatihə. Bu siyahı uzana bilər, vaxtınızı almayım… Sizinlə xatirə şəkillərini paylaşıram. Allah Budaq Təhməzə rəhmət eləsin!
ABŞ-da fəaliyyət göstərən müstəqil beynəlxalq rəqəmsal xəbər və geosiyasi təhlil platforması “Maskomania News”da tanınmış Azərbaycan şairi Qulu Ağsəs haqqında məqalə dərc olunub. Materialın Azərbaycan dilində tərcüməsini oxucularımıza təqdim edirik.
Bəzi şairlər öz dünyalarını söz bolluğu ilə qururlar. Qulu Ağsəs isə sanki sözün sayını azaltdıqca onun çəkisini artırır. Kədər, inam, müharibə, yaddaş, yumor və insanın kövrəkliyi onun poeziyasında geniş izaha ehtiyac duymadan yanaşı yaşaya bilir. İlk baxışda sadə görünən sözlərin arxasında isə daha böyük düşüncə sahəsi açılır. Ağdam torpağında doğulan, yurd itkisinin ağrısını və illər sonra qayıdışın sevincini yaşayan Ağsəs Azərbaycan poeziyasında özünəməxsus dil yaradıb – sözə qənaət edən, mənaya isə səxavətli olan bir dil.
Qulu Ağsəs oğlu Zeynalov 20 aprel 1969-cu ildə Ağdam rayonunun Gülablı kəndində anadan olub. Hələ uşaqlıq illərindən şeir yazmağa başlayan Ağsəsin ilk mətbu şeiri 1980-ci ildə çap olunub, 1990-cı ildə isə “Ulduz” jurnalında silsilə şeirləri işıq üzü görüb. Sonrakı yaradıcılıq yolu ədəbiyyatla jurnalistikanın kəsişməsində davam edib. 2014-cü ildən “Ulduz” jurnalının baş redaktoru olan şair 2015-ci ildə “Əməkdar jurnalist” fəxri adına layiq görülüb.
Ancaq titullar və vəzifələr Qulu Ağsəsin çağdaş Azərbaycan poeziyasında tutduğu yeri tam izah etmir. Onun şair kimi fərqini görmək üçün ilk növbədə sözə necə yanaşdığına baxmaq lazımdır.
AZ SÖZ DEMƏYİN ÇƏTİN SƏNƏTİ
Qulu Ağsəs üçün yığcamlıq sadəcə yazı texnikası deyil. Bu, düşüncəni artıq yükdən azad etməyin üsuludur.
2026-cı il avqustun 7-də “Report” Media Məktəbinin tələbələri ilə görüşündə Ağsəs fikri qısa və aydın ifadə etməyin xüsusi istedad tələb etdiyini deyib. Şairin həmin görüşdə səsləndirdiyi bir cümlə onun öz yaradıcılığına da açar ola bilər: “Ən çətin iş istədiyini yığcam şəkildə çatdıra bilməkdir”.
Ağsəs poeziyasının gücü də çox vaxt məhz buradan doğur. O, oxucuya hər şeyi izah etməyə çalışmır. Misra müəyyən nöqtədə dayanır, amma fikir orada bitmir. Sözün söylədiyindən əlavə, söyləmədiyi də mətnin bir hissəsinə çevrilir.
Filologiya elmləri doktoru, ədəbiyyatşünas Vaqif Yusifli Ağsəsin şeirlərinin ilk dəfə mətbuatda görünməsindən etibarən onda fərqli təəssürat yaratdığını yazır. Tənqidçi şairin həm heca, həm də sərbəst şeirin xüsusiyyətlərinə yaxşı bələd olduğunu, bədii təsvir ustalığını, xalq danışıq dilindən gələn ifadələri və özünəməxsus poetik intonasiyanı onun yaradıcılığının fərqləndirici cəhətləri sırasında göstərir.
Şairin öz yanaşması da bu mənzərəni tamamlayır. Ədəbi nəzəriyyəni, modernizmi və ya postmodernizmi bilmək insanı avtomatik olaraq şair etmir. Ağsəs üçün poeziyanın ana dili qarşısında məsuliyyəti var. Yazılan ilk variant da son hökm deyil: söz yenidən nəzərdən keçirilməli, artıq olan çıxarılmalı, fikir mümkün qədər dəqiq ifadəsini tapmalıdır.
Bəlkə də buna görə Ağsəsin bəzi qısa şeirləri oxucudan uzun mətnlərdən daha çox düşüncə tələb edir: misraların sayı azdır, onların açdığı məna isə asanlıqla tükənmir.
AĞDAM: YADDAŞDAN QAYIDIŞA
Qulu Ağsəsin bioqrafiyasında Ağdam sadəcə doğum yeri deyil.
Qarabağ münaqişəsinin alovlanmağa başladığı dövrdə o, sovet ordusunda Orenburq vilayətində hərbi xidmətdə idi. Azərbaycana qayıtdıqdan sonra doğma bölgəsinin müharibəyə necə sürükləndiyini artıq uzaqdan deyil, öz həyatının içindən gördü. Sonrakı müsahibələrində həmin illərin ölümlərindən, yandırılmış evlərindən və insanların üzləşdiyi faciələrdən danışıb.
Ağdamın Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğalı ilə doğma yurdu fiziki olaraq əlçatmaz oldu, amma onun poetik yaddaşından heç vaxt silinmədi.
Bu fərq mühümdür. Ağsəsdə Qarabağ yalnız tarixi hadisənin adı deyil. Yurdun itirilməsi insanın zaman, yaddaş və mənsubiyyətlə münasibətini dəyişdirən şəxsi təcrübəyə çevrilir. Buna görə onun Ağdam haqqında yazdıqlarını yalnız müharibə poeziyası kimi oxumaq kifayət etmir. Burada itirilmiş uşaqlıq, geri dönməyən insanlar və insanın yaddaşında yaşatdığı məkan da var.
2020-ci ildən sonra ayrılığın yerini qayıdış aldı. Lakin doğma torpağa qayıtmaq itirilmiş illəri və insanları geri qaytara bilməzdi. 2026-cı ildə Ağdamın qayıdışından bəhs edən misraları yazarkən hansı hissləri keçirdiyi soruşulanda Ağsəs bunu cəmi üç sözlə ifadə etmişdi:
“Qürur, kədər və şükranlıq”.
Bu üç hissin eyni cümlədə yanaşı dayanması təsadüfi deyil. Qələbə insana torpağı qaytara bilər; zamanın apardığı hər şeyi isə qaytara bilmir.
SAAT ALTIDA GÖZLƏNİLƏN XƏBƏR
Müharibə və gözləmə hissi Ağsəsin yalnız şeirlərində deyil, son kitablarından birinin adında da yaşayır.
2026-cı ilin iyununda “Saat 6-nı gözləyirəm” kitabının təqdimatında şair bu adın 2020-ci il Vətən müharibəsi günlərindən doğduğunu açıqlayıb. Həmin günlərdə Ağsəs səhər saat altıda qələbə xəbərinin gələcəyinə inanır və bu inamını tez-tez dilə gətirirmiş. İllər sonra həmin gözlənti kitab adına çevrildi.
Kitabın özündə Azərbaycan mədəniyyəti, ədəbiyyatı və tanınmış şəxsiyyətləri haqqında kiçik həcmli esselər yer alsa da, onun adı başqa bir yaddaşı da daşıyır: insanın hər səhər eyni saatda yaxşı xəbər gözlədiyi müharibə günlərini.
Beləcə, Ağsəsin yaradıcılığında zaman bəzən sadəcə saatın göstərdiyi rəqəm deyil. Gözləmənin, ümidin və yaddaşın ölçüsünə çevrilir.
ATANIN YORĞUNLUĞUNU DAŞIYAN OĞUL
Qulu Ağsəsin ən güclü poetik məqamlarından biri böyük siyasi və ya tarixi hadisədən deyil, ailə yaddaşından doğur.
“Atama ithaf” şeirində atasının ağır həyatını xatırlayan Ağsəs bir insanın ömrünü uzun bioqrafiya ilə deyil, gündəlik zəhmətin ağrısını daşıyan bir neçə obrazla göstərir. Şeirin ən sərt məqamlarından birində ata həyatda rahatlıq tapmayan, yalnız ölümündən sonra ayaqlarını uzada bilən insan kimi görünür.
Şair atasının bir tikə çörək uğrunda gecə-gündüz çalışmasını xatırladıqdan sonra yazır ki, o:
“tabutdan başqa heç yerdə
ayaqlarını oxxaynan uzatmayıb…”
Burada ölüm təkcə itki deyil. Atanın ömrü boyu tapa bilmədiyi istirahətin dəhşətli şəkildə gecikmiş formasıdır.
Şeirin sonunda isə atanın yorğunluğu onun ölümü ilə yox olmur – oğulun həyatına keçir. Beləcə, şəxsi xatirə nəsillər arasında ötürülən görünməz bir yükə çevrilir.
“Atama ithaf” Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış nasiri və şairi Seyran Səxavətin də son dərəcə yüksək qiymətini alıb. Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Yeganə Xanlarovanın yazdığına görə, Seyran Səxavət bu şeiri dünya ədəbiyyatının on poetik nümunəsindən biri adlandırıb.
Belə bir qiymətləndirmə, əlbəttə, ədəbi zövqə əsaslanan subyektiv hökmdür. Amma onun maraqlı tərəfi başqadır: “Atama ithaf”ın mərkəzində qeyri-adi qəhrəman və ya böyük tarixi hadisə yoxdur. Orada ailəsini yaşatmaq üçün ömrünü zəhmətə verən bir ata var.
Məhz buna görə şeir yalnız bir ailənin xatirəsi olaraq qalmır. Atanın yorğunluğu başqa ailələrdə, başqa ölkələrdə, başqa nəsillərdə də tanına biləcək bir insan təcrübəsinə çevrilir.
ƏDƏBİ MÜHİTİN AĞSƏSƏ BAXIŞI
Qulu Ağsəsin yaradıcılığına verilən yüksək qiymət yalnız bir müəllifin fikri ilə məhdudlaşmır.
Filologiya elmləri doktoru, ədəbiyyatşünas Vaqif Yusifli Ağsəsin şeirlərini çağdaş Azərbaycan poeziyasında fərqli poetik hadisə kimi qiymətləndirir. Onun fikrincə, şairin fərqləndirici cəhətləri sırasında sərbəst improvizasiya imkanlarından istifadəsi, bədii təsvir vasitələrinin yeniliyi, xalq danışıq dilinin şeirə gətirilməsi və özünəməxsus intonasiyası mühüm yer tutur.
Yusifli həmçinin Kəmalə Umudova, Təranə Dəmir və Lütviyyə Əsgərzadənin araşdırmalarına diqqət çəkir; onların hər biri Ağsəs yaradıcılığını çağdaş Azərbaycan poeziyasının uğurlarından biri kimi dəyərləndirir. Beləliklə, Ağsəsin poeziyası yalnız oxucu marağının deyil, Azərbaycan ədəbi tənqidinin də davamlı diqqət göstərdiyi yaradıcılıq sahəsinə çevrilib.
2026-cı ilin iyununda “Saat 6-nı gözləyirəm” kitabının təqdimatı da Ağsəsin Azərbaycan ədəbi və ictimai mühitində qazandığı diqqəti göstərirdi. Tədbirdə Xalq yazıçısı Çingiz Abdullayev kitabın geniş oxucu marağı qazanacağına inandığını bildirib. Milli Məclisin deputatı və yazıçı Aqil Abbas Ağsəsi peşəkar redaktor olmaqla yanaşı, yüksək insani keyfiyyətlərə malik şəxs kimi xarakterizə edib.
Təqdimatda çıxış edən professor Sevinc Əliyeva isə kitabda Azərbaycan dilinin ifadə imkanlarının, rəngarəngliyinin və bədii gücünün aydın şəkildə əks olunduğunu bildirib və Ağsəsin şeirlərinin məktəb dərsliklərinə salınmasını məqsədəuyğun hesab etdiyini söyləyib.
Bütün bunlar Ağsəs haqqında yekdil ədəbi hökm demək deyil – poeziya belə hökmlərlə ölçülmür. Amma bir məqamı göstərir: onun yaradıcılığı artıq təkcə oxunan deyil, haqqında düşünülən, müzakirə edilən və araşdırılan poeziyadır.
TANRI İLƏ ÖLÜM ARASINDA
Ölüm Qulu Ağsəs poeziyasında tez-tez görünür. Amma o, həmişə həyatın qarşısında dayanan qaranlıq divar kimi təqdim edilmir. Bəzən əksinə, həyatın özünü sorğuya çəkən vasitəyə çevrilir.
2026-cı ildə verdiyi müsahibədə Ağsəs bu münasibəti bir cümləyə sığdırmışdı:
“Ölüm – gerçək həyat, həyatsa yalançı ölümdür”.
Bu fikir onun poeziyasında Tanrı, insan və ölüm arasındakı münasibətin niyə bu qədər mürəkkəb olduğunu anlamağa kömək edir. Ağsəsin poetik insanı Tanrı qarşısında yalnız itaət edən fiqur deyil. O, soruşa, tərəddüd edə, gileylənə, ümid edə, hətta metafizik ağırlığın içində yumor tapa bilir.
Bu baxımdan onun şeirlərində Tanrı ilə danışmaq bəzən dua qədər şəxsi, mübahisə qədər canlıdır.
Ağsəsin özünü ifadə etdiyi ən yaddaqalan poetik obrazlardan biri də “yorğun ağac”dır. Şair özünü altında insanların dincəldiyi skamya olan, amma həmin skamyada bir dəfə də özü oturmayan ağaca bənzədir.
Burada bizim üçün əsas olan ağacın simvolikasını başqa tənqidçilərin izahını təkrarlayaraq açmaq deyil. Daha maraqlısı Ağsəsin özünü təqdim etmək üçün məhz bu obrazı seçməsidir: öz kimliyini titul və tərcümeyi-hal deyil, yorğun bir ağac vasitəsilə ifadə edən şair.
FACİƏ İLƏ YUMOR ARASINDAKI İNCƏ SƏRHƏD
Qulu Ağsəsi yalnız müharibə, ölüm və itki üzərindən oxumaq onun poetik portretinin mühüm hissəsini kənarda qoyardı.
Onun yaradıcılığında və söhbətlərində ironiya, paradoks, söz oyunu və özünə istehza xüsusi yer tutur. Ağsəs ciddi fikri bəzən gözlənilməz zarafatla dağıdır, sonra həmin zarafatın içindən yenidən ciddi fikir çıxarır.
Bu, onun dünyaya baxışının mühüm xüsusiyyətidir: faciə həyatın yeganə həqiqəti olmadığı kimi, gülüş də ağrının inkarı deyil.
Onun adi insanların danışıq dilinə marağı da bununla bağlıdır. Ağsəs xalq danışığında, gündəlik ifadələrdə, bəzən heç bir ədəbi iddiası olmayan insanların dilində şairin uzun axtarışlardan sonra belə tapa bilməyəcəyi canlı poetik obrazı görə bilir.
Beləliklə, onun poeziyasında böyük fəlsəfi sualla adi məişət sözü arasında keçilməz sərhəd qalmır.
ƏDƏBİYYAT ONU İDARƏ EDİR
2026-cı il avqustun 7-də “Report” Media Məktəbinin tələbələri ilə görüşündə Ağsəs jurnalistika ilə poeziya arasındakı münasibəti onun yaradıcılıq xarakterini də açan bir cümlə ilə ifadə edib: “Mən jurnalistikanı idarə edirəm, ədəbiyyat isə məni”.
Bu cümlənin arxasında iki fərqli yazı rejimi görünür. Jurnalistikanın vaxtı, mövzusu və redaksiya tələbi var. Şeir isə Ağsəsin təsvirində planlaşdırılmış görüşə gəlmir. Yaradıcılığın insanı gecə yuxudan belə oyada biləcəyini deyən şair buna görə yanında daim qələm gəzdirdiyini söyləyir.
O, eyni zamanda ədəbiyyatın tələskənliyi sevmədiyini vurğulayır. Yazılan mətnin dərhal dərc edilməsini, ikinci dəfə belə oxunmamasını ədəbiyyat və bədii publisistika deyil, sadəcə söz yığını hesab edir.
Bu mövqe onun yığcamlıq haqqında düşüncəsi ilə eyni nöqtədə birləşir: az yazmaq az işləmək demək deyil. Bəzən bir neçə düzgün sözü tapmaq üçün çoxlu yanlış sözdən imtina etmək lazımdır.
AZƏRBAYCAN DİLİNDƏN BAŞQA DİLLƏRƏ
Qulu Ağsəsin yaradıcılığı yalnız Azərbaycanda nəşr olunmayıb. Onun kitabları sırasında “Sənsən hər yer”, rus dilində “T.o.ç.k.i.”, “Nabran novellası”, Kiyevdə çap edilmiş Ukrayna dilində “Vіtrəna poşta”, Təbrizdə nəşr olunan “Yorğun ağacam”, “Görsən üşüyürsən…” və “Saat 6-nı gözləyirəm” kimi nəşrlər yer alır.
2016-cı ildə isə Kamran Nəzirlinin tərcüməsində Qulu Ağsəsin “Dawn” adlı ingilisdilli şeirlər kitabı Bakıda nəşr olunub və bununla onun poeziyasının bir hissəsi ingilisdilli oxucuya da çatıb.
Bununla belə, Ağsəs haqqında Azərbaycan dilində yaranmış geniş ədəbi-tənqidi və elmi materialla müqayisədə onun ingilisdilli ədəbi məkanda görünürlüğü hələ də məhduddur.
Bu fərq yalnız Qulu Ağsəslə bağlı məsələ deyil. Azərbaycan ədəbiyyatının bir çox mühüm müəlliflərinin beynəlxalq oxucuya sistemli şəkildə təqdim olunması qarşıda duran mədəni və tərcümə məsələlərindən biri olaraq qalır.
QARABAĞDAN BAŞLAYAN, İNSANLA DAVAM EDƏN POEZİYA
Beynəlxalq oxucuya Qulu Ağsəsi “Qarabağdan olan şair” kimi təqdim etmək asandır. Amma onu yalnız bu çərçivədə saxlamaq düzgün olmazdı.
Qarabağ onun həyatından keçib. Ağdam onun yaddaşını formalaşdırıb. Müharibə, yurd itkisi və qayıdış onun poeziyasında iz buraxıb. Bununla belə, Ağsəsin şeirlərində müharibədən daha geniş bir insan dünyası yaşayır: ailəsi üçün tükənən ata, övladını itirən ana, Tanrıya üz tutan insan, ölüm qarşısında dayanan həyat, sevgi, tənhalıq, yaddaş və bəzən bütün bunların arasından boylanan gülüş.
Şairin ədəbiyyatdakı rolu isə öz kitabları ilə bitmir. 2014-cü ildən “Ulduz” jurnalının baş redaktoru kimi o, çağdaş Azərbaycan ədəbi prosesinin içindədir – yeni müəlliflərin, yeni mətnlərin və fərqli ədəbi düşüncələrin oxucuya çatdığı mühüm platformalardan birinə rəhbərlik edir.
Qulu Ağsəsin şeirlərini oxuduqca onun poetik dünyasında bir prinsip getdikcə daha aydın görünür: söz çoxaldıqca fikir mütləq böyümür.
Bəzən əksinə olur. Qulu Ağsəs elə yazır ki, sanki hər artıq sözün bir bədəli var.
Buna görə onun şeirində bir atanın yorğunluğu bütöv bir nəslin həyatını xatırlada, bir ağac insan taleyinin işarəsinə çevrilə, itirilmiş yurd isə illərlə yaddaşda yaşamağa davam edə bilir.
Və bəzən az söz insan haqqında çox şey deyir.
“MASKOMANIA NEWS”DAN
Qulu Ağsəs haqqında bu məqalə “Maskomania News”un Azərbaycan ədəbiyyatı, incəsənəti, elmi və ictimai fikir tarixinin görkəmli simalarını oxuculara daha yaxından təqdim etməyə yönəlmiş redaksiya xəttinin davamıdır.
“Maskomania News” bu istiqaməti gələcəkdə daha da genişləndirməyi, Azərbaycanın tanınmış şair və yazıçıları, bəstəkarları, rəssamları, musiqiçiləri, teatr və kino xadimləri ilə yanaşı, alimləri, dövlət və ictimai xadimləri, diplomatları və ölkənin tarixində, mədəniyyətində və intellektual həyatında iz qoymuş digər şəxsiyyətlər haqqında geniş və araşdırmaya əsaslanan məqalələr hazırlamağı nəzərdə tutur.
Bu redaksiya xəttinin məqsədi yalnız böyük adların bioqrafiyasını yenidən danışmaq deyil. “Maskomania News” onların yaratdıqlarına, düşüncələrinə, fəaliyyət göstərdikləri dövrə və Azərbaycan tarixində qoyduqları izə yeni baxışla yanaşmağı, eyni zamanda bu şəxsiyyətləri və onların irsini beynəlxalq oxucuya daha yaxından tanıtmağı qarşısına məqsəd qoyur.
Xankəndidə keçirilən görüşümüzün yalnız fikir və təcrübə mübadiləsi ilə yekunlaşmasını istəmirik
Türk dövlətləri arasında insan resursları və dövlət qulluğu sahəsində əməkdaşlığın növbəti mərhələsi artıq birgə praktik həllərin hazırlanması olmalıdır.
Bu məqsədlə görüşdə əməkdaşlığımızın beş istiqamət üzrə inkişaf etdirilməsini təklif etdim: kadr proseslərində şəffaflıq və minimum təhlükəsizlik standartlarının müəyyənləşdirilməsi, süni intellektdən istifadə zamanı insan nəzarətinin qorunması, ortaq kompetensiya yanaşmalarının inkişaf etdirilməsi, dövlət qulluqçularının yeni nəsil bacarıqlar üzrə birgə hazırlanması və təcrübə mübadiləsindən ortaq praktik təşəbbüslərə keçid.
Bu istiqamətləri vahid yanaşmada birləşdirmək üçün “Dövlət qulluğuna məsuliyyətli rəqəmsal seçim və idarəetmə üzrə Qarabağ Çərçivə Sənədi”nin — “Qarabağ Prinsipləri”nin hazırlanmasına başlanmasını təklif etdim.
Məqsəd ölkələrimizin fərqli hüquq sistemlərini eyniləşdirmək deyil. Məqsəd müxtəlifliyimizi qorumaqla rəqəmsal transformasiya və süni intellekt dövründə dövlət qulluğu üçün ortaq prinsiplər və peşəkar yanaşmalar formalaşdırmaqdır.
Bu əməkdaşlığın kağız üzərində qalmaması da vacibdir. Növbəti mərhələdə ölkələr üzrə əlaqələndirici şəxslərin müəyyənləşdirilməsi, kadr proseslərinin rəqəmsallaşdırılması üzrə müqayisəli icmalın hazırlanması və konkret istiqamətlər üzrə ortaq pilot layihələrin həyata keçirilməsi mümkün addımlar sırasındadır.
İnanıram ki, “Qarabağ Prinsipləri” gələcəkdə Türk dünyasında dövlət qulluğunun rəqəmsal transformasiyası üçün ortaq peşəkar dialoq platformasına çevrilə bilər. Xankəndidə səsləndirilən ideyaların növbəti görüşlərimizdə konkret nəticələrə çevrilməsi əsas hədəfimizdir.
“18 Sentyabr – Milli Musiqi Günü” adlı virtual və eyniadlı ənənəvi kitab sərgisi
18 sentyabr 2026-cı il tarixində Milli Kitabxanada Azərbaycanın zəngin musiqi mədəniyyətinin və milli musiqi irsinin təbliği məqsədilə hər il 18 sentyabr tarixində qeyd olunan Milli Musiqi Günü münasibətilə “18 Sentyabr – Milli Musiqi Günü” adlı virtual və eyniadlı ənənəvi kitab sərgisi istifadəçilərə təqdim olunub. Sərgilərdə Milli Kitabxananın və Mədəniyyət Nazirliyinin birgə təşkilatçılığı ilə “Milli Musiqi xəzinəmizdən: Azərbaycan Milli Kitabxanasının fondundan” layihəsi çərçivəsində nəşr olunmuş Azərbaycan bəstəkarlarının not məcmuələri və “Azərbaycanın görkəmli şəxsiyyətləri” seriyasından nəşr etdiyi biblioqrafiyalar, Azərbaycan musiqi sənətinin təşəkkül və inkişaf tarixi, Azərbaycanın dahi bəstəkarı Üzeyir Hacıbəylinin zəngin irsi, Milli musiqimizin görkəmli xadimlərinin həyatı, yaradıcılığı və pedaqoji fəaliyyəti, Azərbaycanın milli musiqi alətləri və s. haqqında Azərbaycan və xarici dillərdə müxtəlif ədəbiyyatlar nümayiş olunur. Virtual sərgi ilə tanış olmaq istəyənlər https://anl.az/el/vsb/Milli_Musiqi_gunu/index.htm linkindən istifadə edə bilərlər. 18 sentyabr – Musiqiyə çevrilən gün. Hər il sentyabrın 18-i Azərbaycanın dahi bəstəkarı Üzeyir Hacıbəyovun dünyaya göz açdığı gün ölkəmizdə Milli Musiqi Günü kimi qeyd olunur. Böyük bəstəkarın doğum gününün bayram kimi qeyd edilməsi ənənəsini Ulu Öndər Heydər Əliyev qoyub. Ümummilli Liderin 1995-ci ildə – dahi bəstəkarın anadan olmasının 110 illik yubileyi ərəfəsində imzaladığı Fərmanla hər il sentyabrın 18-i ölkəmizdə Milli Musiqi Günü kimi qeyd olunur. Milli musiqimiz, mədəniyyətimiz öz inkişaf zirvəsinə görə Üzeyir Hacıbəyova borcluyuq. Üzeyir Hacıbəyli kimi dəyərli musiqiçilərin irsini yaşatmaqla yanaşı, bu gün Azərbaycan musiqisinin zənginliyini və mədəni dəyərlərini geniş auditoriyaya tanıdır. Musiqi təhsili, ictimaiyyətin maarifləndirilməsi və beynəlxalq mədəniyyətlərarası əlaqələrin gücləndirilməsi baxımından bu günün keçirilməsi ölkənin mədəni həyatında əhəmiyyətli bir yer tutur, Azərbaycanın musiqi mədəniyyətinin gələcəyini işıqlandırır. Artıq Milli Musiqi Günü xüsusi ab-hava ilə, qələbə ovqatında qeyd olunur. “Dəmir yumruq”ətrafında birləşən xalqımız 44 günlük Vətən müharibəsində Şanlı zəfərə imza atdı, Müzəffər Ordumuz 30 il erməni tapdağında qalan torpaqlarımızı, o cümlədən Üzeyirin vətənini- Şuşanı azad etdi. Qələbədən sonra kərpic-kərpic qurulan Qarabağda dahi bəstəkarın büstü Ölkə başçısı İlham Əliyevin və Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın iştirakı ilə yenidə ucaldıldı, ölümsüz bəstəkarın əsərləri illər sonrada yenidən doğma yurdunda səsləndi, Şuşanın dağlarına bəstəkarın təkrarsız nəğmələri hopdu. Qarabağ bu gün böyük mədəniyyət tədbirlərinə-“Xarıbülbül” Musiqi Festivalına, “Vaqif Poeziya Günlərinə” evsahibliyi edir, şəhərlərimizin işğaldan azad olunduğu günlər bayram ovqatında qeyd olunur. Belə möhtəşəm tədbirlərdə xalqımızın zəngin xəzinəsi, mənəvi sərvəti sayılan Üzeyir Hacıbəylinin əsərləri təkrar-təkrar ifa edilir, alqışlarla qarşılanır.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
“Üzeyir Hacıbəyli – Azərbaycan musiqisinin korifeyi” adlı elektron məlumat bazası
Azərbaycan Milli Kitabxanası tərəfindən 18 sentyabr Milli Musiqi Günü və XVIII Üzeyir Hacıbəyli Beynəlxalq Musiqi Festivalı çərçivəsində “Üzeyir Hacıbəyli – Azərbaycan musiqisinin korifeyi” adlı elektron məlumat bazası (https://anl.az/el/emb/uhacibeyli/index.html) hazırlanaraq istifadəçilərin istifadəsinə təqdim edilib. “Üzeyir Musiqi Gününün keçirilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1995-ci il 18 sentyabr tarixli 385 nömrəli Fərmanına əsasən hər il sentyabrın 18-də ölkəmizdə Üzeyir Musiqi Günü qeyd olunur. 2009-cu ildən etibarən isə Heydər Əliyev Fondunun və Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə Üzeyir Hacıbəylinin yaradıcılığına həsr olunmuş Beynəlxalq Musiqi Festivalı keçirilir. Ənənəvi olaraq hər il sentyabrın 18-də – bəstəkarın doğum günündə başlayan festival çərçivəsində konsert proqramları ilə yanaşı, teatr tamaşaları, elmi-praktik konfranslar, ustad dərsləri və digər mədəni-maarif tədbirləri təşkil edilir. Üzeyir Hacıbəyli Azərbaycan professional musiqi sənətinin banisi, bəstəkar, musiqişünas, publisist və maarifçi kimi milli mədəniyyət tarixində xüsusi mövqeyə malikdir. Onun çoxşaxəli yaradıcılığı Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafında yeni mərhələnin formalaşmasına zəmin yaratmış, milli musiqi ənənələrinin professional bəstəkarlıq yaradıcılığı ilə qarşılıqlı əlaqədə inkişafına mühüm təsir göstərmişdir. Üzeyir Hacıbəyli irsinin elmi baxımdan araşdırılması, mühafizəsi və təbliği müasir dövrdə də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bəstəkarın əsərlərinin, elmi-nəzəri və publisistik irsinin, həyat və yaradıcılığına dair elmi-biblioqrafik materialların elektron mühitdə sistemləşdirilməsi tədqiqatçılar, musiqişünaslar, kitabxana-informasiya mütəxəssisləri, təhsil müəssisələri və geniş istifadəçi auditoriyası üçün mühüm informasiya imkanları yaradır. Milli Kitabxana tərəfindən hazırlanmış elektron məlumat bazası bəstəkarın həyat və yaradıcılığı haqqında müxtəlif tipli informasiya resurslarının vahid elektron informasiya məkanında sistemləşdirilməsi məqsədini daşıyır. Elektron məlumat bazasının strukturuna “Ana səhifə”, “Rəsmi sənədlər”, “Azərbaycan ruhunu yaşadan dahi”, “Həyat və yaradıcılığının əsas tarixləri”, “Görkəmli şəxslər Üzeyir Hacıbəyli haqqında”, “Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi”, “Əsərləri”, “Haqqında”, “Mükafatlar”, “Filmoqrafiya”, “Fotoqalereya” və “Videoqalereya” bölmələri daxildir. Bölmələrdə təqdim olunan materiallar Üzeyir Hacıbəylinin həyat və yaradıcılığının əsas mərhələlərini, yaradıcılıq irsini, əsərlərinin müxtəlif janr və istiqamətlərini, ictimai-mədəni fəaliyyətini, onun haqqında elmi və biblioqrafik nəşrləri, eləcə də bəstəkarın xatirəsinin əbədiləşdirilməsi ilə bağlı məlumatları əhatə edir. Bölmələrdə Üzeyir Hacıbəyli irsi, yaradıcılığının təbliği, yubileylərinin keçirilməsi və xatirəsinin əbədiləşdirilməsi ilə bağlı qəbul edilmiş dövlət sənədləri, fərman və sərəncamlar, bəstəkarın milli musiqi mədəniyyətinin inkişafındakı rolunun, yaradıcılıq irsinin əhəmiyyətinin və Azərbaycan professional musiqi məktəbinin formalaşmasına verdiyi töhfələrin təqdim edilməsinə həsr olunmuş materiallar, bəstəkarın həyat və yaradıcılıq fəaliyyətinin mühüm mərhələlərinin xronoloji ardıcıllığı, tanınmış şəxsiyyətlərin Üzeyir Hacıbəyli haqqında söylədikləri fikirlər, elmi və publisistik qiymətləndirmələr, bəstəkarın adının əbədiləşdirilməsi məqsədilə həyata keçirilmiş tədbirlər, onun adına yaradılmış mədəniyyət və təhsil müəssisələri, abidə və heykəllər, xatirə lövhələri, ev-muzeyləri və digər memorial obyektlər haqqında məlumatlar təqdim edilir. Həmçinin, “Əsərləri” bölməsində Üzeyir Hacıbəylinin yaradıcılıq irsi janr və istiqamətlər üzrə sistemləşdirilərək təqdim olunur. Burada operaları, operettaları, musiqili komediyaları, orkestr, xor, vokal və instrumental əsərləri və digər musiqi nümunələri haqqında məlumatlar əks etdirilir. Bazada eyni zamanda, bəstəkarın dövlət təltifləri, fəxri adları, orden və medalları, eləcə də digər mükafatları haqqında məlumatlar sistemləşdirilir, vizual və audiovizual informasiya imkanlarını genişləndirən bölmələrdə isə bəstəkarın müxtəlif dövrlərə aid fotoşəkilləri, ailə üzvləri, həmkarları, ictimai-mədəni tədbirlər və yaradıcılıq fəaliyyəti ilə bağlı foto materiallar, həyat və yaradıcılığına dair sənədli filmlər təqdim edilir. Beləliklə, elektron məlumat bazasının tematik və funksional strukturu Üzeyir Hacıbəylinin həyat və yaradıcılığının, musiqi və elmi-publisistik irsinin, onun haqqında formalaşmış elmi-biblioqrafik informasiya resurslarının kompleks şəkildə təqdim edilməsinə imkan verir. Bu struktur məlumatların sistemləşdirilməsini, informasiya resurslarının operativ axtarışını və istifadəçilərin bəstəkarın zəngin irsinə müxtəlif informasiya formatlarında çıxışını təmin etməklə elektron məlumat bazasının elmi-mədəni informasiya resursu kimi əhəmiyyətini artırır. Elektron məlumat bazasının yaradılması Üzeyir Hacıbəylinin zəngin yaradıcılıq irsinin rəqəmsal informasiya mühitində sistemləşdirilməsi, mühafizəsi, əlçatanlığının təmin edilməsi və elmi-mədəni dövriyyəyə daxil edilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Resurs eyni zamanda milli musiqi irsinin rəqəmsallaşdırılması və kitabxana-informasiya resurslarının müasir informasiya texnologiyaları əsasında inkişaf etdirilməsi istiqamətində həyata keçirilən fəaliyyətin tərkib hissəsidir.
QAYDALARA RİAYƏT EDİLMƏLİDİR Əziz oxucu! Dəfələrlə mədəniyyəti olmayan, etik və davranış, ünsiyyət qaydalarına riayət etməyən insanlar haqqında tənqidi məqalə yazmışam. Düşünmüşəm ki, kimlərsə yazdığım yazılardan düzgün nəticə çıxarar. Düzü, artıq bu mövzuda yazmağa utanıram. Amma mədəniyyətdən uzaq olan, etik və davranış, ünsiyyət qaydalarına riayət etməyən insanların sayı çoxaldıqca, bu, məni düşünməyə vadar edir. Məsələ burasındadır ki, bunların arasında uşaqlara, məktəblilərə, hətta ali təhsilli qadın və kişilərə də rast gəlmişəm. Bu işdə kimdir günahkar? Valideynlərdirmi? Məktəbdirmi? Kimdir günahkar? Yaxşı yadımdadır. Bakının Mərdəkan qəsəbəsindəki 181 nömrəli orta məktəbdə təhsil alırdım. O dövrlərdə sinif rəhbərimiz, eləcə də müxtəlif fənləri tədris edən müəllimlər şagirdlərə mədəniyyətli olmağı, etik, davranış qaydalarına, gigiyenik və sanitariya qaydalarına riayət etməyi tez-tez başa salardı. Ailədə, məktəbdə, ictimai yerlərdə, xidmət sahələrində davranış və ünsiyyət qaydalarını şagirdlərə aşılayardılar. Sinfimizdə 39 şagird təhsil alırdı. Nə yaxşı ki, yaxşı müəllimlərim olub. Hətta bizə paxıl olmamağı, yalan danışmamağı tövsiyə edirdilər. Düşünürəm ki, məni narahat edən gördüyüm faktı oxucuların da nəzərinə çatdırım. 2026-cı ilin iyul ayının əvvəlləri idi. Gəncə şəhərinə getməliydim. Bakı avtovağzalına gəldim. Tələsdiyimə görə avtobusla deyil, taksi fəaliyyəti ilə məşğul olan balaca maşınla getməli oldum. Mən sürücünün yanında əyləşdim. Arxa oturacaqda bir azərbaycanlı və iki nəfər başqa millətin nümayəndəsi oturmuşdu. Onlar ailəli idilər və başqa ölkədən Bakıya turist kimi gəlmişdilər. Onu da qeyd edim ki, Bakıdan Gəncə şəhərinə 360 kilometr yoldur. Qonaqlarla rus dilində 3-4 dəqiqə söhbət etdim və öyrəndim ki, onlar Azərbaycana muzeylərə baxmağa gəliblər. Onlar söhbət əsnasında qeyd etdilər ki, muzeyə baxdıqdan sonra, yenidən Bakıya qayıdacaqlar və bir neçə gündən sonra öz ölkələrinə yola düşəcəklər. Alqışlayıram. Gənc ailə dahi şair Nizami Gəncəvinin məqbərəsinə və muzeyinə baxmağa gedirdilər. Təəcübləndim, amma çox sevindim, ürəyimdə onlara afərin dedim. Təəcübləndim, ona görə ki, muzeylərə gedənlərin sayı çox azdır. Hər halda insanların əksəriyyəti ancaq muzeyə baxmağa görə 360 kilometr yolu qət etməzdi. Dörd saatdan sonra artıq Gəncə şəhərindəydim. Amma yolda çox əsəbiləşdim. Belə ki, cavan sürücü 5 dəfə siqaret çəkdi, semiçka çırtladı və arabir su da içirdi. Bu səhnəni seyr etməkdən bezmişdim və əsəbiləşmişdim. Əsəbiləşmişdim, ona görə ki, başqa ölkədən gələn şəxslərin qarşısında maşını idarə edən zaman bu hərəkətləri edirdi. Düşünmürdü ki, Azərbaycana gələn qonaqlar gördüklərini öz ölkələrində yaxınları üçün danışacaqlar. Və düşünmürdü ki, Azərbaycanı öz davranışı ilə təmsil edir. Düşünmürdü ki, qonaq öz ölkəsində gördüyünü qələmə ala bilər. Oxucu deyə bilər ki, bəs siz niyə sürücünü tənbeh etmədiniz? Cavabını deyim. Təxminən 20 il bundan əvvəl sərnişin avtobusu ilə Bakının Mərdəkan qəsəbəsindən Bakıya gedirdim. Avtobus basabas idi, sərnişinlərin sayı çox olduğundan, nəfəs almaq olmurdu. Onu da qeyd edim ki, Mərdəkandan Bakıya təxminən 25 kilometr yoldur. Sürücü artıq ikinci dəfəydi ki, siqaret çəkirdi. Sərnişinlərin hamısı bu səhnəni görüb susurdu. Mən dözmədim və sürücünü danladım. O, əsəbi şəkildə avtobusu saxladı və mənim düşməyimi kobud şəkildə əmr etdi. Məcbur olub maşından düşdüm. O dövrlərdə hələ tənqidi məqalələrə aidiyyatı təşkilatlar tərəfindən tədbir görülürdü. Ertəsi gün bu faktla bağlı tənqidi məqalə yazdım və məqalə qəzetlərin birində işıq üzü gördü. Fakta tədbir görməkdən ötrü qəzeti bir neçə aidiyyatı təşkilata göndərdim. Bir neçə gündən sonra fakta tədbir görüldü: belə ki, sürücü iki aylıq müddətinə işindən xaric edildi. Digər bir hadisəni də nəzərinizə çatdırmaq istərdim. Təxminən 2-3 il bundan əvvəlin söhbətidir. Bakının Mərdəkan qəsəbəsində cavan bir kişi siqareti çəkdikdən sonra, yaxınlıqda zibil qutusu olsa da, siqaretin kötüyünü yerə atdı. Ona yaxınlaşıb, siqaret kötüyünü niyə yerə atmasının səbəbini soruşdum. O, dedi: -Atmışam. Əcəb edib atmışam. Hamı yerə atır da zibili. Get işinlə məşğul ol. Davranışı qaydasında olmayan kişi ilə höcətləşməkdən vaz keçdim. Əziz oxucu! Daha bir neçə dəfə yerə zibil atanları, avtomobili idarə edən zaman siqaret çəkənləri tənbeh etmişəm və hadisəni törədənlər mənə əsəbi şəkildə nəlayiq cavab veriblər. Elə başıma gələnləri də nəzərə alıb cavan sürücünü tənbeh etmədim. …Ümumiyyətlə, savadından, yaşından asılı olmayaraq hər bir şəxs mədəniyyət, etik, davranış, ünsiyyət, gigiyenik və sanitariya qaydalarına ciddi riayət etməlidir. Düşünürəm ki, bu işin müsbət nəticəsinin olması üçün müəllimlər hər gün şagirdlərə bütün qaydaları başa salmalıdırlar. Yenə deyirəm: müəllimlər dərslərini keçib, işlərini bitmiş hesab etməməlidirlər. Onlar dəfələrlə bu mövzuda danışmalıdırlar, başa salmalıdırlar…
ÇAYDAÇAPAN (hekayə) Bakıya köçəndən sonra anam sağlığı kəndimizə qonaq kimi gedib gələrdim. Nə qoysaydı qabağıma, onu da yeyərdim, harda yerimi salsaydı, orda da yatardım. Day şıltaqlıq eləyib, “bunu yemirəm, orda yatmıram!” deməzdim. Amma yuxudan oyanmaq öz ixtiyarımda idi. Allah xatirinə deyim ki, həmişə anamın əziz qonağı olardım. Eşidəndə ki, kəndə gəlirəm, Hacı əmioğluna çolpa kəsdirər, plov bişirərdi, yanında da yağlıtərə dovğası. Plovun da qarası mütləq turşməzə olmalıydı. Ləziz yeməklər yeməyə vərdiş eləmiş anamın bişmişi yağ içində üzməsəydi, nə özü dilinə vurardı, nə də qonağın qabağına qoyardı onu. Rəhmətliyin təzyiqi yüksək olsa da, mal ətinə gözünün ucuyla da baxmazdı. Bir dəfə şəhərə gəlmişdi – bacım gildəydi. Dana əti alıb aparmışdım, məndən sonra göndərib qəssaba, qoyun ətiylə dəyişmişdi. Artıq mən də baba olmuşdum. Anama dəyməyə nəvəmlə gedərdim. O da anamın plovundan yeyib, dovğasından içəndən sonra əlini qoyardı qarnına: –Doydum, ana, dadlıydı! – adaş olduğumuzdan nəvəm “ana” deyərdi anama. –Nuş canınız olsun babanla sənin, ay bala! – anam qucaqlayıb hər ikimizin üzündən öpərdi. Anamın ölümündən bir neçə il əvvəl də getmişdik kəndə. Oturmuşduq eyvanda, o, danışırdı, mən də qulaq asırdım. Deyim ki, qardaşlarım anamla şirin-şirin söhbət eləsələr də, mən sadəcə qulaq asmağı bilirdim. Birdən anam əlini stola dirəyib, ayağa durmaq istədi. Baxdım ki, stola dayanıqlı əli tir-tir titrəyir. Fikirləşdim ki, anam qocaldığını demək istəyir mənə: “rəhmin gəlsin qocana, tez-tez gəl ona dəy, bala!”. Gülümsədim… Bu hadisədən illər keçdi. Artıq mən də, rəhmətlik bibim oğlu Yengibar demişkən, Kürdəmirin turacyemişi kimi qoonumuşam, yetişmişəm. Əlimi stola verməsəm çətin ayağa qalxıram. Baxıram ki, lap elə anamın əli kimi də titrəyir əlim. İndi anlayıramki, anam mənim ürəyimdə özünə rəhm oyatmaq üçün qəsdən titrədib əsdirmirmiş əlini. O günü kitabxanamda nəvəmlə oturub danışırdıq. Birdən ayağa duranda stola dayanıqlı əlim biləkdən əsib titrəməyə başladı. –Ay baba, – nəvəm güldü, – çaydaçapandı ki… əlin. –G.. atan demək istəyirsən, bala?! –Ha… ha… ha… nə ayıb adı var bu quşun?! –Bizim Şirvan bölgəsində, Şamaxıda bu adla çağırırlar onu. Nəvəm yenidən bir xeyli güldü. Mənim isə anam yadıma düşdü, uzaq xəyallara dikildi gözüm. Vaxtilə anama təbəssümlə dediyimi nəvəm sözlə qaytardı mənə. Ürəyim ağrıdı. 27.08.2026
Bu günlər biz dahi Üzeyir bəyin anadan olmasının növbəti 141-ci ilini qeyd ediriik. 18 sentyabr Üzeyir bəyin doğum günüdür. Bu tarixin qeyd edilməsi ənənəsinin əsasını Üzeyir bəyin qardaşı oğlu, Hacıbəylilər nəslinin görkəmli nümayəndəsi, məşhur bəstəkar və drijor Niyazi qoymuşdur. 1995-ci ildə Ümumilli liderimiz Heydər Əliyevin sərəncamı ilə Üzeyir bəyin andan olduğu gün Üzeyir Musiqi Günü kimi təssis edildikdən sonra bu tarix daha geniş və daha möhtəşəm qeyd edilir. Artıq altıncı ildir ki, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin və Azərbaycan Əsgərinin misilsiz qəhrəmanlığı sayəsində Üzeyir Musiqi Günü bəstəkarın vətəni Şuşada qeyd edilir. O da əlamətdardır ki, 18 sentyabr həm də Azərbaycan xalqının digər görkəmli bəstəkarı, Üzeyir Hacıbəylinin seminariya yoldaş və dostu, sonradan isə bacanağı Müslüm Maqomayevin də doğum günüdür və düşünürəm ki, Ümumilli liderimiz Heydər Əliyev heç şübhəsiz bu faktoru da nəzərə almamış deyi. Kimin bu fikrə necə yanaşmasından asılı olmayarq mənim qənaətim belədir ki, tarixin müxtəlif dönəmlərində, dünyanın müxtəlif xalqları içərisində nə qədər dahi bəstəkarlar olsa belə Üzeyir bəy onların hamısından başda durur. Təkcə ona görə yox ki, Üzeyir bəy mənim xalqımın nümayəndəsidr,(Həm də elə ona görə) həm də ona görə ki, bu dahi bəstəkarın bütün yaratdıqları ilkdir. Yəni ondan əvvəl onun sökəndiyi ənənə, məktəb, bünövrə olmayıb və məhz elə Böyük Yardanın verdiyi fitri istedad, qeyri-adi fitrət nəticəsində O, yaratdıqlarını yarada bilib. Diqqət yetirək . Nə qədər qüdrət, enerji və istək sahibi olmalısn ki, Azərbaycanın professional musiqi sənətinin banisi, müsəlman dünyasında ilk operanın, ilk operettanın, Müstəqil Azərbaycanın və Azərbaycan SSR-ni himninin müəllifi, Respublikamızda ilk xalq çalğı alətləri orkestrimizin, mahnı və rəqs ansamblımızın, xorumuzun, simfonik orkestrimizin yaradıcısı və rəhbəri olasan. O, Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (1945), professor (1940), Azərbaycan Konservatoriyasının rektoru (1928–1929, 1939–1948), Azərbaycan SSR Bəstəkarlar İttifaqının sədri idi.(1938–1948). Elə sadaladığım səbəblərin nəticəsidir ki, Üzeyir Hacıbəyli Azərbaycan tarixinə dahi bəstəkar, görkəmli pedaqoq və alim, peşəkar jurnalist, yazıçı, dramaturq, publisist,musiq etnoqrafı, tarixçi, musiqi təşkilatçısı, drijor və ictimai xadim kimi daxil olmuşdu. Azərbaycan və SSRİ mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə dövrünün ən ali mükafatlarına- Lenin Ordeninə, iki dəfə Stalin mkafatına, SSRİ-nin və Azərbaycan SSR-nin Xalq artist fəxri adlarına layiq görülüb. İki çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı seçilib. Üzeyir bəy ciddi pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olaraq Azərbaycanda və xaricdə bir sıra məşhur bəstəkarların yetişməsində biavasitə rol oynamışdır. Təkcə raespublikamızda hər biri bütövlükdə bir bir xalqı təmsil edəcək və fəxri sayılacaq qədər səviyəyə qalxan böyük bir bəstəkarlar ordusu yetirmişdir. Dünya şöhrətli, Məşhur bəstəkarlarımızdan Əfrasiyab Bədəlbəyli, Səid Rüstəmov, Asəf Zeynallı, Şəmsi Bədəlbəyli, Niyazi, Cövdət Hacıyev, Tofiq Quliyev, Qara Qarayev, Cahangir Cahangirov, Fikrət Əmirov, Şəfiqə Axundova və digərləri bir başa Üzeyir bəyin məktəbindən keçmişdir. Təsadüfi deyil ki, məşhur bəstəkarımız Fikrət Əmirov deyirdi: “Biz hamımız Üzeyir məktəbindən çıxmışıq”. Azərbaycan musiqisinin bütün məqamlarını dərindən və hərtərəfli tədqiq edən Üzeyir Hacıbəylinin şəxsi müşahidələrinin, gərgin axtarışlarının, dərin tədqiqatlarının məhsulu olan və 20 ilə (1925-1945) başa gələn «Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları» adlı fundamental elmi-tədqiqat əsəri ilə o həm də müsiqişünaslıq elmimizin də banisi olmuşdur. (Abbasquliyeva) Üzeyir Hacıbəyov musiqi sahəsində və Azərbaycan mədəniyyətində elə bir zirvə kəşf etmişdir ki, o zirvəyə hələ heç kim qalxa bilməmişdir. Dünya şöhrətli bəstəkar, Qara Qarayev deyirdi: “Üzeyir bəyin Azərbaycan mədəniyyəti qarşısındakı xidmətlərini bir cümlə ilə ifadə etsək deməliyik ki, “O, Azərbaycan Mədəniyyətinin Atasıdır.” Düşünürəm ki, o zamankı ölkə rəhbərlərindən –Stalindən, Nəriman Nərimanovdan, Mir Cəfər Bağırovdan, dünya şöhrətli bəstəkarlardan tutmuş bu günümüzün məşhur insanlarınadək, Üzeyir bəyi bəstəkar və ictimai xadim olaraq yüksək dəyərləndirmiş, haqqında yüksək sözlər demişlər. Bununla belə fikrimcə Üzeyir bəyə ən böyük dəyəri Azərbaycan xalqı vermişdir. Üzeyir bəy öz misilsiz xidmətləri və insani keyfiyyətləri ilə hər bir azərbaycanlının ürəyində özünə əbədi məskən salmışdır və onun cismani yoxluğundan 76 il keçməsinə baxmayaraq xalqın ona olan məhəbbət və rəğbəti nəinki azalır, əksinə daha da artır. Lakin onu da qeyd etməyi özümə borc bilirəm ki, onun haqqqında ən yüksək dəyəri həm də böyük şairimiz Səməd Vurğun vermişdir. O Üzeyir bəyi “Musiqimizin Peyğəmbəri” adlandırmışdır.
(Əli bəy Azərinin yaradıcılığı haqqında) Azərbaycan ədəbiyyatında elə imzalar var ki, onların həyat yolu rəşadətli bir tarixin, yaradıcılığı isə xalqın keçdiyi ağrılı-acılı, həm də şərəfli yolların bədii aynasıdır. Belə şəxsiyyətlərdən biri də ömrünün altımışıncı zirvəsinə qədər ucalan, həm hərb meydanında bir zabit kimi fədakarlıq göstərən, həm də qələmi ilə ədəbi cəbhədə xidmət edən ehtiyatda olan mayor, tanınmış yazıçı Əli Bəy Azəridir. Yazıçının keçdiyi şərəfli ömür yolu həm gənc nəsil üçün bir vətənpərvərlik nümunəsi, həm də müasir ədəbiyyatımız üçün zəngin bir xəzinədir. Əli Bəy Azəri 15 İyul 1966-cı ildə Azərbaycanın cənnət məkanlarından biri olan Zəngilan rayonunun Vejnəli kəndində dünyaya göz açmışdır. Uşaqlıq illərindən təbiətin gözəlliyini, el-obanın saf mənəviyyatını ruhuna çəkən gənc Əlinin ədəbiyyata, söz sənətinə marağı ötən əsrin 70-ci illərinin sonlarında baş qaldırır. O, hələ erkən yaşlarından mətbuatda kiçik həcmli məqalələri ilə görünməyə başlayır və bu, onun gələcək böyük yaradıcılıq yolunun ilk qaranquşları olur. Lakin onun həyat xətti təkcə bədii sözlə məhdudlaşmırdı, Vətənə xidmət eşqi onu hərbi sahəyə yönəldir. Ali hərbi təhsil almaq üçün Rusiyaya yollanan Əli Bəy, orada təhsilini uğurla başa vurur və bir müddət peşəkar hərbi kadr kimi həmin ölkədə fəaliyyət göstərir.90-cı illərin əvvəllərində mənfur qonşularımızın torpaqlarımıza təcavüzü və Birinci Qarabağ müharibəsinin başlaması Əli Bəy Azərinin taleyində həlledici dönüş nöqtəsi olur. Rusiyadakı rahat hərbi karyerasını geridə qoyaraq, Vətənin çətin günündə onun harayına səs verir və dərhal Azərbaycana qayıdır. Kadr zabit kimi ön cəbhəyə atılan Əli Bəy, ölkənin ərazi bütövlüyü uğrunda gedən ən ağır döyüşlərdə iştirak edir. Müharibənin amansız qanunları və hərbi xidmətin ağır şəraiti onun bədii yaradıcılığına müvəqqəti olaraq fasilə verməsinə səbəb olsa da, cəbhədə yaşadığı, şahidi olduğu hadisələr gələcək böyük əsərlərinin xammalına çevrilirdi. O, vətəndaşlıq borcunu layiqincə yerinə yetirərək bu gün Azərbaycan Ordusunun ehtiyatda olan şərəfli bir mayorudur. Hərbi xidmətdən təqaüdə çıxdıqdan sonra Əli Bəy Azəri daxilindəki söz fəvvarəsini yenidən canlandırır və ədəbiyyata möhtəşəm bir qayıdış edir. Onun qələmi bu dəfə hərb meydanında qazandığı təcrübəni, millətin dərdini və qəhrəmanlığını kağıza köçürməyə başlayır. Yazıçının yaradıcılıq diapazonu olduqca geniş və məhsuldardır. Bu günə qədər 15-dən çox kitabı işıq üzü görmüş sənətkar, oxucular tərəfindən rəğbətlə qarşılanan 4 irihəcmli romanın müəllifidir. Eyni zamanda müxtəlif elektron portallarda və ədəbi sərgilərdə 100-dən çox hekayəsi və 7 povesti dərc edilmişdir. Onun yaradıcılığı artıq milli hüdudları aşaraq beynəlxalq aləmdə də tanınır. Əsərləri rus və özbək dillərinə tərcümə olunaraq həmin ölkələrin nüfuzlu ədəbi jurnallarında işıq üzü görüb, həmçinin bir kitabı qonşu İran İslam Respublikasında nəşr edilmişdir. Əli Bəy Azərinin əsərlərinin əksəriyyəti hərbi mövzulardan bəhs edən sənədli-bədii nümunələrdir. O, sadəcə təxəyyülünə sığınmır, həm də özünün yaşadığı real döyüş xatirələrini ədəbiyyata gətirir. Müəllifin “Qəmlibel müsibəti”, “Arazgersdən keçən köç”, “Erməni Borisov” povestləri, eləcə də “Hərbi Zəngilan” və “İki Zəngilanlı zabit” romanları Qarabağ müharibəsinin real bədii təsviridir, doğma yurdun müdafiəsinin və zabit şərəfinin salnaməsidir. Yazıçı fərdi yaradıcılıqla yanaşı, həm də böyük bir təşkilatçı və redaktordur. O, 2016-cı ildən etibarən nəşr olunan “Xəzan” ədəbi-bədii jurnalının baş redaktoru kimi də ədəbiyyatımızın inkişafına mühüm töhfələr verir. “Xəzan” jurnalı qısa müddətdə təkcə paytaxtda deyil, xüsusilə Azərbaycanın bölgələrində ədəbi mühitin canlanmasına, gənc istedadların üzə çıxarılmasına xidmət edən gözəl bir nümunəyə çevrilmişdir. 60 yaş ömrün müdriklik zirvəsidir. Bu zirvədən geriyə baxanda görünən mənzərə fəxr ediləsidir: Vətən qarşısında zabit borcunu layiqincə yerinə yetirmiş bir hərbçi və millətin mənəviyyatına xidmət edən fədakar bir qələm adamı! Əziz qələm dostumuz Əli Bəy Azərini 60 illik yubileyi münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edir, ona uca Tanrıdan möhkəm cansağlığı, ailə səadəti, uzun ömür və Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafı naminə yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq! Qələminiz iti, sözünüz kəsərli olsun!
