ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Robert Louis Stevenson XƏZİNƏLƏR ADASI I FƏSİL “Admiral Benbou” mehmanxanasındakı qoca dəniz qulduru Mən Cim Hokinsəm və sizə “Xəzinələr adası” haqqında hekayəni danışacağam. Bu hadisələr mən hələ uşaq olanda başlamışdı. Dəniz sahilində atamın “Admiral Benbou” adlı mehmanxanası var idi. Bir gün hündürboylu, qüvvətli bir qoca dənizçi böyük bir dəniz sandığı ilə gəlib çıxdı. — Mənə bir stəkan rom gətirin! — o, atama dedi. — Burada adam çox olur? Atam dedi ki, xeyr. — Əla! Mən burada qalacağam. Mənə kapitan deyə bilərsiniz. Sandığımı otağıma aparın. Hər gün o, qayalıqlara gedər, teleskopu ilə dənizə baxardı. Hər gün də bizdən soruşardı: — Buralarda heç dənizçi görürsünüz? Biz başa düşməyə başladıq ki, o, heç bir dənizçi ilə qarşılaşmaq istəmir. Bir gün mənə dedi: — Bir ayağı olmayan bir dənizçini görəndə mənə xəbər ver, sənə pul verəcəyəm. Bəzən qoca kapitan çox rom içirdi. Sonra mahnı oxuyar və bizə dəhşətli hekayələr danışardı. O, bizə heç pul vermirdi. Buna görə yazıq atam narahat idi və xəstələndi. Bir gün günortadan sonra doktor Livsi onu ziyarət etməyə gəldi. Həmin axşam həkim bir neçə dostu ilə birlikdə qəlyanını çəkirdi. Qoca kapitan da orada idi. — Sükut! — dedi o. — Sizə bir əhvalat danışacağam. — Siz mənimlə danışırsınız, ser? — deyə doktor Livesey qəzəblə soruşdu. — Bəli! — Siz həddindən artıq çox rom içirsiniz, ser, — dedi həkim. — Bir gün bunun ucbatından öləcəksiniz. Qəzəbli kapitan cibindən bir bıçaq çıxardı. — O bıçağı cibinizə qoyun, — həkim sakitcə dedi, — yoxsa həbs olunacaqsınız. Mən həm də magistratam. Kapitan bıçağı cibinə qoyub oturdu. Həmin axşam o, çox sakit idi. Həmin qış hava soyuq keçirdi və atamın vəziyyəti daha da pisləşdi. Yanvar ayında bir səhər bir dənizçi gəlib çıxdı. — Burada Bill adlı bir adam varmı? — deyə soruşdu. Mən dedim ki, burada yalnız kapitan var və o, sahildədir. Sonra həmin adam qapının arxasında gizlənib gözlədi. Kapitan içəri girəndə onu görmədi. — Bill! Kapitan cəld ətrafına baxdı. Üzü ağappaq olmuşdu. “Məni tanıyırsan, Bill!” – kişi dedi. “Biz köhnə dostlarıq.” “Qara Köpək!” “Bəli! Səni görməyə gəlmişəm.” “Nə istəyirsən?” Onlar bir az rom içmək üçün masanın arxasında oturdular. Qapı açıq idi və Qara Köpək qapının yanında oturmuşdu. Mən onların söhbətini eşidə bilmirdim. Sonra böyük bir səs-küy qopdu və masa ilə stullar aşdı. Mən Qara Köpəyin çiynində qan gördüm. Sonra o, qapıdan qaçıb çıxdı. Kapitanın qılıncında da qan var idi. “Mənə bir az rom gətir, Cim!” – deyə o bildirdi. Mən romla geri qayıdanda kapitan yerdə uzanmışdı. Gözləri bağlı idi və üzü çox ağarmışdı. Sonra doktor Livsi atamı müayinə etmək üçün gəldi. O, kapitana baxıb dedi: “Çox rom içir və buna görə də xəstələnib.” Sonra kapitanın qolundakı döyməni mənə göstərdi. “Bax, onun adı burada yazılıb”, – dedi. “Billi Bons.” Bir neçə dəqiqədən sonra kapitan gözlərini açdı. “İndi, cənab Bons, bir daha rom içməyin, yoxsa öləcəksiniz”, – deyə həkim ona bildirdi. Biz onu yuxarı mərtəbədəki otağına apardıq və yatağına uzatdıq. Saat on ikidə bir az dərmanla onun otağına girdim. Amma o dedi ki, bir stəkan rom istəyir. — Amma həkim… — deyə başladım. — Həkim? O mənim haqqımda nə bilir ki? Mənə bir stəkan rom gətir, Cim, sənə pul verərəm. — Mən sənin pulunu istəmirəm, — dedim. — Amma romu gətirdim. — Nə qədər yataqda qalmalıyam, Cim? — Həkim bir həftə deyir. — Amma indi onlar mənim harada olduğumu bilirlər və bura gələcəklər, gələcəklər! Məni öldürmək və mənim sandığımı götürmək istəyirlər. Cim, bu gün Qara Köpəyi gördünmü? O pis adamdır, amma o birilər daha da pisdir! Onlar mənim sandığımı istəyirlər. Bilirsən, onlar qoca Kapitan Flintin adamlarıdır və onun xəzinəsinin harada olduğunu öyrənmək istəyirlər. Mənə qara ləkə verəcəklər! — Qara ləkə nədir? — deyə soruşdum. — Onlar səni öldürməzdən əvvəl həmişə sənə qara ləkə verirlər! Həmin axşam yazıq atam öldü. Bir neçə gün anamla mən çox məşğul idik və kapitan haqqında çox düşünmürdük. Atamın dəfnindən sonrakı gün əlində əsa olan kor bir kişi mehmanxananın qarşısında dayandı və məndən bunun “Admiral Benbou” olub-olmadığını soruşdu. — Bəli, — dedim. “Gənc dostum, mənə əlini verərsənmi, məni mehmanxanaya apararsanmı?” Əlimi ona verəndə məni cəld özünə tərəf çəkdi. — İndi, oğlan! Məni kapitanın yanına apar! — Apara bilmərəm, ser, — dedim. — Nə? Məni apar, yoxsa qolunu sındıraram! Onun səsi soyuq və amansız idi. Mən ondan çox qorxurdum və onu kapitanın yanına apardım. Yazıq qoca pirat da çox qorxmuşdu. — İndi sol əlini mənə ver, Bill, — kor kişi dedi. Sonra kapitanın əlinə bir şey qoydu və mehmanxanadan çox sürətlə çıxdı. Kapitan sol əlinə baxdı. Orada üzərində qara ləkə olan bir kağız parçası vardı. — Saat onda! Onlar saat onda gələcəklər və məni öldürəcəklər. Cəmi altı saatımız var, Cim! Hələ vaxtımız var! Kapitan ayağa qalxmağa çalışdı, amma elə həmin anda əlini ürəyinin üstünə qoyub yerə yıxıldı. Mən ona kömək etmək üçün qaçdım, amma o, artıq ölmüşdü.
Əminəm ki, cavab vermək istəyən çoxdur. Üstəlik “niyə də sevilməsin?” deyə sual da verəcəksiniz. Elə isə çoxunun əvəzindən özüm cavab verim: saflığı geniş ürəyi olan, təmənnasız adam sevilməzmi? Bir dəfə təklif etmişdim ki, ona “Gənclərin dostu” titulu verilsin. Sonra düşündüm ki, bu çox az olar Vaqif müəllim bütövlükdə insanların dostudur. Onun ədəbiyyat bilgisinə, bədii təxəyyülünə, geniş mütaliəsinə bələd olanlar onu məni kimi filoloq zənn edirlər, əslində isə coğrafiya elminin adamıdır. Elm sahələrinin adamlarını təsnifləşdirəsi olsaq, mübahisəmiz incikliklə yekunlaşar.
Coğrafiyaşünaslar onu ədəbiyyata verməzlər, ədəbiyyatçılar da Vaqif Osmanovu hər vəchlə öz sahələrinə çəkərlər. Vaqif müəllim ona görə sevilir ki, ədəbiyyata “qazancım nə olacaq?” fikri ilə xidmət etmir. Onun insanlara yaxşılıq etmək kimi missiyası var. Mətnin dəyərini hər şeydən vacib sayır. Yazılanı oxuyacaq, yaxşıdırsa, mütləq fikirlərini qələmə alacaq. Çoxu istəyir ki, yazdıqlarını Vaqif Osmanov təhlil etsin. Çünki sözbəsöz, cümləbəcümlə oxuyur, hər bir ifadəyə münasibət bildirir. Mətnə yazıçının özündən də çox bələd olur. O, həm yazıçının ötürmək istədiklərini olduğu kimi duyur, həm də maraqlı interpretasiyalarla çıxış edir. Adam öz yazdıqlarını Vaqif Osmanovun qələmində təzədən sevir. O qədər gözəl təhlil edir ki, az qalırsan təzədən onun təhlil etdiyi kimi yazasan.
Vaqif Osmanov nəzərə almır müəllifin vəzifəsi var ya yox, onunçün müəllifin tanınmış olub-olmaması da maraqlı deyil. Yaxşı mətni təbliğ edir, gözləmir kimsə ona yaltaqlansın, o da əvəzində onun yazdığını oxuyub təhlil etsin. Vaqif müəllim paxıl da deyil ki, kiminsə yaxşı yazısını görməzdən gələ. Şöhrətpərəstlikdən uzaq olduğu üçün yalnız məmur yazıçıların yazdıqları haqqında yazmır. Fikrimcə, bu dövrdə ədəbiyyata təmənnasız xidmət edən ən saf adam Vaqif Osmanovdur.
Ədəbi paxıllıqdan, xəsislikdən uzaq, sözə dəyər verən Vaqif Osmanov tənqidçi deyil ee, yaxşı mətnlərin ədəbi mühafizəçisidir. Onun yaradıcılıq fondunda xeyli müəllifin əsərləri var ki, öz yazıları qədər onların da “üstündə əsir” Bu kiçik yazı onun nə qədər dəyərli insan olduğunu ifadə edə bilməz. Vaqif Osmanovun kim olduğunu yazdıqları aydınca göstərir. Bütün gənc yazarlar (gənc olmayanlar da) bilirlər ki, o hər tənqidçi ilə müqayisə edilə bilməz. Vaqif Osmanov Vaqif Osmanovdur… “o biri “V”lardan deyil”. (Salam Qədirzadənin təbirincə)
Deyirdi ki:- “”Vəfalım mənim” romanımın üstündə başım çox cəncəllər çəkdi. Kitabın içindəki obrazlar canlı şəkildə qarşıma çıxdılar. Məni öldürməyə, işdən qovmağa çalışdılar. Bir dəfə işdən çıxartdılar, yenə mübarizə aparıb öz işimə qayıtdım. Axırda gördülər mümkün deyil, baş elmi işçilikdən məni çıxarıb kiçik elmi işçi elədilər. Maaşım 320 manat idi, elədilər 145 manat. Dedilər get buradan. Dedim heç yana gedən deyiləm. Mən yetim oğlan olmuşam. Pendir-çörək yemişəm. Pendir-çörəklə də uşaqlarımı saxlayacağam, amma sənətimi və iş yerimi dəyişməyəcəyəm. Zaman keçdi, o mənə haqsızlıq edənlərin hamısı gözümün qabağında tut kimi tökülüb getdilər.”
Qəribə adam idi. Ömrü boyu haqsızlıq, ədalətsizliklə üz-üzə qalsa da ruhdan düşmür, yazıb yaradırdı…
“Hələ uzun illər bundan əvvəl demişdim ki, mən ədəbiyyatımızın ögey balasıyam. O zaman mənim bacarığımdan istifadə olunmayıb. Uzun müddət adım qara siyahıda olub. Mənim stolum, mənim səngərimdir. Elə adamam ki, çağırılan yerə ərinmirəm, çağırılmayan yerdə görünmürəm. İndi-indi tədbirlərə dəvət eləyirlər. İnanın ki, üçüncü kursu bitirənə kimi Bakı kimi küləkli şəhərdə pencəkdə oxumuşam. Aldığım təqaüdün yarısını ev kirayəsinə ödəmişəm.”- söyləyirdi.
O, Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində ən çox tirajla çap olunan müəlliflərdən biri olub. Bir vaxtlar elə bir ev tapılmazdı ki, onun “İtgin gəlin” kitabı həmin ailədə olmasın. Söhbət 1935-ci il, avqustun 28-də Biləsuvar rayonunun Ağalıkənd kəndində anadan olan yazıçı Əlibala Hacızadədən gedir…
Deyirdi ki:- “Ədəbiyyat aləmi müqəddəs bir aləmdir və əbədiyyət adlı bir dünyaya uzanan bir çox yolların ən gözəli, şirini və əzablısıdı. Mən ömrümün böyük bir hissəsini burada – müqəddəs saydığım bu dünyanın içində yaşamışam. Onun paklğını, müqəddəsliyini bildiyim üçün, o aləmin qapısı ağzında ayaqqabılarımı təmizləyib içəri girmişəm, bilmişəm ki, o saf, şəffaf dəniz kimi, natəmiz şeyləri qəbul etmir, silkinib-çırpınıb gec-tez sahilə atır…”
Bəli, Əlibala Hacızadə bu fani dünyada belə bir ömür sürüb. Əməlləri ilə Allahın nə qədər xoşuna gəldiyi isə axirətdə məlum olacaq. Axı, deyirlər ki, bu dünyada Allaha inamıyla, imanıyla yaşayanları, o dünyada mükafat gözləyir…
Yaşasaydı, avqustun 28-i 91 yaşı tamam olacaqdı. On altı il bundan öncə Allahın ölüm mələyi Əzrailə qoşulub əbədi dünyaya getdi. Bu dünyada ədəbiyyatımızın ögey balası olsa da, o dünyada sorğu-sualı asan, mənzili cənnətdə olsun!
Gözəllik mənəvi xilas yoluna çevriləndə (“Səmimi sətirlər çələngi” layihəsi üçün) Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Azərbaycan ədəbi-mədəni düşüncə məkanında elə şəxsiyyətlər var ki, onların yaradıcılığı yalnız müəyyən bir sahənin sərhədləri daxilində qalmır. Belə insanlar elmə fəlsəfi düşüncə, poeziyaya mənəvi dərinlik, publisistikaya isə ictimai məsuliyyət gətirirlər. Onların sözündə yalnız fikir deyil, həyat mövqeyi də danışır. İlahiyyatçı-yazar, alim, filosof, şair və publisist İlqar İsmayılzadə də məhz belə ziyalılarımızdandır. Onun çoxşaxəli fəaliyyəti elm, fəlsəfə, poeziya, ilahiyyat və mənəviyyatın bir-birindən ayrı deyil, vahid düşüncə sisteminin müxtəlif istiqamətləri olduğunu göstərir. İlqar İsmayılzadənin qələmi insanı yalnız düşündürmək üçün deyil, həm də öz daxilinə boylanmağa, mənəvi məsuliyyətini dərk etməyə çağırır. Bu baxımdan onun 4 iyun 2020-ci ildə “apa.az”da yayımlanan “Dünyanın xilaskarı barədə…” məqaləsi xüsusi diqqət çəkir. Yazı ilk baxışda məşhur “Dünyanı gözəllik xilas edəcək!” ifadəsinin mənası üzərində düşüncə kimi təsir bağışlasa da, əslində müəllif burada gözəllik anlayışının mahiyyətinə enir və oxucunu daha böyük bir həqiqətlə qarşılaşdırır: dünyanı zahiri gözəllik deyil, insanın mənəvi gözəlliyi və etik məsuliyyəti xilas edə bilər. İlqar İsmayılzadənin bu yazısı onun publisistik təfəkkürünün əsas xüsusiyyətlərindən birini — məşhur fikirləri hazır qəlibdə qəbul etməmək, onların arxasında dayanan həqiqəti araşdırmaq və oxucunu həmin həqiqət üzərində düşünməyə sövq etmək bacarığını aydın şəkildə nümayiş etdirir. “Dünyanı gözəllik xilas edəcək!” — dünya ədəbiyyatı və fəlsəfi düşüncəsində geniş yayılmış, cazibədar və düşündürücü ifadələrdən biridir. İlqar İsmayılzadə də məhz bu ifadədən çıxış edir. Lakin o, gözəlliyi yalnız zahiri görünüş, abadlıq və estetik görüntü səviyyəsində qəbul etmir. Müəllif yazır: “Cümlə olduqca cazibədar və çox gözəldir.” Amma ardınca bu “gözəl” cümlənin mahiyyətinə sual verir. Çünki dünyanın keçmişinə nəzər saldıqda görürük ki, zahiri gözəllik bəşəriyyətin problemlərini həll etməyib. Dünyanın tarixində gözəl simalı, cazibədar görünüşlü, yüksək mövqeli insanlar da olub; lakin insanlıq yenə müharibələrin, zorakılığın, fitnənin, ədalətsizliyin və mənəvi böhranların ağrısını yaşayıb. İlqar İsmayılzadə burada çox mühüm bir fərq qoyur: gözəllik yalnız görünən deyil, yaşanan və davranışda özünü göstərən bir dəyərdir. O yazır: “Lakin unutmayaq ki, bu həyatda gözəllik sadəcə xarici görkəm deyil.” Bu cümlə müəllifin bütün məqaləsinin mənəvi-fəlsəfi açarıdır. İnsan öz görünüşünə, təmizliyinə, geyiminə diqqət yetirməlidir. Lakin insanı həqiqi mənada gözəlləşdirən onun daxili saflığı, ağlı, düşüncəsi, etikası, mədəniyyəti və xoş niyyətidir. Deməli, İlqar İsmayılzadə gözəllik anlayışını zahirdən batinə, görünüşdən mahiyyətə, estetikadan əxlaqa doğru aparır. Məhz buna görə onu gözəlliklərin tərənnümçüsü adlandırmaq mümkündür. Ancaq onun tərənnüm etdiyi gözəllik güzgüdə görünən gözəllikdən daha böyükdür. Bu, insanın daxilində yaşayan, davranışına, sözünə, münasibətlərinə və dünyaya baxışına çevrilən mənəvi gözəllikdir. “Dünyanı xilas edəcək yeganə amil ETİKAdır” İlqar İsmayılzadənin məqaləsinin ən güclü məqamlarından biri onun “xilas” anlayışına verdiyi cavabdır. Müəllif burada qeyri-müəyyənlikdən qaçır və mövqeyini açıq şəkildə ortaya qoyur: “Dünyanı xilas edəcək yeganə amil ETİKAdır. Bəli, etika, etika və yenə də etika!” Bu fikir məqalənin ideya mərkəzidir. İlqar İsmayılzadə üçün etika sadəcə nəzakət qaydaları deyil. Etika insanın özünü dərk etməsi, öz məsuliyyətini bilməsi, peşəsinə və vəzifəsinə vicdanla yanaşması, insanlara, cəmiyyətə, təbiətə və bütün varlıq aləminə münasibətdə məsuliyyət daşımasıdır. Onun fikrincə, insan “Mən kiməm?”, “Necə olmalıyam?” və “Nə etməliyəm?” suallarına cavab tapmalıdır. Bu yanaşma İlqar İsmayılzadənin filosof və ilahiyyatçı kimliyinin də mühüm göstəricisidir. Çünki burada insanın yalnız hüquqlarından deyil, məsuliyyətlərindən danışılır. İnsan öz azadlığını başqasının haqqına müdaxilə etmədən yaşamalıdır. Öz sahəsini bilməli, öz vəzifəsini layiqincə yerinə yetirməli və başqasının haqqına, əməyinə, mövqeyinə hörmət etməlidir. Bu, əslində çox sadə görünən, amma həyata keçirilməsi böyük mənəvi yetkinlik tələb edən bir prinsipdir. İlqar İsmayılzadənin məqaləsində diqqətçəkən fikirlərdən biri də etikanın bir davranış qaydaları toplusundan daha böyük məna daşımasıdır. Müəllif yazır: “Etika sözün həqiqi mənasında çox böyük bir məktəb, əhatəli bir ideologiyadır.” Bu “məktəb” insanın ömrü boyu davam edən mənəvi təhsilidir. İnsan dünyanı dəyişmək istəyirsə, əvvəlcə özünü dəyişməlidir. Cəmiyyətin gözəlləşməsini istəyirsə, öz davranışından başlamalıdır. Ədalət tələb edirsə, özü ədalətli olmalıdır. Hörmət gözləyirsə, özü hörmət etməlidir. Xeyirxahlıq arzulayırsa, özü xeyirxah davranmalıdır. İlqar İsmayılzadənin publisistik düşüncəsində insanın dünyaya münasibəti onun öz daxilindəki vəziyyətin göstəricisinə çevrilir. Bu baxımdan onun “gözəl düşüncə, gözəl danışıq və gözəl davranış” prinsipi son dərəcə əhəmiyyətlidir. Gözəllik burada artıq estetika deyil, əxlaqın estetikasıdır. İlqar İsmayılzadənin “gözəllik” anlayışına münasibəti onun yaradıcılığının ümumi ruhu ilə də səsləşir. Şair və publisist kimi onun sözə münasibətində səmimiyyət, işıqlılıq və mənəvi dəyər ön plandadır. O, insanın yalnız düşünən deyil, həm də hiss edən və məsuliyyət daşıyan varlıq olduğunu vurğulayır. Belə bir baxışda gözəllik və xilas anlayışları bir-birindən ayrılmır. Çünki mənəvi baxımdan gözəl insan həm də xeyir yaradan, ətrafına işıq gətirən, başqasının haqqını qoruyan, ədalətsizliyə qarşı dayanan, pisliyə yaxşılıqla cavab verməyə çalışan insandır. Bu mənada İlqar İsmayılzadənin “gözəlliklərin tərənnümçüsü” kimi təqdim olunması təsadüfi deyil. O, gözəlliyi yalnız təsvir etmir; onun mahiyyətini axtarır, insan həyatındakı rolunu müəyyənləşdirməyə çalışır. Daha mühüm məqam isə budur ki, o, gözəlliyi passiv seyr obyekti deyil, xilasın mənəvi vasitəsi kimi təqdim edir. İlqar İsmayılzadənin yazısında “xilaskar” obrazı da xüsusi məna qazanır. Burada söhbət hansısa fövqəltəbii qəhrəmandan deyil, insanın öz mənəvi məsuliyyətindən gedir. Müəllif bəşəriyyətin qarşılaşdığı müharibələri, fitnə-fəsadı, kin-küdurəti, ədalətsizliyi, təkəbbürü və mənəm-mənəmlik hissini sadalayaraq onların kökündə mənəvi boşluğun dayandığını göstərir. O yazır: “Çünki bəşər övladına etika hakim deyil, ayrı-ayrı məsələlər (maddiyyat, vəzifəpərəstlik, mənəm-mənəmlik və s.) hakim kəsilmişdir.” Bu, təkcə bir publisistin müşahidəsi deyil, həm də ciddi ictimai-fəlsəfi xəbərdarlıqdır. İnsan öz mənəvi ölçülərini itirdikcə elm və texnologiyanın inkişafı belə onun problemlərini həll edə bilmir. Əksinə, mənəviyyatdan uzaqlaşan insanın əlində böyük imkanlar təhlükəyə də çevrilə bilər. Məhz buna görə İlqar İsmayılzadə müasir dünyanın əsas problemini yalnız texnoloji və iqtisadi inkişafda deyil, insanın mənəvi inkişafında görür. Məqalədə müəllif xüsusi olaraq ziyalıların, qələm adamlarının və medianın üzərinə düşən məsuliyyətdən də danışır. O yazır: “Məncə yaşadığımız bu yer kürəsinin gözəlləşməsi və xilas olmasını istəyiriksə ilk öncə insanlar arasında etika məsələsi ciddi şəkildə təbliğ və tərvic edilməlidir.” Bu fikir İlqar İsmayılzadənin ziyalı mövqeyini müəyyənləşdirən əsas cizgilərdən biridir. Ziyalı yalnız kitab yazan və ya fikir söyləyən insan deyil. Ziyalı cəmiyyətin mənəvi istiqamətini müəyyənləşdirmək məsuliyyəti daşıyan şəxsdir. Qələm sahibi isə yazdığı hər sözün cəmiyyətə təsir edə biləcəyini bilməlidir. Bu baxımdan İlqar İsmayılzadənin publisistikası təsadüfi fikirlər toplusu deyil. O, sözün məsuliyyətini anlayan müəllif kimi çıxış edir. “Qaranlığı lənətləməkdənsə, dur bir şam yandır!” Məqalənin sonuna doğru müəllif öz mövqeyinin səmimiliyini xüsusilə vurğulayır. O, özünü başqalarından üstün göstərmək niyyətində olmadığını bildirir və yazmaq səbəbini belə izah edir: “Sadəcə həyatda biganəlik və tənbəllikdən qorunub üzərimə düşən etik məsuliyyəti dərk etmək və müdrik insanlardan birinin söylədiyi kimi: ‘Qaranlığı lənətləməkdənsə, dur bir şam yandır!’ – tövsiyəsinə əməl etməyə çalışdım.” Bu cümlə İlqar İsmayılzadənin şəxsiyyətini və yaradıcılıq missiyasını ifadə edən ən xarakterik fikirlərdən biri kimi qəbul edilə bilər. Çünki burada müəllifin bütün dünyagörüşü bir nöqtədə birləşir: şikayət etməkdənsə, faydalı olmaq; qaranlığı söyməkdənsə, işıq yaratmaq; başqalarını ittiham etməkdənsə, öz məsuliyyətini dərk etmək. Bu isə ziyalının ən böyük missiyalarından biridir. İlqar İsmayılzadənin yaradıcılıq portretini yalnız bir istiqamətlə məhdudlaşdırmaq mümkün deyil. O, alim və filosof kimi hadisələrin mahiyyətinə nüfuz etməyə, şair kimi insan ruhunun incəliklərini ifadə etməyə, publisist kimi cəmiyyətin ağrılı məsələlərinə münasibət bildirməyə, ilahiyyatçı kimi isə insanın mənəvi aləminə işıq salmağa çalışır. Onun düşüncəsində elm və mənəviyyat qarşı-qarşıya qoyulmur. Əksinə, insanın həqiqi kamilliyinin bu dəyərlərin vəhdətindən yarandığı düşünülür. Yazıçı-publisist İlqar İsmayılzadənin qələmi bu baxımdan səmimi və təsirlidir. Onun yaradıcılığında Vətən sevgisi, ilahi məhəbbət, insan ruhunun təlatümləri, mənəvi saflıq və xeyirxahlıq bir-birini tamamlayır. Onun sözündə insanın xarici dünyası ilə daxili aləmi arasında körpü qurulur. İlqar müəllimin şəxsiyyətindəki “Hacı” titulu da bu mənəvi portretin mühüm cəhətlərindən biridir. Bu ad yalnız dini ziyarətlə bağlı formal bir titul kimi deyil, insanın həyat tərzinə və əxlaqına məsuliyyət qoyan mənəvi məqam kimi dəyərləndirilə bilər. İman, təvazökarlıq, xeyirxahlıq və insanlara səmimi münasibət onun haqqında formalaşan ziyalı obrazını tamamlayan keyfiyyətlərdir. İlahiyyatçı-yazar üçün din yalnız nəzəri bilik deyil, həm də davranış məsuliyyətidir. Bu baxımdan onun “etika” üzərində dayanması da təsadüfi görünmür. Çünki həqiqi mənəviyyat insanın yalnız danışığında deyil, münasibətində, davranışında və əməllərində görünür. İlqar İsmayılzadənin redaktor fəaliyyəti də onun ziyalı portretinin mühüm istiqamətlərindəndir. Redaktor üçün dilə münasibət yalnız texniki məsələ deyil. Sözün düzgün seçilməsi, fikrin aydın ifadəsi, bədii keyfiyyət və məzmun bütövlüyü ədəbi mühitin sağlamlığı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu sahədə onun zəhməti bir çox kitabların və layihələrin ərsəyə gəlməsində, gənc qələm sahiblərinin istiqamətləndirilməsində və ədəbi prosesin inkişafında özünü göstərir. Əslində, redaktor da bir növ mənəvi məsuliyyət daşıyıcısıdır. O, sözün cəmiyyətə necə çatacağını müəyyənləşdirir. İlqar İsmayılzadənin sözə və dilə həssas münasibəti də onun ümumi dünyagörüşündəki etik prinsiplərlə səsləşir. İlqar İsmayılzadənin “Dünyanın xilaskarı barədə…” yazısını oxuyarkən belə bir qənaət yaranır: müəllif dünyanı böyük və möhtəşəm şüarlarla deyil, insanın gündəlik davranışındakı dəyişikliklərlə xilas etməyin mümkünlüyünə inanır. O, insanı öz daxilindəki qaranlığa baxmağa çağırır. Dünyanı dəyişmək istəyən insan əvvəlcə öz davranışını dəyişməlidir. Cəmiyyətdə ədalət istəyən insan özü ədalətli olmalıdır. Mənəvi gözəllik arzulayan insan özü gözəl düşünməli, gözəl danışmalı və gözəl davranmalıdır. Bu mənada İlqar İsmayılzadənin “xilaskar” obrazı çox fərqli və düşündürücüdür. O, özünü dünyanın xilaskarı kimi təqdim etmir. Əksinə, insanı öz məsuliyyətini dərk etməyə çağırır. Özünün etdiyi isə həmin çağırışın bir nümunəsidir: qaranlığı lənətləmək əvəzinə şam yandırmaq. Bəlkə də onun ziyalı missiyasının ən dəqiq ifadəsi elə budur. İlqar İsmayılzadənin yaradıcılıq dünyasına nəzər saldıqda aydın görünür ki, onun üçün söz sadəcə ifadə vasitəsi deyil. Söz həm də mənəvi məsuliyyətdir. O, alim kimi düşünür, filosof kimi sual verir, ilahiyyatçı kimi mənəvi dəyərlərə müraciət edir, şair kimi hiss edir, publisist kimi cəmiyyətə sözünü deyir, redaktor kimi sözün keyfiyyətini qoruyur. “Dünyanın xilaskarı barədə…” yazısında isə bütün bu xüsusiyyətlər bir nöqtədə birləşir. Məşhur “Dünyanı gözəllik xilas edəcək!” fikrindən yola çıxan müəllif oxucunu daha dərin bir nəticəyə gətirib çıxarır: dünyanın həqiqi gözəlliyi insanın daxilindədir və həmin gözəlliyin adı mənəvi saflıq, məsuliyyət, xeyirxahlıq, ədalət və etikadır. Bu baxımdan İlqar İsmayılzadə yalnız gözəllikləri tərənnüm edən söz adamı deyil. O, gözəlliyin mahiyyətini açmağa və onu insanın mənəvi xilasına yönəltməyə çalışan bir ziyalıdır. Onun mesajı sadə, lakin olduqca böyükdür: “Etikanın bütün dünyaya hakim olması ümidi ilə.” Bu arzu əslində bir publisistik məqalənin son cümləsi olmaqdan daha artıq məna daşıyır. Bu, insanın və cəmiyyətin gələcəyinə ünvanlanan mənəvi çağırışdır. İlqar İsmayılzadənin qələmi də məhz bu çağırışın işığında görünür: gözəlliyi sevmək, gözəlliyi yaşatmaq, insanı gözəlliyə çağırmaq və ən nəhayət, o gözəlliyin içində mənəvi xilas yolunu göstərmək. Belə ziyalıların sözü isə yalnız yazıldığı günə deyil, sabaha da ünvanlanır. Çünki həqiqi söz zaman keçdikcə köhnəlmir — insanın vicdanına toxunduğu müddətdə yaşayır. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik. 25.08.2026. Xaçmaz – Xanoba. Müəllif: Zaur USTAC
AVMVİB, AJB və AYB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru,şair-publisist, tərcüməçi-nasir, naşir
Zaur Ustac poeziyasında ana obrazı və analıq məfhumunun bədii ifadəsi
Xülasə. Azərbaycan ədəbiyyatında ana obrazı milli-mənəvi dəyərlərin, məhəbbətin, mərhəmətin, fədakarlığın və mənəvi saflığın ifadə olunduğu mühüm poetik obrazlardan biridir. Ana yalnız ailə daxilində müəyyən bir sosial-mənəvi statusu ifadə etmir, həm də xalqın yaddaşını, milli dəyərlərini və mənəvi dünyasını gələcək nəsillərə ötürən simvolik obraz kimi çıxış edir. Müasir Azərbaycan poeziyasında bu ənənə müxtəlif fərdi poetik üslublarda davam etdirilir. Zaur Ustac yaradıcılığında da ana obrazı və analıq anlayışı insanın mənəvi dünyası, ailə münasibətləri, doğmalıq, vətən, uşaqlıq və milli-mənəvi dəyərlərlə əlaqəli şəkildə təqdim olunur. Şairin poetik dünyasında ana həm real həyatın doğma və əziz insanı, həm də mərhəmət, sədaqət, fədakarlıq və mənəvi dayaq anlayışlarının daşıyıcısıdır. Məqalədə Zaur Ustac poeziyasında ana obrazının funksional xüsusiyyətləri, analıq məfhumunun mənəvi-fəlsəfi məzmunu, ana və övlad münasibətlərinin poetik ifadəsi, ana obrazının vətən və milli yaddaş anlayışları ilə əlaqəsi araşdırılır.
Ana obrazı Azərbaycan xalqının şifahi və yazılı ədəbiyyatında ən qədim və ən davamlı obrazlardan biridir. Ana anlayışı Azərbaycan milli düşüncəsində yalnız doğum və ailə münasibəti ilə məhdudlaşmır. Bu anlayışın daxilində məhəbbət, mərhəmət, sədaqət, fədakarlıq, mənəvi saflıq, qoruyuculuq və müqəddəslik kimi çoxsaylı mənəvi keyfiyyətlər birləşir. Bu səbəbdən ana obrazı əsrlər boyu Azərbaycan ədəbiyyatının müxtəlif mərhələlərində fərqli bədii çalarlarla işlənmişdir. Azərbaycan ədəbiyyatının çoxəsrlik inkişaf tarixinə nəzər saldıqda insanın mənəvi dünyasını, ailə münasibətlərini, milli-mənəvi dəyərləri və əxlaqi prinsipləri ifadə edən obrazlar sırasında ana obrazının xüsusi mövqeyə malik olduğu aydın görünür. Ana anlayışı Azərbaycan xalqının milli düşüncəsində yalnız bioloji və ailəvi məna daşımır. Bu anlayışın ətrafında sevgi, mərhəmət, fədakarlıq, sədaqət, qayğı, mənəvi saflıq, həyat və davamlılıq kimi çoxsaylı anlayışlar cəmləşir. Bu səbəbdən ana obrazı Azərbaycan folklorunda və yazılı ədəbiyyatında sadəcə bir obraz kimi deyil, xalqın mənəvi yaddaşını və dünyagörüşünü özündə yaşadan mühüm poetik simvol kimi formalaşmışdır. Ana haqqında yaradılmış bədii nümunələrdə fərdi hisslərlə ümumxalq duyğuları, şəxsi xatirələrlə milli-mənəvi dəyərlər, ailə münasibətləri ilə insan və cəmiyyət arasındakı əlaqələr çox zaman bir-birini tamamlayır. Ana insan həyatında ilk sevgi, ilk mərhəmət, ilk qayğı və ilk mənəvi dayaq mənbəyidir. İnsan dünyanı ilk dəfə ailə mühitində tanıyır və bu mühitin formalaşmasında ananın rolu əvəzsizdir. Uşağın həyata, insanlara, ailəyə, doğma dilə, adət-ənənələrə və mənəvi dəyərlərə münasibətinin ilkin əsasları məhz ailədə qoyulur. Bu baxımdan ana obrazı həm fərdin mənəvi inkişafı, həm də cəmiyyətin dəyərlər sisteminin davamlılığı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ana yalnız övladını dünyaya gətirən varlıq deyil, həm də onu həyata hazırlayan, mənəvi cəhətdən formalaşdıran, qoruyan və onun şəxsiyyət kimi yetişməsində mühüm rol oynayan mənəvi qüvvədir. Ədəbiyyatın ana obrazına davamlı müraciət etməsinin əsas səbəblərindən biri də məhz bu çoxşaxəli məna yüküdür. Azərbaycan folklorunda ana obrazının kökləri olduqca qədim və zəngindir. Laylalarda ananın övladına münasibəti, onun arzuları və gələcəyə dair ümidləri ifadə olunur. Bayatılarda ana, övlad, ayrılıq, həsrət və ailə münasibətləri ilə bağlı dərin emosional məqamlar öz əksini tapır. Dastanlarda ana övladının taleyi üçün narahat olan, onu qoruyan, onun uğur və təhlükələrini öz taleyi kimi yaşayan obrazdır. Nağıl və əfsanələrdə isə ana obrazı bəzən ailənin qoruyucusu, bəzən mənəvi yol göstərən, bəzən də həyatın çətinlikləri qarşısında mübarizə aparan güclü şəxsiyyət kimi təqdim edilir. Beləliklə, ana obrazının milli ədəbi düşüncədəki əsas semantik xüsusiyyətləri – mərhəmət, fədakarlıq, sədaqət, qoruyuculuq və müqəddəslik – folklor yaradıcılığında formalaşaraq sonrakı ədəbi mərhələlərə ötürülmüşdür. Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında da ana, qadın və ailə mövzuları müxtəlif formalarda bədii təcəssümünü tapmışdır. Klassik poeziyanın insanın mənəvi kamilliyinə, sevgi və mərhəmət anlayışlarına verdiyi böyük əhəmiyyət ana obrazının poetik mahiyyətinin dərinləşməsinə zəmin yaratmışdır. Sonrakı dövrlərdə Azərbaycan poeziyasında ana obrazı müxtəlif ictimai və estetik kontekstlərdə təqdim edilmiş, onun məzmun dairəsi genişlənmişdir. Ana bəzən ailənin mənəvi dayağı, bəzən övladının taleyini düşünən fədakar qadın, bəzən müqəddəs varlıq, bəzən isə Vətən və torpaq anlayışlarını özündə birləşdirən simvolik obraz kimi meydana çıxmışdır. Ana obrazının Azərbaycan ədəbiyyatında geniş yayılmasının mühüm səbəblərindən biri də “ana” sözünün milli düşüncədə yaratdığı çoxqatlı assosiasiyalardır. Azərbaycan dilində “ana” anlayışı yalnız ailə münasibəti ilə məhdudlaşmır. “Ana dil”, “ana Vətən”, “ana torpaq” kimi ifadələr bu anlayışın milli və mənəvi semantikasının nə qədər geniş olduğunu göstərir. Burada “ana” sözü doğmalıq, başlanğıc, mənsubiyyət və müqəddəslik anlayışları ilə birləşir. Buna görə də ədəbiyyatda ana obrazının təhlili yalnız ailə münasibətlərinin araşdırılması demək deyil; bu obraz vasitəsilə müəllifin insan, xalq, Vətən, milli yaddaş və mənəvi dəyərlər haqqında düşüncələrini də izləmək mümkündür. Müasir Azərbaycan poeziyasında ana obrazı ənənəvi poetik mahiyyətini qorumaqla yanaşı, yeni məzmun və estetik çalarlar da qazanır. Müasir şair üçün ana yalnız keçmişlə bağlı xatirələrin daşıyıcısı deyil. O, müasir insanın mənəvi dünyasını müəyyənləşdirən, ailə və cəmiyyət arasındakı əlaqələri ifadə edən, milli dəyərlərin qorunmasına xidmət edən mühüm poetik obrazdır. Müasir dövrdə ailə münasibətlərinin, sosial həyatın, mənəvi dəyərlərin və insanın daxili dünyasının dəyişməsi ana obrazının bədii təqdimatına da təsir göstərir. Bununla belə, ana sevgisinin təmənnasızlığı, ananın fədakarlığı və övladına bağlılığı kimi fundamental xüsusiyyətlər öz aktuallığını qoruyur. Bu baxımdan Zaur Ustac yaradıcılığında ana obrazının və analıq məfhumunun araşdırılması xüsusi maraq doğurur. Şairin poeziyasında insan və onun mənəvi dünyası, ailə və doğmalıq, milli-mənəvi dəyərlər, Vətən, uşaqlıq və tərbiyə kimi anlayışların bir-biri ilə əlaqəli şəkildə meydana çıxması ana obrazının da bu poetik sistem daxilində araşdırılmasını zəruri edir. Zaur Ustacın yaradıcılığında ana obrazına münasibət bir tərəfdən Azərbaycan ədəbiyyatının ənənəvi poetik düşüncəsi ilə səsləşir, digər tərəfdən isə müəllifin fərdi poetik dünyagörüşünün xüsusiyyətlərini üzə çıxarır. Şairin yaradıcılığında ana obrazını yalnız konkret bir insanın bədii portreti kimi nəzərdən keçirmək kifayət deyil. Bu obrazın arxasında daha geniş mənəvi məna dayanır. Ana anlayışı insanın uşaqlıq yaddaşını, ailə mühitini, doğmalıq hissini və mənəvi köklərini özündə birləşdirir. İnsan həyatının müxtəlif mərhələlərində ana obrazına münasibət dəyişə bilər: uşaqlıqda ana qoruyucu və qayğı göstərən şəxs kimi qəbul olunur, yetkinlik dövründə onun fədakarlığı və zəhməti daha dərindən dərk edilir, zaman keçdikcə isə ana obrazı xatirə, həsrət, minnətdarlıq və mənəvi bağlılıq anlayışları ilə daha sıx əlaqələnir. Bu psixoloji dəyişikliklər ana obrazının poetik imkanlarını genişləndirir. Analıq məfhumu isə ana obrazının mahiyyətini daha geniş müstəviyə çıxarır. Ana konkret şəxsdirsə, analıq bir mənəvi keyfiyyətlər sistemidir. Analıqda sevgi ilə məsuliyyət, mərhəmətlə fədakarlıq, qayğı ilə səbir, qoruyuculuqla mənəvi güc birləşir. Ana öz övladının həyatında yalnız fiziki mövcudluğu ilə deyil, onun dünyagörüşünün və xarakterinin formalaşmasına təsiri ilə də iştirak edir. Bu baxımdan analıq anlayışı fərdi münasibətdən çıxaraq mənəvi-fəlsəfi məzmun qazanır.
Ədəbiyyatda ana obrazının gücü onun təbii və səmimi hisslərə əsaslanması ilə bağlıdır. Ana sevgisi insanın ən ilkin və ən dərin emosional təcrübələrindən biridir. Buna görə ana haqqında poetik söz oxucuda yalnız estetik təsir yaratmır, eyni zamanda şəxsi xatirələri və mənəvi duyğuları da hərəkətə gətirir. Oxucu üçün poetik ana obrazı çox zaman öz anası ilə, uşaqlıq xatirələri ilə, ailəsi ilə və keçmişi ilə assosiasiya olunur. Bu cəhət ana obrazının ümumbəşəri xarakterini müəyyənləşdirir. Zaur Ustac poeziyasında ana obrazının əhəmiyyətini müəyyənləşdirən digər mühüm məqam onun ailə və tərbiyə anlayışları ilə əlaqəsidir. Ailə Azərbaycan milli-mənəvi düşüncəsinin əsas dayaqlarından biridir. Ailədə uşağa yalnız gündəlik davranış qaydaları deyil, həm də mənəvi dəyərlər aşılanır. Böyüyə hörmət, kiçiyə qayğı, zəhmətə münasibət, dürüstlük, mərhəmət, vətən sevgisi və doğma dilə bağlılıq kimi dəyərlərin ilkin təməli ailədə qoyulur. Bu prosesdə ana obrazı mühüm tərbiyəvi funksiya daşıyır. Beləliklə, ana obrazı həm ailə daxilindəki sevginin, həm də milli-mənəvi dəyərlərin nəsildən-nəslə ötürülməsinin simvoluna çevrilir. Ana obrazının Vətən anlayışı ilə əlaqəsi də Azərbaycan poeziyasının mühüm poetik xüsusiyyətlərindən biridir. “Ana Vətən” anlayışı milli şüurda ana ilə torpaq arasında mənəvi paralel yaradır. Ana insana həyat verdiyi kimi, Vətən də insana milli kimlik və mənsubiyyət hissi verir. Ana övladını qoruduğu kimi, Vətən də insanın doğma məkanı və mənəvi sığınacağıdır. Bu semantik yaxınlıq ədəbiyyatda ana və Vətən obrazlarının bir-birinə yaxınlaşdırılmasına səbəb olmuşdur. Zaur Ustac yaradıcılığında vətənpərvərlik mövzusunun mühüm yer tutması ana obrazının da milli-mənəvi müstəvidə araşdırılmasına imkan yaradır. Ana obrazının milli kimliklə əlaqəsi xüsusilə diqqətəlayiqdir. Milli kimlik yalnız tarixi və ictimai proseslər nəticəsində deyil, həm də gündəlik ailə və məişət mühitində formalaşır. Uşaq doğma dilini, ailə ənənələrini, milli davranış normalarını və mənəvi dəyərləri ilk növbədə ailədən öyrənir. Bu baxımdan ana obrazı milli yaddaşın daşıyıcısı funksiyasını yerinə yetirə bilər. Ana öz övladına yalnız həyat vermir, həm də ona mənsub olduğu mədəniyyətin və mənəvi dünyanın elementlərini ötürür. Bu məqam Zaur Ustac yaradıcılığının folklor və milli-mənəvi ənənələrlə əlaqəsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Şairin yaradıcılığında xalq düşüncəsinə, milli dəyərlərə və ənənəyə münasibət ana obrazının poetik mahiyyətini anlamaq üçün mühüm kontekst yaradır. Çünki ana obrazı özü Azərbaycan folklor düşüncəsinin ən sabit və davamlı obrazlarından biridir. Folklordan müasir poeziyaya qədər uzanan bu obrazın müxtəlif dövrlərdə fərqli formalarda təqdim edilməsi ədəbi ənənənin davamlılığını göstərir. Ana obrazının digər mühüm xüsusiyyəti onun müqəddəslik anlayışı ilə əlaqəsidir. Azərbaycan cəmiyyətində ana adına münasibətdə xüsusi hörmət və ehtiram mövcuddur. Bu münasibət ədəbiyyatda da öz ifadəsini tapmışdır. Ana obrazı çox zaman mənəvi saflığın və paklığın simvoluna çevrilir. Onun sevgisinin qarşılıqsız olması, övladı üçün fədakarlıq göstərməsi və ailənin rifahı naminə öz rahatlığından keçməsi ana obrazının müqəddəsliyini şərtləndirən əsas cəhətlərdir. Ana haqqında poetik düşüncədə zaman anlayışı da mühüm yer tutur. Ana obrazı keçmişlə bu gün arasında mənəvi körpü yaradır. Uşaqlıq xatirələri, ailə həyatı, ana nəsihətləri və keçmişdən qalan mənəvi dəyərlər insanın yaddaşında uzun müddət yaşayır. Bu səbəbdən ana haqqında şeirlərdə xatirə və zaman motivləri xüsusi emosional yük qazana bilər. Ana obrazı bir tərəfdən keçmişin, uşaqlığın və ailə yaddaşının rəmzi, digər tərəfdən isə gələcək nəslin mənəvi formalaşmasının başlanğıcı kimi çıxış edir. Ana və övlad münasibətlərinin poetik ifadəsi həm də həsrət və ayrılıq motivləri ilə əlaqələnir. Həyatın müxtəlif səbəblərindən doğan ayrılıqlar ana obrazının emosional təsir gücünü daha da artırır. Övladın anadan uzaq düşməsi, ananın övlad üçün keçirdiyi narahatlıq, ana xatirəsinin insanın yaddaşında yaşaması və itki hissi ana obrazının psixoloji dərinliyini meydana gətirən mühüm elementlərdir. Belə hallarda ana yalnız real obraz kimi deyil, insanın daxilində yaşayan mənəvi varlıq kimi təqdim olunur. Zaur Ustac poeziyasında ana obrazının müxtəlif semantik çalarlarını “ANA”, “ANAM”, “AY ANA” və “CAN AY ANA…” kimi əsərlərin timsalında izləmək mümkündür. Zaur Uctacın “ANA” şeiri bu nümunələrdən biridir. Şeirdə ana obrazı övladın həyatındakı ən yüksək mənəvi dəyər kimi təqdim edilir. “Beşiyim üstündə layla çalanım” ifadəsi ana obrazını uşaqlıq, layla və qayğı anlayışları ilə əlaqələndirir. Şeirdə həmçinin ana duası, ana məhəbbəti və övladın anaya mənəvi borcu ön plana çıxır. Yazarın “ANAM” şeirində ana yalnız ailə daxilindəki konkret şəxs kimi deyil, xalqın yaddaşını, mədəni dəyərlərini və mənəvi irsini qoruyan böyük Ana obrazı səviyyəsinə yüksəldilir. Əsərdə ana obrazının keçmiş, gələcək, yaddaş və milli dəyərlərlə əlaqəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. “AY ANA” şeirində ana obrazının müqəddəslik aspekti xüsusilə qabarıqdır. Əsərdə ana “cənnət” anlayışı ilə əlaqələndirilir. Bu, ana obrazının şairin poetik düşüncəsində nə qədər yüksək mənəvi mərtəbəyə qaldırıldığını göstərir. Şeirin həsr olunduğu konkret ana obrazından çıxış etməklə müəllif analıq anlayışını ümumiləşdirir. Ədibin “CAN AY ANA…” şeirində ana obrazı və Vətən, şəhidlik, milli yaddaş bölməsinə toxunulur. Şeirdə şəhid general Polad Həşimovun anası timsalında ana obrazı həm kədər, həm qürur, həm də milli yaddaşın daşıyıcısı kimi təqdim olunur. Beləliklə, burada “ana” anlayışı şəxsi ailə münasibətindən çıxaraq şəhidlik və Vətən məfhumları ilə birləşir. “A” hərfinin şeirində “A” hərfi “Ana”, “Ata” və “Azərbaycan” sözləri ilə əlaqələndirilir. Bu yanaşma uşağın ilk öyrəndiyi sözlər vasitəsilə ailə və milli kimlik anlayışlarının bir-birinə bağlanmasını göstərir. Zaur Ustac “45”, “Qəlbimin açıqcası”, “Ustadnamə”, “Qədimliyə bürünmüş yenilik”, “Gülünün şeirləri” və başqa poeziya kitabların da ana obrazına xüsusi yer vermişdir. Şairin uşaq poeziyasına müraciəti ana obrazının tərbiyəvi və mənəvi funksiyasını daha aydın görməyə imkan verir. Uşaq üçün ana dünyanın ən yaxın və ən etibarlı obrazıdır. Uşağın ailə, sevgi, mərhəmət, yaxşılıq və pislik haqqında ilk təsəvvürləri məhz bu münasibət çərçivəsində formalaşır. Buna görə ana obrazının uşaq ədəbiyyatında təqdimatı yalnız estetik deyil, həm də pedaqoji əhəmiyyət daşıyır. Ana mövzusunun poetik ifadəsində dil və üslub məsələsi də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Ana haqqında yazılan poetik nümunələrdə səmimiyyət, sadəlik və emosional ifadəlilik ön plana çıxır. Ana kimi ümumbəşəri və doğma bir mövzunun təsvirində mürəkkəb və süni ifadələrdən daha çox, təbii və ürəkdən gələn poetik söz təsirli olur. Ana obrazının bədii təqdimatında epitet, metafora, təşbeh, təkrar, müraciət, simvol və emosional ifadələr kimi vasitələr obrazın semantik yükünü artırır. Bu vasitələr yalnız bədii gözəllik yaratmır, həm də ana obrazının oxucunun emosional dünyasında daha güclü iz buraxmasına xidmət edir. Zaur Ustac poeziyasında ana obrazının araşdırılması, beləliklə, yalnız bir mövzunun deyil, bütöv bir poetik sistemin tədqiqi deməkdir. Ana obrazının arxasında ailə, uşaqlıq, tərbiyə, sevgi, mənəviyyat, milli yaddaş, dil, Vətən və insanlıq kimi geniş anlayışlar dayanır. Bu anlayışların bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqəsi şairin yaradıcılığında ana obrazının çoxqatlı mahiyyətini meydana çıxarır. Mövzunun aktuallığı həm də onun müasir dövr üçün əhəmiyyəti ilə bağlıdır. Müasir dünyada sosial münasibətlərin, ailə modelinin və insan həyatının müxtəlif istiqamətlərinin dəyişməsinə baxmayaraq, ana və ailə anlayışları öz mənəvi əhəmiyyətini qoruyur. İnsan həyatında texnoloji və sosial dəyişikliklər nə qədər böyük olsa da, ana sevgisinin, ailə bağlılığının və mənəvi dəyərlərin insan şəxsiyyətinin formalaşmasındakı rolu dəyişməz olaraq qalır. Buna görə müasir poeziyada ana obrazının necə təqdim edildiyini araşdırmaq həm ədəbi-estetik, həm də mənəvi-ictimai baxımdan əhəmiyyətlidir. Zaur Ustac poeziyasında ana obrazının öyrənilməsi şairin yaradıcılığının mühüm poetik və mənəvi istiqamətlərindən birinin üzə çıxarılmasına xidmət edir. Ana obrazı vasitəsilə şair insanın öz mənəvi köklərinə bağlılığını, ailə və doğmalıq hissini, keçmişə münasibətini, milli dəyərlərə sədaqətini və gələcəyə dair ümidlərini ifadə etmək imkanları qazanır. Bu baxımdan ana obrazı Zaur Ustac poetikasında həm fərdi hisslərin, həm də ümumbəşəri və milli-mənəvi dəyərlərin qovuşduğu çoxqatlı bədii obraz kimi qiymətləndirilə bilər. Folklor nümunələrində ana ailənin mənəvi dayağı, övladın qoruyucusu və həyat təcrübəsinin daşıyıcısı kimi təqdim edilir. Bayatılarda, laylalarda, nağıllarda, dastanlarda və atalar sözlərində ana ilə bağlı ifadələr xalqın kollektiv düşüncəsini əks etdirir. Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında isə ana obrazı məhəbbət, mənəvi paklıq, ailə və insanlıq anlayışları ilə əlaqələndirilir. Müasir poeziyada bu obraz yeni ictimai və psixoloji məzmunlar qazanaraq fərdin daxili aləminin, yaddaşının və mənəvi dünyasının ifadə vasitəsinə çevrilir. Zaur Ustacın poeziyasında da insan və onun mənəvi dünyası mühüm yer tutur. Şairin yaradıcılığında ailə, uşaqlıq, doğmalıq, vətən, insan sevgisi, milli-mənəvi dəyərlər kimi mövzular bir-biri ilə əlaqəli şəkildə meydana çıxır. Bu kontekstdə ana obrazı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki ana həm insanın ilk mənəvi dünyasının formalaşdığı məkanın simvoludur, həm də doğmalıq və mənəvi bağlılıq anlayışlarının ən güclü ifadələrindən biridir. Ana obrazının poetik təhlili Zaur Ustac yaradıcılığının insan konsepsiyasını daha aydın görməyə imkan verir. Şairin ana haqqında poetik düşüncəsində fərdi hisslərlə ümumbəşəri dəyərlər arasında əlaqə yaradılır. Ana konkret bir insan olmaqla yanaşı, sevgi və mərhəmətin, həyatın və mənəvi davamlılığın rəmzinə çevrilir. Azərbaycan ədəbi düşüncəsində ana obrazının dərin tarixi və folklor kökləri vardır. Xalq yaradıcılığında ana müqəddəs varlıq kimi qəbul edilir. Laylaların əsas poetik ünvanı ana ilə övlad arasındakı emosional bağdır. Ana laylası bir tərəfdən uşağın yuxuya getməsini təmin edən nəğmədirsə, digər tərəfdən ananın övladına arzularını, ümidlərini və sevgisini ifadə edən poetik formadır. Dastan və nağıl ənənəsində də ana obrazı müxtəlif funksiyalar daşıyır. Ana övladını qoruyan, onun taleyinə görə narahat olan, çətinlik qarşısında dayanan və ailənin bütövlüyünü qoruyan obraz kimi çıxış edir. Bu xüsusiyyətlər sonrakı yazılı ədəbiyyatda da davam etdirilmişdir. Ana obrazının bu qədər geniş yayılmasının əsas səbəblərindən biri onun həm fərdi, həm də kollektiv məna daşımasıdır. İnsan üçün ana ilk doğmalıq mənbəyidir. Xalq üçün isə ana obrazı ailənin və nəslin davamlılığını, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasını simvollaşdırır. Bu baxımdan müasir şairin ana haqqında düşüncəsi ənənədən tamamilə ayrılmır. Əksinə, ənənəvi obraz yeni poetik məna və çalarlarla zənginləşdirilir. Zaur Ustacın yaradıcılığında ana obrazına yanaşmanı da bu ədəbi-mədəni ənənənin davamı kimi qiymətləndirmək mümkündür. Zaur Ustac poeziyasında ana obrazı ilk növbədə doğmalığın və məhəbbətin ifadə vasitəsi kimi diqqəti cəlb edir. Ana anlayışı şairin poetik düşüncəsində insanın həyatının başlanğıcı ilə bağlıdır. İnsan üçün ana yalnız onu dünyaya gətirən varlıq deyil, həm də onun ilk tərbiyəçisi, ilk müəllimi və mənəvi dayağıdır. Ana ilə övlad arasındakı münasibətin əsasında qeyd-şərtsiz sevgi dayanır. Bu sevginin qarşılığında ana fədakarlıq göstərir, övladın uğuruna sevinir, onun kədərini öz kədəri kimi yaşayır. Buna görə də ana obrazının poetik təsviri çox zaman duyğusal xarakter daşıyır. Şairin ana haqqında poetik düşüncəsində diqqət çəkən əsas məqamlardan biri də ananın mənəvi güc mənbəyi kimi təqdim olunmasıdır. Həyatın müxtəlif çətinlikləri qarşısında insanın sığındığı mənəvi ünvanlardan biri ana obrazıdır. Bu baxımdan ana obrazı poetik mətndə yalnız təsvir edilən şəxs deyil, lirik qəhrəmanın daxili dünyasını müəyyənləşdirən mənəvi başlanğıcdır. Ana obrazının belə təqdimatı şairin insan konsepsiyası ilə də əlaqəlidir. İnsan yalnız ictimai münasibətlər sisteminin üzvü kimi deyil, ailə, sevgi və yaddaşla bağlı mənəvi varlıq kimi dərk olunur. Ana isə bu mənəvi bağların mərkəzində dayanır. Ana obrazı ilə analıq məfhumu bir-birinə yaxın olsa da, poetik baxımdan eyni anlayış deyil. Ana konkret obrazdırsa, analıq daha geniş mənəvi məna daşıyır. Analıq sevgi, fədakarlıq, məsuliyyət, qoruyuculuq və mənəvi bağlılıq kimi keyfiyyətlərin bütövlüyüdür. Zaur Ustacın poetik dünyasında analıq anlayışını bu geniş mənəvi çərçivədə nəzərdən keçirmək mümkündür. Analıq insanın başqa bir insan üçün öz rahatlığından keçməsi, onun taleyini öz taleyi ilə bağlaması və həyatını övladının gələcəyinə həsr etməsi kimi dərk olunur. Bu baxımdan ana obrazı həm də fədakarlığın simvoludur. Ana öz övladının uğurunu şəxsi xoşbəxtliyinin bir hissəsi kimi qəbul edir. Övladın kədəri ananın kədərinə, sevinci isə ananın sevincinə çevrilir. Beləliklə, analıq fərdi hissdən daha yüksək mənəvi dəyər statusu qazanır. Ana haqqında poetik düşüncənin digər mühüm tərəfi onun mənəvi saflıqla bağlılığıdır. Ana obrazının müqəddəsliyi onun qarşılıq gözləmədən sevməsi ilə əlaqədardır. Bu sevgi insan həyatının ən təmənnasız və ən davamlı duyğularından biri kimi təqdim olunur. Ana-övlad münasibəti Azərbaycan ədəbiyyatının ən emosional mövzularından biridir. Bu münasibətin əsasını məhəbbət təşkil etsə də, onun daxilində həsrət, narahatlıq, sevinc, ayrılıq, ümid və xatirə kimi müxtəlif hisslər də birləşir. Zaur Ustac poeziyasında ana obrazına müraciət edən poetik düşüncənin əsas istiqamətlərindən biri də məhz bu emosional bağlılıqdır. Ana və övlad arasındakı münasibət insanın həyatının müxtəlif mərhələlərində dəyişsə də, onun mənəvi mahiyyəti dəyişmir. İnsan böyüdükcə fiziki baxımdan anadan uzaqlaşa bilər, lakin ana obrazı onun yaddaşında və mənəvi dünyasında öz əhəmiyyətini qoruyur. Bu xüsusiyyət ana obrazını həm real, həm də xatirəvi obraz kimi təqdim etməyə imkan verir. Ana yalnız poetik mətnin təsvir obyektinə çevrilmir; o, lirik qəhrəmanın keçmişinə, uşaqlığına və mənəvi yaddaşına açılan qapı funksiyasını da yerinə yetirir. Ana ilə bağlı xatirələr insanın uşaqlıq dünyası ilə sıx bağlıdır. Uşaqlıq isə insanın həyatında ən saf və qayğısız dövr kimi qəbul edilir. Buna görə ana obrazı çox vaxt uşaqlığın da simvoluna çevrilir. Ana haqqında düşünmək insanı öz keçmişinə, ailəsinə və mənəvi köklərinə qaytarır. Ailə Azərbaycan milli-mənəvi düşüncəsində mühüm dəyərdir. Ailənin mənəvi bütövlüyünün qorunmasında ana xüsusi rol oynayır. Ana ailə üzvlərini birləşdirən, ailədaxili münasibətləri tənzimləyən və övladların mənəvi tərbiyəsində əsas iştirak edən şəxs kimi qəbul edilir. Zaur Ustac yaradıcılığında ailə və mənəviyyat anlayışlarının bir-birindən ayrılmaz şəkildə təqdim olunması ana obrazının funksiyasını daha da genişləndirir. Ana ailənin yalnız fiziki deyil, mənəvi mərkəzidir. O, övladına həyatla bağlı ilkin təsəvvürləri, yaxşı ilə pis arasındakı fərqi, böyüyə hörməti, kiçiyə qayğını, zəhmətə münasibəti və insanlara qarşı mərhəmətli olmağı öyrədir.Bu mənada ana obrazı tərbiyəçi obrazıdır. Onun vasitəsilə müəllif yalnız fərdi ailə münasibətlərindən danışmır, bütövlükdə cəmiyyət üçün əhəmiyyətli olan mənəvi dəyərləri ön plana çıxarır. Ana və ailə anlayışlarının birgə təqdimatı şairin yaradıcılığında milli-mənəvi dəyərlərin qorunması ideyasına da xidmət edir. Çünki milli dəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsi ilk növbədə ailədən başlayır. Azərbaycan poeziyasında ana və vətən anlayışları arasında tarixən semantik yaxınlıq mövcuddur. “Ana Vətən” ifadəsinin özü bu iki anlayışın milli düşüncədə nə qədər möhkəm birləşdiyini göstərir. Ana insana həyat verdiyi kimi, Vətən də insana mənsubiyyət və kimlik hissi verir. Zaur Ustacın yaradıcılığında vətənpərvərlik mövzusu mühüm istiqamətlərdən biri olduğuna görə ana obrazının vətən anlayışı ilə əlaqələndirilməsi də poetik baxımdan təbii görünür. Ana sevgisi ilə Vətən sevgisi arasında mənəvi paralellər qurmaq mümkündür. Hər iki anlayış doğmalıq, sədaqət, qoruma və bağlılıq hisslərini özündə birləşdirir. Bu baxımdan ana obrazı milli kimliyin formalaşmasında da müəyyən rol oynayır. İnsan ilk dəfə Vətən, dil, ailə, adət-ənənə və milli dəyərlərlə ailə mühitində tanış olur. Ana bu dəyərlərin ilkin daşıyıcısı kimi çıxış edir. Ana obrazı fərdi hisslər çərçivəsindən çıxaraq milli-mənəvi məna qazanır. Ana sevgisi ilə Vətən sevgisi arasında yaranan poetik assosiasiya şairin insan və milli kimlik haqqında düşüncələrini genişləndirir. Ana obrazının ən mühüm poetik xüsusiyyətlərindən biri onun müqəddəsliyidir. Azərbaycan milli düşüncəsində ana adı hörmət və ehtiramla çəkilir. Anaya münasibətdə mərhəmət, minnətdarlıq və ehtiram əsas mənəvi prinsiplər kimi çıxış edir. Zaur Ustac poeziyasında ana obrazının bu xüsusiyyəti onun mənəvi saflıqla əlaqələndirilməsində özünü göstərir. Ana insanın ən təmiz hisslərinin ünvanıdır. Onun sevgisi qarşılıqsız və təmənnasızdır. Bu xüsusiyyət ana obrazını digər insani münasibətlərdən fərqləndirən başlıca cəhətlərdəndir. Ana obrazının müqəddəsliyi həm də onun həyatverici funksiyası ilə bağlıdır. Ana həyatın başlanğıcını təmsil edir. Buna görə analıq anlayışı yalnız bioloji hadisə deyil, həm də həyatın, ümidin və gələcəyin simvolu kimi dərk edilir. Ana mövzusunun emosional xarakteri onun bədii ifadəsində xüsusi dil vasitələrindən istifadəni zəruri edir. Bu mövzuda müraciət formaları, epitetlər, metaforalar, təkrarlar, emosional ifadələr və simvolik sözlər mühüm poetik funksiya daşıya bilər. Ana haqqında danışarkən işlədilən sözlərdə doğmalıq və səmimiyyət üstünlük təşkil edir. “Ana”, “ana qucağı”, “ana nəfəsi”, “ana duası”, “ana sevgisi” kimi ifadələr yalnız birbaşa məna daşımır, eyni zamanda geniş emosional-assosiativ məna yaradır. Ana obrazının poetik təqdimatında sadə və anlaşıqlı dil xüsusilə təsirlidir. Çünki ana mövzusu geniş oxucu auditoriyasına xitab edən ümumbəşəri mövzudur. Sadə ifadə tərzi hissin təbiiliyini qoruyur və oxucunun obrazla emosional əlaqə yaratmasına imkan verir. Zaur Ustacın poetik üslubunun mühüm cəhətlərindən biri də milli dilin imkanlarından istifadə etməklə səmimi və təsirli poetik ünsiyyət yaratmaqdır. Ana mövzusunda bu xüsusiyyət daha aydın nəzərə çarpır. Burada poetik sözün məqsədi yalnız gözəl ifadə yaratmaq deyil, oxucuda duyğu və düşüncə oyatmaqdır. Ana obrazının Zaur Ustac poeziyasında mühüm semantik istiqamətlərindən biri onun uşaqlıq dünyası ilə bağlılığıdır. Uşaqlıq insanın xarakterinin, dünyagörüşünün və mənəvi dəyərlərinin ilkin formalaşdığı dövrdür. Bu dünyanın əsas iştirakçılarından biri isə anadır. Ana uşağın dünyaya münasibətini formalaşdıran ilk şəxsdir. Uşaq ana vasitəsilə sevgini, qayğını, mərhəməti və təhlükəsizliyi dərk edir. Buna görə də ana obrazı uşaqlıq yaddaşının ayrılmaz hissəsinə çevrilir. Bu aspekt Zaur Ustacın uşaq poeziyası ilə də müəyyən mənada səsləşir. Uşaq dünyasına müraciət edən şair üçün ailə və ana obrazı uşağın mənəvi tərbiyəsinin mühüm komponentlərindəndir. Ana obrazı uşağa ailənin əhəmiyyətini, doğmalıq hissini və mənəvi dəyərləri aşılamaq baxımından mühüm poetik vasitədir. Zaur Ustacın ana obrazına münasibətini Azərbaycan poeziyasının ənənələri kontekstində qiymətləndirmək mümkündür. Ənənəvi ədəbiyyatda olduğu kimi, burada da ana sevgi, mərhəmət, fədakarlıq və mənəvi saflıqla əlaqələndirilir. Lakin müasir poetik düşüncə ana obrazını yalnız ənənəvi çərçivədə saxlamır. Müasir dövrdə ana həm də ailənin, milli dəyərlərin və mənəvi yaddaşın qoruyucusudur. Bu baxımdan ana obrazının funksiyası genişlənir. O, fərdi və ailəvi səviyyədən çıxaraq sosial və milli məna qazanır. Ənənənin müasir poetik düşüncə ilə birləşdirilməsi Zaur Ustac yaradıcılığının mühüm xüsusiyyətlərindən biri kimi nəzərdən keçirilə bilər. Şair ana obrazını xalqın mənəvi yaddaşında mövcud olan dəyərlərlə əlaqələndirərək onu müasir oxucunun dünyasına gətirir. Zaur Ustac poeziyasında ana obrazı və analıq məfhumu şairin insan, ailə, mənəviyyat və milli dəyərlər haqqında poetik düşüncəsinin mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir. Ana obrazı burada yalnız ailə daxilindəki münasibətləri ifadə edən konkret obraz kimi deyil, geniş mənəvi və fəlsəfi məna daşıyan poetik simvol kimi çıxış edir. Şairin poetik dünyasında ana ilk növbədə məhəbbətin, mərhəmətin, fədakarlığın və mənəvi saflığın təcəssümüdür. Ana ilə övlad arasındakı münasibət insanın mənəvi dünyasının formalaşmasında mühüm rol oynayan doğmalıq və bağlılıq hisslərini ifadə edir. Ana obrazının uşaqlıq, ailə, yaddaş və tərbiyə anlayışları ilə əlaqəsi onun poetik məzmununu daha da zənginləşdirir. Analıq məfhumu isə ana obrazından daha geniş məna daşıyaraq fədakarlıq, məsuliyyət, qoruyuculuq və həyatvericilik kimi keyfiyyətləri özündə birləşdirir. Bu məfhum insan həyatının davamlılığı və mənəvi dəyərlərin nəsildən-nəslə ötürülməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Zaur Ustac yaradıcılığında ana obrazının Vətən anlayışı ilə semantik yaxınlığı da diqqətəlayiqdir. Ana sevgisi və Vətən sevgisi doğmalıq, sədaqət, qoruma və bağlılıq kimi ümumi mənəvi keyfiyyətlər əsasında bir-birinə yaxınlaşır. Beləliklə, ana obrazı fərdi məhəbbət anlayışından çıxaraq milli-mənəvi məna qazanır. Zaur Ustac poeziyasında ana obrazı Azərbaycan ədəbiyyatının çoxəsrlik ənənələri ilə səsləşən, lakin müasir poetik düşüncə ilə yeni çalarlar qazanan obrazlardan biridir. Bu obraz vasitəsilə ailə, sevgi, mənəviyyat, uşaqlıq, milli yaddaş və Vətən kimi mühüm anlayışlar vahid poetik sistem daxilində birləşir. Ana obrazının poetik əhəmiyyəti də məhz bu çoxqatlı semantik yükdən irəli gəlir. Ana yalnız keçmişin və ailənin simvolu deyil, həm də gələcəyin, mənəvi davamlılığın və insanlıq dəyərlərinin qoruyucusudur. Zaur Ustac poeziyasında ana obrazının və analıq məfhumunun bədii ifadəsinin araşdırılması göstərir ki, bu mövzu şairin poetik dünyasında yalnız ailə-məişət münasibətlərini əks etdirən dar çərçivəli mövzu deyil, insanın mənəvi aləmini, milli-mədəni yaddaşını, ailə dəyərlərini, tərbiyə prinsiplərini və həyata münasibətini ifadə edən geniş poetik-estetik məna daşıyır. Ana obrazı şairin yaradıcılığında insanın mənəvi başlanğıcını, doğmalıq və bağlılıq hissini, mərhəmət və fədakarlıq anlayışlarını özündə birləşdirən mühüm bədii obrazlardan biri kimi çıxış edir. Bu obrazın poetik məzmununda fərdi hisslərlə ümumbəşəri dəyərlər, şəxsi xatirələrlə milli yaddaş və ailə münasibətləri ilə ictimai-mənəvi düşüncə arasında sıx əlaqə yaranır. Azərbaycan ədəbiyyatında ana obrazının formalaşması və inkişafı zəngin folklor ənənəsinə əsaslanır. Layla, bayatı, nağıl, dastan və digər folklor janrlarında ana obrazı həyatın, ailənin, məhəbbətin, qoruyuculuğun və mənəvi bağlılığın əsas daşıyıcılarından biri olmuşdur. Bu ənənə yazılı ədəbiyyatda da davam etdirilmiş, müxtəlif tarixi mərhələlərdə yeni ictimai, fəlsəfi və estetik məzmunlarla zənginləşdirilmişdir. Zaur Ustacın poeziyasında ana obrazına münasibət də həmin çoxəsrlik ədəbi-mədəni ənənənin müasir poetik təfəkkür müstəvisində davamı kimi qiymətləndirilə bilər. Ana obrazının Zaur Ustac yaradıcılığında mühüm semantik xüsusiyyətlərindən biri onun məhəbbət və mərhəmətin təcəssümü kimi təqdim edilməsidir. Ana sevgisi şərtsiz və təmənnasız sevgi nümunəsi kimi dərk edilir. Bu sevginin əsas xüsusiyyəti qarşılıq gözləməməsi və övladın həyatına bağlı olmasıdır. Ana övladının sevincini öz sevinci, kədərini isə öz kədəri kimi qəbul edir. Beləliklə, ana obrazı insan həyatında ən saf və ən dərin emosional münasibətlərdən birinin poetik ifadəsinə çevrilir. Ana obrazının digər mühüm xüsusiyyəti fədakarlıq anlayışı ilə bağlıdır. Analıq yalnız sevgi və qayğı deyil, eyni zamanda məsuliyyət və özündən keçmək deməkdir. Ana övladının gələcəyi naminə öz rahatlığından, zamanından və imkanlarından keçə bilir. Bu fədakarlıq ana obrazının mənəvi ucalığını müəyyənləşdirən əsas keyfiyyətlərdən biridir. Zaur Ustacın poetik düşüncəsində analıq anlayışının geniş mənada dəyərləndirilməsi də məhz bu mənəvi xüsusiyyətlərin ön plana çəkilməsi ilə bağlıdır. Ana və övlad münasibətlərinin poetik ifadəsi Zaur Ustac yaradıcılığında doğmalıq və bağlılıq anlayışlarının əsas göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Övladın ana ilə münasibəti yalnız uşaqlıq dövrü ilə məhdudlaşmır. İnsan böyüdükcə bu münasibətin xarakteri dəyişsə də, onun emosional və mənəvi əsası qorunur. Uşaqlıqda ana qoruyucu və qayğı göstərən şəxs kimi qəbul edilirsə, yetkinlik dövründə onun zəhməti, fədakarlığı və mənəvi rolu daha dərindən dərk edilir. Bu baxımdan ana obrazı insan həyatının müxtəlif mərhələlərini birləşdirən mənəvi körpü funksiyasını yerinə yetirir. Uşaqlıq insanın həyatında xatirələrlə, ailə istiliyi ilə, qayğı və sevgi ilə bağlı ən mühüm mərhələlərdən biridir. Ana bu dünyanın mərkəzi obrazlarından biridir. Ana haqqında düşüncə çox zaman insanı öz uşaqlığına, ailəsinə və keçmişinə qaytarır. Bu səbəbdən ana obrazı poetik mətndə yalnız konkret insanı deyil, həm də uşaqlığın, saflığın və keçmişin simvolunu ifadə edə bilir. Zaur Ustac yaradıcılığında ana obrazının ailə dəyərləri ilə əlaqəsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan milli-mənəvi düşüncəsində ailə cəmiyyətin əsas mənəvi dayaqlarından biri hesab olunur. Ailədə formalaşan dəyərlər insanın xarakterinə, dünyagörüşünə və cəmiyyətə münasibətinə təsir edir. Ana bu dəyərlərin formalaşdırılması və gələcək nəsillərə ötürülməsində mühüm rol oynayır. Böyüyə hörmət, kiçiyə qayğı, mərhəmət, dürüstlük, sədaqət, əməksevərlik və ailəyə bağlılıq kimi keyfiyyətlərin mənimsənilməsində ana obrazının tərbiyəvi funksiyası xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan analıq anlayışının yalnız bioloji və ailəvi çərçivədə deyil, mənəvi-tərbiyəvi məfhum kimi dəyərləndirilməsi vacibdir. Ana övladının yalnız fiziki inkişafında deyil, onun mənəvi şəxsiyyət kimi formalaşmasında da iştirak edir. Uşaq ilk dəfə yaxşılıq, pislik, mərhəmət, sevgi və məsuliyyət kimi anlayışlarla ailə mühitində qarşılaşır. Ana bu prosesdə həm nümunə, həm tərbiyəçi, həm də mənəvi yol göstərən şəxsdir. Ana obrazının digər mühüm semantik istiqaməti onun milli-mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı olmasıdır. Milli kimliyin formalaşması yalnız tarixi və ictimai proseslərlə məhdudlaşmır. Bu proses ailə mühitində, gündəlik davranışlarda, dil və adət-ənənələrdə özünü göstərir. Ana öz övladına doğma dil, milli adət-ənənə, ailə münasibətləri və mənəvi prinsiplər vasitəsilə xalqın mədəni yaddaşının bir hissəsini ötürür. Bu mənada ana obrazı həm keçmişin qoruyucusu, həm də gələcəyin formalaşdırıcısıdır. Zaur Ustac poeziyasında ana obrazının milli yaddaş anlayışı ilə əlaqəsi də bu kontekstdə diqqəti cəlb edir. Yaddaş insanın keçmişini bu günü ilə birləşdirən əsas mənəvi mexanizmlərdən biridir. Ana obrazı isə bu yaddaşın ən emosional və ən davamlı elementlərindən birinə çevrilə bilər. Uşaqlıq xatirələri, ana nəsihətləri, ailə ənənələri və doğma mühitlə bağlı duyğular insanın yaddaşında uzun illər yaşayır. Beləliklə, ana obrazı fərdi yaddaşla kollektiv yaddaş arasında əlaqə yaradır. Ana obrazının Vətən anlayışı ilə semantik yaxınlığı da Azərbaycan poeziyasının ənənəvi xüsusiyyətlərindən biridir. “Ana Vətən” ifadəsinin özündə bu yaxınlığın dil səviyyəsindəki təsdiqi görünür. Ana insana həyat və doğmalıq verdiyi kimi, Vətən də insana mənsubiyyət, kimlik və mənəvi bağlılıq hissi verir. Ana və Vətən anlayışlarının hər ikisinin qorunma, sədaqət, bağlılıq və fədakarlıq hissləri ilə əlaqələnməsi onların poetik müstəvidə yaxınlaşdırılmasına imkan yaradır. Zaur Ustacın vətənpərvərlik mövzusundakı poetik düşüncəsi ilə ana obrazı arasında müəyyən daxili əlaqə yaratmaq mümkündür. Ana sevgisi insanın doğma ailəsinə bağlılığını ifadə etdiyi kimi, Vətən sevgisi də onun doğma torpağına və milli kimliyinə bağlılığını ifadə edir. Hər iki halda insanın mənəvi köklərinə sadiqliyi ön plana çıxır. Beləliklə, ana obrazı fərdi məhəbbət çərçivəsindən çıxaraq milli-mənəvi məna qazanır. Ana obrazının müqəddəslik və mənəvi saflıq anlayışları ilə əlaqəsi də mühüm nəticələrdən biridir. Azərbaycan xalqının milli düşüncəsində ana adına xüsusi hörmət vardır. Ədəbiyyatda da ana çox zaman insanın ən saf hisslərinin ünvanı kimi təqdim edilir. Onun məhəbbətində təmənnasızlıq, münasibətində səmimiyyət, davranışında fədakarlıq və məqsədində övladının xoşbəxtliyi əsas yer tutur. Bu keyfiyyətlər ana obrazını mənəvi cəhətdən ucaldan əsas xüsusiyyətlərdir. Ana obrazının müqəddəsliyi həm də onun həyatverici mahiyyəti ilə bağlıdır. Ana həyatın başlanğıcını təmsil edir. Bu səbəbdən analıq yalnız konkret bir insanın sosial rolu deyil, həyatın davamlılığını və gələcəyin mövcudluğunu ifadə edən universal anlayışdır. Ana obrazının bu xüsusiyyəti onu zaman və məkan sərhədlərindən kənara çıxarır və ümumbəşəri məna qazandırır. Zaur Ustac yaradıcılığında ana obrazının dil və üslub baxımından səmimiyyətə əsaslanması da onun poetik təsir gücünü artıran amillərdəndir. Ana mövzusunun təbiəti poetik ifadədə emosional və doğma dil tələb edir. Sadə, aydın və səmimi ifadələr ana ilə bağlı hisslərin oxucuya daha birbaşa çatdırılmasına imkan verir. Ana obrazı ilə bağlı poetik sözün əsas məqsədi yalnız estetik gözəllik yaratmaq deyil, həm də oxucunun yaddaşında və emosional dünyasında müəyyən duyğular oyatmaqdır. Ana obrazının bədii ifadəsində müxtəlif poetik təsvir və ifadə vasitələri də mühüm rol oynayır. Epitet, təşbeh, metafora, təkrar, müraciət, simvol və digər bədii vasitələr ana obrazının emosional və semantik yükünü artırır. Bu vasitələrdən istifadə etməklə ana konkret bir şəxs olmaqdan çıxaraq sevginin, mərhəmətin, fədakarlığın və mənəvi saflığın ümumiləşdirilmiş obrazına çevrilir. Ana obrazı vasitəsilə şairin insan və zaman münasibəti də poetik şəkildə ifadə olunur. Zaman keçdikcə insan dəyişir, böyüyür, yeni həyat mərhələlərinə daxil olur, lakin ana ilə bağlı xatirələr onun mənəvi dünyasında qorunub saxlanılır. Ana obrazının yaddaşda yaşaması insanın öz keçmişi ilə əlaqəsini qorumasına imkan verir. Bu baxımdan ana obrazı zamanın dağıdıcı təsirinə qarşı dayanan mənəvi yaddaş simvolu kimi də qiymətləndirilə bilər. Mövzunun digər mühüm nəticəsi ana obrazının gələcək nəsillə əlaqəsidir. Ana keçmişdən gələn dəyərləri gələcək nəslə ötürür. Bu xüsusiyyət onu yalnız keçmişin qoruyucusu deyil, gələcəyin qurucusu kimi də təqdim edir. Ailə daxilində formalaşan mənəvi dəyərlər sonrakı nəsillərin dünyagörüşünə təsir edir. Buna görə ana obrazının tərbiyəvi funksiyası yalnız bir ailənin daxilində deyil, daha geniş ictimai və milli müstəvidə əhəmiyyət daşıyır. Zaur Ustacın uşaq poeziyası ilə ana obrazı arasında əlaqə də bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Uşaq ədəbiyyatının əsas məqsədlərindən biri uşağın dünyagörüşünün, estetik zövqünün və mənəvi keyfiyyətlərinin formalaşmasına təsir göstərməkdir. Ana obrazı bu prosesdə uşağın tanıdığı və emosional olaraq bağlandığı ən doğma obrazlardan biri kimi çıxış edir. Ana vasitəsilə ailə sevgisi, mərhəmət, hörmət, qayğı və məsuliyyət kimi dəyərlərin uşağa çatdırılması mümkün olur. Bu baxımdan Zaur Ustac yaradıcılığında ana obrazının estetik və tərbiyəvi funksiyaları bir-birini tamamlayır. Şair ana obrazını yalnız hisslərin poetik ifadəsi kimi təqdim etmir, eyni zamanda oxucunu mənəvi dəyərlər haqqında düşünməyə yönəldir. Ana haqqında poetik söz oxucuda minnətdarlıq, hörmət, sevgi və ailə bağlılığı kimi hissləri gücləndirir. Ana obrazının folklor ənənəsi ilə bağlılığı da nəticə etibarilə xüsusi vurğulanmalıdır. Azərbaycan folklorunda ana ilə bağlı yaranmış zəngin poetik ənənə müasir ədəbiyyatda öz bədii davamını tapır. Lakin müasir şair bu ənənəni olduğu kimi təkrarlamır; onu öz fərdi poetik dünyagörüşünə uyğun şəkildə yenidən mənalandırır. Zaur Ustacın yaradıcılığında da ana obrazının ənənəvi semantik xüsusiyyətləri müasir insanın mənəvi ehtiyacları və müasir poetik düşüncə ilə birləşir. Ənənəvi səviyyədə ana yenə sevginin, mərhəmətin və fədakarlığın simvoludur. Müasir poetik səviyyədə isə bu obrazın məna dairəsi genişlənərək milli yaddaş, tərbiyə, mənəvi məsuliyyət, milli kimlik və gələcək nəsillərin formalaşdırılması kimi məsələləri də əhatə edir. Zaur Ustac poeziyasında ana obrazı çoxqatlı və çoxfunksiyalı poetik obraz kimi xarakterizə edilə bilər. Bu obrazın semantik strukturunda ana və övlad münasibətləri, ailə, uşaqlıq, məhəbbət, mərhəmət, fədakarlıq, mənəvi saflıq, milli yaddaş, milli-mənəvi dəyərlər və Vətən anlayışları qarşılıqlı şəkildə əlaqələnir. Ana obrazının poetik gücü də məhz bu çoxqatlılıqdan irəli gəlir. Ana obrazı bir tərəfdən fərdi və intim hisslərin ifadəsidirsə, digər tərəfdən ümumbəşəri dəyərlərin daşıyıcısıdır. Oxucu ana obrazında öz şəxsi həyatından tanıdığı doğmalığı, ailə münasibətlərini və uşaqlıq xatirələrini görə bilir. Eyni zamanda həmin obraz vasitəsilə daha geniş mənada insanlıq, mərhəmət, sədaqət və mənəvi məsuliyyət kimi dəyərlər haqqında düşünür. Bu xüsusiyyət ana obrazının poetik universallığını təmin edir. Zaur Ustac yaradıcılığında analıq məfhumu isə ana obrazının daxilində cəmləşən mənəvi keyfiyyətlərin ümumiləşdirilmiş ifadəsi kimi meydana çıxır. Analıq sevgi ilə fədakarlığın, qayğı ilə məsuliyyətin, mərhəmətlə gücün və həyatla gələcəyin vəhdətidir. Bu baxımdan analıq yalnız ailə daxilindəki münasibəti deyil, insanın digərinə qarşı məsuliyyət daşıması və onu qorumaq istəyini ifadə edən geniş mənəvi kateqoriyadır. Ana obrazı Zaur Ustac poeziyasında həm fərdi hisslərin, həm də milli-mənəvi idealların qovuşduğu poetik məkan yaradır. Bu obraz vasitəsilə insanın öz köklərinə bağlılığı, ailəsinə münasibəti, keçmişə və yaddaşa münasibəti, mənəvi dəyərləri qoruma istəyi və gələcəyə olan ümidi ifadə olunur. Məhz buna görə Zaur Ustac poeziyasında ana obrazının tədqiqi yalnız müəyyən şeirlərin mövzu baxımından araşdırılması ilə məhdudlaşmamalıdır. Bu obraz şairin bütöv yaradıcılıq konsepsiyası, folklor və ədəbi ənənə, milli-mənəvi dəyərlər, insan konsepsiyası, uşaq dünyası və vətənpərvərlik düşüncəsi ilə əlaqəli şəkildə öyrənilməlidir. Belə kompleks yanaşma ana obrazının şairin poetik sistemindəki həqiqi mövqeyini və funksional imkanlarını daha dolğun şəkildə ortaya çıxara bilər. Son olaraq qeyd etmək olar ki, ana obrazı insanlığın ən qədim, ən təmiz və ən davamlı mənəvi dəyərlərindən birini təmsil edir. Zaur Ustacın poetik yaradıcılığında bu obraz Azərbaycan xalqının milli-mənəvi düşüncəsi, ailə ənənələri və ümumbəşəri insani duyğularla əlaqələndirilərək yeni poetik məna qazanır. Ana burada yalnız keçmişin xatirəsi deyil, həm də bu günün mənəvi dayağı və gələcəyin mənəvi təminatçısıdır. Onun obrazında həyat, sevgi, ailə, Vətən, yaddaş və mənəviyyat anlayışları birləşir. Bu səbəbdən Zaur Ustac poeziyasında ana obrazı şairin insan və cəmiyyət, fərd və ailə, keçmiş və gələcək, milli kimlik və ümumbəşəri dəyərlər haqqında poetik düşüncələrinin mühüm ifadə vasitələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Həcər ATAKİŞYEVA,
“Yazarlar” jurnalının redaktoru və Yaradıcılıq Komissiyasının sədri, ədəbiyyatşünas-tənqidçi
SƏNİ UNUTMAQ OLMUR 23 avqust sənin doğum günündür. Yaşasaydın, 79 yaşın tamam olacaqdı. Amma əcəl “Göyçək Fatmaya” heç 50-ci ildönümünü də qeyd etməyə imkan vermədi. Amansız xəstəlik onu caynaqlarına alıb apardı…
Atamız Oqtay müəllim cəmi-cümlətanı 47 il yaşadı. Sevgi ağacının ilk meyvəsi, övlad nübarı olan Fatması ilə bağlı o qədər arzuları vardı ki! Yaşamadı, görmədi, sərin yaylaqlarından, buz kimi bulaqlarından, elindən, obasından ayrılalı Mil düzündə çox yaşaya bilmədi. Ağır keçirdiyi ürək xəstəliyi onu bu düzəngahda yarı ilə tikdiyi yuvasından qamarlayıb apardı…
Ailəmizin ilki, mavi gözlü, gül çöhrəli, şirin təbəssümlü, saf, məsum təbiətli bacım, qapqara ölümün acısını ikinci dəfə bizə sən yaşatdın…
Heç bilmirəm, vəfatından 30 il sonra səni necə vəsv edim, həyatının hansı məqamını yada salım ki, bu ağrıyan ürəyimə toxdaqlıq gəlsin… Heyf ki, haqqında ancaq vəfatından sonra nələrsə yazdım. Səni itirdiyimiz o iyul gecəsinin qəlbimizi qarsan kədərini göz yaşı içində yazıya gətirdim. Sağlığında bir dəfə sıxıla-sıxıla, utancaq bir tərzdə dedin ki, haqqımda mətbuatda çox yazılıb, amma həmişə ürəyimdən keçirmişəm ki, beş-üç kəlmə sən yazasan. Dedim, bacının öz bacısı haqqında yazması yaxşı səslənməz…
Amma yoxluğundan sonra peşmançılıq hissi qəlbimi didib dağıtdı. Axı, yazılası o qədər uğurların, təhsildə qazandığın müvəffəqiyyətlər, fəxri adlar, medallar, digər təltiflərin vardı ki! O zamanlar zəhmətinin müqabilində ömrünə nəqşlər salacaq rənglərə azacıq işıq çiləsəydim, dünya qopmazdı ki!
Gərək, elə səni itirdiyimiz o günlərin acısını gecələr göz yaşı içində çəkdiyim vaxtlardamı qələmə sarılaydım… Bir gecə yatağımda qovrulduğum anda qəfl səsinə oyandığım zaman qalxıb gözlərimi ovuşduraraq acılar içində yazı masama çökəndə bildinmi nələr yaşadım, gecənin içində söz-söz necə əriyib kiçildim?..
Yadıma düşəndə o halımı bu gün də kədərlə xatırlayıram. Yazırdım: “…Acı fikirlərin göynərtisi içində nə vaxt yuxuya getdiyimi bilmədiyim anda qulağıma qəfl çatan azan səsinə diksindim. Hələ hovu-həniri çəkilməmiş qarabasmaların içində key, donuq halda dolabın üstündəki saata baxdım. Obaşdan beş tamamdı. O bəzəkli gözlərindən vücuduna nur çiləyən baxışlarınla üzbəsurət dayanmışdıq. Elə bil səsini də eşitdim: Nə yatırsan, oyan, dilləndir məni, məzar evim buz kimi soyuqdu, üşüdürəm, titrədirəm axı… ” Beləcə deməyinlə çəkilib qeyb olduğunu gördüm…”
Acı, isti kədərin içində yanğımın alov rəngində çəkdiyim şəklini də xatırlayıram: “Ailəmizin ilki, nazlı mələyi bir quş olub göylərə çəkildi. Gözü yaşlı ana, tablaş görüm bu yoxluğa!
Qardaş, başının tacı bacın karvanını sürüb getdi. Necə dözəcəksən bu ağrıya?! Dəsti pozulmuş Sevil, Şəfəq, Təranə bacıları, dizimizə ha döyək, səfimizi təzədən düzə bilərikmi!”
Ondan sonra hər dəfə metrodan çıxıb, iş yerimə sarı yol gedəndə Fatmanın sanki arxadan iki köz təki kürəyimə sancılan gözləri ağrıdırdı məni. Az qalırdım ona sarı çevrilib qışqıram, haray çəkib deyəm ki, məndən nə istəyirsən bacı, ürəyim deşildi axı! Qayıt axirətdəki evinə. Gec-tez mən də yanına gələcəm…
Onun ruhu uzun zaman məndən əl çəkmədi. Elə hey arxamca gəzdi. Öz-özümə deyirdim, sağlığında layiq olduğun beş-on kəlməni yazsaydım, bəlkə də indi ruhun məni azad buraxardı…
Beyləqan rayon 1 saylı orta məktəbdə rus dili və ədəbiyyatı fənnini tədris etdiyin vaxtlarda dövri mətbuatda (“Təşviqatçı”, “Azərbaycan məktəbi”, “Kənd həyatı”, “Azərbaycan müəllimi”, “Xalq qəzeti”…) pedaqoji görüşlərin, metodiki tövsiyələrin, iş təcrübəndən bəhs edən 100-dən çox məqalənin dərcini, respublika elmi-praktik konfranslarda, seminar və müşavirələrdə rus dilinin tədrisi ilə bağlı səsləndirirdiyin dəyərli fikirləri, televiziyadakı çıxışlarını yazıya gətirsəydim elə sevinərdin ki…
Bəs, Azərbaycan müəllimlərinin VII qurultayına, eləcə də Ümumittifaq müəllimlər qurultayına nümayəndə seçilməyin, oradakı çıxışında səsləndirdiyin gözəl fikirlərin, təkliflərin, qurultaydan sonra Moskva mətbuatının haqqında dərc etdiyi yazılar barəndə qələmə alacağım bir yazıya rövnəq verməzdimi…
Zaman-zaman əməyinin dövlətimiz tərəfindən yüksək qiymətləndirilməsi, Fəxri fərmanlarla təltif olunmağın, sosializm yarışlarının qalibi, metodist müəllim, Qabaqcıl Maarif Xadimi, adlarına layiq görülməyini, 1987-ci ildə “Əməkdar müəllim” fəxri adı ilə mükafatlandırılmağını bir mükəmməl yazının mövzusu etsəydim… bilirəm, kövrələcəkdin. Etmədim, dodaqlarından qopacaq “sağ ol, bacı”, “mükafatından” özüm özümü məhrum etdim…
Eh, bacı, təhsilimizin inkişafına töhfə verəcəyin nə qədər arzular yarımçıq qaldı…
Yaşasaydın övladlarının həyat yollarının axarından xəbərdar olacaqdın. Bizə əmanət olan üç balanın uğurlarından qanadlanacaqdın…
Yaxşı ki, ailəndə sənətinin davamçıları yetişdi. Qızın Nərgiz, üzünü belə görmədiyin nəvən Nəcibə də Bakı Slavyan Universitetini bitirərək müəllim sənətini şərəflə davam etdirirlər. Böyük oğlun Ceyhun həmin Universiteti bitirsə də polis sistemində fəaliyyət göstərir. Uşaq vaxtı şirin səsli mahnılarla qəlbini sevindirən sonbeşiyin, gözəl səsli Dəyanətin Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Musiqi Akademiyasının Vokal şöbəsini bitirdi…
Yaşasaydın, üzdəniraq, qaniçən erməni qəsbkarları tərəfindən işğal olunmuş Qarabağımızın Müzəffər Ali Baş Konandan Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında döyüşən Şanlı Ordumuzun əsgər və zabitləri tərəfindən azad olunduğunu görər, sevincin gül açar, gülüstanlıq yaradardı. Arzusunda olduğun azad Şuşaya sarı qanadlanardın…
Yaşasaydın, vaxtilə dərs dediyin şagirdlərindən bu gün çoxlu sayda davamçılarının uğuruna fərəhlənərdin.
Yaşasaydın, Azərbaycan təhsilində müqtədir müəllimlərin sırasında adının çəkildiyini eşidincə, qədirbilən el-obanın, Beyləqan camaatının sənə olan sonsuz sevgisindən, minnətdarlığından qəlbin rahatlıq tapardı…
Ancaq həyatın belə bir düsturu var: gələn qalmaz, gedən dönməz. Bir də kimlərinsə yaşamından bir iz belə, qalmır, onçun da tez bir vaxtda unudulur. Kimlərin də həyatda çəkdiyi zəhmət, elmə, təhsilə, mədəniyyətə verdiyi töhfələr, mənəvi dəyərlər yaddaşlarda zəmi kimi dalğalanır.
Azərbaycanın Əməkdar müəllimi, Fatma Oqtay qızı Məmmədova, sən ikinci həyatını xatirələrdə yaşayırsan. Axirətdə mövludin mübarək, bacı!
Narahat ömrün səhifələri Kimin ki, təbiətində, mühitində, xalqına, torpağına bağlılıq var, kimin ki , insana xas olan və insanın özünü qoruyan keyfiyyətləri var, demək onun ucalığı var. Bu sözlər bütövlükdə Rövşən Atakişi oğlunun fonunda cəmlənib. Qürurlu duruşu, qeyrəti, isməti, abır-həyalı, mədəniyyəti, məğrur baxışı, təmkini, təvazökarlığı ilə fərqlənən Yazarmız! Mən bu yazını çox fərqli yazmaq istəyirdim. Həmişə mənə dəstək olan tələbə yoıdaşım. Söz vermişdim ki, haqqınızda yazını qələmə alanda fikirlərimi sizinlə çözəcəm. Lakin səhhətinizlə bağlı bu mümkünsüz oldu. Qrupumuz ürəyinə açılan bir pəncərə oldu. “Məni cağıran var”, “Ayaq torpaqdan üzüləndə”, “Yolum dağlara sarıdı”, “Ruhu gileyli anam” kimi töhfələri Rövşənin şəxsiyyətini tamamlayır. Yəni yaradıcılığı özünə bənzəyir. Şairi bizə sevdirən söz, şəxsiyyət və əməl bütövlüyüdür.. Onun üçün vətən, yurd sevgisi bütöv sevgilərin fövqündə dayanır. Rövşən müəllimin şeirlərinin kökü dərindir. Onun hər misrasında vətənpərvərlik, vətəndaşlıq durur. Nəsirdən danışan nasirimiz yazılarınız ötən illərin xatirələri, yanğılı, o geridə qalan günlər gözlərimiz qarşısına gəldikcə nələr keçdi könlümüzdən. Sanki bir bələdçi tək bizi o Laçınlı, Güləbirdli günlərə apardınız. Sizə yol yoldaşı olub, o günlərin şahidi olduq. Yaxın görünən kəndə bələdçi lazım deyil Rövşən müəllim “Sizi çağıran var” o yerlərə. “Yolunuz dağlara sarı düşsün. Qaradağlı şamlığı, Gəyə dərəsi, İncirli dərə, Çömcəli bulaq, Cabbarın kahaları, Novruzlular kəndi, Firidin tutları ., Orta oba, İşıq bulaq, Soltanlı yurdları, Mərdan bulağı, Qoşa günbəzlər, Məlik, Əjdər türbəsi sizi gözləyir. Siz çox hörmətli, savadlı insansınız, Dağlar oğlu ! O yerlərdən sizə. düz ilqar, vüqar qalıb. Vətən torpağına üzü ağ vüqarla gedin Rövşən müəllim. Nakam gedən Zəridə xanımın,”Qabaqçıl Maarif xadimi ” olan Atan -əmin Atakişi müəllimin ruhu şad olar. “Ayaq torpaqdan üzüləndə “sözə, şeirə sarılrmısınız. Əsas missiyanız da oxucunun ruhunu saflaşdırmaq, təbiətinə təsir göstərmək olur . Ovqatımıza gözəl hisslər aşılayır, varlığımızı duruldur. Şeirləriniz qəlbimizdə əbədi heykəl ucaltmışdı. Həmişə bu ucalıqda, bu zirvədə qalasınız Rövşən müəllim, gözəl ata, gözəl baba, gözəl şair, gözəl nasir . Minə qədər bayatılarınız var. Yazmamağa haqqınız yoxdur. Bu Sarı Aşığın örnəkliyindən , Güləbirdin torpağından, suyundan irəli gəlir. İnşallah , çap olunar bu elimizin, dilimizin yaddaşı, folklor çeşməsi. Şeirlərinizi aforizim və hikmətli kəlmələr daha rövnəqli edir. Ağrılı, yanğılı bir ömür yaşayan , üzündə sevinc, içində kədər, küskünlük olan, qayğılarla yüklənən, fiziki yorğunluqdan, yaşı gözlərdə gilələnən şair sanki şeirlərində bir obraz n, süjet xətti yaradır. Burada metaforlar, epitetlər, fəlsəfi fikirlər, dərin mənalar, təkrirlər, inversiyalar öz yerli yerində işlənir. Bir şirinlik, bir istilik var bu poetikalarda. Ömrümü , günümü xərclədim getdi. Qalan nədirsə qalanı sənin! Təzəsin, tərin dərib getdilər, Bağışla, əzizim məni bağışla, Səbətdə güllərin olanı sənin. Ömrünü, gününü xərcləyən şair. Sənin hər misran bizə doğmadır. Ən çox dəyər verdiyim tələbə yoldaşımız Rövşən müəllim. Düşünün bir az. Ömrünün anasız, ürəyinin yağı olmayan, gödək uşaqlıq cağların, acılı -şirinli dəqiqələrin, mənalı-mənasız günlərin səni sonsuza qədər rahat qoymayacaq. Qələm götürüb sözə bağlanan şair. Səni bizə bağlayan tələbəlik cirpıntıların, qəlbimilzdə yer alan dostluğun, sayğın, ehtiramın, şeiriyyətin, zarafatın, gülüşün ən bariz insanı keyfiyyətlərin oldu. Əqidəsi, məsləki, düşüncə tərzi, təfəkkürü, sözü, söhbətilə bizi heyran edən Rövşən Atakişioğlu. Narahat ömrün səhifələrini vərəqlədikcə nəyə qadir olduğunuzun şahidi olduq. Sözləriniz göz qamaşdırır. Qələminizlə sanki qızıl xirdalamısınız. Sözü -sözə calayıb yeni sözlər meydana. gətirmisiniz. Məzun -78 Gəncə qrupuna gəlişinizdə qeyd etmisiniz ki , bir də qələmə sarılmaq şövqünü, ilhamını tələbə dostlarımdan aldım. İçimdə bir şair mürgüləyirdi Onu silkələyib siz oyatdınız Dilinə bal yaxdınız, şəkər qatdınız Başına gül səpib , çiçək atdınız Şairlik çox gözəldi. Onu uca tutmaq, şeirə, sözə dəyər vermək, yaradanı tək səcdə etmək və qüdrətinə inanmaq keyfiyyətlər daşıyıcısı olan Rövşən müəllim tək şairləri bizə sevdirdi. Onun şeirləri bizi saysız- hesabsız xatirələrə, yurd -oba sevgili bir aləmə sürükləyir.. “İçimdə bir şair mürgüləyir ” şeiri öz məzmun və qayə baxmından qrupda daha böyük maraq yaratdı. İçimdə bir şair mürgüləyirdi Möhtəmən qan gəldi, ruhuma can Elə həmən coşqu, həmən həyəcan Gözümdə, könlümdə tək Azərbaycan. Rövşən müəllim ! Sizin yaradıcıllığınıza bələdciliyimiz var. Yazı maneranızda müraciət etdiyiniz mövzularda oxşarlıq motivləri çoxdur. Kədərli pafoslu fəlsəfi şeirlərnizdə qüvvətli bir xətt var. Bu xətt yaradıcıllıq mündəricatınızı daha da zənginləşdirir “”Üzüldüm, getdim”” hüzünlü, sızıltılı şeiri zamanın gərdişindən baş çıxaran sayıq, həssas ürəkli bir vətən oğlunun gördüyü, eşitdiyi haqsızlığa qarşı bir mərdanə etirazıdı. Yanmış məftil kimi əriyən, qədlənən, yonulan, nazilən, kələfi dolaşan, yetim tək dodağı bükülən, Ürəyi üzülən bir obrazı görürük. Yanmış məftil kimi əyin, oturun, Bağrımda yarama dəyin, oturun, Mənə mağmın, əməl dəyin, oturun Qədləndim, yonuldum, nazildim, getdim. Bu cizgi motivləri şair həyatının əksidi desək yanılmarıq. Burada coşqun həyəcanlar, Ürək cırpıntıları, ata qəlbinin arzu istəkləri, əhəmiyyətli mətləblər bədii ifadələrlə işlənmişdi. Bu dağı aşmağa dirəş, ürəyim, Tənha yeriməyə öyrəş, ürəyim. Oturma, dayanma, əlləş, ürəyim, Məni çox geydilər, süzüldüm, getdim. Şeirdə üzünə dost qapıları bağlanan, ağrıları sinəsinə yığılan “Məni çox geydilər, süzüldüm ” deyən təmiz qəlbli, saf niyyətli, ağlı-qaralı ömür yaşamış bir insanın tale yüklü yolları göstərilmişdir. Dağ ürəkli, yanar ürəkli olun Şair! Kökü eldən olanın başı ərşə çatar. Bu gün gör-götür dünyasıdı. İnamınız ümmana dönsün, arzularınız çin olsun. Siz mərd adamsınız Rövşən müəllim! Mərdin yerişi də, görüşü də, sözü də düz olar. Həmişə bu məsləkdə qalın. Həyatda tanrım sizə bir də üzülüb getməyi nəsib etməsin Rövşən Atakişi oğlu! Rövşən müəllim qələmini poeziyanın hər calarında sınayıb o, qeyd edir ki, eşq, həvəs insana xüsusi güc, qüvvət verir. Gücü, qüvvəti eşqdən olan Şairimiz ! Lirik “mən” o qədər sizi özünə bağlayıb ki, belə gözəl poetik şeirlər yaranıb. “Sənsiz yaşamaq ağırdı, Sən məni məndən elədin” deyən şair. Canı candan, halı pərişan, bu yaşda şairi peyman edən o yar , o ilham pərisi olmasaydı belə şeirlər yaranmazdı. Tanrım sözüm sənədi. Neçə ay, neçə sinədi Vallah, Rövşən bir dənədi Gedərəm, səndən gedərəm! “Ömrünü gününü xərcləyən insan” , olan -qalanı sənin deyən, əhdi düz, peymanı təmiz olan Rövşən Atakişi eşqdən sinəsində od yaxıb , köz eyləmişdi bu misralar tutumunu artırmaq da olar. Mən öz fikirlərimi tələbə yoldaşlarım olan publisist, natiq İpəknaz və Ofelya xanımın Rövşən müəllimin şeirləri haqqında təhlilləri ilə aparmaq istəyirəm. “Sözünə qurban”, “Küsmə, ürəyim küsmə”, “Sən məni məndən eylədin”, “Gözlərin”, “Bircə kərə can demədin”, “Özündə yazıqsan, mən də yazıqam”, “Könül “, “Ömrün ən şirin payı sən oldun” , “Mənim ürəyimi hardan biləsən. “Kimi incilərində məhəbbət duyğularİ əks edilb. Bütün varlığı ilə sevən hicrandan iztirab çəkib, vüsaldan dünyalar qədər sevinən, insanlara sevgi dolu qəlbinin nikbin gözləri ilə baxan şair. səmimi bir aşiqdir. Hər qaşa , hər gözə uymadın könül, Hər Qönçə çiçəyə qıymadın könül! Nəfsinin köləsi, qulu olmadın, Hər nazı, işvəni duymadın könül! Könlü hər nazı, işvəni bəyənməyən şair narahat qəlbinin notlarını, bakir insanın sevgi hisslərində tapmışdır. Yüz Kəbə səvabı gəlişə alqış, Yuxusun görmüşdüm keçən. ilki qış Daha, ay Rövşən, nə din, nə danış, O dindi, danışdı sözünə qurban. Şeirdə yuxusunu gördüyü, danışanda sözünə qurban olduğu duyğular aləmini həssas və zərif eşqin əhval-ruhiyyəsi aydın duyulur və burada Rövşən öz fikir və hissələrini canlı, təsirli, poetik zövqlə verə bilir… Sevəndə sevəsən dəlilər kimi, Bir mələk baxışda ağıllanasan, Düşəsən ellərdə dilə, ağıza, Bir az dastanlaşıb, nağıllanasan. “Könlünə ruhuna qələminə sağlıq şair! Dəli kimi sevib ellərdə dilə, ağıza düşüb dastanlaşan, nağıllaşan sevgilər var olsun!. Dünyanı dolanan sevgi yağışına düşənlər, tüstülənə -tüstülənə sevgi otağında bişənlər.Məcnun, Kərəm, Fərhad misalını bir sevginin məhkumu olanlar sevginin ucalığı, əzəməti gücü ilə qocalığından qaçıb gedənlər var olsun. Sevgi ürəkdən ürəyə yoldur. Sevgi məhəbbətin öz adı, ünvanı, sevgi yaşadır bütün dünyanı . kainatı, dünyanı , bəşəriyyəti yaşadan sevgİ, sevgi. Qardaşım, Məhəbbət qocalmır. Ürəyindəki məhəbbətin həmişə ilhamlı, coşqulu olsun”Bu sözlər İpəknaz xanımın şeirdən aldığı duyğu hissləridir. Qalxasan göylərin yeddi qatına, Sevgi yağışına düşüb gələsən, Od dola içinə tüstülənəsən Sevgi ocağında bişib gələsən “Bu qatardan yarımçıq düşənlərdə var” -dedi dəyərli qurup yoldaşımız, danəndə danışığı ilə bizi heyrətə qoyan bacımız Ofelya…. “Bu qatarı minməyə peşman olanlardı., . bu qatarı hələ ki sona dək gedənlərdə var. Rövşən müəllim, qələminə, zehninə, ürəyinə sağlıq. Gənclik illərinə qaytardın bizləri. Sevginin də mərhələləri var, ürəyin də. Bu mərhələlərdən üzü ağ çıxmağı arzulayıram hər birinizə. Sevgi bu dünyanın ucalığıdı, Ey könül, gəl. enmə ucalığından! Geriyə baxanda sevgi görərsən, Qaçasan, gedəsən qocalığından! Gənclik eşqi, sevdası, mərhələləri ilə döyünən Rövşən müəllim! Bizi elə gözəl notlarla məhəbbətin simlərinə toxunaraq köklədiniz ki.. Bu dünyanın əzəli də, sonu da eşqdi sevgidir. Doğrudan da , insanın ümid qapısı sabahıdı. İstər yaradıcı insanlar, İstər oxucular yaratdıqlarını söz prizmasindan keçirir. Xüsusi istedad sahiblərinin öz mərtəbəsi var. Çox güclü belə yazarlardan biri də Məzun-78 Gəncə qrupunun ən dəyərlisi Rövşən Atakişİ oğludur.Onun yaradıcılığında yurd, vətən şeirləri də yaradıcılığı rəngarəngdir. Onu belə qəbildən olan şeirləri içərisində məhəbbət mövzusu xüsusi yer tutur. Onu şeirləri dəsti-xətti ilə seçilir. İlahi eşq, qəlbləri inlədən şeirdi duyğular, nakam məhəbbət hissləri aydın sezilir. “Necəsən pərişanım, necəsən? şeirindəın cıxardıgım nəticə budur.. Oxuduğum şeirlnin nə axarı var, nə də baxarı. Hicranı çox, vüsalı az. . “Ah ! Mən də bir ürək , bir ürək ki, var içi sevgi dolu məhəbbət dolu”” deyən ürəyin var olsun. “Küsmə ürəyim, küsmə” Sevdiyinə xitabən deyirsən ki, din! dinə bilməz axı!.. Bəlkə də bu şeiri şeiriyyatlarda. hicranı çox olduğu üçün bizi bizdən qoparır, qiymətli olur. Bəzən bir söz bizi o qədər ovsunlayır. Bizi gəncliyə qaytarır. Sevgi hisslərinin qidası klassiklərdən Nizamidən, Füzulidən bəhrələnib. İnsan bəzən hansı yaşda olur olsun qulağında daha çox xoş sözlər duymaq istəyir. Sevgidən söhbət düşəndə torpaq altından qalxan boynu bükük bənövşəni xatırladır Rövşən müəllim ! İlham pərin heç tükənməsin. Yazdığın şeirlər gözə nur, ürəyə təpərdir.Sevgini məhəbbəti duymayan insanı tanrının yaratdığı gücsüz , dayaqsız təni bədəndən ayrı təsəvvür etmək olar. Çünki, həyatın mənası bu iki əza ilə dəyərləndirilir. Məni özümdəm çıxar, gör sevgi nədir, məhəbbət nədir? Ömrümün ən şirin payı sən oldun”_” deyir şair. Elə böyümüsən ürəyimdə ki. Eh, Sənin yanında bu dünya nə ki? Vallah, illərimin mən tərəfdəki, Paylanan ən şirin payı sən oldun! Tanrı sizə istedad , bir ümid çırağı verib. Ümid çırağın həmişə şölələnsin. Allah görən gözünüzü nurlu etsin. İlahi nurunuzla qəlblərə yol tapan Rövşən müəllim!. Sizə yaradıcılıq uğurları diləyirəm. Güləbird dumanında qalan səs . Bu səsdə biz nələr eşitdik, nələr duyduq. Sonaxanım Aslanova bizləri bu səsin sehrinə saldı”Hər bir şairin yaradıcılığı onun ruhunun xəritəsidir . Bu xəritədə itirilmiş yurd yerlərinin həsrəti, illərin gileyli, ana məhəbbəti və bitməyən vətən sevdası varsa, o zaman sözün ömrü əbədi olur. Uzun illər doğma Laçının-doğuldugu Güləbirdin daşına, torpağına həsrət qalan, ömrünü bu nisgillə bəzəyən dəyərli tələbə yoldaşım Rövşən Atakişiyevin yaradıcılığı da məhz belə ağrının, həm də bədii ucalığın ifadəsidir. Rövşən müəllim ruhun ağrısını kağıza köçürməyi bacaran böyük bir ürək sahibidir . Müəllifin dünyadan gileyni sətir- sətir bəyan edən “Axı, mən dünyaya neyləmişəm ki?… “şeirindəki sualı sadəcə bir insanın yox, bütöv bir nəslin vaxtsız ağaran saçlarının, qəribsəyən insanların dünyadan gileyli taleyinin acı fəryadıdır. Laçın torpağının -Güləbird kəndinin havası, suyu ilə böyüyən, lakin ömrünün ən erkən çağında -cəmi on yaşında taleyin ən ağır zərbəsini alan -anasını itirən Rövşən Atakişiyev yaradıcılığında ana mövzusu sadəcə bir xatirə deyil, ruhun bitməyən monoloqu, zamana və məkana sığmayan bir həsrətin fəryadıdır. Onun “Ruhu gileyli anam ” hekayəsi və “Anamla xəyali söhbətlərimdən -cavabsız suallar! ” şeiri bu ağrının bədii pasportudur. Bu sarsıdıcı, həm də müqəddəs mövzu -on yaşlı bir uşağın qəlbində əbədi yara olmuş otuz yaşlı gənc bir ana itkisi-bədii təhlilin onurğa sütunudur. Cəmi otuz bahar görmüş gənc bir ananın on yaşlı uşağın gözü önündə dünyasını dəyişdiyi o bədbəxt gün və müəllifin yetkinlik dövrünün təfəkkürü birləşərək oxucunu sarsıdır. Hekayəni oxuyan hər kəs sətirlər arasında Laçının Güləbird kəndində dumana bürünmüş bir səs eşidir. Bu səs. on yaşlı, dili ana haraylı körpə Rövşənin səsidir. Şeir xəyali bir dialoq üzərində qurulub. Şairin ağsaqqal yaşının zirvəsindən boylanıb hələ də özünü on yaşlı uşaq kimi hiss etməsi şeirin psixoloji dramatizmidir. Rövşən üçün zaman anasının öldüyü gündə dayanıb. Müəllif soruşur, qəlbinin səsini anasına yetirmək istəyir, lakin cavab əvəzinə yalnız sükutun əks-sədası gəlir.Xəyalında Laçından Bakıya gələn anasına çoxlu suallar verən şair anasına çoxlu suallar verən şair anasından heç bir cavab ala bilmir: Gəlişinə qurban olum ay ana, Laçından Bakıya necə gəlmisən? Yaxud da: Bəlkə eşitmisən, xəsdələnmişəm, Bəlkə də acımı duyub gəlmisən?!
Şairin nə məktubuna , nə həsrət dolu suallarına anadan cavab gəlmir. Onun xəyali məlul- məlul baxır, pərişan halda geri dönür, “qürub günəşi tək sönüb qayıdır”. Bu taleyin qaçılmaz reallığı qarşısında insanın -müəllifin çarəsizliyidir : Anam məlul -məlul baxdı üzümə, Pərişan -pərişan dönüb qayıtdı. Bircə sualıma cavab vermədi, Qürub günəşitək sönüb qayıtdı. Şeirin sonunda ananın xəyalının suallara cavab verməməsi, dönüb getməsi şairin yaradıcılığının fəlsəfi bir zirvəsidir. Dəyərli Rövşən müəllim, , bu əsərnizlə bir sənətkar kimi insan ruhunun ən incə tellərinə toxuna bilmisiz. Sətirlərinizin arasından məlul-məlul boylanan o məsum ana xəyalının qarşısında mən də ehtiramla baş əyirəm. Bu əsərnizlə bizi təkcə öz ananız la yox, hər birimizin ruhumuzda uyuyan o doğma xatirələrlə yenidən görüşdürdünüz. “” Narahat bir ömrün həyat hekayəsini , bir ürəyin Laçın nəğməsini danışdı Məzun 78 . Gəncə qrupunun ulduzu İpəknaz müəllimə. Məni qarışdırma hər qarışığa, Nə toy adamıyam, nə də aşığam. Boyum da kiçilib, çəkim də düşüb Əridim, süzüldüm bircə qaşığa. Mən Laçın dəlisiyəm. Söhbət bu ağrılı -acılı, həsrət dolu misraların müəllifi Məzun 78 Gəncə qrupunun fəal üzvlərindən biri, yaradıcılığında həyat həqiqətlərini olduğu kimi söyləyən, dürüst, mükəmməl fikirləri ilə seçilən kamil bir insandan , çox hörmətli, dəyərli tələbə yoldaşımız -şair publisist Rövşən Atakişi oğlundan gedir. Seçmirsən üzümdə yolu -yamacı? Xəyali dərdimdi, ağrısı tacım. Atamdı -anamdı, əmim dayımdı. Qayası qardaşım, çiçəyi bacım. Mən Laçın dəlisiyəm. Rövşən müəllim Məzun 78 qrupunun fəal yaradıcı üzvlərindən biridir. Öz təvazökarlığı, səmimiyyəti, sadəlikdə böyüklüyü, açıq fikirliliyi, dostcanlılığı ilə, səmimi etirafları, maraqlı düşündürücü söhbətləri, gözəl yaradıcılıq nümunələri ilə məzun qrupunun, bacı-qardaşlarının sevimlisi oldu. Narahat bir ömrün yolçusudur Rövşən müəllim , Öz narahat, ona silahdaş, qardaş olan ürəyi ilə, ömür yollarında ona yoldaşlıq edən təmiz vicdanı ilə, Qəlbinin Laçın həsrəti ilə, doğulub boya-başa çatdığı Güləbird arzusuyla, coşub -çaxlayan Həkəri nəğməsiylə. Heç vaxt hamar olmayan, enişli -yoxuşlu, daşlı-kəsəkli bir həyat yolu keçib. Qarabağın başını qara buludlar alanda Rövşən müəllim işlədiyi Güləbird kənd məktəbindən Şuşaya təzəcə gəlmişdi. Pedoqoji Universitetin Şuşa filialında işə düzəlmişdi, gələcək elmi işi üzərində işləyirdi. Vətən sevgisi, yurd sevgisi hər şeyə üstün gəldi. Qələmi yerə qoyub silaha sarıldı. Onun yeni həyatı-ölümlə üzbəüz işğal olunmuş torpaqlarımız uğrunda mübarizə həyatı başladı. Gözünün qabağında dosdları, dərs dediyi şagirdləri şəhid oldu. Söhbətlərində həmişə ürək ağrısıyla xatırlayır şahidi olduğu bütün olanları… Qaçqınlıq, köçkünlük onun da keşmə-keşli taleyinə yazıldı. Talan olunmuş elindən obasından, isti ocağından qərib düşdü. Bakıda yerləşən Xocalı məktəbində müəllimlik fəaliyyətinə başladı. Amma doğma yurd, el-oba həsrəti bir an belə onu rahat buraxmadı. Həsrət, intizar, qəriblik dolu məktublar göndərdi talan olunmuş, xarabaqalmış, suyu zəhərlənmiş elinə-obasına, yurduna, sönmüş ocağına… Qəriblik sıxdı onun çırpınan, narahat ürəyini. Yurduna yazdığı, əsən yellərlə göndərdiyi məktublarıyla az da olsa təsəlli tapdı. Ruhların yaşadığına, varlığına inancıyla yazdı bu məktubları. Kədəri ilə, qəribliyi, ahlarıyla, çin olmayan yuxularının təkidi və istəyi ilə, puç olan arzularının göz yaşlarıyla yazdı bu məktubları. Qərib qəbrinə, ruhuna darıxdığı Aşıqdan bircə çimdik, bircə tikə Vətən -Laçın-Güləbirdi torpağı istədi yazdığı məktublarında. Ürəyi doldu -boşaldı, göz yaşları ilə qubar bağlamış könlünün hönkürtüsiylə yazdı məktubları. Qəbri düşmən tapdağında olan, ruhu narahat, gileyli 29 yaşlı çiçək anasına, onun uyuduğu məzara. Həyatın bütün sınaqlarına, çətinliklərinə rəğmən Rövşən müəllim yaşadığı ömrü iradəsinin, ağlının, cəsartin, məsləkinin, əqidəsinin, qürurunun, mərdliyinin gücüylə, insanı ləyaqətinin sonsuz sevgisinin , gözəlliyin , narahat ürəyində əbədi məskən salmış Laçın sevdasının, Güləbird arzusunun gücüylə yaşayır, yazır,yaradır. Çox şükürlər olsun ki İ, bu gün Qarabağımız azaddır. Düşmən tapdağından azad olmuş torpaqlarımız rahat nəfəs alır. Gör neçə illərin dustağı idim, Ruhum paramparça, can didim-didim. Özümdən çıxmışdım , özümə gəldim, Gəldim, qardaşlarım, nə yaxşı gəldim! Bu xaraba evim, üzümə güldü, Özümü dünyanın xoşbəxti bildim. Yerdəki son daşla yaşımı sildim, Gəlmişəm , ay evim, nə yaxşı gəldim! Rövşən müəllim azad olmuş doğma yurduna Laçını görmək istəyinə çatdı. Məzun 78 Gəncə qrupuna ünvanladığı hər birimizə xitabən yazdığı 15bəndlik şeri ilə bizi Laçına dəvət etdi “Yığışın başıma gedək Laçına ” dedi. 34illik həsrətdən sonra 21 iyun 2026 -cı il bizim də, onun da doğma elinə-obasına ziyarət günü ,. əziz, unudulmaz bir xatirə kimi yazıldı ömür kitabına. Ziyarətdən sonra Rövşən müəllimin səhhətində bir az narahatlıq yarandı. Əlbəttə, 34 illik həsrətdən vüsala qovuşduğu gün … Vətən fədaisinin gördüyü yurd yerləri, bir -birinə söykənən əzəmətli dağlar, coşub -çağlayan Həkəri ucu -bucağı görünməyən meşələr , qayalardan qaynayan buz bulaqlar, Güllü -çiçəkli çəmənlər əsrarəngiz təbiət daha nələr, nələr.. onun. narahat onun, həssas ürəyini tərpətdi.Allah böyükdür, şəfaverəndir. Dualarımız həmişə onunladır. Allahın köməkliyilə tezliklə sağlamlığına qovuşar , növbəti ziyarəti doğma ocağı Güləbirdə olar İnşallah: Qəlbində Vətən sevgisi, dilində Laçın nəğməsi qələmində Vətən tərənnümü, Güləbird arzusuyla yaşayan qardaşımıza ulu Tanrıdan, möhkəm can sağlığı, bərəkətli, mənalı ömür, bol-bol yaradıcılıq uğurları, Laçınlı, Güləbirdli günlər arzulayıram! “… Mən bir qürub günəşiyəm, Əvvəlki odum qalmayıb Bayadıyam yemək kimi, Dünənki dadım qalmayıb. Gülsəfa müəllimə çoxdan yazıb bu ürəkdən gələn səmimiyyət poetikasını .O qeyd edib ki , Rövşən müəllim bir qurub günəşi deyil, səhər günəşidir. Onun pedoqoji fəaliyyəti ilə bərabər bədii yaradıcılığı da dəyərlidir. Dünyanın rəngləri, gülünün -çiçəyinin ətirli mənzərələri bir -birindən fərqlənir. Çünki hər qəlbin öz sözü öz hissi var. Amma bunları birləşdirən Vətən həsrəti , yurd niskilidi Rövşən müəllim bir şair kimi təbiət sevərdi, incəqəlblidi. O uca dağları sərin yaylaqları səfalı yerləri yada saldıqca könlü quş kimi o obalara qarşı qanadlanır. Onun bu yurd həsrəti həm də vətənpərvərliyin əks etdirir. Gəzdiyim oylaqlar , Xınalı daşlar , Kəklikli qayalar , qartallı daşlar , Məni gözləmirdi, . o qaranquşlar Heç hara getmirəm , atam balası!… Bu təbli adamlar hər kəsə keçmişi unutmamağı , mərdliyi qorumağı xatırladır. Onun şeirlərində dünyadan şikayət , narazılıq da qəmli notlarla verilir. Həssas qəlb sahibi haqq ədalət axtarır dünyanın vəfasızlığını xatırladır. Kim doyub ki, mən də doyam dünyadan Heç hara getmirəm atam balası Yaşlandıqca bala dönür bu dünya, Heç hara getmirəm, atam balas! … Onun şeirlərində həsrətin ən ağır çəkiləsi dərd olmadığı xatırlanır. Yurdu da ona həsrət qalan sakini kimi fərqlidir. Onun görmədiyi müqəddəs bildiyi dağlar dədə-babadan ziyarətgah ocaq kimi əzizdir. Bu dağlar ona müqəddəs olduğu qədər də doğmadır. Dağlar göylərə yaxındı babalarmızın inanclarını yaşadır. Yurd müqəddəs məkan kimi ürəklərə həkk olur. Burada şairin Vətən yurd sevgisi tükənməzdi. Dağ gəzdin , Aran keçdin, Xan Çoban Saran getdi Yarını apardılar Qar , yağış tufan getdi O poetik istedadına malik yaradıcılığında müxtəlif şeir janırlarını cəmləşdirən şairdi. Yaradıcılığında məcburi köçgünlük, Vətən torpaq itgisi şerlərinin yaranmasında əsas amildir. Laçın havalıyam, Vətən haylıyam Mən harda qışlayım harda yaylayım Soruşsan haralıyam Qaradağlıyam Məni bu yollarda dərdim gəzdirir Rövşən müəllim Sarı Aşığın yurdundan olduğu üçünı bayatıları da könül açandır. Sarı aşığın yerlisi olmaq şairi onu ruhda şeir və bayatı yazmağa, duymağa, düşünməyə vadar edir. Kəkliklər daşa çıxdı Quzular döşə çıxdı Nökər başı boş gördü Yüyürdü başa çıxdı Siz həqiqət adamısınız çünki zaman dəyişir , həqiqət isə dəyişmir, Rövşən müəllim! ” Nuriyyə xanım deyir :”Bu da bir ömürdür. Ömürdən keçən günlər vərəqlədikcə nələr keçir ürəymizdən. “Rövşən müəllim haqqında çox söz demək olar. Rövşən müəllim Məzun -78 qrupuna bir az gec daxil oldu, amma qrup üzvləri ilə, tələbə yoldaşlarla çox tez xoş ünsiyyət qura bildi. Özünün vətən, yurd, doğma el oba həsrəti ilə, ürəkyanğısı ilə yazdığı şeirlərlə ürəklərə yol tapdı, ruhları oxşadı. Maraqlı söhbətləri ilə, qrupda apardığı diskussiyalarda qrupu yaşatmağa çalışan fəallardan biri oldu. Hər səhər tələbə dostlarını salamlayıb xeyir dua göndərdi, Rövşən müəllimin uzun illərdən bəri məcburən tərk etdiyi vətəni doğma Laçin görmək arzusu ilə dediyi “Yığışıb başıma gedək Laçına “sözləri Məzun -78 qrupunun üzvlərindən o müqəddəs torpaqları ziyarət etmək arzusu yaratdı və şükürlər olsun bu arzu gerçəkləşdi. Bəlkə də uca tanrı Rövşən müəllimin xəstələnməsi üçün əvvəlcədən imkan yartdı ki, o vətəni Laçına gedib, o yerləri ziyarət eləsin. Allah Rövşən müəllimə şəfalar versin, tezliklə sağlamlığına qovuşsun. Əliağa müəllimin ürək sözləri :”Məzun -78 Gəncə”” qrupuna illlərdən sonra görüşümüzlə əlaqədar olaraq mən bir şeir yazdım. Sən demə yanılmışam. Bir azdan Habil öz dəsti-xətti ilə qrupa qoşuldu və səbəbini bilmədik qrupdan çıxdı. Sonra Səməndər çox böyük enerji ilə mükəmməl şeir və qəzəlləri ilə qrupda təlatüm yaratdı. Qazi kişinin nəvəsi Qivaminin çox keçmədi ki, onun da sadə, çox axıcı, məna yüklü şeirləri qrupa bir coşqu gətirdi. Az sonra Tahir çox maraqlı bir yazı manerası ilə qrupa yeni ruh verdi. Ən nəhayət, bir fikir var e… gec olsun, güc olsun. Rövşən qardaşım qrupa gec qoşuldusa tez bir zamanda öz istedadını, öz poetikasını büruzə verdi. Kişinin oğlu yazır də… Ən sonda deyirəm “Sizi verənə şükür” Mən onun”” Ürəyim oldu.. ” şeirini sizlərə ərmağan edirəm. Ürəyin həmişə coşqulu olsun, torpaqlarımız alındı. Hər iş öz axarına düşər, inşallah Mənim bu dünyada ən yaxşı dostum, Ən yaxşı sirdaşım ürəyim oldu. Bir o tab gətirdi zərbi zoruma, Bir o axıracan qardaşım oldu Və ya. Ağrımı acımı yüklədim ona, Anamı atamı yüklədim ona Dağ boyda bacımı yüklədim ona. Ən yaxşı yurtdaşım ürəyim oldu. Rövşən, sağ ol, var ol ! Sənin şeiriyyətin, sözü ipə -sapa düzməyin başqa bir aləmdi. Sözlərin axıcılığı o qədər gözəldir ki, onlara bənd-bərə lazım deyil, o özü axıb ürəyə dolur. Yaz, yarat! Allah köməyin olsun.. “ Şairə publisist Mehriban Ələkbərova demişdir. “Vətən həsrətli, yurd nisgili, qardaşım 30 ilin həsrəti səni çox sınaqlara çəkdi. Əlinə silah alıb ölümü göz önünə gətirərək döyüşlərə atıldın, qələmini mürəkkəblə yox, ürəyinin Laçın yaralı qanına batırıb ürək sirlərini misralara düzdün. “İçində bir şair mürgüləyən “, qardaşım, mürgülü gözünü açıb dünyaya tələbə yoldaşlarının -qardaş və bacılarının məhəbbəti ilə baxdın. İçimdə bir şair mürgüləyirdi Ona qaytardınız itən eşqini Dağlarda nərgiztək bitən eşqini Yığıb bağladınız Vətən eşqini. İllər bir -birini əvəz etdi. Haq -ədalət Ali Baş Komandanın dərin, uzaqgörən siyasəti, igid ərənlərmizin Vətən məhəbbəti xalqın dar günündə birliyi bir dəmir yumruğa dönüb düşmənin başını əzdi. Torpaqlarımız azad oldu. O azadlığa qovuşan torpaqlarımızın biri də buz bulaqlı, yaşıl ormanlı, axar -baxarlı Həkəri çaylı Laçin idi. Qartal yuvasıdır uca dağların Gülür təbiətin, baxça,bağların Geriyə qayıdıb gözəl çağların Ay mənim Laçınım, gözlərin aydın! Bu sevinc Laçın balasını -Rövşən qardaşmızı riqqətə gətirdi, gəlib Vətən məhəbbəti ilə çırpanaraq bizləri o gözəl oylaqları, dağları, daşları, zümrüd meşələri, axar gur çayları, bir sözlə, Allahın bizlərə bəxş etdiyi Vətən gözəlliklərini görməyə səslədi. “Yığışın başıma gedək Laçına! “-dedi. Qızların İpəyi, Mehrisi gəlsin Toması, Həyatı, Gülüsü gəlsin Durub yol başlasın Sonası gəlsin Yığışın başıma gedək Laçına! İlahi, bu çaxrışa neçə biganə yanaşmaq olar? Şair qardaşımız bizləri-tələbə yoldaşlarını Laçına-igidlər oylağına, Sarı Aşığın yurduna səsləyir. Bir gün ömrümüzə Laçın canlansın, Qalya qanad açsın, söz havalansın, İradə yuxudan erkən oyansın Yığışın başıma gedək Laçına! Allahım , yol boyu o, doğma torpaqlara necə həsrətlə baxırdı, həsrət göz yaşları yanağına axırdı. Bir yandan da yol bizləri hara aparır, daha hansı gözəllikləri görəcəyik, bir uşaq sevinci ilə deyirdi. Yığışaq başına toy-düyün quraq Həsrətin ağzına bərk möhür vurqa Tanrıdan diləyib,biz möhlət alaq Birləşib Laçına köçürək səni Ataq qəlbindəki nisgili, qəmi. Sanki qardaşımızın bu gəlişinə Həkəri çayı da sevinib coşub daşırdi, bu gəlişə nəğmələr qoşurdu. Yurdun şən olsun, qardaş, qəlbi Vətən məhəbbətli, qardaş. İndi rahat nəfəs al, ulu babalarmızdan sizlərə əmanət olan o torpaqlar əmin əllərdədi. İgid ərənlərimiz və bir də babalarmızın ruhları o torpaqları qoruyacaq, bir daha düşmən ayaqları o torpaqlara dəyməyəcək.” Sadəlik, səmimilik poetikasından danışdı şairə Qalya Azəri. “Vətən həsrətli, torpaq sevdalı, sinəsi sözlü, dili bayatılı şair, publisist, yazıçı Rövşən Atakişioglu haqqında bir neçə söz. də mən demək istəyirəm. Rövşən bizim tələbə yoldaşımız olub. Bir il olar ki, ” Məzun -78 -Gəncə ” qrupuna qoşulub. Amma buna baxmayaraq elə ilk gündən duzlu söhbətləri, gözəl bayatı və şeirləri ilə hamının diqqətinin cəlb edib. Sadə, səmimi, cəfakeş, çox duyğusal bir insandı Rövşən müəllim. O, adi sözləri elə nizama düzür bədiiləşdirir ki, insanı düşündürür, qəlblərə toxunur. Rövşən qardaşımızda diqqətimi çəkən ən çox işlənmiş, istifadə olunmuş sözlərin onun poeziyasında yenidən parlamasıdır. Vaxtı ilə Uilyam Şekspir yazırdı: “-Sadəlikdən, səmimilikdən uzaq olan şeirlər, yağlanmamış təkərlərin cırıltısından daha çox əsəbləri pozur. “ Məsələn: Əyilmiş qaşa neynim, Gözümdə yaşa neynim. Ağlıma gəlməyənlər, Gəlibdi başa neynim. Və ya : Ay qaraqaş, ay qara göz , Gələcəyəm, bir az da döz. Nə deyirsən, buna nə söz, Yaxşıya Aşıq gedirəm… Rövşən müəllim elinə, obasına, doğma Güləbirdə. Laçına, bütövlükdə Vətənə bağlı bir insandı. Bu vətənpərvərlik hissi onun yaradıcılığında bir qırmızı xətlə keçir. Şairin istər poeziyasından, istərsə də nəsrindən torpaq ətri, yurd qoxusu gəlir. Sağı Minkəndçayı, solu Şəlvə çay, Nə gözəl ərmağan, nə gözəl bir pay. Gölündə sonalar, dağda torağay, Soltan, bəy nəslidi, soyudur Laçın. Hər bulaq Arazım, Həkəri Kürüm, Yaxşısı ocağım, Aşığı pirim. Lölöyi -şəhvarım, şərəfinə, dürrüm, Qızılın özüdür, suyudur Laçın… Uzun müddət baş verən faciələr, yurd itgisi, müharibə, ailədə baş verən hadisələr şairi özü demiş əməlli, başlı ruhdan salmışdı.Nəhayət, “Məzun -78-Gəncə “qrupuna qoşulmaq elə bil şairə bir stimul verdi. Özü deyirdi ki,”İçimdə mürgüləyən bir şairi siz oyatdınız. Və beləcə qrup deyişmələrinə qoşuldu qardaşımız. Rövşən müəllim: Uzaq yollardan gəlirəm, Bir hovur dincəlim gedirəm. Yer ver mənə, zalım, yer ver, Bir hovur dincəlim gedirəm.
Gəlirəm şələ belimdə, Mənim bəlam öz dilimdə, Gəlmişəm başım əlimdə, Bir hovur dincəlim gedirəm. Səməndər Nəsibli: Rövşən sözü rövşən eylə, Gəl ələmə dərdi belə. Uzaqdan yox, gülə -gülə. Yaxından qopub gedirəm.
Çərxi fələyin çənləri, Qovhaqovdu Səməndəri. Dayanmağa yox sipəri, Oxumdan qopub gedirəm… Qalya Azəri: Ömür ki var, bizə paydı, Günlər ki var, ilə taydı. Nə olub ki, bu nə haydı, Bir hovur dincəl gedərsən.
Artıbdı giley -güzarım, Vətəndi dərdin, azarın. Ağdama düşsə güzarın, Bir hovur dincəl gedərsən… Onlarla belə deyişmələr var qrupda. Rövşən müəllimin. Yükün əysə, əl atırsan, daşın yox, Bu qismətdir, qismətimlə işim yox… Rövşən müəllimin bu şeiri çox təsirli şeirdi. Ə li Yerdən, Göydən üzülən bir adamın qəlb çırpıntıları, ağrısı, acısı öz əksini tapıb. “Sən ha boylan, Tanrı hələ gəlmir ha… “kimi uğurlu misralar bir -birini əvəz edir. Az -çox yazmağı bacaranlar da bilir ki, ən gözəl yazılar dərddən, qəmdən yazılır. Kədərdən, qəmdən uzaq olasınız Rövşən qardaşımız . Səndə bu dünyanın dadı qayıtdı Şirin baxışlaradan doymamışam mən Döndü, ürəyimin odu qayıtdı Hələ son nöqtəni qoymamışam mən. “Hələ son nöqtəni qoymamışam mən… “şeiri 2004-cü ildə yazılıb. İndi o vaxtdan 21-il keçir. Əvvəl də demişəm, indi də deyirəm, Rövşən müəllim, şeirlərnizdə özünə məxsus deyim tərzi, gördüklərini və yaşadıqlarınızın poeziya dili ilə təsviri gözəl alınır. Nəhayət , deyirəm bu dünyanı gözlərinizdə gözəlləşdirən, başınızın üstündə olan xəyallarınızı Yerdə nəğmələşdirənlər həmişə sizinlə olsun. Allah şəfanızı versin, yazın, yaradın , gözəl insan !.. Şairə Tamara Bədəlova Rövşən müəllimin səhhətində.olan ciddi xəstəlikdən təsirlənərək ona şeir ithaf edib. Görüşə, hamıdan erkən gələrdin. Sübh tezdən hər kəsə salam deyərdin. Yazılan hər sözə ürək verərdin . Gəl, yeni ürəklər yaz ay qardaşım. Şairə səmimiyyət poetikasında səhərlər qrup yoldaşlarını xoş ovqatla, şeirlə salamlamasını öz duyğuları ilə verə bilmişdir. Dostların sənincün edirlər alqış. Deyirlər deyilən kaş ola yalnış. Gəl bizə taledən ömürdən danış. Söylə ki, olacaq 100,ay qardaşım… “Biz gəlirik görüşünə, ay Laçın “, “Qardaşım” , “Həsrətinə dözənmədin”, “Oğlun dərdə düşüb, Laçın”, “Heç demədin , oğlun hanı? ” kimi şeirlərdə Rövşən müəllimə olan bacı məhəbbətinin tərənnümü geniş yer almışdir. Bu qəbildən olan şeirlərdən birini də şair, publisist Səməndər Nəsibli yazmış. ,tələbəlik illərinin yadigarı olan şair dostu 1-ci Qarabağ döyüşlərində batalyon komandiri olmuş Rövşən müəllimə səmimiyyət dolu sözlərini belə tərənnüm etmişdi. Rövşən, qatma aralığı, Aralıq belə qatılmaz, Hələ xeyli gərdişi var, Gərdiş qibləyə yatılmaz. Müdrik insan saymaz yaşı. Hikmət ilə bəzər daşı, Elm, ürfanla qatar başı, Zər, zəri ilə baş qatılmaz. Şöhrət Rövşən qızı Atabəyin ata haqqında düşcələri:” Rövşən Atakişi oğlu Atakişiyev -Əsl müəllim, pedaqoq, hərbiçi, müsavatçı, əsl ata, əsl kişi və ən vacibi təmiz insan. Bütün bu şərəfli titulları özü ləyaqəti ilə qazanıb. Biz atamıza “Qaqa” deyirik, bu da təsadüfi deyil. Qaqamız çox erkən ailə qurub, 21yaşında ata statusunu qazanıb. Mənim atamın qanından bizə əqidə keçib, şərəf keçib, dürüstlük keçib. Bunun üçün sənə minnətdarıq, əziz Qaqa! Övladların Fədail, Alidə, İlkanə və səni sevənlərin adından səni bağrımıza basırıq, sinə Allahdan sağlam ömür arzulayırıq. Növbəti illərini ürəyindəki diləklərinlə yaşamaq nəsibin olsun.Şöhrət müəllimə atasının ağır xəstəliklə üz-üzə qaldığı anlarda qələmə aldığı “Getmə” rədifli şeiri, bibisi kimi mənim ona yazdığım ümid və təsəlli xarakterli “Qardaşım qızı”şeiri, atanın bu ağrıya cavab olaraq yazdığı “Heç hara getmirəm atam balası” şeiri yalnız üç poetik ruhun misralara düzüldüyü sözlər deyil, narahat insan qəlbinin, duyan könüllərin ən kövrək, ən çətin anlarının canlı şahididir. Kimə neyləmisən, a sudan durum? Deyirsən yeri dəlim, göyü uçurum ?! Dayan, bir az dayan, kəcavən qurum, Gözünün qurbanı, hara gedirsən? “Getmə ” şeirinin hər bəndinin “Getmə! “nidası ilə bitməsi sadəcə bir xahiş deyil, atasına sarılan bir övladın ürək ağrısıdır. Rövşən müəllimin sevgi dolu bir cavabı. Bir az da qeyrət, bir az da, ömür, Alt -üst qıfıllandım, zirehim dəmir. Sİz ha qoca deyin, ürəyim dəmir, Heç hara getmirəm, atam balası ! Şeirdə Şuşa, Laçın, Həkəri çayı kimi müqəddəs məkanların adını çəkməklə Şöhrət müəllimə atasının əzəmətini, vüqarını həmin torpaqların əzəməti və vüqarı ilə eyniləşdirir Bu dostu, sirdaşı, qardaş -bacını, Başın ucalığı, şahlıq tacını, O gözəl Şuşanı, gözəl Laçını, Kimə tapşırırsan, hara gedirsən ? Getmə! Şeirin sonunda: Rövşənin qızıyam, Şöhrətdi adım, Dilimin şəkəri, ağzımın dadı, Bir ömür bir yaxşı günün olmadı, A qolum, qanadım, hara gedirsən? Getmə ! – deyərək atasının şeir, sənət dünyasının söz aşiqi olan bir ziyalının, bir şairin, nasirin qızı olduğunu vurğulayır və bu adla fəxr edir, Rövşənin qızı olması ilə qürur duyur. Baxın, qarşınızda, çəmənzar mənim,. Bülbülün çəkdiyi ahu -zar mənim. Dalğalı bu dəniz, bu Xəzər mənim, Heç hara getmirəm, atam balası! Şöhrət balamın yazdığı “Getmə” rədifli şeirindəki misralar mənim daxili dünyamda sanki bir təlatüm yaratdı, Məni çox kövrəltdi. Ona mənəvi dayaq olmağı, bir ümid, bir təsəlli verməyi özümə borc bildim: Ata bir çinardır, övlad budağı, Sönməsin heç zaman evin çırağı. Gülüşün bəzəsin hər an dodağı, Solmasın gül üzün, qardaşım qızı!
Şöhrətin şeirindəki misralar, o misralardakı ataya olan dərin duyğulu övlad sevgisi məni həm qürurlandırdı, həm duyğulandırdı, həm kədərləndirdi: Sona bibin qurban, a Şöhrət qızım, Şeiriylə qəlbimə, dünyama dolan, Sənə arxa, dayaq olacaq atan, Göynətmə qəlbimi, qardaşım qızı! Ata sevgisiylə alışıb yanan övladın “Getmə” yalvarışı , şair -nasir Rövşən müəllimin “Heç hara getmirəm, atam balası” adlı məğrurluqla yazılmış cavabının yaranmasına səbəb oldu. Bu çətin günlərində Uca Tanrımdan sizə can sağlığı, tükənməz dözüm, polad kimi iradə dizinizə təpər, gözlərinizə nur diləyirəm. İnanıram ki, sizin iradəniz, dözümlü ürəyiniz, yaşayıb yaratmaq eşqiniz qarşınıza çıxan bu ağır sınağınıza da qalıb gələcək. Rövşən müəllim sizin bir arzunuz var idi, Bu qismətdi, bu taledi, bu bəxtdi, Bu gün mənim, sabah sənin nobatdı, Çox danışdın, ay ürəyim, gün batdı, Səksəninə, doxsanına, ya qismət! Və ya : Yetmişə, səksənə vergüllə düzün, Doxsana doqquz bir qoyub gedərik. Boylanın bir az da qabağa, dostlar,.. Çox sağ olun. Nə gözəl arzudur.Arzularınız çin , dualarınız qəbul , ümid qapılarınız üzünüzə daim açıq olsun. Ötən ömrümüzə əlvida demək Qalan ömrümüzü yüzə yetirmək Yetmişdən, səksəndən rahat ötüşmək Nə gözəl arzudur yüzdə görüşmək. Rövşən müəllim bir şair -nasir deyil, həm də övladlarnızın, nəvələrnizin baş tacı, sönməz ocağı”Məzun -78″ Gəncə ailəsinin sevimlisi və fəxrisiniz. Sizi qarşıdan gələn ad gününüz münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edirik. Evinin mənası, dadı, duzusan, Ata ocağının sönməz közüsən. Oğlunun, qızının bəxt ulduzusan, Qardaşım, ad günün mübarek olsun!
Sona deyər, yetmiş yaşa, yüz yaşa, Qalan ömrü sağlıq ilə vur başa. Uca adın layiqdir hər alqışa, Qardaşım, ad günün mübarek olsun ! Həmişə Rövşən müəllim Məzun -78 Gəncə qrupundan səsiniz, ününüz gəlsin. Bu gün qardaş bacılarınız sizə salama. gəlib. Şair, siz necə demişdiniz : İllər keçib, görünəni görmüşük. Sacımızı sığal -sığal hörmüşük. Dağdan, daşdan izimizi sormuşuq. Səksənə, doxsana ya qismət!…
Və ya. Əlim əldən üzülməmiş dur gedək, Arabacı, arabanı sür gedək, Muğan keçək, Araz aşaq, Kür gedək, Səksənə, doxsana, ya qismət. Bu şeirdən təsirlənən qrup yoldaşımız şair, publisist, 28 kitabın müəllifi, 1-ci Qarabağ müharibəsinin iştirakcısı polkovnik -leytenant Səməndər Nəsibli görək nə deyib. Rövşən , sənin dünya ilə nə dərdin. De, nə əkdin, nə becərdin, nə dərdin, Bu dünyada nə qazandın, nə dərdin. İndən belə payın coşa ya qismət. Rövşən müəllim! Mərdlik, qəhrəmanlıq, igidlik simvolu olan Şairimiz. Sizə dünyanın ən şirin neməti olan sağlığlı, mənalı, 100 -il ömür arzu edirik. Ailənizlə birlikdə uğurlarınız yol yoldaşınız olsun. Üzünüzdənki səmimiyyət, qəlbinizdəki sevinciniz heç vaxt sizi tərk etməsin. Evinizdən bərəkət, canınızda sağlamlıq, dilinizdə dualar, süfrənizdə bol nemət, qəlbinizdən mərhəmət , ürəyinizcə olan günlər nəsibiniz olsun Rövşən Atakişi oğlu ! Yetmiş yaşı haqlamısan çox şükür Səksəni keç, doxsan yaşa, ya qismət! Qələm sənin yol yoldaşın sirdaşın, Gedərsiniz qoşa-qoşa, ya qismət.
