USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
“H.Əliyev dedi: “Anar, indi çox şeyləri açıqlamaq olar. Gəlib nə qədər şikayət edirdilər, elə sizin özünüzün içindən, biri gəlirdi, deyirdi, bu pantürküstdür, biri deyirdi, bu Türkiyənin casusudur, biri deyirdi bunun babası sovet hökumətinin əleyhinə olub…”
“Həmişə öz vicdanıma arxalanmışam. Düşünməmişəm ki, bu mənə xeyir gətirəcək…” ANAR
Keçən il Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin yaranmasının 90 ili tamam oldu. Doxsan ilin 53 ilini ziyalılarımız o vaxt İttifaq adlanan Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin zaman-zaman sədri olublar. İxtissaca filosof olan Məmməd Kazım Ələkbərli, yazıçılar Seyfulla Şamilov, Səməd Vurğun, Rəsul Rza, Mirzə İbrahimov, Süleyman Rəhimov, Mehdi Hüseyn, İmran Qasımov və İsmayıl Şıxlı. Sonradan bu yazıçılardan ikisi -Məmmədkazım Ələkbərli və Seyfulla Şamilov 37-ci il qanlı repressiyanın qurbanı olacaqdılar.
Doxsan ilin 37-si Xalq yazıçısı Anarın qismətinə düşüb.
1987-cildə AYB-nin fövqəladə Qurultayı keçirildi və İsmayıl Şıxlı səhhətində yaranmış problemlərlə bağlı öz ərizəsiylə cəmi iki il işlədiyi AYB rəhbərliyindən istefa etdi.
ANS Şirkətlər qrupunun “El” jurnalında şef-redaktor olarkən İsmayıl Şıxlının oğlu Elçin Şıxlıdan götürdüyüm müsahibəni və o müsahibədə kiçik bir dialoqu xatırlayıram. Mən Elçin müəllimə sual verdim ki, nəyə görə İsmayıl müəllim cəmi iki il Yazıçılar Birliyinin sədri oldu? Elçin müəllim belə cavab verdi: “Atam sədr seçiləndən sonra çox vaxt evə qanıqara gəlirdi. Və bir gün dedi ki, istefa verəcəm. Anam dərhal dedi ki, ay İsmayıl, niyə istefa verirsən, qal işlə də… Atam anama qayıtdı ki, istəyirsən ürəyim partlasın, ölüm?”
İsmayıl Şıxlı öz yerinə Anar müəllimin namizədliyini təklif etdi.Və səs çoxluğuyla Anar Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə sədr seçildi. 37 il. Bu da bir igidin ömrüdür. Təsadüfdirmi? 37 rəqəmi sanki Anar müəllimin bu illərdə yaşadığı, çəkdiyi ağrı-acılardır həm də. Bu illərdə haqsız “hücumlara” çox məruz qalsa da, ancaq öz təmkiniylə, iradəsiylə güclü olduğunu göstərib, Yazıçılar Birliyini qoruyub saxlayıb.
Yazıçı olmağın acısı şirinindən çoxdur. Yazıçılıq o vaxt daha əzablı olur ki, milli dəyərləri, Ağrı Yaddaşını daim ürəyinin başında gəzdirəsən. Anar müəllimin ürəyində, genində olan o Ağrı Yaddaşı yazdığı bütün əsərlərinə hopub. Alman filosofu Nitşe deyirdi ki, “Qanını qanıma batır yaz, görəcəksən ki, qan ruhdur.” Anar müəllimin hər bir əsəri onun öz ruhudur, canıdır. Professor Nizaməddin Şəmsizadə isə deyir ki, “Anar müəllimin bütün əsərləri qədim və ulu türkün qan yaddaşından süzülüb gəlir…” Ruhu şad olsun!
Mən Anar müəllimin yaradıcılığı haqqında danışmaq istəmirəm, çünki ən böyük söz adamları Anar müəllimin əsərləri haqqında yazıblar, təhlil ediblər, bu gün də yazırlar və heç şübhəsiz ki, yazıçının ruhu, canı əvəzi olan əsərləri gələcək nəsillər üçün də tədqiqat materialları olacaqdır. Anarın əsərləri müxtəlif dillərə tərcümə olunub, filmlər çəkilib.
Mən kinoşünas Ayaz Salayevlə söhbətimi və Anarın “Mən, sən, o və telefon” əsərini xatırlayıram. Ayaz müəllim deyirdi ki, dünya şöhrətli rejissor Nora Efronun çəkdiyi və baş rolda məşhur Hollivud kino ulduzu Tom Henskin oynadığı “Sizə məktub var” (You ve Got mail) filminin ssenarisi Anarın “Mən, sən, o və telefon” əsəri əsasında qurulub. Ayaz Salayevin bu fikrə gəlməsinə bir səbəb də o vaxt hekayənin Amerikada çap olunmasıdır. Əslində bu həqiqətdir, çünki Anar müəllimin o hekayəsinə qədər dünya dünya kinosunda bu mövzuda film çəkilməmişdi. Bizdə də, daha doğrusu, Türkiyədə Anarın bu hekayəsi əsasında film çəkildi, amma çox gec. Film 2009-cu ildə İctimai televiziyada verildi.
Anar hələ çox gənc ikən Moskvada Ali ssenari kursunda oxuyanda böyük Mirzə Cəlil yanğısıyla “Anlamaq dərdi”essesini yazdı. Bu esse o zaman çox məşhur olan və dünya arenasına çıxan “Drujba narodov” jurnalında dərc olundu. Esse çox böyük maraqla qarşılanmışdı. O zaman çoxları heyrətə gəldi: totalitar bir rejimdə bu cür milli ruhlu bir esse yazmaq hər yazıçının cəsarəti deyildi. Düşünürəm və heç şübhəsiz ki, əgər Anar müəllim də Çingiz Aytmatov kimi, fransız yazıçısı Lui Araqonun da dəyər verdiyi eşq haqqında bir hekayə yazsaydı və bu hekayə o vaxt çox dillərə tərcümə olunsaydı, Anar müəllim indi tanındığından daha çox tanınardı. Ancaq Anar müəllim milli dəyərləri daha üstün tutdu və məhz buna görə də sonradan başı “çox ağrıyacaqdı”. Qəribə də olsa, sovet rejimi tərəfindən yox, özümüzünkülər tərəfindən.
Esse jurnalda çıxandan sonra jurnalın redaksiya heyətinin üzvü olan Çingiz Aytmatov yazırdı: ”Anar ilk dəfə olaraq müasir səviyyədə rus və ümumittifaq oxucusunu Azərbaycan klassikinin yaradıcılığı və çətin taleyi ilə tanış edirdi…” Həmin essedən bir abzas: “Cəlil Məmmədquluzadə rus xalqını sevirdi, amma rus imperiyasının təbəəsi kimi yox…” (Anar “Anlamaq dərdi”) “Anlamaq dərdi” Anar üçün bu dərdi milli dərd kimi yaşamaqdır həm də. Necə ki, keçən əsrdə bu dərdi Mirzə Cəlil yaşayırdı. Xalqı üçün yaşayırdı o dərdi. Anar müəllim Anlamaq dərdi”ndə məhz bunu göstərmək istəyir: ey xalq, sənin yolunda nə qədər başı bəlalar çəkib Mirzə Cəlilin. Nadanlar üçün isə anlamaq dərdi çox çətin işdir…
Hərdən düşünürəm, indi söz deməyə nə var ki? Sovet senzurasının güclü olduğu bir vaxtda dünya miqyaslı sovet jurnalında cəsarətli söz yazmaq, söz deyə bilmək asan məsələ deyildi. Hər sətirdə, hər misrada millətçi axtarırdılar. Halbuki Anarın ilk hekayəsi çıxan kimi Mosvadan deyil, özümüzünkülər tərəfindən yuxarıya danoslar yazılmağa başladı. Təəccüblənmirəm. Çünki 37-ci ildə də beləydi. Yazıçı Manaf Süleymanovun dediyi kimi, “o vaxt ziyalılar özləri bir-birlərini tutdururdular”.
Anar müəllimə qarşı “hücumlar”ədəbiyyata gəldiyi vaxtdan, elə ilk qələm təcrübələrindən başladı. Yazıçının dedikləri: “İlk hekayəm çıxan kimi komsomol mətbuatında yazdılar. İlk gündən təzyiqlə qarşılaşdım. Həmişə öz vicdanıma arxalanmışam. Düşünməmişəm ki, bu, mənə xeyir gətirəcək. “Şəhərin yay günləri” əsərimin üstündə “qara buludlar” əsəndə Azad Şərifov köməyimə çatdı, Heydər Əliyevə məlumat verdi, o da gəlib baxdı, bəyəndi. Az sonra “Ağ liman”ı yazanda dedilər ki, Anar tənha qadınlar haqqında yazır. Yəni ictimai rəy yaradırdılar cəmiyyətdə. Amma sonra bu əsərə mükafat verildi.”
Və həmin mükafatı Anara Heydər Əliyev şəxsən özü təqdim etdi.
Sonradan 1997-ci il oktyabrın 30-da Azərbaycan Yazıçılarının X qurultayında H.Əliyev Anara müraciətlə dedi: “Anar, indi çox şeyləri açıqlamaq olar. Gəlib nə qədər şikayət edirdilər, elə sizin özünüzün içindən, biri gəlirdi, deyirdi, bu pantürküstdür, biri deyirdi, Türkiyənin casusudur, biri deyirdi, İranın casusudur, biri deyirdi, bunun babası sovet hökumətinin əleyhinə olub, özü də sovet hökumətinin əleyhinə gedir. Mənə gəlib deyəndə ki, “Şəhərin yay günləri” bizim quruluşun əleyhinədir, gəldim baxdım, çox da təriflədim, mükafat da verdim…”
Anar müəllimin sonradan yazdığı “Otel otağı” əsərində bir epizod düşür yadıma: əvvəcə əsərin qəhrəmanına qarşı çıxanlar, onu “pantürküst”, “casus”, məmmədəminçi adlandıranlar sonradan Ankarada Məmməd Əmin Rəsulzadənin məzarı önündə “göz yaşı” axıdacaqdılar… Və rəhmətlik Manaf Süleymanovun 25 il əvvəl dediyi “yazıçılar özləri bir-birlərini tutdururdular” sözlərini bu günə qədər unuda bilmirəm. Allah Heydər Əliyevə də qəni-qəni rəhmət eləsin! Sənətə, sözə, yazıçıya dəyər verən Dövlət başçısı, böyük şəxsiyyət idi!
Bəli. Anar tarixdir və ədəbiyyata gəldiyi ilk gündən sözünü deyə bilib. Anar müəllim hələ sağlığında Sözlə özünə abidə ucalda bilib. Bu danılmazdır!
Mən Anar müəllimin film qəhrəmanları ilə söhbət etdikcə bunun bir daha şahidi oluram, Anarı yenidən tanıyıram, yenidən kəşf edirəm. Onları dinlədikcə söz tapa bilmirəm… Rasim Balayev: “Anar bu gün Azərbaycan ədəbiyyatında, Azərbaycan incəsənətində bir imicdir, bir möhürdür.” Fəxrəddin Manafov: “Anar toxunulmazdır! Onun qədrini bilməliyik!” Mehriban Zəki: “Anar fenomendir. Anarı qorumaq bizim boynumuzun borcudur!” “Təhminə və Zaur” əsərini tamaşaya qoyan rejissor Mərahim Fərzəlibəyov: “Anar müəllim böyük şəxsiyyətdir, yazıçıdır, ictimai xadimdir, dramaturqdur, rejissordur, ssenaristdir, nəinki Azərbaycanın, bütün türk dünyasının fəxridir. Anar müəllim bu gün Yazıçılar Birliyi kimi təşkilata rəhbərlik edir. Yazıçılara ev verir, mükafatlar verir, onların yaradıcılığı üçün imkanlar yaradır. Anardan sonra kim gəlsə, sıfırdan başlayacaq. Ümumiyyətlə, bu yazıçılar çox mürəkkəb insanlardı. Onları başa düşməkdən ötrü bir on il də gedəcək. Bəzilərinə asan gəlir, amma oranı idarə eləmək asan deyil. Dövlət də bunu bilir. Allah Anar müəllimə cansağlığı versin. Nə qədər o orda oturubsa, deməli Yazıçılar Birliyi etibarlı əllərdədir! Yaxşı yazıçılara Anar müəllimin qapısı həmişə açıqdır. Onlara kömək edir. Və Anar müəllim heç vaxt qələmi omayan yazıçıya yol açmır.”
Sonuncu cümləyə diqqət edi: Anar müəllim heç vaxt qələmi omayan yazıçıya yol açmır. Bu həqiqətən belədir və mən şəxsən bunun şahidiyəm. Anar müəllim istedadlı yazıçılara həmişə dəyər verir, onlara yol açır, dəvət edir, söhbət edir. Lap o yazıçı Anar müəllimin əleyhinə getsə də, palaz-palaz yazılar yazsa da, yenə ona kömək edir. Faktlar çoxdur. və mən bunları sadalamaq istəmirəm. Yenə Rasim Balayevdən misal çəkəcəm “Çalışırlar ki, öldürələr. Amma maşallah, səbrli adamdı. Mən oxuyuram, onun yerinə əsəbləşirəm. Şəxsən mən dözmərəm.” Çünki Anar müəllimin Ağrı Yaddaşında qüdrətli bir gen dayanır. Anar müəllimin babası, yəni Rəsul Rzanın atası Rza kişi təkcə Göyçayda deyil, bütün Şirvan bölgəsində dövrünün sayılıb-seçilən hörmətli şəxslərindən olub. Rəsul müəllimin baba tərəfi məşhur Məmmədxanlılar nəslindəndir. Soy adları ulu babası, o vaxt Göyçay qəzasında Çiyni və bir sıra kəndlərin mülkədarı olmuş Məmmədxan Məmmədyar oğlu ilə baglıdır. Bayat boyundan, Şahsevən tayfasından olan və XIX əsrin ortalarında yaşayan Məmmədxan kişi çox millətsevər, vətənpərvər bir kişi olub. Məmmədxanın nəticəsi, Rəsul Rzanın babası İbrahim də dövrünün tanınmış savadlı insanlarından olub. O vaxt Göyçayda həm mirzəlik edər, eyni zamanda ticarətlə məşğul olaraq ailəsini dolandırırmış. Anar müəllimin ulu babası Məmmədxan kişinin haqsızlıqlara dözümü yoxuydu. Bir gün bölgədə olan rus əsgərlərinin özbaşınalığına etiraz edir, buna görə də onu həbs edərək zindana atırlar. Zindanda isə Məmmədxan kişini zəhərləyərək öldürürlər. Anar müəllim “Əsrim, əslim, nəslim” adlı romanında “Məmmədxanlılar” bölümündə yazır:
“Bir gün Məmmədxanın yanına qonşu kənddən çapar gəlir. Xanın ayağına yıxılır. -Başına dönüm, xan-deyir. Bizə kömək elə. Kəndimizə urus soldatı gəlib. Yerləşdirdik. Əppəklərini, çaylarını verdik. İndi də yapışıblar ki, bizə qadın verin, gəlinlərinizi, qızlarınızı gətirin. Umudumuz bir sənədir. Bizi bu rüsvayçılıqdan ancaq sən qurtara bilərsən. Məmmədxan bir qədər fikrə gedir. Sonra çapara deyir ki, get de ki, bu saat gətirəcəyik. Çapar kor-peşiman qayıdır. Məmmədxan oğlanlarına əmr edir ki, atlanın. Yeddi oğul (Məmmədxanın yeddi oğlu və bir qızı olub-A.) atalarıyla birlikdə silahlanıb həmin kəndə gəlirlər. Deyilənə görə, soldatlardan bir nəfər də varsa, qaçıb qurtara bilmir. Hamısını qəlıncdan keçirirlər. Bu hadisədən sonra rus generalı Məmmədxanı tutub gətirən adama böyük ənam vəd edir. Vaxt keçir, Məmmədxanı tutmaq ruslara nəsib olmur. Günlərin bir günü Məmmədxanı Şamaxıda Mahmud ağa qonaq çağırır. Bundan xəbər tutan ruslar evi əhatəyə alıb Məmmədxanı ələ keçirirlər. Bir neçə gündən sonra ölüm xəbəri gəlir. Onu qazamatda zəhərləyib öldürürlər. Bu hadisədən sonra oğulları hərəsi bir tərəfə qaçır. Təkcə böyük oğlu Mahmud ağa vətəndə qalır. Məmmədxanın kəndlərini isə müsadirə edib Təbətəbaiyə verirlər…”
Çox acı faktlardır və zamanında rus imperiyasının əmr qulları bu xalqın ən dəyərli, qoçaq oğullarını məhv edib sıradan çıxarıblar. Qalanları isə müxtəlif ölkələrə dağılıblar.
Mən Anar müəllimin babaları haqqında əbəs yerə misal çəkmədim. Bunlar Anar müəllimin həmin babalarıdır ki, onlar haqqında yuxarıya-həm KQB-yə, həm də MK-ya danoslar gedirdi, deyirdilər ki, quruluşun əleyhinə olublar, özü də elədir və bunu dahi şəxsiyyət H.Əliyev 1997-ci ildə yazıçıların qurultayında söyləyəcəkdi.
Bu kişilər qoçaq, qeyrətli kişilər olublar. “Bizə qadın verin, qızlarınızı, gəlinlərinizi gətirin”-deyən urus soldatlarına və zabitlərinə qarşı bütün obanın namusuna görə vuruşublar. Və Heydər Əliyev də bunu yaxşı bilirdi.
Anar müəllim həm ata, həm də ana tərəfdən belə şərəfli bir nəslin ziyalı övladıdır . Rəsul Rza və Nigar Rəfibəyliyə qarşı sovet dönəmində olan təzyiqləri, “hücumları” o insanların həyatlarını araşdıranlar yaxşı bilirlər. Nigar xanım əsl mübarizə simvoludur! Rəfbəylilər nəslində iki xanımdan biriydi ki, soyadını sonacan dəyişmədi. Baxmayaraq ki, o vaxt Nigar xanım və Rəfibəylilər çox təzyiqlərə məruz qaldılar, Nigar xanım əyilmədi, sınmadı. Sonacan öz kübarlığını qoruyub saxladı. Nəsilsə pərən-pərən düşdü.
Nigar xanımın Türkiyədə yaşayan dost-doğma qardaşı Kamil bəylə illər sonra görüşü də çox təsirlidir…
Nigar xanım da, Rəsul Rza da babaları kimi, hələ sovet dövründə haqsızlıqlara qarşı sözünü cəsarətlə deyirdilər. Onların mübariz ruhuna Salam olsun! Ata və anasından Anar müəllimə keçən çox genetik yaddaşlar var, biri də məhz mübariz, cəsarətli olması, öz sözünü deyə bilməsidir.
1989-cu ildə Moskvada mərkəzi tribunada cəsarətlə çıxış etdi, ermənilərin soydaşlarımızı yurd-yuvalarından zorla çıxartdığını deyərkən Qorbaçov yazıçının sözünü yarıda kəsmiş və imkan verməmişdi ki, sözünü tamamlasın. Yadımdadır ki, milyonlarla tamaşaçı kimi mən də bunu televiziyadan həyəcanla izləyirdim. Mən bunu təkrar yazıram ki, o illərdə və daha sonra doğulanlar bunu unutmasınlar! Asan deyildi ermənilərin və ermənixislətlilərin, “keqebeşniklərin” qaynaşdığı bir zalda tribunaya qalxıb o sözləri söyləmək… Anar tarixdir!
Kafka deyirdi ki, “mənim yalnızlığım insanlarla doludur.” Və heç şübhəsiz ki, yaşadığı bu 87 ildə Anar Rəsul oğlu da öz həyatında çox acılar yaşadı, ata-babaları kimi heç vaxt təmkini itirmədi. Yazıçılar Birliyini bu günəcən qoruyub saxladı.
Anar müəllim elə bir vaxtda Yazıçılar Birliyinə sədr seçildi ki, artıq nəhəng sovetlər ittifaqı dağılmaq üzrəydi və hər sahədə olduğu kimi ədəbiyyatımızın da başının üstünü qara buludlar almağa başlayırdı. Söz azadlığından istifadə edən, senzuranın artıq tarixə çevrildiyi bir dövrdə bəzi söz qəhrəmanları meydanı boş görüb irəli atılırdılar. Və təəssüf ki, həmin dövrdə Azərbaycan Yazıçılar Birliyini parçalamaq istəyən qüvvələr də vardı…
Üstəlik, öz doğma ocaqlarından günahsız yerə didərgin düşmüş minlərlə evsiz-eşiksiz insanların Bakıya axını. Onların bir çoxunun özlərinə ümid yeri, sandığı AYB-yə üz tutmaları və s. Belə bir zamanda Yazıçılar Birliyinin rəhbəri olmaq çox çətin və məsuliyyətli bir iş idi. Aradan illər keçsə də, biz Anar müəllimin bu xalq üçün, ədəbiyyatımız üçün etdiklərini heç zaman unuda bilmərik!
Bu gün də, bəli, məhz bu gün Azərbaycan Yazıçılar Birliyi nə qədər mənəvi hücumlara məruz qalsa da, yaşayır, öz fəaliyyətini davam etdirir. Bu gün fəxrlə deyə bilərik ki, AYB-nin sükanı etibarlı əllərdədir!
Doxsan il. Kimlər gəldi, kimlər getdi?
Hər dəfə üçüncü mərtəbəyə qalxanda repressiya qurbanları haqqında “Gedənlər” adlı xatirə lövhəsinin qarşısında dayanıb 37 –ci il repressiya qurbanlarını ehtiramla anır və vaxtilə Yazıçılar İttifaqının ilk sədrləri olmuş Məmmədkazım Ələkbərli və Seyfulla Şamilova rəhmət oxuyuram. Çox möhtəşəm monumental əsərdir! Və qeyd edim ki, bu əsəri repressiya qurbanı yazıçı Seyfulla Şamilovun oğlu rəssam heykəltəraş Elcan Şamilov işləyib. Çox təəssüf ki, onun da ömür yolu yarıda qırıldı, cavankən dünyasını dəyişdi. Gedənlərə min rəhmət, qalanlara Salam olsun!
Bu yaxınlarda Natəvan klubunda bir tədbirdə Anar müəllimi seyr edir və düşünürdüm: Dünya bir də bu cür əzəmətli duruşun, bu cür nurlu simanın və məhz bu görüşün şahidi olacaqmı?
Min illərin sərhədini mən aşacam, Yaşamışam, yaşayıram, yaşayacam! (Anar. “Yaşamaq haqqı”)
Əziz Anar müəllim! Siz yaşamağa ən layiqli insanlardansınız!
Martın 14-ü Xalq yazıçısı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) sədri Anarın doğum günüdür.
Anar Rzayev 1938-ci il martın 14-də Bakıda şairlər ailəsində anadan olub.
Anarın atası şair Rəsul Rza, anası şairə Nigar Rəfibəylidir. Anar eyni zamanda Azərbaycanın məşhur ictimai və dövlət xadimi, Azərbaycan Demokratik Respublikasının ilk səhiyyə naziri və Gəncə şəhərinin general-qubernatoru olan Xudadat bəy Rəfibəylinin nəvəsidir.
Anar 1945-ci ildə 10 illik musiqi məktəbinə (indiki Bülbül adına məktəb) daxil olub və 1955-ci ildə həmin məktəbi gümüş medalla bitirib.
1991-ci ilin martında Yazıçıların IX Qurultayında Anar Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri seçilib.
1991-ci ildə müstəqil Azərbaycanın Milli Məclisinin ilk iclasını açmaq Anara həvalə olunub.
O, 1995-ci və 2000-ci illərdə Milli Məclisin deputatı olub.
Anar bir sıra dövlət və beynəlxalq mükafatların sahibidir. 1998-ci il martın 14-də Azərbaycan Prezidenti Anarı 60 yaşı münasibətilə ölkəmizin ən yüksək mükafatı, İstiqlal ordeni ilə təltif edib. Azərbaycanın Əməkdar incəsənət xadimi (1976), Dövlət mükafatı laureatı (1980), Azərbaycanın Xalq yazıçısıdır (1998).
Anar yaradıcılıq fəaliyyətinə yeniyetməlik yaşlarından başlayıb. 1960-cı ildə “Azərbaycan” jurnalının dekabr nömrəsində çap olunmuş “Keçən ilin son gecəsi” və “Bayram həsrətində” ilk mətbu hekayələridir.
Onun müxtəlif ölkələrdə nəşr olunan kitablarının ümumi sayı 50-dən artıqdır.
“Ağ liman”, “Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi”, “Əlaqə”, “Dantenin yubileyi”, “Dədə Qorqud” əsərləri müxtəlif dillərdə çap olunub.
Azərbaycanın bütün teatrlarında Anarın pyesləri tamaşaya qoyulub. Rusiyanın “Mosfilm” kinostudiyasında “Mən, sən, o və telefon” hekayəsinin motivləri üzrə “Hər axşam 11-də” bədii filmi çəkilib.
Anar 11 bədii filmin (“Torpaq. Dəniz. Od. Səma”, “Gün keçdi”, “Dədə Qoqud”- ilk iki hissəli Azərbaycan filmi, “Dantenin yubileyi”, “Üzeyir ömrü”, “Ötən ilin son gecəsi”, “Qəm pəncərəsi”, “İmtahan”, “Əlaqə”, “Təhminə”, “Otel otağı”), bir neçə sənədli və televiziya filminin (“Dəniz”, “Qobustan”, “Daş saatın səsi”, “Qədim Gəncə-Yeni Gəncə”, “Bu-Səttar Bəhlulzadədir”, “Bu-Javaddır”, “Dindirir əsr bizi”, “Evləri köndələn yar”) ssenari müəllifidir. “Dantenin yubileyi” filminin habelə iki hissəli “Üzeyir ömrü”, və “Qəm pəncərəsi” filmlərinin quruluşçu rejissoru Anar özüdür.
Anarın şeirlərinə bəstəkarlardan E.Sabitoğlu, X.Mirzəzadə, Cavanşir Quliyev mahnılar bəstələyib.
O, 2014-cü ildə Türkiyənin Əskişəhər şəhərində keçirilən VI Türk Dünyası Ədəbiyyat Dərgiləri Konqresinin qərarı ilə Türkdilli Ölkələrin Yazarlar Birliyinin ilk başqanı seçilib.
Qeyd edək ki, yazıçı 26 oktyabr 2022-ci ildə AYB-nin 13-cü Qurultayında yenidən sədr seçilib.
Anar müəllim,
Sizi təbrik edirik. Sizə uzun ömür, cansağlığı və işlərinizdə müvəffəqiyyətlər arzulayırıq!
Xalq yazıçısı Anara “Türk Dünyası Ədəbiyyat Ödülü” təqdim edildi
Dekabrın 20-də Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində, Türk Dövlətləri Təşkilatı və Türk Dil Qurumunun işbirliyi ilə, “Dildə, fikirdə, işdə birlik” devizi altında növbəti “Türk Dünyası Ədəbiyyat Ödülləri”nin təqdimat mərasimi keçirilib.
Türk Dövlətləri Təşkilatı Ağsaqqallar Şurasının sədri Binəli Yıldırımın rəhbərliyi ilə gerçekləşən mərasimdə Türkiyənin Mədəniyyət ve Turizm nazirinin müavini Sərdar Çam, Atatürk Mədəniyyət, Dil və Tarix Yüksək Qurumu rəhbəri Dərya Örs, Türk Dil Qurumu rəhbəri Osman Mert, müavini Harun Şahin, eləcə də Türk Tarix Qurumu rəhbəri Yüksəl Özgən, Atatürk Mədəniyyət Mərkəzi sədri Zəki Ərarslan, Atatürk Araşdırma Mərkəzi sədri Əhməd Qılınc və başqa rəsmi şəxslər, Türkiyə elmi və mədəni ictimaiyyətinin tanınmış nümayəndələri, alim və ədiblər iştırak ediblər. Mərasim Ankara Musiqi və İncəsənət Universitetinin “Türk dünyası musiqiləri topluluğu konserti” ilə başlayıb. Daha sonra, Binəli Yıldırım, Dərya Örs və Osman Mert çıxış ediblər. Rəsmi hissədən sonra ödüllərin verilməsi mərasimi keçirilib. İlk mükafat Binəli Yıldırım tərəfindən Azərbaycanın Xalq yazıçısı Anara təqdim edilib. Daha sonra Qazaxıstandan Dauren Kuatov, Özbəkistandan Nazar Eşankulov, Türkmənistandan Dövlətgəldi Annamıradov, Şimali Kipr Türk Respublikasından Osman Güvənirə mükafatlar təqdim olunub.
Tədbirdən sonra qonaqların şərəfinə ziyarət verilib.
23 dekabr 2024-cü il tarixində Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin “Natəvan” Klubunda “Mirzə İbrahimovun irsinin qorunması və təbliği” Fondunun layihəsi olan Mirzə İbrahimov adına I Beynəlxalq Gənclər Müsabiqəsi qaliblərinin mükafatlandırılma mərasimi təşkil olunub. Tədbiri giriş sözü ilə açan Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin birinci katibi, “Mirzə İbrahimovun irsinin qorunması və təbliği” Fondunun Himayəçilik Şurasının sədri. Xalq yazıçısı Çinqiz Abdullayev görkəmli ədib, dövlət və ictimai xadim, Dövlət mükafatı laureatı, Beynəlxalq Nehru mükafatının laureatı, akademik, Azərbaycanın Xalq yazıçısı Mirzə İbrahimovun yaradıcılığından, onun Azərbaycan mədəniyyətinə və ədəbiyyatına verdiyi əvəzsiz töhfələrindən söhbət açıb. Qeyd edib ki, Mirzə İbrahimov yeni dövr Azərbaycan ədəbi-bədii və ictimai-siyasi fikrinin görkəmli nümayəndələrindən biridir. Onun kimi şəxsiyyətlərin xalqın mənən oyanmasında xüsusi rolunu diqqətə çatdıran Ç. Abdullayev yazıçının elmi-nəzəri və bədii irsinin öyrənilməsinin vacib məsələ olduğunu da vurğulayıb. Müsabiqənin münsiflər heyətinin sədri Xalq yazıçısı Elmira Axundova Fondun ilk layihələrindən olan Mirzə İbrahimov adına I Beynəlxalq Gənclər Müsabiqəsinin əhəmiyyətindən danışıb. E.Axundova qeyd edib ki, müsabiqədə Azərbaycanla yanaşı, Rusiya Federasiyası, Özbəkistan, Türkiyədən olan müəlliflər iştirak ediblər və təqdim olunan işlər Mirzə İbrahimovun həyat və yaradıcılığında baş vermiş əlamətdar hadisənin araşdırılmasına həsr olunaraq Xalq yazıçısının tanınmış “Gələcək gün” romanının adı ilə uzlaşan baxış bucağını əks etdirir. E.Axundova bildirib ki, görkəmli yazıçı, ədəbiyyatşünas, ədəbi tənqidçilərdən ibarət münsiflər heyəti işlərin dəyərləndirməsi və seçimi zamanı bədii dəyər, üslub vahidliyi, ideya kreativliyi, bilik səviyyəsi kimi meyarları əsas götürərək qaliblərlə bağlı yekdil qərar verib. Daha sonra qaliblərin adları açıqlanıb. “Ən yaxşı elmi-tədqiqat işi” nominasiyası üzrə Pərvanə Məmmədlinin “Mirzə İbrahimov yaradıcılığında xalqın taleyüklü məsələləri”, Nigar Yahyazadənin “Mirzə İbrahimov yaradıcılığı tədqiqatlarda” işləri müvafiq olaraq I, II yerlərə, həvəsləndirici mükafat olaraq III yerə isə Məlihə Əzizpur Özturhanın “Mirzə İbrahimovun İran ədəbi mühitlərindəki yeri” adlı işi layiq görülüb. “Ən yaxşı ssenari” üzrə Eldəniz Məmmədov (Özbəkistan) “Şuşada əhvalat”, Sanjar Murodşayoxovun “Ana”, Karina Aseinovanın “Çobanın sevgisi” ssenariləri müvafiq olaraq I, II və III yerlərə, həvəsləndirici mükafatlar isə Lamiyə Məmmədovanın “Oğru”, Baxrom Musurmanovun “Qübbə” ssenarilərinə təqdim edilib. “Ən yaxşı esse” üzrə Orxan İsayevin “Cənub küləyi” yeni yazı üslubu və ideya kreativliyinə görə Fondun “Qran Pri”sinə layiq görülüb. Bundan əlavə, Racu Gözəlov (Şıxlı) “Bir kərə yüksələn bayraq, bir daha enməz!”, Kəmalə Nəcəfova “Pıçıltı ilə qışqıran ədib”, Sara Əliyeva isə “Gələcək gün” esseləri ilə müvafiq olaraq I, II və III yerdə qərarlaşıblar. Sonuncu, “Ən yaxşı ədəbi-bədii əsər” nominasiyasında Əsmər Əhmədovanın “Ümid” hekayəsi qalib olub. Qaliblərinin işləri “Gələcək Gün” adlı beynəlxalq elmi- nəzəri jurnalın xüsusi buraxılışında nəşr olunub. Fotolar:
Bu gün Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin, Respublika Qadınlar və Dünya Türk Qadınları Cəmiyyətinin üzvü, şairə-publisist Güləmail Murad ın ad günüdür. TƏBRİK EDİRİK! SİZƏ MÖHKƏM CAN VƏ YARADICILIQ FƏALİYYƏTİNİZDƏ UĞURLAR ARZU EDİRİK!
GÜLƏMAİL MURAD (İsayeva Güləmayıl Novruzəli qızı) şairə-publisist
1950-ci ildə Qazax rayonunun (indiki Ağstafa) Sadıqlı kəndində dünyaya göz açıb. Böyük Kəsik kənd məktəbini 1968-ci ildə fərqlənmə attestatı ilə bitirib və həmin ildə Neft-Kimya İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin) neft-mədən fakultəsinə daxil olub. Nümunəvi tələbə kimi Tələbə Elmi Cəmiyyətinə üzv seçilib. Bədii yaradıcılığa orta məktəb illərindən başlasa da, ilk mətbu şeiri 1969-cu ilin sonlarında Neft-Kimya İnstitutunun “Neft kadrı uğrunda” qəzetində dərc edilib. İlk elmi məqaləsi də həmin qəzetdə dərc olunub. O məqaləyə görə mükafata layiq görülüb. İlk qonararı da ordan alıb. 1973-cü ildə ali təhsilini tamamlayıb və əmək fəaliyyətinə başlayıb. Ali dərəcəli mühəndis-müəllimdir. Uzun müddət Gürcüstan Respublikası Qardabani rayonunun 47N-li SPTU-də öz ixtisası üzrə işləyib (1974-1991). Sonra Bakıya köçüb və müxtəlif elmi müəssisələrdə Ali dərəcəli mühəndis-müəllim kimi fəaliyyət göstərib. Və Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti nəzdindəki Neft-Energetika Kollecində ixtisas fənnindən dərs demişdir. Güləmail Murad ədəbi ictimaiyyətin maraqla qarşıladığı “Güldüm göynəyə-göynəyə” (2002), “Sənli-sənsiz” (2006), “Gecələr ulduzlar üstümə tökülür” (2007), “Qarabağ harayı” (2009), “Anasızlıq fəryadı” (2010), “Qələmim əlimdə lələkdən idi” (2010), “Yazmadıqlarım qapımı döyür” (2012), “Vətən sağ olsun!” (2012), “Balaca müdrik” (2013), “Dağlarda şəhid səsi” (2014), “Günəş qürub edəndə” (2015), “Bir damla yaş” (2016), “Ruhumun qanadları” (2016), “Qayıdış” (2017), “Aprel döyüşləri” (2018), “Yaddaşlardan gələn səslər” (2018), “Qəhrəmanlıq yüksəkliyi” (2018), “Aprel döyüşləri” – trilogiya (2018), “Günnüt zəfəri“ (2019), “Canını vətənə sərhəd elədi…” (2019), “Zəka çırağı” (2019), “Mən bulud gözlü, sən yağış “ (hayku və vakalar, 2019), “Döyüş yolları” (2020), “”Akula” ləqəbli kəşfiyyatçı” (2021), “Tovuz döyüşləri” (2021), “Zəfərnamə” (2021), “Vətən uğrunda” (2021),” Boyevıye doroqi” (2022), “Qürur dastanı”(2022), “Nuru Paşa dastanı” (2022), “Cənnətim Şuşa” (2022), “Kadirlidə 4 gün” (2022), “Dədə Anar dastanı” (2023), “Sən Azərbaycansan”, ”Ağdam kəndi-Qəhrəmanlar diyarı” (2023), “Teymurun səsi” (2023) və “Beş ulduz” kitablarının müəllifidir. Şeirləri bir neçə xarici dilə tərcümə edilib və kitab şəkilində çap olunub. “Qarabağ fəryadı” (türkcə, 2010), “Sevgi dastanı”(fransızca, 2013), “Dostluq körpüsü” (ingiliscə və ərəbcə), 2013) və “Döyüş yolları” rus dilində, 2022), “Nuru Paşa dastanı” dörd dilə tərcümə edilb,2023)”, həmçinin”Sən Azərbaycansan” kitabı da 4 dilə, “Kadirlidə 4 gün kitabı Özbək dilinə tərcümə edilib… Sözlərinə mahnılar, hərbi marşlar bəstələnib. Ən böyük uğurlarından biri hayku və vakalardan ibarət “Mən – bulud gözlü, sən – yağış” kitabıdır. Azərbaycan ədəbiyyatında ilk xanım yazardır ki, yapon janrı olan haykuda – 3 misra və 17 hecada on bəndlik şeirdə söylənə biləcək sözünü deyə bilir. Vakaları, tankaları da eynilə… Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin, Respublika Qadınlar və Dünya Türk Qadınları Cəmiyyətinin üzvüdür. Dünya Azərbaycanlılarının Mədəniyyət Mərkəzinin İdarə Heyətinə üzv və həmin Mərkəzin Qadınlar Şurasına sədr müavini seçilib ( 2007). Avrasiya Sanat Kültür Edebiyat ve Bilim Federasyonunun, Qazaxıstan-Azərbaycan Dostluq Cəmiyyətinin üzvüdür. İran İslam Respublikası Beynəlxalq şeir festivalının laureatı olub. Fəxri diplom və ödüllərlə təltif olunub. 2006-cı ildə “Sənli-sənsiz” şeir kitabı “İlin lirika kitabı” fəxri diplomuna, “Oskar-Ozan” Mükafatı Fəxri Diplomuna (2009), Eskişehir Şairlər Dərnəyinin “Onur Belgesi” diplomuna (2010), “Dostluq körpüsü” kitabına görə Misir Mədəniyyət Mərkəzi tərəfindən Fəxri fərmana (2010) və Təşəkkürnaməyə (2012), Gürcüstanın Qardabani şəhər 3 saylı məktəbinin Fəxri fərmanına (2011) və Ağstafa rayon Mədəniyyət və Turizm şöbəsinin Fəxri Fərmanına (2012) layiq görülüb. 17 oktyabr 2012-ci ildə Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 93-cü ildönümünə həsr olunmuş müsabiqənin ədəbiyyat nominasiyası üzrə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Eldar Harun oğlu Məmmədovun xatirəsinə yazılmış «Qəhrəmanlıq dərsi” hekayəsi 2-ci yeri tutub, Güləmail Murad mükafat və Fəxri Diplomla təltif edilib. Vətənpərvər şeir müsabiqəsinin qalibi, ADSO Xidmətinin keçirdiyi müsabiqənin Az.TV-nin keçirdiyi Vətənpərvərlik mövzusunda ilin ən yaxşı şeiri müsabiqəsinin lauratı olub. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Rafiq Alıcanova həsr edilmiş «Vətən sağ olsun» kitabına görə H.B.Zərdabi diplomuna layiq görülüb. Həmin kitab əsasında çəkilmiş sənədli filmə görə 2017-ci ildə Azərbaycan Respublikası Veteranlar Təşkilatı tərəfindən «General Əliağa Şıxlinski» yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur. “Vətənpərvərlik işində xidmətlərinə görə” medala (2018), Ordunun yaranmasının 100 illiyi münasibətilə təsis edilmiş “Milli Ordu-100” medalına və “Faşizm üzərində qələbəmizin 75 illiyi” medalına layiq görülüb. Xocalı soyqırımının təbliğ edilməsində və gənc nəslin vətənpərvər ruhda tərbiyə olunmasında fəal iştirak etdiyinə görə Fəxri Fərmanla təltif olunub (2017). Aprel döyüşlərinə həsr olunmuş «Qayıdış» kitabına görə Azərbaycan Yazıçılar Birliyi tərəfindən Fəxri fərmana layiq görülüb (2017). ASKEF-Avrasiya Sanat Kültür Edebiyat və Bilim Federsyonunun üzvü, eyni zamanda, Fəxri diplomçusudur. “Demokratik Cəmiyyət və Qadın Hüquqlarının Müdafiəsi” İctimai Birliyi Vətənpərvərlik təbliğatında fəal iştirakına görə Fəxri Fərmanla (2022) təltif olunub. Uluslararası Kadirli Türk Dünyası Kültür ve Sanat Festivalı KATILMA BELGESİ (2022), Kaya Haber Ajansı Okurlarına Görə Yılın “Edebiyat Oskarı” mükafatına layiq görülüb. Dövri mətbuatda xüsusi olaraq fərqləndiyinə görə «Qafqaz-Media» İctimai Birliyi və ASKEF-in Milli Mətbuat günü münasibəti ilə «Ustad Qələm Sahibi» diplomu ilə (2017), Dünya Ozanlar, Şairler və Yazarlar Derneyinin (Bursa) “Onur Belgesi” (2022) ilə təltif olunub. BMT yanında Ümumdünya Sülh Federasiyasının üzvü, Sülh Səfiridir (2017). Yaradıcılıq uğurlarına görə “Xarıbülbül” poeziya diplomu ilə təltif olunub. Türkmen Edebiyatçı və Yazarlar Birliyinin üzvü, İLESAM (Türkiye İlim və Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek birliyinin), “İrak Türkmen Edebiyatçılar Örgütünün üzvüdür. Beynəlxalq “Rəsul Rza” ədəbi mükafatına layiq görülüb (2013). İstanbulda “Şiir Fırtınası”nın iştirakçısı olub və “Türk kültürünə, Türk Edebiyatına vermiş olduğu xidmətlərinə görə” fəxri diplomu ilə mükafatlandırılıb (2014). Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 102-ci ildönümü münasibətilə “Zəfər yürüşlü sərhədçilər” mövzusunda keçirilən müsabiqədə ədəbiyyat nominasiyası üzrə birinci yeri tutmuş və I dərəcəli Diplomla təltif olunmuşdur. 27 avqust 2023- cü ildə Qala gecəsində ilin peşəkar yazarı nominasiyalarında ödül mükafatı və Trend Of The Year” 2023 layihəsində peşakar TREND yazar adı verildi. Türk Dünyası Araşdırmaları Uluslararası İlimler Akademisi (Ankara) tərəfindən Altın Yıldız Madalyası Türk Dünyası Edebiyatına Üstün Hizmetlerinden Dolayı Ödüllendirilmiştir
Hərbi-Vətənpərvərlik Komissiyasının üzvüdür (2022). Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Prezident təqaüdçüsüdür. Hazırda Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin əməkdaşıdır. Ailəlidir. Üç övladı, 6 nəvəsi var.
YAZARLAR cameəsi adından AZƏRBAYCAN YAZIÇILAR BİRLİYİnin üzvü, tanınmış şair Zübeydə Heydərqızını doğum günü münasibətilə təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq!!! Uğurlarınız bol olsun!!! Allah Sizi qorusun, ZÜBEYDƏ xanım!!! Hörmətlə: Zaur Ustac
5 aprel 2024-cü il tarixində Bakı (Azərbaycan) şəhərində EYUDER Azərbaycan və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin dəstəyi ilə bir neçə körpələr evi uşaq bağçalarının uşaqları üçün “Mən, kitab və Dünya” layihəsi çərçivəsində yazar Elçin Hüseynbəyli ilə görüşü keçirilib. Tədbiri giriş sözü ilə EYUDER Azərbaycanın təmsilçisi filalogiya üzrə fəlsəfə doktoru Gülnurə Babaşova açdı. İlk dəfə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinində kiçik yaşlı oxucuların yazarlarla görüşün önəmindən danışdı. Daha sonra sözü balacaların sevimli yazarı olan Elçin Hüseynbəyliyə verdi. Görüşdə Kəlbəcər 6 saylı körpələr evi və uşaq bağçası, “Bilik” uşaq bağçası” və “Cahan” körpələr evi və uşaq bağçasının təhsilalanları və bir neçə tərbiyəçi müəllimi iştirak ediblər. Tədbirdən öncə uşaqlar tərbiyəçiləri tərəfindən Elçin Hüseynbəylinin “Dənizin nağılları” adlı kitabı ilə tanış olmuş, hekayələr üzərində müxtəlif müzakirələr etmişdilər. Həmçinin uşaqlar Elçin Hüseynbəylinin yaradıcılığından “Leylanın hədiyyəsi”, “Ayxanın iradəsi”, “Dəcəl Dəniz, Dəcəl külək” hekayələrinə dair rəsmlərindən ibarət kitab düzəldərək müəllifə hədiyyə etmişdilər. Daha sonra “Dənizin nağılları” kitabı “bağçalar gəzən kitab” statusu verilərək müəllif tərəfindən imzalanaraq digər iştirakçı bağça tərbiyəçilərinə təltif edilmişdi. Kitabı qəbul edən 6 saylı Kəlbəcər körpələr evi və uşaq bağçasının tərbiyəçi müəllimləri Vüsalə Abbasova və Mənzər Mustafayevaya oldu. İlk dəfə Yazıçılar Birliyinində keçirilən kiçik yaşlı uşaqlarla görüşün əsas məqsədi onların mütaliə həvəsinin artırılması, ünsiyyət, sualvermə bacarıqlarının, həmçinin yaradıcı təfəkkürün inkişafını daha da inkişaf etdirmək. Həmçinin əsərləri ilə tanış olduğu müəllifləri tanıtdırmaqdır. Tədbirdən fotolar:
